Kategorioj
La 29-an de oktobro 2024 la DANA —hispana mallongigo por «izolita depresio en altaj niveloj» de la atmosfero— mortigis 233 homojn en la provinco Valencio, laŭ la jura kalkulo de septembro 2026. Sep semajnojn antaŭe, Cheste gastigis la Hispanan Kongreson…
La 14an de oktobro 1957, hodiaŭ antaŭ sesdek naŭ jaroj, la rivero Turia dufoje elbordiĝis en unu sama tago kaj inundis duonon de Valencio. La Hispana Esperanto-Federacio tiam havis sian sidejon en la urbo, kaj ĉi tie oni presis ĝian…
La artikolo «Kial Esperanto malsukcesis?» listigas kvin kaŭzojn de la malsukceso de Esperanto. Unu el ili estas la persekuto fare de nazia Germanio kaj de la Sovetunio de Stalin. La fontoj permesas aldoni efikon, kiu estas malpli videbla. La persekutoj…
La prelego, kiun Gisela Alcón Vidal dediĉis al Maria Julivert Aulés (El Vendrell, 1888-1968) la 10-an de oktobro 2026, dum la 41-a Kataluna Kongreso de Esperanto okazinta en Reus, jam estas spektebla komplete en video, inkluzive de la fina diskuto.…
Laŭ la socilingvisto Joshua Fishman, la hebrea estas la sola konata kazo de lingvo, kiu ne havis denaskajn parolantojn kaj fine fariĝis la ĉiutaga lingvo de tuta socio. Tion ne atingis unu sola homo. Necesis reto de lernejoj, sindikato de…
CNT rekomendis Esperanton en siaj kongresoj de 1910, 1919 kaj 1931. Kion ili decidis, kiel ĝi uzis la lingvon en la milito kaj en la ekzilo, kaj kion faris CGT kaj CNT ekde tiam.
Dum la milito Luis Hernández Lahuerta faris en Valencio la plej konatan esperantlingvan bultenon el ĉiuj, kiujn eldonis la respublikana flanko: kvardek kvar numerojn, por rakonti al la mondo la hispanan lukton kontraŭ la faŝismo. Fine oni kondamnis lin al…
La dek kvin jaroj dum kiuj la Hispana Esperanto-Federacio havis ĉi tie sian sidejon: la nokto de 1947 kiam alvenis la permeso, la unua estraro —kiu devis atendi la aprobon de «la Superioridad»—, la tri adresoj de la Boletín kaj…
La 30-an de septembro 1939, kiam la urbo jam kapitulacis kaj la germanaj unuoj jam estis interne, la pola publika radio legis sian lastan komunikon el Varsovio. Ĝi daŭris 54 sekundojn, ĝi konserviĝis, kaj ĝi estas tio, kio restas el…
Ke Esperanto signifas «tiu, kiu esperas», scias ĉiuj. Ke ĝia aŭtoro konsideris ĝin nomo «tute senlogika», malpli multaj. En 1890, kiam kelkaj legantoj petis lin ŝanĝi ĝin, Ludwik Lejzer Zamenhof respondis, ke se oni devus elpensi ĝin intence, oni «sendube»…
En Zamoro, la Esperanton de la tridekaj jaroj movis instruisto, Amado Hernández Pascual, kiu gvidis kursojn en la urbo kaj, somere, por la tagdungitoj de sia vilaĝo. Post la milita puĉo de julio 1936 li estis murdita, same kiel la…
Kiu legas la dokumentaron de la hispana postmilita esperantismo, tiun frapas, kiom da religio troviĝas en ĝi: mesoj dum kongresoj, pastroj en la estraroj, internacia unuiĝo de katolikaj esperantistoj. La facila konkludo estas, ke Esperanto allogas religiemajn homojn. Kompare kun…
La 14-an de decembro 2002 grupo de SAT-anoj, la internacia asocio de la laborista esperantismo, fondis en Madrido SAT-en-Hispanio (SATeH), kiu hispane nomiĝas Asociación Izquierda y Esperanto. Sep monatojn poste SAT akceptis ĝin kiel sian kunlaboran asocion en Hispanio, la…
La registaro rajtigis la Hispanan Esperanto-Federacion en decembro 1947, kun sidejo en Valencio, sed tiu permeso ne revenigis la movadon per unu fojo. Ĉiu urbo revenis siamaniere kaj laŭ sia propra ritmo. En Zaragozo, la grupo Frateco neniam vere fermiĝis…
En decembro de 1911, la revuo de la britaj esperantistoj publikigis leteron de la estro de la bahaa kredo, kiu diris ke studi Esperanton estus por ĝiaj fideluloj «religia devo». Cent dek kvin jarojn poste, la bahaa kredo ne adoptis…
Claude Piron (1931-2008) tradukis por UN kaj por la Monda Organizaĵo pri Sano, praktikis psikoterapion kaj instruis psikologion en Ĝenevo dum dudek jaroj. Kun tiu sperto li faris tri malsamajn aferojn en Esperanto: li verkis krimromanojn kiujn legis dekmiloj da…
La polemiko pri -ata/-ita: pri kio oni diskutis, kial la fonda teksto ne povis solvi ĝin, kion publikigis la hispana bulteno dume — kaj la aliaj lokoj kie Esperanto ne estas tiel facila kiel oni diras En junio de 1932,…
Kvar tagoj de septembro 1909, rekonstruitaj per la kroniko kiun la grupo verkis en tiu sama jaro kaj per la du gazetoj de la urbo: la alveno, la remparo de Sagunto kiu falis sur kvin kongresanojn kaj okula operacio pri…
Pri ĉio, kio okazis al la esperantismo de Cheste inter 1939 kaj 1949, preskaŭ nenia skriba spuro restas. La Urbodomo de Cheste publikigis en januaro 2026 la memoraĵojn de vilaĝano kiu tion travivis —Vicente Tarín Tarín, la oficiala veterinaro de…
Zamenhof skribis, ke plej bone estus ci por unu kaj vi por multaj, kaj klarigis, kial li rezignis pri tio Esperanto ne distingas inter la unuopa kaj la multnombra alparolato: vi validas por unu persono kaj por kvindek. Ĝi havas…
En 1979, la Esperanto-revuo El Popola Ĉinio presis en Pekino ĉirkaŭ 11.000 ekzemplerojn monate, kaj ĉirkaŭ 10.000 eliris el la lando. Tiu proporcio estas la tuta artikolo: revuo farita preskaŭ tute por eksporto, en lingvo kun malmultaj parolantoj, subtenata de…
La Internacia Junulara Kongreso —la IJK— estas la ĉiujara renkontiĝo de la esperantista junularo de la mondo, kaj la 82-a okazis antaŭ unu monato tute apude: de la 9-a ĝis la 16-a de aŭgusto 2026 en Tiana, inter Barcelono kaj…
En 1934 Valencio gastigis la unuan internacian kongreson de SAT en Hispanio: preskaŭ 400 esperantistoj el dek tri landoj. Kaj sep jarojn antaŭe FAI fondiĝis sur plaĝo de la sama urbo.
Valencio havas du stratojn kun nomo ligita al Esperanto: tiun de Doktoro Zamenhof, nomitan en 1934, kaj tiun de Esperantisto Hernández Lahuerta, dediĉitan la 9-an de februaro 1984. La du nomoj rakontas parton de la historio de la movado ĉi…
Inter 1920 kaj 1923, tricent tridek knaboj kaj knabinoj el Aŭstrio loĝis unu jaron aŭ pli en hejmoj de dek unu hispanaj provincoj. Venigis ilin nek registaro nek granda humanitara organizo: venigis ilin reto de homoj kiuj konis unu la…
Dum kelkaj jaroj, kiu ajn malfermis Duolingon trovis tie Esperanton apud la angla kaj la germana. La hispanlingvan kurson konstruis teamo de sep volontuloj, kaj unu el ili estis valenciano. Hodiaŭ, dek jarojn poste, la kurso ankoraŭ ekzistas sed ne…
Dum kvin jaroj la tutmonda organizo de la esperantista junularo demandis al siaj landaj sekcioj kiel ili fartas, kaj jaron post jaro pli ol duono deklaris sin «aktivaj». Kiam en 2014 TEJO mem anstataŭigis tiun demandon per poenta sistemo bazita…
Inter 1920 kaj 1922, dek kvar knaboj kaj knabinoj el Graz loĝis en Cheste, kampara vilaĝo de la Foia de Bunyol. Ili estis pli multaj ol tiuj akceptitaj de la urbo Valencio, kiu havis kvar. Venigis ilin la esperantistoj, kaj…
Esperanto prezentiĝas de jarcento kiel «internacia helpa lingvo», kaj la lasta adjektivo estas tiu, kiu malaktivigas la plej evidentan kontraŭdiron: ĝi ne celas anstataŭi ion ajn. Sed tiu adjektivo preskaŭ ne estas de Zamenhof. En la Originala Verkaro —la kolekto…
Fine de la sesdekaj jaroj oni instruis Esperanton en la Universitato de Ĉilio. La kursoj, laŭ la historio publikigita de la ĉilia asocio mem, daŭris ĝis septembro 1973 («perduró hasta septiembre de 1973»): la monato de la milita puĉo, kiu…
Unua prezidanto de la Valencia Esperanto-Federacio, direktoro de lernejo en Arrancapins kaj konversacia instruisto de la grupo dum jardekoj. Kvar enkadrigitaj diplomoj sur la muro de lia kabineto rakontas lian tutan vojon, de Callosa de Segura en 1979 ĝis Parizo…
En oktobro 2001, asocio membro de la Hispana Esperanto-Federacio voĉdonis aliĝi al establo kiu nomas sin Civito kaj havas Konstitucian Ĉarton, Parlamenton, Senaton, konsulon kaj kortumon. Ok jarojn poste, la estraro de HEF skribe deklaris, ke la federacio havas «neniun…
Ekde 1980 la esperantismo diskutas kio valoras kiel sukceso: ĉu ke Esperanto finfine iĝu la dua lingvo de ĉiuj —la finvenkismo— ĉu ke la komunumo kiu ĝin jam parolas estu ĉio kion oni povas gajni —la raŭmismo—. La Manifesto de…
Komenciĝas la lernojaro, kaj inter la revuoj kiuj cirkulas en la instruistaro estas unu verkita en Esperanto: la Internacia Pedagogia Revuo, organo de la internacia ligo de esperantistaj instruistoj. Ĝi estas vere tutmonda kaj vere eta reto —690 membroj en…
La landnomoj funkcias laŭ du malkongruaj sistemoj, la divido inter ambaŭ estas arbitra, kaj la Hispana Federacio disputas pri tio ekde 1949 En Esperanto, el Kanado venas kanadano: la radiko nomas la teritorion kaj la sufikso -an- eltiras el ĝi…
Jam preskaŭ jarcenton oni ripetadas, ke unu jaro da Esperanto akcelas la postan lernadon de iu ajn alia lingvo. La studoj ja vere ekzistas, sed tio, kion ili asertas, estas multe pli modesta: ke ĝi lerniĝas facile, ke ĝi eble…
En la unua Universala Kongreso de Esperanto, en 1905, Kabe donis nomon al stila malvirto, kaj la nomo estis tiu de kolego: Beaufront’ismoj. Li ne parolis pri reformoj nek pri ido —tio okazis du jarojn poste—, sed pri prozo kiu…
La esperanta fonduso de la Historia Biblioteko kaj la Municipa Gazetoteko de Valencio havas propran signaturon, 930 monografiojn kaj 480 titolojn de revuoj el duono de la mondo. 258 portas la stampon de la Valencia Esperanto-Grupo Ĉe la placo de…
Dum dudek jaroj, en Hungario la plimulto de la universitatanoj ne povis ricevi la diplomon sen atestilo pri fremda lingvo. Validis la angla, validis la germana —kaj validis Esperanto. Dekmiloj da homoj ekzameniĝis pri ĝi. Kiam en decembro de 2022…
En la printempo de 1993, dum Valencio preparis la Universalan Kongreson de Esperanto, la bulteno de la Hispana Federacio gastigis publikan kverelon pri tio, ĉu necesas emeritigi la verdan stelon. Ĝin malfermis Jorge Camacho, kiu petis anstataŭigi ĝin per la…
En la Valencia Komunumo ekzistas du institucioj kiuj publikigas gramatikojn kaj vortarojn de la valencia, sed ili ne havas la saman statuson. La Valencia Akademio de la Lingvo estas la institucio al kiu la Aŭtonomia Statuto komisias fiksi la normon,…
Antaŭ ol inventi lingvon por la tuta homaro, Ludwik Zamenhof dediĉis kvin jarojn al kontraŭa ideo: doni al la judoj propran ŝtaton. En 1882, dudekdujara, li publikigis en peterburga semajna gazeto projekton de juda patrujo, kiu malakceptis Palestinon kaj proponis…
Tio okazas ofte, kaj en ĉiu ajn grupo: iu, kiu venadis, ĉesas veni. Tio estas la plej ordinara fenomeno de la esperantismo kaj la plej malbone esplorita, kvankam la movado priskribas ĝin jam de jarcento. Ni legis tion, kion pri…
La 1-an de majo 1968, platformo de 400 kvadrataj metroj starigita antaŭ Rimini proklamis sin sendependa ŝtato sub la nomo Esperanta Respubliko de la Insulo de la Rozoj. Ĝi havis flagon, registaron, poŝtmarkojn, monprojekton kaj oficialan lingvon: Esperanton. Ĝia fondinto…
La jara asembleo ne estas kunveno: ĝi estas templimo. Kaj templimo kiu kolektas dek du monatojn da laboro en unu semajno havas ĝuste la formon kiu elĉerpas la samajn malmultajn homojn kiel ĉiam. Ĉi tio estas la tria parto de…
Esperanto havas propran kategorion por tiu, kiu jam de dudek jaroj estas komencanta: eterna komencanto. Nia bulteno jam traktis ilin kiel agnoskitan publikon en la okdekaj jaroj, kaj spertaj esperantistoj plendas pri ili almenaŭ ekde 1905. Ili havas nomon, kaj…
La unua libro de Esperanto ne petis, ke oni lernu la lingvon. Ĝi portis ok detranĉeblajn slipojn por promesi, ke oni lernos ĝin se tion promesos dek milionoj da aliaj homoj. Tio estis la unua fojo, kiam la esperantismo provis…
En 1978 kolektanto el Moià presis per ciklostilo demandon kiun neniu en la movado volis respondi: kio okazos al nia kolekto kiam ni mortos? La respondon konstruis tri personoj —Sant Pau d’Ordal, Moià kaj Budapeŝto— dum kvardek jaroj, kaj ĝi…
En oktobro de 1907 internacia komisiono kunveninta en Parizo ekzamenis la projektojn de helpa lingvo kiuj kuŝis sur la tablo kaj decidis ke la plej bona estas Esperanto. Sed ne precize la Esperanto kiun parolis la esperantistoj: ĝi akceptis ĝin…
De la Lingva Komitato de 1905 ĝis la nuna Akademio de Esperanto: la historio de planlingvo, kiun ĝia aŭtoro decidis ĉesi plani. La Lingva Komitato kunveninta en 1907, du jarojn post sia fondiĝo en Bulonjo-ĉe-Maro. Zamenhof sidas en la vico…
