Esperanto eniris CNT-on ekde la unua tago: en 1910 esperantista grupo partoprenis en ĝia fondiĝo, kaj laŭ la resumo, kiun CGT eldonis en 2009, la kongreso de 1919 volis ĝin kiel internacian lingvon de la Konfederacio. Post 1939 la kutimo daŭris en la ekzilo. Ekde 1979 tiun historion kunhavas du organizoj, kiuj eliris el la sama CNT. El la du, CGT lasis pli da spuroj: teorian kajeron, someran laborrondon kaj ekspozicion, kiu vojaĝas ekde 2012. CNT havas pli disajn spurojn: kurson en sia gazeto, prelegojn kaj la kontakton kun SAT.
Kio okazis en Valencio —la Laborista Esperanto-Grupo, la SAT-kongreso de 1934, Popola Fronto— ni rakontas en Esperanto kaj la laborista movado. Ĉi tie temas pri la sindikatoj: kion ili decidis, kiu tenis la aferon kaj kio restas hodiaŭ.
Kion decidis la kongresoj de CNT pri Esperanto?
Ili rekomendis ĝin en tri sinsekvaj kongresoj, kaj denove menciis ĝin en 1983. Jordi Alcàsser, de CGT en Baix Llobregat, resumis tion en 2009 en la kajero Materiales de Reflexión n-ro 67, kun ligilo al ĉiu protokolo:
- 1910, fonda kongreso. Oni aprobas proponi la alprenon de Esperanto kaj rekomendi ĝian lernadon al la sindikatoj.
- 1919, II-a Kongreso. «Se considera imprescindible que el esperanto sea la lengua internacional de la Confederación» (oni konsideras nepre necesa, ke Esperanto estu la internacia lingvo de la Konfederacio). Kaj oni rekomendas, ke la sindikatoj instruu ĝin en siaj ejoj, ke ĝi eniru la raciismajn lernejojn, ke oni propagandu ĝin kaj ke oni subtenu la esperantistajn grupojn «que persigan nuestra finalidad» (kiuj celas tion, kion ni celas).
- 1931, III-a Kongreso. Oni aprobas proponi Esperanton kiel lingvon de AIT, la anarkisindikatisma internacio.
- 1983, VI-a Kongreso (Barcelono, 12-16 de januaro). La protokolo diras: «Hay quienes recuerdan, por último, la conveniencia de la difusión de la enseñanza del Esperanto» (iuj memorigas, laste, pri la taŭgeco disvastigi la instruadon de Esperanto).
La tri unuajn ni rakontas laŭ la resumo de Alcàsser: la originalajn protokolojn ni ne legis. Tiu de 1983 estas tuta en Vikifontaro.
La esperantista grupo, kiu ĉeestis la fondiĝon de 1910, nomiĝis «Libero», laŭ José Antonio del Barrio. Tri jarojn antaŭe, en 1907, oni kreis en Barcelono la sindikatisman grupon «Paco kaj Amo».
Kaj FAI, en Valencio en 1927?
Ĝi akceptis la esperantistajn grupojn, kun unu kondiĉo. La konferenco, kiu fondis FAI-on en Valencio la 25-an kaj 26-an de julio 1927, demandis sin, ĉu oni formu «agrupaciones naturistas, esperantistas, etc. dentro del movimiento anarquista» (naturismajn, esperantistajn kaj aliajn grupojn ene de la anarkiisma movado). Kaj la protokolo respondas: «Se resuelve ir a esas agrupaciones y aceptarlas respetándose la labor por ella más preferida, con tal de que al adherirse sean ante todo anarquistas» (oni decidas iri al tiuj grupoj kaj akcepti ilin, respektante la laboron, kiun ili plej preferas, kondiĉe ke, aliĝante, ili estu antaŭ ĉio anarkiistoj).
Ĝi ne estis alvoko lerni Esperanton, kiel oni foje legas, sed malfermita pordo al la grupoj, kiuj jam faris tion.
Kion proponis Ángel Pestaña en la III-a Internacio?
Ion pri Esperanto, sed la fontoj ne diras la samon. En 1920 Pestaña estis la delegito de CNT en la II-a Kongreso de la III-a Internacio:
- laŭ Alcàsser, li proponis Esperanton kiel oficialan lingvon de la Internacio;
- laŭ José Antonio del Barrio, kune kun aliaj delegacioj, li proponis uzi ĝin kiel helpan lingvon de la organizo;
- laŭ Javier Alcalde, en la revuo de la Kataluna Internacia Instituto por la Paco (ICIP), li proponis, ke ĉiu delegacio parolu en la lingvo, en kiu ĝi sentas sin plej komforta, kaj ke estu nur unu traduko, al la internacia helpa lingvo. La propono ne sukcesis.
Kiel oni uzis Esperanton en la milito?
Por rakonti la revolucion ekster Hispanio. CNT eldonis en Barcelono ekde julio 1936 Informa Bulteno-n, unue mimeografitan kaj ekde julio 1937 presitan pli bonkvalite, laŭ José Antonio del Barrio kaj Ulrich Lins. Ĝin redaktis anarkiistoj el Katalunio kaj Andaluzio. Kiom longe ĝi daŭris ne estas klare: alia fonto parolas pri «kelkaj monatoj».
La radio de CNT-FAI, ECN 1, elsendis de septembro 1936 ĝis junio 1937. Ĝi parolis katalune kaj hispane kaj, en la horoj kun malpli da aŭskultantoj, Esperante kaj en dek aliaj lingvoj.
Ankaŭ ĉe la fronto oni parolis ĝin. Eduardo Vivancos, el la 26-a Divizio —la iama Kolono Durruti—, rakontis tion al Antonio Marco Botella: la komandanto de lia bataliono, Ginés Martínez, kaj la leŭtenanto Espinosa estis membroj de ILES, la Ibera Ligo de Esperantistoj Senŝtatanoj. «Hablábamos entre nosotros en esperanto y recibíamos y leíamos “Informa Bulteno”» (ni parolis inter ni Esperante kaj ricevis kaj legis Informa Bulteno-n). Tie Vivancos gvidis sian unuan kurson.
Kio ne ekzistis, estis la esperantista bataliono «Antaŭen», kiun kelkaj eksterlandaj revuoj lokis en la kolono de Mangada: la japana esploristo Yukio Hirai pruvis, ke temis pri miskompreno.
Kio okazis en la ekzilo?
La lingvo daŭris en la tendaroj kaj en la liberecanaj grupoj de Francio. Vivancos, membro de CNT ekde 1935, pasis tra la koncentrejo de Bram, kie oni plu instruis Esperanton. En 1946 la kongreso de FIJL en la ekzilo decidis krei Junul-Anarkiistan Internacion, kaj Vivancos estis la redaktoro de ĝia Esperanta organo, Senŝtatano. En 1954 li elmigris al Kanado. Li mortis en 2020, centjara, kaj verkis la tutan vivon hispane, katalune kaj Esperante.
En Quillan, en suda Francio, Pilar Mulet, filino de CNT-anoj, kaj Tomás Granado ekloĝis en 1956, kaj tie ili kontribuis al la fondo de esperantista grupo, de la Liberecanaj Junularoj kaj de grupo de Mujeres Libres (Liberaj Virinoj).
Kial du organizoj pretendas tiun historion?
Ĉar CNT disiĝis en 1979. La parto, kiu apartiĝis, nomiĝis unue CNT-Kongreso de Valencio kaj ekde 1983 CNT-Renovigita, kaj en 1989 juĝa decido devigis ĝin forlasi la nomon: ekde tiam ĝi estas CGT. Ĉio antaŭ 1939 do estas historio de ambaŭ.
Kion faris CGT kun Esperanto?
Ĝi estas tiu, kiu faris plej multe en ĉi tiu jarcento.
- 2006, Malago. La sidejo de CGT, en la strato Madre de Dios, gastigis komencantan kurson de Ángel Arquillos, de la Andaluzia Esperanto-Asocio.
- 2008, Valencio. Kurso en la liberecana biblioteko de CGT, kiun ni rakontas en ĝia propra artikolo.
- 2009, la kajero de Alcàsser. Lengua internacional y movimiento libertario argumentas, ke sen komuna lingvo la internacia kunordigo restus en la manoj de «una casta de especialistas» (kasto de specialistoj). Kaj ĝi avertas: «el esperanto no es una solución mágica» (Esperanto ne estas magia solvo).
- 2010, Katalunio. La IX-a Kongreso de CGT en Katalunio aprobis la 7-an de februaro rezolucion, kiu instigas la tutan organizon antaŭenigi la disvastigon kaj lernadon de la internacia lingvo.
- 2011, Ruesta. La Liberecana Somera Lernejo havis Esperanto-laborrondon de la 6-a ĝis la 10-a de julio, por «plantear y debatir la necesidad de una lengua internacional neutral para los movimientos libertarios y la idoneidad del esperanto para ello» (prezenti kaj diskuti la bezonon de neŭtrala internacia lingvo por la liberecanaj movadoj kaj la taŭgecon de Esperanto por tio).
- 2013, Rojo y Negro. La gazeto de CGT eldonis en oktobro apartan kajeron, «La lengua, liberación o dominación» (La lingvo, liberigo aŭ regado), kun artikolo de José Antonio del Barrio kaj alia de Juan Luis Conde, profesoro de la Universitato Complutense.
Kio estas la ekspozicio «La lengua como liberación»?
Ekspozicio pri Esperanto, kiun faris CGT en Burgos kaj kiu plu vojaĝas. Ĝi estis inaŭgurita en Burgos la 5-an de novembro 2012, ene de la projekto «Las culturas de la libertad» (La kulturoj de la libereco), kiam Esperanto fariĝis 125-jara. Tiun semajnon okazis laborrondo, «Saluton», gvidata de Josu Herrarte, kaj prelego de José Antonio del Barrio, tiam prezidanto de Hispana Esperanto-Federacio. Burgosdijital filmis mallongan dokumentan filmon.
Poste ĝi estis almenaŭ:
- en Cornellà, en la ejo de CGT, de la 15-a ĝis la 22-a de januaro 2013;
- en Segovio, en la Kultura Centro San José, de la 1-a de aprilo ĝis la 4-a de majo 2014, kun prelego de Enrique Santos Molina;
- en Ponferrada, en la Kulturdomo, en aŭgusto 2025, kun dudek montrotabuloj, organizita de CGT en Bierzo kaj Laciana.
Por la SAT-kongreso de Madrido, en 2013, oni pensis uzi ĝin, sed tio ne okazis pro manko de spaco. La katalogo estas ĉe Memoria Libertaria, kaj oni petas la ekspozicion skribante al memorialibertaria.esperanto@cgtburgos.org.
Kaj CNT?
Ĝi havas malpli, sed ĝi havas. En tio, kion ni povis kolekti:
- 2006. La gazeto CNT publikigis «Esperanto y anarquismo», de Will Firth, en la numero 321, kaj «Esperantistas y libertarios», de Antonio Marco Botella, en la 326-a.
- 2008-2009. La sama gazeto eldonis kurson, «Kurso de Esperanto por CNT-anoj», en la numeroj 351 (decembro 2008) kaj 353 (februaro 2009).
- 2010, Alikanto. La sindikato organizis en marto prelegon de kamarado, Bustin, kaj senpagan kurson.
- 2010, Kordovo. SATeH, la hispana branĉo de SAT, starigis en decembro informan budon en la X-a Kongreso de CNT, en Kordovo. Ĝi ankaŭ prelegis en la sidejo de CNT en Ciudad Real. Ni rakontas tion en HALE kaj SATeH.
- 2013, Madrido. La retejo de CNT anoncis la SAT-kongreson, kaj CNT, kiun oni estis avertinta, donacis gazetojn kaj kalendaretojn.
- 2015, Barcelono. La sama retejo diskonigis la «Semanon de Esperanto kaj la liberecana movado», de la 22-a ĝis la 25-a de aprilo: la prezenton de Memorindaj anarkiistoj kaj anarkiisma esperantismo, de Miguel Fernández, kaj Esperantan vizitadon al la lokoj de la anarkiismo, kun Dani Cortijo.
En 2018 CNT forlasis AIT-on kaj fondis kun aliaj sindikatoj novan internacion, CIT.
Kaj CNT-AIT?
En la fontoj, kiujn ni konsultis, aperas nenio de la hispana CNT-AIT. Tiu, kiu publikigas Esperante, estas la franca: ĝia retejo havas sekcion «Esperanto» kun tekstoj de 2020 ĝis 2026.
Kio restas hodiaŭ?
Tradicio pli agnoskata ol praktikata. Alcàsser mem skribis tion en 2009: la reviviĝo de la liberecana movado ne kunportis tiun de Esperanto, kaj kvankam preskaŭ ĉiuj en tiu movado simpatias kun ĝi, «pocos son los que han considerado rentable dedicar algún esfuerzo a su aprendizaje» (malmultaj trovis rentume dediĉi iom da peno al ĝia lernado).
Sed la fadeno ne rompiĝis. La ekspozicio de Burgos estis montrata en Ponferrada en 2025, kaj SAT okazigis sian 99-an kongreson en Leono de la 19-a ĝis la 26-a de julio 2026, kun la temo «Paco kaj militoj. Datreveno de la Hispana Enlanda Milito», naŭdek jarojn post la komenco de la milito.
Fontoj
La kongresoj kaj FAI. Jordi Alcàsser, Lengua internacional y movimiento libertario, Materiales de Reflexión n-ro 67, CGT, 2009; la protokolo de la VI-a Kongreso de CNT, en Vikifontaro; José Antonio del Barrio, El movimiento obrero esperantista en España; la protokolo de la fonda konferenco de FAI, en Alasbarricadas.
Pestaña. Javier Alcalde, The Practical Internationalism of Esperanto, Peace in Progress, ICIP; la aparta kajero de Rojo y Negro (2013), kun la artikolo de José Antonio del Barrio.
La milito kaj la ekzilo. José Antonio del Barrio kaj Ulrich Lins, La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española, prelego en la Internacia Kongreso pri la Hispana Enlanda Milito (Madrido, 27-29 de novembro 2006); José Antonio del Barrio, Esperantistas en la guerra civil española; Informa Bulteno, en Vikipedio; Virtual Spanish Civil War; ECN 1 Radio CNT-FAI Barcelona, de Ferran Aisa, en la retejo de la Urbestraro de Barcelono, kaj ĝia recenzo en Le blog de Floréal; Antonio Marco Botella, El esperanto y su memoria histórica kaj la biografio de Eduardo Vivancos; Eduardo Vivancos, en Vikipedio angla; Ronda familio: el exilio libertario extremeño en Francia, en Ser Histórico.
La disiĝo. CNT, de la eclosión a la escisión (1977-1983), en Ser Histórico; General Confederation of Labour (Spain), en Vikipedio angla.
CGT. Izquierda y Esperanto (la kurso de Malago, 2006); la novaĵoj de SATeH (la rezolucio de 2010, Ciudad Real kaj Kordovo); Esperanto en la Escuela Libertaria de Verano de CGT, CGT València; la aparta kajero de Rojo y Negro (2013).
La ekspozicio. la katalogo kaj la paĝo de Memoria Libertaria; CGT Burgos; CGT Catalunya (Cornellà); CGT Castilla y León (Segovio); La Nueva Crónica (Ponferrada); la raporto de la Liberecana Frakcio de SAT (Madrido, 2013).
CNT. Esperantistas y libertarios, de Antonio Marco Botella; Kurso de Esperanto por CNT-anoj, en libcom.org; Charla y curso de esperanto en Alicante, la etikedo «Esperanto» de cnt.es kaj Semana del esperanto y el movimiento libertario; Confederação Nacional do Trabalho, en Vikipedio portugala (CIT); la sekcio «Esperanto» de la franca CNT-AIT.
SAT en Leono. La retejo de la 99-a kongreso.
Vidu ankaŭ: Esperanto kaj la laborista movado, la valencia parto de tiu ĉi historio; HALE kaj SATeH, kiel disiĝis la hispana laborista esperantismo; kaj la Esperanto-kurso de CGT en 2008.
Legi en: