La Grupo kaj la Fondaĵo, tra la fotilo de Jorge Moragues (1988-1990)

Jorge Moragues Penella venis al la Grupo ankoraŭ knabo, kiel lernanto de don Félix Navarro. En julio 1989, dekkvarjara, li jam estis prezentita de Valencia Luno kiel la nova bibliotekisto, kiu ordigis la bibliotekon; tiun someron li aperis en la redakcio de la revuo de la Esperanto-Fondaĵo «Fernando Soler», kaj en 1990 li eniris la estraron de la Grupo. Kaj ofte li kunportis la fotilon. Nun li ciferecigis la fotojn, kiujn li konservis el tiuj jaroj, kaj sendis ilin al ni kun noto, kiu diras, kiu estas kiu en ĉiu el ili. Ni publikigas ilin kun lia permeso.

Ili estas amatoraj fotoj de antaŭ pli ol tridek kvin jaroj, kaj tio videblas: fulmlumo, grajneco, malakreco kaj paperaj kopioj, kiujn la tempo paligis. Ni tondis iliajn randojn kaj korektis la kontraston kaj la kolorojn, sed oni ne povas eltiri el foto tion, kion la foto ne havas. Kion ili ja havas, estas io, pri kio la paperoj malmulte diras: en tiuj jaroj, la Grupo kaj la Fondaĵo estis, grandparte, la samaj homoj.

Decembro 1988: la lernantoj de don Félix

17-a de decembro 1988. La lernantoj de don Félix Navarro Clemente, meze, post kiam ili kune donacis al li kristnaskan korbon kaj antaŭ ol iri meti la laŭran kronon sur la ŝildon de la strato Doktoro Zamenhof. Malantaŭe, la afiŝoj de la ĝenerala striko de la 14-a de decembro, tri tagojn pli frue. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
17-a de decembro 1988. La lernantoj de don Félix Navarro Clemente, meze, post kiam ili kune donacis al li kristnaskan korbon kaj antaŭ ol iri meti la laŭran kronon sur la ŝildon de la strato Doktoro Zamenhof. Malantaŭe, la afiŝoj de la ĝenerala striko de la 14-a de decembro, tri tagojn pli frue. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Don Félix tiam estis okdekjara; li lernis Esperanton memstare en 1931. Li ankoraŭ instruis en la sidejo de la Grupo, ĉe Gran Via de Ferran el Catòlic, 45, kaj ankoraŭ ĉiun mardon faris sian programon en Radio Klara. La daton de la foto senintence konfirmas la afiŝoj sur la muro: «Paro general de 24 horas… por el pleno empleo», tiuj de la ĝenerala striko de la 14-D.

1989: ekskurso, vizitantino kaj nova fondaĵo

21-a de majo 1989. Ekskurso de la lernantoj de don Félix al Benaguasil. De maldekstre dekstren, laŭ Jorge: du instruistinoj, lernantinoj de don Félix; José Martínez; alia instruistino; Juan Fontecha; Amparo Boluda; Jesús, «la muzikisto», kun la gitaro, kaj Jorge mem. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
21-a de majo 1989. Ekskurso de la lernantoj de don Félix al Benaguasil. De maldekstre dekstren, laŭ Jorge: du instruistinoj, lernantinoj de don Félix; José Martínez; alia instruistino; Juan Fontecha; Amparo Boluda; Jesús, «la muzikisto», kun la gitaro, kaj Jorge mem. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Amparo Boluda tiam estis la sekretario de la Grupo, kaj Juan Fontecha, la prezidanto. Fontecha, tiam dudek-okjara, estis ankaŭ la sekretario de la patronaro de la fondaĵo, kiun José Fernando Soler Sempere fondis la antaŭan jaron.

Tiun someron la bulteno de la Grupo raportis pri la nova bibliotekisto:

Ĉio estas aranĝita de la nova 14-jara bibliotekisto GIORGO PENELLA, kiu kunigas lertecon por lerni esperanton kun sindonemo por labori pro la movado.

(*Valencia Luno* n-ro 23, julio 1989.)

12-a de julio 1989. La korea Suok Kim, vizitante la Grupon, apud la bibliotekisto: Jorge. La dato, presita de la fotilo, troviĝas en la angulo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
12-a de julio 1989. La korea Suok Kim, vizitante la Grupon, apud la bibliotekisto: Jorge. La dato, presita de la fotilo, troviĝas en la angulo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La 12-an de julio pasis tra la Grupo Suok Kim, korea esperantistino, kiu loĝis kaj laboris en Artiom, apud Vladivostoko, en Sovetunio. *Valencia Luno* n-ro 24 publikigis ĝuste ĉi tiun foton, kun subskribo, laŭ kiu la vizitantino «lasis kiel memoraĵon sian foton apud la bibliotekisto de la grupo». Suok Kim vizitis ankaŭ la Fondaĵon, laŭ ties revuo.

13-a de julio 1989. José Fernando Soler Sempere, meze, kun Juan Fontecha, dekstre, kaj Jorge, maldekstre, en la Esperanto-Fondaĵo «Fernando Soler», monatojn antaŭ la oficiala inaŭguro. Sur la muro, la afiŝoj de la 29-a Hispana Kongreso de Esperanto, en La Laguna, kaj de la 55-a Universala Kongreso, en Vieno en 1970. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
13-a de julio 1989. José Fernando Soler Sempere, meze, kun Juan Fontecha, dekstre, kaj Jorge, maldekstre, en la Esperanto-Fondaĵo «Fernando Soler», monatojn antaŭ la oficiala inaŭguro. Sur la muro, la afiŝoj de la 29-a Hispana Kongreso de Esperanto, en La Laguna, kaj de la 55-a Universala Kongreso, en Vieno en 1970. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La sekvan tagon Jorge fotis Soler Sempere, la fondinton, kun Fontecha. La Fondaĵo okazigis kursojn ekde februaro en la sidejo ĉe la strato Duc de Calàbria, kaj tiun someron ĝi eldonis la unuan numeron de sia revuo. En la redakcio de la du numeroj de 1989 (0 kaj 1) aperas la nomo de Jorge.

9-a de decembro 1989: unu tago, du domoj

La Zamenhofa Tago de 1989 estas tiu kun la plej multaj fotoj en la tuta kolekto, kaj indas sekvi ĝin laŭorde, ĉar *Valencia Luno* n-ro 25 rakontas ĝiajn kvar momentojn, kaj la fotoj de Jorge ilustras ĉiujn kvar. La bulteno publikigis aliajn fotojn; tiuj de Jorge, laŭ nia scio, neniam estis publikigitaj.

La mateno: la krono

La pasintan 9-an decembron oni festis en Valencio la Zamenhofan Tagon kaj kiel kutime oni metis laŭran kronon ĉirkaŭ la plato de strato Zamenhof.

La krono supreniras al la ŝildo de la strato Doktoro Zamenhof, super la kiosko. Inter la aŭto kaj la ŝtupetaro, Juan Fontecha kaj José Soler; José Añó fotas tion de sur la veturejo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La krono supreniras al la ŝildo de la strato Doktoro Zamenhof, super la kiosko. Inter la aŭto kaj la ŝtupetaro, Juan Fontecha kaj José Soler; José Añó fotas tion de sur la veturejo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La ŝtupetaron, memoras Jorge, ĉiujare tre afable pruntis la gazet- kaj librokiosko, kiu troviĝis sub la ŝildo; hodiaŭ la ejo estas butiko.

La krono jam metita. Félix Navarro, dorse, apud la trafiksigno; José Soler, antaŭ la montrofenestro de la kiosko; Rafael Peris forprenas la ŝtupetaron kaj José Añó staras apud aŭto. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La krono jam metita. Félix Navarro, dorse, apud la trafiksigno; José Soler, antaŭ la montrofenestro de la kiosko; Rafael Peris forprenas la ŝtupetaron kaj José Añó staras apud aŭto. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Inter la krono kaj la tagmanĝo: la klasĉambro de la Grupo

Matene, meze de krono kaj bankedo oni kunvenis en la sidejo de Valencia Esperanto Grupo por paroli esperante pri esperanto.

Laŭ la kroniko, Augusto Casquero parolis pri kiel organizi la grupojn, Fontecha informis pri la funkciado de la Grupo kaj Juan Antonio Giménez informis pri la valencia federacio, pri kiu oni ĵus interkonsentis. Jorge memoras, ke Casquero parolis pri la universala kongreso, kiun Valencio deziris por 1993.

La klasĉambro de don Félix ĉe Gran Via de Ferran el Catòlic, 45. Ĉe la tablo, Augusto Casquero, apud Juan Fontecha. Sur la nigra tabulo, per la gotika skribo de don Félix, la anonco de «Esperanto en radio», ĉe Klara, 104.4 FM. Apud la unua balkono, laŭ Jorge, la fratoj Domènech, esperantistoj kaj naturistoj el Torrent, kaj Jesús Raposo Montero; en la dua vico, Juan Antonio Giménez kaj Alberto Bermell, la kasisto de la Grupo; en la tria, dorse kaj blankhara, Félix Navarro. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La klasĉambro de don Félix ĉe Gran Via de Ferran el Catòlic, 45. Ĉe la tablo, Augusto Casquero, apud Juan Fontecha. Sur la nigra tabulo, per la gotika skribo de don Félix, la anonco de «Esperanto en radio», ĉe Klara, 104.4 FM. Apud la unua balkono, laŭ Jorge, la fratoj Domènech, esperantistoj kaj naturistoj el Torrent, kaj Jesús Raposo Montero; en la dua vico, Juan Antonio Giménez kaj Alberto Bermell, la kasisto de la Grupo; en la tria, dorse kaj blankhara, Félix Navarro. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La publiko de la sama kunveno. Apud la balkono, Juan Antonio Giménez; antaŭe, meze, Jesús Raposo Montero, kaj malantaŭe, unu post la alia, Alberto Bermell, Félix Navarro, José Soler kaj la desegnisto Francisco Aliaga Rocafull. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La publiko de la sama kunveno. Apud la balkono, Juan Antonio Giménez; antaŭe, meze, Jesús Raposo Montero, kaj malantaŭe, unu post la alia, Alberto Bermell, Félix Navarro, José Soler kaj la desegnisto Francisco Aliaga Rocafull. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La tagmanĝo: la Nevada

La tagmanĝo okazis en la interetaĝo de la restoracio Nevada, proksime al la sidejo, «kie en tre agrabla etoso, tre bone oni manĝis, trinkis kaj vigle krokodilis».

La tagmanĝo en la Nevada. José Añó ridetas al la fotilo; apud li sidas Conrado Medina, kiu, laŭ Jorge, estis la kontakto, danke al kiu don Félix povis fari la semajnan programon en Radio Klara. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La tagmanĝo en la Nevada. José Añó ridetas al la fotilo; apud li sidas Conrado Medina, kiu, laŭ Jorge, estis la kontakto, danke al kiu don Félix povis fari la semajnan programon en Radio Klara. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La vespero: la Fondaĵo

Vespere ni festis la solenan inaŭguron de la Fondaĵo “Fernando Soler”. La vizito al la ejo estis grava ĉar ni povis vidi ke fluas Esperanto en muroj, plankoj kaj en ĉiuj detaloj.

Juan Bosch trairis la vivon kaj la esperantistan signifon de Fernando Soler Valls; Fontecha prezentis la revuon de la Fondaĵo, Internacia Lingvo, kaj Raposo laŭtlegis esperantlingvan poezion pri la paco. Poste estis bufedo, «kaj de nove oni manĝis, trinkis kaj krokodilis».

La inaŭguro de la sidejo de la Fondaĵo. Staranta, Juan Fontecha; sidantaj, laŭ Jorge, Juan Bosch Fornals, esperantisto, kies nomon li ne memoras, kaj Félix Navarro Clemente. Malantaŭe, la afiŝo «El mundo tiene un idioma común: Esperanto». Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La inaŭguro de la sidejo de la Fondaĵo. Staranta, Juan Fontecha; sidantaj, laŭ Jorge, Juan Bosch Fornals, esperantisto, kies nomon li ne memoras, kaj Félix Navarro Clemente. Malantaŭe, la afiŝo «El mundo tiene un idioma común: Esperanto». Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Jesús Raposo Montero, staranta, legas dum la inaŭguro de la Fondaĵo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
Jesús Raposo Montero, staranta, legas dum la inaŭguro de la Fondaĵo. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La samaj homoj

Se oni trarigardas la nomojn, oni vidas, ke ili estas ĉiam la samaj. Fontecha, kiu prezidis la Grupon kaj estis sekretario de la Fondaĵo, ĉeestas ĉe la krono, ĉe la kunveno en la klasĉambro kaj ĉe la inaŭguro. Soler Sempere, prezidanto de la Fondaĵo, ĉeestas ĉe la krono kaj en la klasĉambro de la Grupo. Félix Navarro kaj Juan Bosch, kiuj iam prezidis la Grupon, ĉeestas ĉe la inaŭguro, kaj Bosch faras tie la ĉefan paroladon. Pri tiuj jaroj, atestanto memoris, ke inter la Grupo kaj la Fondaĵo «ni preskaŭ ne havis kontakton»; la fotoj de Jorge montras, ke, almenaŭ en 1989, la du domoj kunhavis la homojn kaj la festojn.

Aprilo 1990: la Poŝtoficejo kaj Benicàssim

24-a de aprilo 1990. Prelego pri Esperanto en la biblioteko de la Centra Poŝtoficejo de Valencio. Ĉeestis, laŭ Jorge, José Añó, Juan Fontecha, José Soler, Alberto Bermell kaj li mem. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
24-a de aprilo 1990. Prelego pri Esperanto en la biblioteko de la Centra Poŝtoficejo de Valencio. Ĉeestis, laŭ Jorge, José Añó, Juan Fontecha, José Soler, Alberto Bermell kaj li mem. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La 24-an de aprilo, post prelego de José Añó en la Centra Poŝtoficejo, oni donacis al ĝia biblioteko la libron de Añó AEIOU de Esperanto kaj la revuon de la Fondaĵo, Internacia Lingvo (*Valencia Luno* n-ro 26). Libro de la Grupo kaj revuo de la Fondaĵo, en la sama donaco.

Kvar tagojn poste, la 28-an kaj 29-an de aprilo, okazis en Benicàssim la unua kongreso de la Valencia Esperanto-Federacio. Inter tiuj, kiuj salutis la kongresanojn dum la malfermo, estis Félix Navarro, nome de la esperantistaj instruistoj (ILEI), kaj «Johano Fontecha, Fondaĵo “Fernando Soler”»: la Fondaĵo estis tie reprezentita.

28-a de aprilo 1990. La banderolo de la kongreso, en la Kulturdomo de Benicàssim: «Valencia-Murcia Esperanto Kongreso». Arkivo de Jorge Moragues Penella.
28-a de aprilo 1990. La banderolo de la kongreso, en la Kulturdomo de Benicàssim: «Valencia-Murcia Esperanto Kongreso». Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Juan Antonio Giménez, prezidanto de la federacio, faras sian prelegon pri la historio de la valencia Esperanto-movado. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
Juan Antonio Giménez, prezidanto de la federacio, faras sian prelegon pri la historio de la valencia Esperanto-movado. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

Sub la flago, laŭ Jorge: José Miguel Bernabéu Egea, el Alikanto; José Martínez; Juan Fontecha; unu el la filoj de Isabel Renobell, el Quart de Poblet, kaj samideano el Murcio. Alberto Bermell genuas apud Bernabéu Egea. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
Sub la flago, laŭ Jorge: José Miguel Bernabéu Egea, el Alikanto; José Martínez; Juan Fontecha; unu el la filoj de Isabel Renobell, el Quart de Poblet, kaj samideano el Murcio. Alberto Bermell genuas apud Bernabéu Egea. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La kongresa tagmanĝo: Félix Navarro kaj Juan Antonio Giménez, kun siaj edzinoj. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La kongresa tagmanĝo: Félix Navarro kaj Juan Antonio Giménez, kun siaj edzinoj. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La kongresa tagmanĝo. La plej proksima al la fotilo estas José María Bernabéu Franco, el Callosa de Segura, patro de José Miguel Bernabéu Egea. Arkivo de Jorge Moragues Penella.
La kongresa tagmanĝo. La plej proksima al la fotilo estas José María Bernabéu Franco, el Callosa de Segura, patro de José Miguel Bernabéu Egea. Arkivo de Jorge Moragues Penella.

La bibliotekisto

En tiu sama monato majo, la bulteno publikigis gravan noton de la bibliotekisto: la biblioteko estis renovigata, mankis loko por la libroj, kaj oni petis la membrojn donaci ŝrankon, prefere vitran. Kiu volus helpi, ĝi diris, venu al la sidejo kaj «demandu pri la bibliotekisto Jorge». La februara asembleo de la Grupo elektis lin estrarano en la nova estraro, prezidata de José Pérez Sempere (Valencia Luno n-ro 26).

Kelkajn monatojn antaŭe, n-ro 25 publikigis «Esperanto en la lernejo», subskribitan nur «Georgo»: la aŭtoro rakontis, ke la 9-an de januaro 1990 li faris prelegon pri Esperanto en sia lernejo, la profesia lernejo FP1 «Pax», antaŭ tridek unuajaraj lernantoj kaj la direktorino. Ĉio indikas, ke temas pri li.

En decembro 1990 la bulteno prezentis lin kiel la novan reprezentanton en Hispanio de la revuo Bulgara Esperantisto, por kiu li tie propagandis (*Valencia Luno* n-ro 29). Kaj en septembro 1991 la bulteno dediĉis al li noton, kiu portretas lin pli bone ol iu ajn foto:

Georgo Moragues, kuraĝa kaj sindonema bibliotekisto de Valencia Grupo, multe suferas pro la malsufiĉa alesto al esperantaj kursoj kaj proponas kreskadon de propagando pri Esperanto kaj pri la kursoj. Sekve al tiaj pensoj li agadas, kaj dimanĉo matene, kiam centraj estratoj el Valencio transformiĝas en vigla pulbazaro, li starigas faldtablon por elmontri kaj vendi esperantaĵojn.

Sur la faldtablo estis vortaroj, gramatikoj, kasedoj, insignoj kaj glumarkoj, kaj tie li ankaŭ anoncis la kursojn. La noto finiĝis petante volontulojn, kiuj akompanu Georgon kelkajn dimanĉojn (*Valencia Luno* n-ro 32). Tiun novembron, en la esperantlingvaj prelegoj, kiujn la Grupo okazigis en la sidejo, estis lia vico paroli pri ekologio.

Ĉu vi rekonas iun?

Jorge ne memoras la nomon de ĉiuj, kiuj aperas en ĉi tiuj fotoj. Se vi rekonas iun, aŭ vin mem, skribu al ni ĉe valencia@esperanto.es.

Fotoj: arkivo de Jorge Moragues Penella, kiu ciferecigis ilin (novembro 2026); la identigoj estas liaj. Fontoj: Valencia Luno n-roj 23 (julio 1989), 24 (oktobro 1989), 25 (februaro 1990), 26 (majo 1990), 29 (decembro 1990) kaj 32 (septembro 1991); revuo de la Fondaĵo, n-ro 0 kaj n-ro 1 (1989).