La 29-an de oktobro 2024 la DANA —hispana mallongigo por «izolita depresio en altaj niveloj» de la atmosfero— mortigis 233 homojn en la provinco Valencio, laŭ la jura kalkulo de septembro 2026. Sep semajnojn antaŭe, Cheste gastigis la Hispanan Kongreson de Esperanto, kaj ankaŭ Cheste suferis la inundon kaj restis sen elektro kaj sen telefono. En la sekvaj tagoj, la WhatsApp-grupo de la valenciaj esperantistoj servis por scii, kiu fartas bone, por ricevi la mesaĝojn, kiuj alvenis el Bolonjo, Sevilo kaj Francio, kaj por rememori la inundon de 1957, kiun du membroj de la grupo travivis.
Ĉiuj esperantistoj, pri kiuj oni havis novaĵojn, fartis bone. La Hispana Esperanto-Federacio kondolencis kun la familianoj de la mortintoj kaj proponis donaci monon al la Ruĝa Kruco; male al 1957, ni trovis neniun propran monkolekton de la movado. La helpoj, kiuj konstatiĝas, estas individuaj —volontulado kaj donaco de materialo—.
«Inundoj en Valencio», la noto de la bulteno Nia Ponto, de la esperantista grupo de Bilbao, n-ro 141 (oktobro–decembro 2024), p. 5.
Kio okazis
La pluvo de la 29-a de oktobro falis precipe en la interno: la pluvometro de Chiva kolektis 461 litrojn por kvadrata metro en dudek kvar horoj, laŭ la Hidrografia Konfederacio de Júcar. La altiĝo de la ravino Poyo komenciĝis ĉe ĝia supra parto, en Chiva, kaj ĉe la A-3 ĝi portis ĉirkaŭ 2 300 kubajn metrojn sekunde, takso kiun la Konfederacio donas kun «elevada incertidumbre» (alta necerteco), ĉar la akvo forportis la sensilon, kiam ĝi montris ĉirkaŭ 2 000; pli malsupre, kun la akvo de aliaj ravinoj, ĝi eble portis ĉirkaŭ 3 000. Ĝi ruinigis la vilaĝojn de Horta Sud, la suda ĉirkaŭaĵo de Valencio; la rivero Magro faris same en Utiel, Requena kaj la Ribera. La nombro de 233 mortintoj estas tiu, kiun donis la juĝistino de Catarroja, kiu esploras la kazon, la 28-an de septembro 2026; ĝi kreskis laŭmezure kiel oni agnoskis pliajn. La kazo, kiu esploras la administradon de la katastrofo, daŭre estas malfermita, kaj la tri asocioj de viktimoj —Damnificats per la DANA de l’Horta Sud, Víctimes de la DANA 29 d’Octubre de 2024 kaj Víctimes Mortals de la DANA 29-O— kunvenas ĉiumonate ekde la tragedio por postuli «veron, justecon kaj reparacion»; ĉe la kunveno de septembro 2026, en Alikanto, ili petis, ke oni nuligu la juran privilegion (aforamiento) de la eksprezidanto de la valencia registaro Carlos Mazón.
Ankaŭ la rivero Turia fluis tre plena, sed ne inundis la urbon. La Konfederacio atribuas tion al «la canalización del río Turia en su tramo inferior que impidió la inundación de la ciudad» —la kanaligo de Turia en ĝia malsupra parto, kiu malhelpis la inundon de la urbo—, tio estas, al la nova riverujo konstruita post la inundo de 1957. Kiel la esperantistoj de la urbo travivis ĝin tiufoje, ni rakontas en «La inundo de 1957, rakontita de la esperantistoj de Valencio».
La nova riverujo de Turia, plena de koto, en la kvartalo La Torre, la 31-an de oktobro 2024.
Foto: Jaigascom, CC BY-SA 4.0, en Vikimedia Komunejo.
La unuaj tagoj, en la grupo
La unuaj mesaĝoj (30-31 de oktobro)
Merkredo, la 30-a de oktobro. La unua mesaĝo de la tago estis de Iván García, la kasisto: estis nuligitaj la vespermanĝo kaj la prelego pri Esperanto, kiujn la grupo devis fari tiun saman nokton en Picanya, invitite de kultura rondo de la vilaĝo, en kiu partoprenis la familio de Félix Navarro Clemente, la instruisto, kiu instruis Esperanton dum jardekoj kaj portis ĝin al la radio. Picanya estis unu el la detruitaj vilaĝoj. Tuj poste, Iván demandis pri Cheste.
Respondis Pepe Manzanera Sapena, la prezidanto de la grupo Lumradio de Cheste, kiu restis en Valencio: «Mi estas malliberita en Valencio, kaj ne povas atingi mian vilaĝon». Vespere li aldonis, ke en Buñol, Chiva kaj Cheste falis kvincent litroj, ke li ne povas reveni kaj ke la trajno ne funkcios ankoraŭ dum kvar tagoj, kaj resumis la damaĝojn tiel: «La problemo estas la eniron da akvo tra la tegmentoj de la domoj kaj la grandaj defektoj en la kamparo. Mi ankoraŭ ne scias tion». El Cullera, Dennis Keefe sendis foton de la strando kovrita de kilometroj da kanoj, «muta spuro de la teruraj, mortigaj ŝtormoj en la regiono Valencio hieraŭ», kaj demandis pri Cheste, Chiva, Requena kaj Bugarra. Tiun saman tagon, Ana Montesinos de Gomis kaj Elías Hernández Capdevila rememoris la inundon de 1957, kiun ili travivis kiel infanoj.
«Kilometroj da kanoj kaj kanopecoj invadas nun la plaĝon de Cullera.» Foto de Dennis Keefe, sendita al la WhatsApp-grupo la 30-an de oktobro 2024.
Ĵaŭdo, la 31-a. Raúl Salinas transdonis al la grupo la novaĵon, ke Ramón Diago Marco, el Bugarra, fartas bone: mankis al ili nur interreta konekto.
La novaĵoj el ekstere kaj la helpo (1-5 de novembro)
Vendredo, la 1-a de novembro. Ĝi estis la tago de la novaĵoj el ekstere. La Hispana Esperanto-Federacio (la HEF) skribis al sia membrolisto, Hefanaro, mesaĝon subskribitan de la sekretario, Manolo Parra:
Hispana Esperanto-Federacio kondolencas kun la familianoj de la mortintoj kaj solidaras kun tiuj, kiuj suferis grandajn perdojn. Aparte ni solidaras kun niaj samideanoj de Cheste, kie ni kongresis antaŭ du monatoj, ĉar la urbeto tute perdis elektron kaj telefono-servon. Oni sugestas sendi monhelpon pere de Ruĝa Kruco. […] Se iu scias pli bonan manieron por esperanta interhelpo, diru.
Tiun saman tagon, laŭ la bilbaa bulteno Nia Ponto, informa kanalo de la HEF trankviligis la reston de Hispanio: «Laŭ informo de Luis Salag, valencia esperantisto, ĉiuj valenciaj esperantistoj fartas bone». Al la grupo alvenis mesaĝo de la esperantista grupo de Bolonjo: «ni vidis tion, kio okazas ĉe vi, kaj estis horore impresitaj. […] bonvolu sciigi, se eblas, pri la sanstato de niaj samideanoj tie».
Dennis Keefe proponis, ke la helpo de la esperantistoj iru tra la Ruĝa Kruco de Cheste, ĉar dum la preparado de la kongreso Luis Salag Laguarda faris tie kontaktojn, kaj direktoro de la Ruĝa Kruco de Valencio parolis en ĝi, invitite de li: «Ĉu eblus finance helpi al la Ruĝa Kruco de Cheste nome de Lumradio, aŭ de VEG [Valencia Esperanto-Grupo], aŭ de individuaj Esperantistoj de la regiono?». Luis respondis, ke la oficejoj estas fermitaj kaj ke lundon li telefonos por peti la kontonumeron.
Nokte, Elías Hernández rakontis, ke li iris al Paiporta por porti manĝaĵon al kelkaj parencoj: «Ŝajnas kvazaŭ okazis milito, preskaŭ la tuta urbeto estis frapita de tiu DANA, ĝi preskaŭ malaperis». Kaj Luis Salag anoncis, ke la sekvan tagon li laboros pri la kunordigado en la Komunikada Centro de la Urbo de la Artoj kaj Sciencoj: «Se iu volas veni por helpi bonvolu kontakti kun mi».
Strato de Paiporta la 31-an de oktobro 2024.
Foto: Enkantari, publika havaĵo (CC0), en Vikimedia Komunejo.
Sabato, la 2-a, kaj dimanĉo, la 3-a. Luis anoncis, ke tiun semajnon li laboros ĉiumatene en la Hemisfèric kun la Volontula Platformo, kiu kunigis pli ol ducent organizojn; dimanĉe li rakontis, ke tie estas tre malfacile labori, ĉar oni ne povas eniri. En la grupo cirkulis la donackontoj de la Ruĝa Kruco kaj de la valencia registaro kaj la manĝaĵkolekto de Bétera; Ana Montesinos respondis, ke ŝi jam donacis materialon en Valencio por la vilaĝoj. Esperantisto el Francio petis la kontonumeron de la Ruĝa Kruco kaj, kelkajn tagojn poste, ĉu eblas sendi monon al Cheste.
Mardo, la 5-a. Luis resumis: «La situacio ankoraŭ ne estas tute normala, miloj de soldatoj kaj voluntuloj laboras en la vilaĝoj por helpi al la miloj de personoj afektataj».
Al la normaleco (12-16 de novembro)
Mardo, la 12-a, kaj merkredo, la 13-a. Ángel Arquillos, la redaktoro de la Boletín de la HEF, transdonis al la grupo mesaĝon de la Esperanto-Asocio de Sevilo, kiu kunorganizis la kongreson de la antaŭa jaro, adresitan al «Cheste k la Valencia popolo ĝenerale»: «Tiel ni volas esprimi nian deziron helpan, pro kio vi povos kalkuli je ni en la nunaj cirkonstancoj». Rosa Zanón Ferrando dankis el Cheste: «Cheste ni jam reakiras parton de normaleco».
Ĵaŭdo, la 14-a. Pro nova ruĝa averto pro pluvo, la Kafo-Kunveno —la semajna konversacia kunveno de la grupo en kafejo— estis nuligita.
Sabato, la 16-a. Rosa Zanón avertis, ke ŝi ne povos ĉeesti la asembleon de la grupo la sekvan tagon, «pro la situacio en kiu ni ankoraŭ troviĝas en Cheste, la rimedo de transporto ankoraŭ ne funkcias».
Kion publikigis la bultenoj
La bulteno de la esperantista grupo de Bilbao, Nia Ponto, n-ro 141 (oktobro–decembro 2024), dediĉis al la inundoj noton sur la paĝo 5:
La 29an kaj 30an de oktobro, post scio pri teruraj inundoj okcidente kaj sude de la urbo Valencio, multaj el ni faris la saman demandon al ni mem: “Kio pri niaj samideanoj de tiu bela regiono?” Feliĉe, la 1an de novembro alvenis trankviligan jenan mesaĝon pere de reta informejo de HEF: “Laŭ informo de Luis Salag, valencia esperantisto, “ĉiuj valenciaj esperantistoj fartas bone””. Ni memoru ke la ĉi jaran hispanan kongreson oni okazigis en septembro en la urbo Cheste (Ĉeste), kiu ankaŭ suferis superbordiĝon de rivero.
La artikolo de Elías Hernández Capdevila en la Boletín de la Federacio, n-ro 448 (fino de 2024), p. 21.
La Boletín de la Federacio, en la n-ro 448 (fino de 2024), diris tion en la malferma saluto —ne ĉiuj novaĵoj estas bonaj «pro la katastrofa ŝtormo DANA, okazinta en la provinco Valencio, kie loĝas multaj esperantistoj, sed bonŝance ĉiuj fartas bone kaj daŭre kunvenas por praktikado de la lingvo en bona etoso»— kaj publikigis artikolon de Elías Hernández Capdevila, «Pri la inundego okazinta en Valencio la 29-an de Oktobro 2024» (p. 21-22). Ĝi komenciĝas dirante, ke la dato «estos rememorata de ĉiuj valencianoj dum tuta generacio», kaj faras la bilancon per la tiamaj ciferoj: 563 kvadrataj kilometroj inunditaj, pli ol 220 mortintoj kaj 16 malaperintoj, 26 detruitaj pontoj, ĉirkaŭ cent mil difektitaj veturiloj. Poste venas la paragrafo, kiun li dediĉas al la administrado de la katastrofo:
La oficiala helpo malfruis tro longe alveni, kaj la ĝenerala malkontento kreskas, ĉar oni kredas, ke oni komencis tro malfrue serĉi homojn kaptitajn en siaj aŭtoj trenitaj de la akvoj, kio certe pliigis la nombron de mortantoj. Cetere, la loka registaro (politike dekstrema) kulpigis la nacian registaron (politike maldekstrema) pro nesufiĉa kaj malfrua helpo, la nacia registaro kulpigis la lokan registaron pro manko de peto pri helpo, la loka registaro, siavice, asertis ke oni devas helpi sen antaŭa peto de tiu helpo, sed la nacia registaro asertas ke tiuj, kiuj pli bone konas la aferon, estas la loka registaro. Entute, la helpo alvenis tro malfrue kaj en malgranda kvanto…
Kaj ĝi finiĝas tiel:
Solidareco estis evidenta tiuj tagoj, kun la alveno de multaj volontuloj el Valencio kaj ajna alia parto de Hispanio, pro kio la valencianoj estos eterne dankemaj.
Volontuloj survoje al la vilaĝoj de Horta Sud tra la ponto, kiun oni nomis «de la Solidareco», la 1-an de novembro 2024.
Foto: Pacopac, CC BY-SA 4.0, en Vikimedia Komunejo.
Ekster Hispanio, la sola publikaĵo de la esperanto-movado, kiun ni trovis, venas el Brazilo: la 9an de novembro 2024 la projekto Programo Mia Amiko anoncis «Valencia petas helpon», tradukon al Esperanto de la teksto de kanto dediĉita al la viktimoj, kaj asertis, ke «la enspezoj generitaj de ĉi tiu kanto estos plene donacitaj al la viktimoj»; ni trovis nenion, kio konfirmas tion. Nek La Ondo de Esperanto, nek Libera Folio, nek Esperanta Retradio, nek la gazetaraj komunikoj de UEA kaj la enhavtabeloj de ĝia revuo parolis pri la DANA en la sekvaj monatoj. Esperantlingvajn novaĵojn pri ĝi publikigis ankaŭ The European Times, plurlingva medio sen rilato al la movado, kiu aŭtomate tradukas siajn informojn.
1957 kaj 2024
En 1957 la Federacio havis sian sidejon en Valencio, kaj la esperantistoj kolektis monon kaj disdonis ĝin al la damaĝitaj membroj la 18-an de januaro 1958; germana esperantisto aldonis kvincent pesetojn. En 2024 la Federacio esprimis kondolencon, proponis la Ruĝan Krucon kaj demandis, en la sama noto, ĉu iu scias «pli bonan manieron por esperanta interhelpo». En la grupo oni diskonigis la kontojn de la Ruĝa Kruco kaj de la valencia registaro, kaj Dennis Keefe proponis donacon al la Ruĝa Kruco de Cheste. Ni ne trovis, ke iu esperantista organizo faris monkolekton: ni kontrolis la WhatsApp-grupon, la liston Hefanaro de novembro 2024, Nia Ponto 141 kaj la Boletín 448. La helpoj registritaj en la grupo estas individuaj: Luis Salag, kiel volontulo; Ana Montesinos, per sia donaco. En 2024 oni proponis donaci al la Ruĝa Kruco, kaj Luis Salag laboris kun la Plataforma del Voluntariat; en la ekzamenitaj fontoj ne estas monkolekto de iu esperantista organizo. La paperoj permesas diri, ke la helpo estis organizita alimaniere, ne ĉu estis pli aŭ malpli da solidareco ol en 1957.
Ankaŭ la novaĵo disvastiĝis alimaniere. En 1957, la atesto de la esperantistoj de Valencio atingis la reston de la movado per la bulteno, semajnojn poste, kaj Usonon, monatojn poste kaj kun ŝanĝitaj ciferoj. En 2024, la unua novaĵo el ekstere alvenis post tri tagoj, el Bolonjo, kaj la trankviligo —«ĉiuj fartas bone»— eliris el Valencio per informkanalo de la Federacio la 1-an de novembro.
Leteroj en Esperanto inter la ŝlimo
Restas lasta spuro de la DANA, kiu rilatas al Esperanto, kvankam ni ne scias, al kiu ĝi apartenis. La programo Salvem les Fotos, de la Universitato de Valencio, savas la familiajn fotojn, kiujn la akvo difektis. Laŭ Europa Press (la 22-an de majo 2026), la laboro etendiĝis al aliaj formatoj, «kiel leteroj kaj poŝtkartoj (kelkaj el ili skribitaj en Esperanto), partituroj, libroj kaj dokumentoj». Ni ne scias, al kiu ili apartenis, el kiu epoko ili estas, nek el kiu vilaĝo. Se ili estis de via familio, aŭ se vi scias, de kiu, ni ŝatus ekscii tion: skribu al ni.
Kion ni ne scias, kaj kiel vi povas helpi
Ni ne scias, kiom da esperantistoj el la plej trafitaj vilaĝoj —Paiporta, Picanya, Catarroja, Alfafar…— suferis damaĝojn hejme: la mesaĝo «ĉiuj fartas bone» parolis pri la homoj, ne pri la domoj, kaj spegulis tion, kion oni sciis la 1-an de novembro. Ni ankaŭ ne scias, ĉu la donaco al la Ruĝa Kruco de Cheste fakte realiĝis.
Se vi estas esperantisto kaj la DANA trafis vin de proksime —hejme, en la familio, en via vilaĝo—, aŭ se vi helpis kiel volontulo, ni ŝatus, ke vi rakontu tion al ni. Interesas nin ankaŭ la mesaĝoj, kiujn vi ricevis de esperantistoj el aliaj landoj, kaj ĉiu esperantlingva novaĵo pri ĝi, kiun ni ne trovis. Skribu al ni, kaj ni aldonos tion al ĉi tiu paĝo, kun via nomo, se vi volas.
Fontoj
- Mesaĝoj en la WhatsApp-grupo Grupo Esperanto Valencia, de la 30-a de oktobro ĝis la 16-a de novembro 2024: Iván García, Pepe Manzanera Sapena, Dennis Keefe, Ana Montesinos de Gomis, Elías Hernández Capdevila, Raúl Salinas, Luis Salag Laguarda, Ángel Arquillos kaj Rosa Zanón Ferrando.
- Programo Mia Amiko, «Valencia petas helpon», la 9an de novembro 2024.
- Hispana Esperanto-Federacio, «helpo al viktimoj de la ŝtormego», mesaĝo en la listo Hefanaro subskribita de Manolo Parra, sekretario, la 1-an de novembro 2024.
- Nia Ponto (Grupo Esperantista de Bilbao), n-ro 141, oktobro–decembro 2024, p. 5, en la Bitoteko.
- Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio, n-ro 448 (2024): malferma saluto kaj Elías Hernández Capdevila, «Pri la inundego okazinta en Valencio la 29-an de Oktobro 2024», p. 21-22, en la Bitoteko.
- Hidrografia Konfederacio de Júcar, «Obras de emergencia DANA 29 de octubre de 2024»: pluvo, fluokvantoj kaj la rolo de la nova riverujo de Turia.
- EFE, «La jueza eleva a 233 la cifra de víctimas mortales de la dana de Valencia», la 28-an de septembro 2026.
- Europa Press, «Salvem les Fotos afronta su fase final», la 22-an de majo 2026.
Vidu ankaŭ: La inundo de 1957, rakontita de la esperantistoj de Valencio kaj La 82-a Hispana Kongreso de Esperanto: Cheste, septembro 2024.
Referencoj
- La inundo de 1957, rakontita de la esperantistoj de Valencio
- La 82-a Hispana Kongreso de Esperanto: Cheste, septembro 2024
Legi en: