Dennis Keefe, pli ol kvardek jaroj da Esperanto-instruado, de Cheste ĝis Ĉinio

Esperantisto de la Jaro 2011, aŭtoro de la BEK-kurso kaj iniciatinto de la Lingvaj Festivaloj, li provis sian metodon en Cheste en 1985, kaj el Cullera li daŭre instruas al lernantoj el duona mondo

Dennis Keefe (Wikimedia Commons, CC0).

Dennis Keefe (Bloomington, Ilinojso, 1951) estas usona instruisto de lingvoj kaj de merkatiko, ligita al Valencia Esperanto-Grupo ekde 1982. La Ondo de Esperanto proklamis lin Esperantisto de la Jaro 2011 pro lia laboro en ĉinaj universitatoj kaj pro la lanĉo de Esperanto-Insulo sur Hajnano. Li estas la aŭtoro de la BEK-kurso, kiu igas la lernantojn praktiki en malgrandaj grupoj preskaŭ la tutan kurstempon, kaj de tio, kion li nomas Valencia Metodo, kiun li provis en Cheste en 1985. Li ankaŭ iniciatis la Lingvajn Festivalojn, en kiuj ĉiu lingvo prezentiĝas en kvardekminuta kurseto. Li estis dufoje komitatano de UEA kaj instruis Esperanton en Hispanio, Francio, Usono, Japanio kaj Ĉinio. Emerita, li loĝas en Cullera, kie li gvidas dumonatan intensan kurson, kaj ĉiusemajne li instruas rete al lernantoj el la tuta Eŭropo.

La kronologio, per unu rigardo

Esperantisto de la Jaro 2011

La Ondo de Esperanto proklamis Dennis Keefe Esperantisto de la Jaro 2011, per 12 el la 15 voĉoj, «pro la universitat-nivela disvastigo de Esperanto en Ĉinio kaj pro la evoluigo de la projekto “Esperanto-Insulo” en Hajnano». Antaŭ li la titolon ricevis interalie William Auld, la unua, en 1998, kaj Katalin Kováts, en 2010. Ŝi mem transdonis al li la diplomon la 11-an de januaro 2012, dum la malfermo de la unua Esperanto-Insulo, la aranĝo por kiu li estis premiita.

En la intervjuo, kiun faris al li tiam Aleksander Korĵenkov, Keefe rakontis, ke la premio igis lin pensi pri sia familio: pri la filo, kun kiu li ludadis korbopilkon en Esperanto, kaj pri la filino, kiu faris siajn BEK-ekzercojn kontraŭ peceto da ĉokolado. En 2021, dek jarojn post la premio, Valencia Luno dediĉis al li tutan numeron, kun la proklamo, la intervjuo kaj artikolo de Elías Hernández.

De Madrido al Valencio

Li lernis Esperanton en Madrido, kie li laboris ekde junio 1980 kiel instruisto de la angla ĉe la lingvolernejo Berlitz. Li frekventis la Madridan Esperanto-Liceon: lia inaŭgura prelego en la hispana kongreso de 2018 titoliĝis «Madrido kaj Movado dum la Movido. Observoj de naiva novbakita Esperantisto en la Madrida Esperanto-Liceo (MEL) de 1980 ĝis 1988». La Movida estis la kultura eksplodo de Madrido en la okdekaj jaroj.

Valencia Luno, la bulteno de la grupo, unuafoje registras lin en Valencio aŭtune de 1982. En la novembra numero ĝi anoncas, ke «nia usona s-no Dennis Keefe» komencis elementan kurson per la rekta metodo, sabate de la 11-a ĝis la 13-a, kaj prezentas lin kiel «fakulo pri instrumetodiko en lingvoj». Laŭ li, la kurso okazis en la tiama ejo de la grupo, ĉe la Gran Vía de Fernando el Católico. La 13-an de januaro 1983 li parolis pri Esperanto kun la sekretario Carles Moya en Para empezar, la matena programo de Radio 80, kie ili anoncis la novajn kursojn. En la Zamenhofa festo de la grupo, la 18-an de decembro 1983, li prezentis serion da lumbildoj pri la Universala Kongreso de Budapeŝto, kaj en la renkontiĝo de la valencia esperantistaro en Manises, la 17-an de junio 1984, aliajn pri siaj vojaĝoj tra Eŭropo.

En julio 1983 la grupo proponis lin kiel instruiston de la pilota eksperimento pri Esperanto en la meza instruado, kiun ĝi petis de la valencia Konsilantaro pri Kulturo, Edukado kaj Scienco. La peto priskribas lin kiel «diplomiĝinta pri Management kaj instruisto de la angla ĉe Berlitz», kiu regis la anglan, la hispanan kaj Esperanton, kun mezaj konoj de la germana kaj la portugala. En la hispana kongreso de 1984 li jam prezentis prelegon, «Esperanto, facila lingvo, sed… ĉu facile instruebla? Proponoj pri pli efika pedagogio por la Internacia Lingvo», subskribitan Edward Dennis Keefe, kun la nomoj inverse: li estas Dennis Edward.

El liaj tiamaj lernantoj en la grupo, Elías Hernández memoras Pascual Pont, Ramón Diago kaj José Añó.

Dennis Keefe instruas en la grupo; laŭ li, en la ejo ĉe Fernando el Católico, ĉirkaŭ 1982. Sidanta antaŭe, barba, Pascual Pont. Sur la tabulo, lia «instrua ciklo»: enkonduko, ripetiĝo kaj kontrolo; prezentado kaj praktikado; demandoj per ĉu, per aŭ kaj per la demandaj tabelvortoj. Foton disponigis Dennis Keefe.

La metodo, provita en Cheste

Dimanĉe la 19-an de majo 1985 Keefe gvidis en Cheste unutagan eksperimentan kurson por homoj, kiuj ne konis Esperanton. Pascual Pont raportis pri ĝi en la junia Valencia Luno, sub la titolo «Grava eksperimenta instruado en Cheste (Ĉeste)». Du semajnojn antaŭe Keefe kunvenis kun pluraj malnovaj esperantistoj por montri al ili la celon kaj metodon kaj instrui ilin kiel helpantojn. La klaso komenciĝis je la deka matene, ĉirkaŭ la verbo esti kaj malmultaj nomoj, «tiel ke tre baldaŭ la lernantoj povis konstrui frazojn kaj havi dialogojn tute en esperanto». Tagmeze ili laboris en malgrandaj grupoj, gvidataj de la helpantoj, per dialogoj en «folioj kiuj permesis progresi iomete post iomete». Keefe ŝparis nenecesajn vortojn, tiel ke la elektitaj revenis plurfoje. Vespere la lernantoj jam legis facilajn tekstojn.

Pont lasis ankaŭ kritikon: «Eble, dum la lasta horo, Dennis kuris troe kaj neebligis la asimiladon de novaj vortoj». Li proponis, ke venontfoje la kurso daŭru «sabato kaj dimanĉo». La urbestro kaj la kultura konsilanto pasigis tie longan tempon.

La Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio, en la nekrologo de José Añó Belda aperinta en 2025, datas al marto 1986 «la unua instruado de Esperanto per la tiel nomata Valencia Metodo». Temis pri speciala semajnfina kurso en Cheste, organizita de Keefe, en kiu Añó, Ramón Diago kaj Pascual Pont gvidis grupo-laborojn per ekzercofolioj, kiuj poste iĝis la bazo de BEK. Keefe mem resumis tion en 2012: la lokaj asocioj de Madrido kaj de Valencio permesis al li starigi eksperimentajn kursojn, «kaj de tiaj kursoj naskiĝis BEK».

Kio estas BEK

BEK (Baza EKzercaro) estas kurso pli pri praktikado ol pri gramatiko. Per liaj vortoj el 2012: «mi instruas ege malmulte, kaj lasas ĝis 90% de la tuta tempo por praktikado en malgrandaj grupetoj, sen instruisto». La afiksojn li ne instruas en la klaso: li lasas ilin por hejmstudado per alia libro sia, NESPO. Li ankaŭ ne komencas per la prononcado. Krom BEK, li kreis alian kurson, PEPAS, kaj metis siajn ekzercojn ĉe bekkurso.info. En la sama intervjuo li konfesis: «mi ankoraŭ ne bone komprenas kiel fari bonan kompletan kurson, nek mallongan kurson».

La Lingvaj Festivaloj

En 1995, en Tours (Francio), li aranĝis la unuan Lingvan Festivalon: tagon, en kiu parolantoj de multaj lingvoj instruas la komencan scion de sia lingvo en kvardekminuta kurseto, kaj Esperanto prezentiĝas kiel unu el ili. Laŭ lia rakonto el 2012, en la unua jaro prezentiĝis 32 lingvoj; en la dua, 65; en la tria, 85, kun ĉirkaŭ 250 kursetoj. En 1997 raportis pri ĝi TF1, la unua franca televidkanalo. Sep el la ok organizantoj de la unua estis esperantistoj. Post kiam li forlasis Francion, en 1997, la lokanoj daŭrigis la festivalon kun subvencioj de la loka registaro; li opiniis, ke por starigi ĝin oni ne bezonas monon.

Li aranĝis alian ĉe la Universitato de Ilinojso, kun 65 lingvoj kaj 150 kursetoj, kaj la plej grandan ĉe la Universitato de Nankino, la 10-an kaj 11-an de majo 2008, kadre de la Internacia Jaro de Lingvoj de Unesko. La Boletín de HEF priskribis ĝin kiel la plej grandan Lingvan Festivalon ĝis tiam okazintan en la tuta mondo: pli ol 13 500 ĉeestantoj, plejparte universitataj studentoj kaj profesoroj, pli ol 70 lingvoj, 250 unuhoraj provlecionoj kaj 150 volontuloj. Laŭ Keefe, ĉirkaŭ 1450 homoj ĉeestis la lecionon de Esperanto, kaj 225 poste sekvis kursojn.

La formulo revenis kun li al Valencio. En 2018 li trejnis en kvin sesioj la prezentantojn de la unua Lingva Festivalo de Cheste, organizita de la grupoj de Cheste kaj Valencio kun la urbodomo: 18 lingvoj kaj 167 ĉeestantoj. La 26-an de oktobro 2019 okazis dua eldono, kiun la Boletín priskribas kiel faritan «laŭ la modelo kreita antaŭ kelkaj jaroj» de Keefe.

Ĉinio: Nankino, Kantono kaj Hajnano

Dum pluraj jaroj li instruis ĉe la Universitato de Nankino. En 2008 li jam instruis tie; en decembro 2011 La Ondo prezentis lin kiel instruiston en tiu universitato, kaj en 2014 li mem parolis pri si kiel instruisto de Esperanto «dum multaj jaroj ĉe la Universitato de Nankino». En 2011 li instruis Esperanton en Ĉinio pli ol 300 horojn, trionon en oficialaj programoj de la universitato. Liaj vintraj kursoj tie daŭris pli ol 200 horojn, kaj kelkaj okazis po ok horoj ĉiutage. Li instruis ankaŭ en monaĥejo, Duobao Si.

En januaro 2010 li gvidis en Kantono unumonatan intensan kurson, po ok horoj tage. Sur Hajnano, kie li ankaŭ instruis, li rekomendis al la ĉinaj esperantistoj starigi servo-centron por aziaj kaj eŭropaj esperantistoj. El tio naskiĝis Esperanto-Insulo: la unua eldono, de la 11-a de januaro ĝis la 12-a de februaro 2012, kunigis 110 homojn el 23 landoj. Sesdek estis ĉinoj, plejparte studentoj, stipendiataj por lerni Esperanton ok horojn tage dum kvar semajnoj. Keefe gvidis la kurson por komencantoj per BEK, kaj Katalin Kováts pedagogian seminarion. Sekvis du pliaj eldonoj; la trian jam organizis alia homo, Jano Klark.

Sur la insulo ekis ankaŭ la Universitato de Esperanto, kiun li starigis kun la profesoroj Ron Glossop, Federico Gobbo kaj Amri Wandel: normalaj universitataj kursoj, ĉiu ĉirkaŭ 40-hora, en Esperanto, kiujn oni filmu kaj publikigu laŭ la principoj de Kreiva Komunumo. La unuaj estis «Alfronti militon» de Glossop kaj «Filozofio kaj historio de informatiko» de Gobbo.

Inter entreprenoj kaj klasĉambroj

Laŭ li mem, li komencis la universitatan karieron en Tucson, en Arizono, kie li loĝis en 1969, 1971 kaj 1972. Li diras, ke tie li gajnis la Konkurson pri Vortoj de la Universitato de Arizono kaj havas la rekordon de la 50 jaroj de la konkurso; lia ŝatokupo, li diras, estas legi vortarojn. Li havas du magistrajn diplomojn de la Universitato de Ilinojso: MBA, t.e. pri entreprena administrado, kaj alian pri lingvo-instruado. Li estis estro de produktado en fabriko kaj laboris pri merkatiko kaj vendado ĉe IBM. Li instruis ĉe la Universitato de Ilinojso kaj, en Francio, ĉe la École Polytechnique kaj ĉe la komerca lernejo HEC, kie li instruis merkatikon kaj strategion; en mesaĝo el 2022 li aldonis entreprenadon. Li diras, ke li neniam studis lingvojn antaŭ la aĝo de 25 jaroj. En 2012 li flue parolis kvin: la hispanan, la francan, la germanan, Esperanton kaj la anglan, kaj bazan ĉinan. En 2014 la revuo Esperanto prezentis lin kiel dumvivan membron de UEA, kiu loĝis ĉirkaŭ 25 jarojn en Hispanio, Francio, Germanio kaj Ĉinio.

Li instruis Esperanton en Hispanio, en Francio —en la kastelo Grésillon, en Plouezek kaj en Lunay—, en Usono —en NASK en San-Francisko—, en Japanio —ĉe Oomoto— kaj en Ĉinio.

En la Komitato de UEA

Li estis komitatano B de 2013 ĝis 2016, elektita de la individuaj membroj per 859 voĉoj, kaj komitatano C de 2019 ĝis 2022. Sabate la 26-an de julio 2014, kiel komitatano, li prelegis en la sidejo de HEF en Madrido, okaze de la datreveno de la Unua Libro.

Li pledis por planoj kun buĝeto, indikiloj kaj respondeculoj. En Rejkjaviko, en 2013, li sindetenis en la voĉdono pri la strategia laborplano: «Verŝajne mi estis la unusola kiu sin detenis». Kiel li klarigis la sekvan jaron, li ne trovis alian komitatanon, kiu tute tralegis la planon, do ne povis esti vera debato; krome mankis subplano pri longdaŭraj buĝetoj, kaj «Fakte mankis ĉiaj subplanoj, kun la nepraj mezursistemoj kaj respondecosistemo». Libera Folio registris en sia raporto pri tiu kunsido lian demandon, ĉu iu fakte legis la planon.

En februaro 2014, dum la akra disputo inter la firmao Kosmo kaj Libera Folio en la retdiskutejo de UEA-Membroj, li skribis, ke li ne vidas intereso-konflikton ĉe Kosmo. Li aldonis tamen ĝeneralan proponon: ke la komitatanoj, kaj la membroj de la nova Konsilio, povu montri, ke ili ne profitas persone de sia posteno, ĉar «En internacia asocio, travidebleco estas avantaĝo, fruktodona avantaĝo».

Kion li verkis pri la movado

Inter 2012 kaj 2019 li publikigis en La Ondo de Esperanto dek kvar artikolojn, kiuj aplikas merkatikon al la disvastigo de Esperanto: la teorion de la sociologo Everett Rogers pri la disvastiĝo de novaĵoj en socio, modelojn pri la konduto de konsumantoj, la reklamon de la Marlboro-vakero, la subfakojn de merkatiko, la Lingvajn Festivalojn kiel reklamilon.

La kernan ideon li resumis en 2012: la esperantistoj uzas tro da tempo kaj inko por konvinki la vastan publikon, dum «tiu plimulto neniam akceptos Esperanton se ili ne vidas, unue, homojn kiuj jam utiligas ĝin». Laŭ Rogers, tiuj unuaj homoj estas la novigantoj, 2,5 % de la socio; li proponis varbi unue ilin kaj poste transiri al aliaj celgrupoj.

En la du longaj intervjuoj kun li aperintaj revenas aliaj ideoj:

• La kulturo en la centro. En 2012: «mi ĉiam kredas, ke la verkistoj estas ĉe la kerno de la eventuala sukceso de Esperanto». En 2014, demandite, kion li farus per dek milionoj da dolaroj, li komencis per «bonan, belaspektan, profesian, internacian, virtualan Bibliotekon de Esperanto», por montri la librojn, gazetojn, radio-elsendojn, muzikaĵojn kaj filmojn; poste lerno-centrojn en Azio, Sudameriko kaj Afriko, kaj sistemon de eksteraj rilatoj.
• Mezuri. «Kiom da novaj kursoj? Kiom da novaj gelernantoj?» Sen mezurado kunligita al agoj kaj respondeculoj, «ni eĉ ne povas komenci kompreni», ĉu asocio bone aŭ nebone funkcias.
• Teamlaboro. En 2012 li revis, ke la movado iĝu «granda lernanta organizo», laŭ la verkoj de la administrad-teoriisto Peter Senge el MIT. En 2014: «mankas en la E-movadoj sistemo-pensado kaj kunlaborado, teamo-laboro».
• La ekonomio. En 2014 li atribuis la ŝrumpadon de la membraro de UEA al ekstera kaŭzo: «En la lastaj tridek jaroj la kapitalista sistemo ekstremiĝas […] kaj tio kio ne interesas al Wall Street, ne plu facile fruktas en nia socio». Li esperis, ke Esperanto povos ludi gravan rolon en «nova ekonomia ordo», «sed kondiĉe, ke Esperanto restu ĉies propraĵo kaj nenies propraĵo»; li timis, ke grandaj korporacioj provos alproprigi ĝin, kaj diris, ke UEA, «pro eble iom tro neŭtrala sinteno», ne povas lukti kontraŭ ili.

El Cullera

Emerita, li loĝas en Cullera. En decembro 2016 li jam prelegis pri sia internacia sperto per Esperanto en la unua Foiro de la Asocioj de Cheste. Reveninte al la grupo, li dediĉis sin ankaŭ al varbado: afiŝoj en la universitatoj, monataj fulmokursoj, kursoj por komencantoj. Valencia Luno kalkulis, ke la fulmokursoj de 2019 venigis entute 40 homojn.

En 2019 li venigis al la valencia marbordo la Esperanto-Plaĝon: dumonata loĝkursaro, po ok horoj tage, en kiu lernantoj el Ĉinio, Japanio kaj Koreio lernis la lingvon kaj konis la landon. Ilin ĉiĉeronis interalie Jau el Holandés. Li prezentas ĝin kiel la plej intensan ĉeestan kursaron de Esperanto en la mondo. Okazis eldonoj en 2019, 2023, 2024 kaj 2025; tiujn de 2020, 2021 kaj 2022 nuligis la pandemio. Fine de aprilo 2019 li kondukis la tri lernantojn de la unua eldono al la hispana kongreso en Malago, kie li prelegis ankaŭ pri Esperanto-Plaĝo kaj pri modelo de esperantistiĝo: ekkono, motivoj, bariloj.

Kun la pandemio la lecionoj transiris al la reto, kaj de tiam li tenas nekutiman ritmon de semajnaj kursoj per Zoom, kiujn Elías Hernández anoncas en Eventa Servo. En 2024 li kalkulis 373 horojn da lecionoj instruitaj de li. En 2024 li ankaŭ prezidis la LKK de la 82-a Hispana Kongreso dum la prepara fazo. Li ekigis la Kafo-Kunvenojn, la semajnajn renkontiĝojn de la grupo en kafejo.

La dokumentitaj kursoj

La lastan, la kurson pri UNESKO-Kuriero, li gvidas por ILEI: en ĉiu kunsido pluraj partoprenantoj prezentas artikolojn el la Esperanta eldono de la Unesko-revuo. Li mem prezentis interalie «Memfotado en muzeoj: iom pli ol spegulo», «Lokoj de Monda Heredaĵo de UNESKO: Ŝlosilo por biodiversa rezervo» kaj «Bridi la trofeojn de milito» de Samuel Hardy.

Fontoj

Vidu ankaŭ

• Lia karto en la paĝo de biografioj, kune kun tiuj de la aliaj esperantistoj de la grupo.
• Memore al Jau la Nederlandano, kiu ĉiĉeronis la lernantojn de Esperanto-Plaĝo.
• La Madrida Esperanto-Liceo, kie Keefe lernis la lingvon.
• Keefe kaj la lernantoj de Esperanto-Plaĝo en la kongreso de Malago (2019).

Referencoj

• La Madrida Liceo, plenplena
• Memore al Jau «la Nederlandano»
• Al Malago: valencianoj en la 78-a Hispana Esperanto-Kongreso (2019)
• Kafo-Kunveno: Esperanto ĉirkaŭ taso da kafo