1.411 esperantaj registroj ĉe la placo de Maguncia: la biblioteko kiu revenis el la kelo

La esperanta fonduso de la Historia Biblioteko kaj la Municipa Gazetoteko de Valencio havas propran signaturon, 930 monografiojn kaj 480 titolojn de revuoj el duono de la mondo. 258 portas la stampon de la Esperanto-Grupo de Valencio

Ĉe la placo de Maguncia, 1 —la konstruaĵo kiun la kvartalo konas kiel «Tres Forques»— estas katalogitaj 1.411 esperantaj registroj: 930 monografioj en la Historia Biblioteko —913 kun propra signaturo, E/— kaj 480 titoloj de periodaĵoj en la Gazetoteko. 958 el la 1.191 datitaj registroj estas antaŭ 1930.

258 el tiuj katalogeroj portas, skribitan de la municipa katalogisto, la noton «Sello del grupo esperantista de Valencia». Ne ni diras tion: ĝi konstas en la katalogo de la Urbodomo. Temas pri la biblioteko de la valencia esperanto-movado, tiu kiu malaperis dum la Intercivitana Milito kaj reaperis, jardekojn poste, en malnovaj skatoloj en kelo de la Urbodomo de Valencio.

Ĉi tiu artikolo rakontas kio tie estas, kiel ĝi alvenis kaj kiel oni konsultas ĝin. La kompleta listo, kun ligilo al ĉiu katalogero de la municipa katalogo, troviĝas en la paĝo Katalogo: esperanto ĉe la placo de Maguncia.

Kio tie estas

La municipa katalogo dividas la fonduson en du duonojn, kiuj estas du malsamaj servoj ene de la sama konstruaĵo:

La monografioj formas specialan fonduson kun propra siglo, (E), kiel tiuj de afiŝoj aŭ teatro. Ili estas konsulteblaj en la legosalono; ili ne estas pruntedoneblaj.

Laŭ eldona jardeko, el la 1.191 registroj kiuj portas jaron en la slipo:

(Estas unu el 1700.) 80 % de la datita fonduso estas antaŭ 1930: ĝuste la jaroj en kiuj la grupo, fondita en 1903, estis unu el la plej aktivaj esperantistaj societoj de Hispanio.

La gazetoteko estas la parto kiun plej malfacilas trovi ie ajn alie. 480 titoloj, plejparte el 1900-1930, el Alĝerio, Peruo, Venezuelo, Ĉilio, Gvatemalo, Meksiko, Brazilo, Bulgario, Bosnio, Finnlando, Bohemio, Belgio, Japanio. Inter la valenciaj:

• La Suno Hispana, organo de la Hispana Societo por la Propagando de la Lingvo Internacia, presita en Tipografía Moderna: de la jaro 1, n-ro 1 (oktobro 1903) ĝis n-ro 96 (1914), kaj la tuta tria epoko, n-ro 80 (1924) ĝis n-ro 127 (decembro 1927).
• Boletín [de la] Federación Esperantista Levantina, de n-ro 1 (majo 1914).
• Boletín de la Federación Esperantista Española, eldonita en Valencio ekde 1949 — la jaroj en kiuj la hispana federacio havis ĉi tie sian sidejon.
• La Korrespondanto, semajna gazeto, de n-ro 1 (februaro 1911).
• La Kongresa bulteno de la 1-a Kongreso de Iberiaj Esperantistoj (Valencio, majo 1923) kaj tiu de 1924.
• Valencia Luno, nia bulteno, ekde 1982, kaj Valencia Suno, de la 78-a Universala Kongreso (1993).

Inter la monografioj troviĝas esperantaj tradukoj de Cervantes, Benavente, Moratín kaj Luis de León presitaj en Valencio inter 1905 kaj 1914 —Tipografía Moderna de Miguel Gimeno, Pubul y Morales—, la Alfabete Esperanta: Gramatiko de 1913, kaj 26 dediĉitaj aŭ subskribitaj ekzempleroj: unu subskribita de Ricardo Codorniu, alia dediĉita de Tony J. Guéritte, kaj du dediĉitaj eksplicite «al Grupo esperantista de Valencia» —la Rememoroj de Esperantista de ADA en japana traduko kaj la Dekdu poetoj de Kálmán Kalocsay.

De la milito al kelo de la Urbodomo

La plej eksplicita fonto estas noto de Augusto Casquero en la Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio, n-ro 355, de marto-aprilo 2002:

«La libroj, trovitaj en malnovaj skatoloj en kelo de la Valencia Urbodomo, konsistigis la iaman Bibliotekon de la Valencia E-asocio, malaperintan en la Hispana Intercivitana Milito (1936-39). Inter tiu materialo troviĝas unikaĵoj, ne nur libroj, sed muziko, gazetoj…»

La noto de Augusto Casquero en la Boletín de HEF n-ro 355 (marto-aprilo 2002), kie oni diras kie aperis la libroj.

Kvar jarojn antaŭe, la sama Boletín n-ro 334 (januaro-februaro 1998) jam rakontis tion freŝdate:

«La tuta biblioteko de la valencia esperantista movado malaperis en la hispana intercivitana milito, sed antaŭ nelonge la direktorino de la Urba Publika Biblioteko informis la lokajn esperantistojn ke la libroj reaperis post multjara restado en kelo. Temas pri vera trezoro. Pli ol 850 titoloj, de antaŭ la jaro 1936, la plej multo el ili en ege bona stato.»

Kion la fontoj ne diras estas kiu portis la librojn tien, nek kiam, nek kial. Ili diras «malaperinta en la milito» kaj «reaperinta en kelo de la Urbodomo». Ke ili finiĝis en municipaj ejoj permesas pli ol unu klarigon, kaj neniu dokumento el tiuj kiujn ni vidis elektas iun. Ni lasas tion tia: kio konstas estas la loko kaj la vakuo de jardekoj.

1997: katalogi ilin

La 22-an de oktobro 1997, la estro de la Servo de Kultura Agado de la Urbodomo, Carlos A. Precioso Estiguín, skribas al la sekretario de la grupo, Augusto Casquero. La letero aperis faksimile en Valencia Luno n-ro 44, de oktobro 1997:

«Por la presente, le comunico con satisfacción la aceptación de la sugerencia de que D°. Florentino Lozano Arroyo, colabore con la Sección de Bibliotecas […] en la catalogación de los fondos bibliográficos en Esperanto con que cuenta la Biblioteca Municipal. […] se tratará, por tanto, de una mera colaboración del Grupo Esperanto de Valencia con este Ayuntamiento, sin que, en ningún caso, pueda generarse a partir de ella relación contractual o administrativa de carácter alguno.»

La postskribo sendas al Carmen Gómez-Senent, respondeculo pri la Municipa Biblioteko. Gómez-Senent Martínez, nepino de Nicolau Primitiu Gómez Serrano, venis de la katalogado de la biblioteko de sia avo, kiun ŝi prilaboris ekde 1979. Ŝi eniris la Municipan Bibliotekon en 1988 kaj estis tie bibliotekistino kaj estro de la Sekcio de Bibliotekoj —dudek tri centroj tra la kvartaloj de la urbo— ĝis sia emeritiĝo en 2010; ŝi direktis la Bibliotekon Serrano Morales kaj poste la Centran de malnovaj fondusoj, kaj ŝi subskribas la Catálogo de obras impresas en el siglo XVII de la Biblioteca Municipal de Valencia (Urbodomo de Valencio, 1996). Nia bulteno skribis ŝian familinomon «Gómez Senén»; la municipa dokumento, «Gómez-Senent», kaj ĉi tiu estas la formo kiun dokumentas ŝia publikigita verkaro.

En januaro 1998 la laboro estis farita. Valencia Luno n-ro 45 anoncas tion sub la titolo «Esperantista trezoro ĉe la Urba Publika Biblioteko», kaj kreditas Florentino Lozano, la direktorinon, Pascual Pont kaj Félix Navarro.

Kiu petis helpon de kiu ne klaras, kaj la tri fontoj ne diras la samon. La municipa letero parolas pri la «aceptación de la sugerencia» —la iniciato estus de la grupo—; Valencia Luno n-ro 45 diras ke Lozano faris la laboron «laŭ peto de la Direktorino»; kaj Boletín n-ro 334 skribas ke «la estroj de la biblioteko petis helpon de la lokaj esperantistoj». Du dokumentoj kontraŭ unu.

Alia enirvojo: la kolekto Navarro Cabanes

Ne la tuta fonduso venas de la grupo. La oficiala listo de la Municipa Gazetoteko markas sep titolojn kiel devenantajn el la kolekto Navarro Cabanes, inter ili la n-ro 84 de La Suno Hispana (junio 1913) kaj la revuo Esperanto presita en Valencio (decembro 1909 – januaro 1910), plus aliaj el Dresdeno, Nurenbergo, Frankfurto, Londono kaj la Farmacia Kolegio de Tojama, en Japanio.

José Navarro Cabanes (Ontinyent, 1875 – Valencio, 1929) estis ĵurnalisto kaj bibliografo, aŭtoro de Prensa Valenciana (1928). Lia kolekto estas fermita fonduso de 1.845 titoloj kiu troviĝas en la Municipa Gazetoteko kaj hodiaŭ estas konsultebla nur ciferecigita. Tio estas: parto de la valencia esperanta materialo eniris la domon tra la pordo de gazetkolektanto, ne tra tiu de la movado.

2024-2025: la fonduso de la grupo revenas tien

La cirklo fermiĝas preskaŭ naŭdek jarojn poste. Pro ekonomiaj bezonoj, la grupo decidis luigi la sidejon de la avenuo Peris i Valero: en novembro 2024 oni jam pretigis la ejon por la luo, kaj la kasisto de la grupo, Iván García, lokas la komencon de la lupago en la ekzercjaro 2025. La bibliografia fonduso kiun la grupo estis kolektinta ekde la okdekaj jaroj devis trovi lokon.

La celloko estis la sama biblioteko. La 28-an de novembro 2024 Luis Salag anoncis al la grupo ke Ramón Diago kaj Iván García jam laboris «kun Biblioteko Maguncia» pri la distribuo de la libroj, kaj ke la duoblaj ekzempleroj servos por formi esperantistajn bibliotekojn en aliaj urboj. En aŭgusto 2025 Salag resumis tion tiel: «Granda parto de nia biblioteko estas en Publika Biblioteko Tres Forques».

La 2-an de julio 2025 la grupo tie organizis unuan bibliotekan renkontiĝon por montri al la eksterlandaj vizitantoj «la 120-jaran kolekton de libroj, revuoj kaj ĵurnaloj de nia Grupo deponitaj en la Publika Biblioteko de Placo de Maguncia».

La ciferoj ne kongruas, kaj indas diri tion

Kiom da verkoj temas, dependas de kiu kalkulas kaj kiam:

Neniu el ĉi tiuj ciferoj estas ĝuste alia, kaj ne ĉiuj mezuras la samon: 258 estas la ekzempleroj en kiuj la katalogisto vidis la stampon, ne tiuj kiuj apartenis al la grupo; 913 estas ĉio kio hodiaŭ havas signaturon E/, inkluzive de tio kio envenis poste. Ni publikigas ilin ĉiujn kun sia fonto anstataŭ elekti la plej rondan.

Kiel konsulti ĝin

• Adreso: placo de Maguncia, 1, 46018 Valencio (L’Olivereta). La Municipa Gazetoteko estas tie ekde 1979; la Municipa Historia Biblioteko superas la 130.000 volumojn.
• Reta katalogo: www.valencia.es/opac, bazo «Biblioteca. Históricas-Hemeroteca». Serĉante esperanto aperas la 1.411 registroj.
• Konsulto: en la legosalono. Por la plej delikataj originaloj indas peti rendevuon.
• Nia kompleta listo, kun rekta ligilo al ĉiu katalogero: Katalogo: esperanto ĉe la placo de Maguncia.

Vidu ankaŭ

• Biblioteko — la biblioteko de la grupo kaj la donaco al la Municipa.
• Katalogo: esperanto en 108.009 libroj — alia katalogo de la grupo, pri mencioj de esperanto en literaturo.
• Don Félix Navarro, la instruisto kiu instruis esperanton al siaj lernantoj — unu el la katalogistoj de 1998.

Fontoj

• Katalogo de la Historia Biblioteko kaj Municipa Gazetoteko de Valencio, www.valencia.es/opac — konsulto de septembro 2026: 1.411 registroj, 930 monografioj, 480 periodaĵoj kaj unu ekzemplero en la Serrano Morales.
• Topografia listo de ekzempleroj kaj listo de la gazetoteko, PDF-oj eldonitaj de la Historia Biblioteko kaj Municipa Gazetoteko la 14-an de junio 2023 kaj senditaj al la grupo.
• Augusto Casquero, noto «Valencio», Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio n-ro 355, marto-aprilo 2002, p. 19 — gazetoteko.com/hef/bol355.pdf.
• Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio n-ro 334, januaro-februaro 1998 — gazetoteko.com/hef/bol334.pdf.
• Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio n-ro 335, raporto de 1997 — gazetoteko.com/hef/bol335.pdf.
• Valencia Luno n-ro 44 (oktobro 1997), faksimilo de la letero de la Servo de Kultura Agado de la 22-a de oktobro 1997, kaj n-ro 45 (januaro 1998), noto «Esperantista trezoro ĉe la Urba Publika Biblioteko» — transskribitaj ĉi tie.
• Municipa Gazetoteko de Valencio kaj Municipa Historia Biblioteko, oficialaj paĝoj.
• Carmen Gómez Senent Martínez, Catálogo de obras impresas en el siglo XVII de la Biblioteca Municipal de Valencia, Urbodomo de Valencio, 1996.
• Francesc Pérez Moragón, «Amb Carmen Gómez-Senent: Nicolau Primitiu al fons», eldiario.es, la 19-a de junio 2025.
• Mesaĝoj en la WhatsApp-grupo de la Esperanto-Grupo de Valencio: Luis Salag (28-a de novembro 2024, 25-a de junio kaj 19-a de aŭgusto 2025) kaj Iván García (24-a de julio 2026).