Elektronikaj rubaĵoj: kiel ili damaĝas la medion kaj kion vi povas fari

Kio okazas al la poŝtelefonoj, ŝargiloj kaj komputiloj, kiujn ni forĵetas, kiun tio damaĝas, kaj kien porti ilin en Valencio, por ke ili estu reciklitaj.
Esperanto kaj teknologio: libera programaro, retoj por paroli ĝin kaj kial tiom da komputikistoj lernas ĝin.
Kategorioj

Kio okazas al la poŝtelefonoj, ŝargiloj kaj komputiloj, kiujn ni forĵetas, kiun tio damaĝas, kaj kien porti ilin en Valencio, por ke ili estu reciklitaj.

De la kartelo de elektraj ampoloj de 1924 ĝis la nunaj poŝtelefonoj kaj komputiloj: kio estas planita malnoviĝo, kion diras la leĝo en Hispanio kaj Eŭropo, kaj kion vi povas fari.

Kion fari, por ke oni ne ŝtelu viajn kontojn: pasvortoj, pasvortadministriloj, trompaj mesaĝoj kaj al kiu telefoni en Hispanio, se io jam okazis. Sen teknikaĵoj.

De la adicia maŝino de Pascal ĝis la artefarita inteligenteco de 2020: kiu faris ĉiun paŝon kaj kiam, klarigite por tiuj, kiuj ne scias komputikon. Kaj kie estis Esperanto dume.

Kio estas Liberapay, kiel ĝi funkcias sen preni ion el la donacoj, kiu el Esperantujo jam estas tie —la aŭtoro de PMEG, E@I— kaj kiel ĝi povas helpi, ke Esperanto atingu pli da homoj.

Kio estas Aperu, kio estas Tubaro —preskaŭ 39.000 videoj de YouTube en Esperanto aŭ pri Esperanto, kune kaj ordigitaj laŭ temo—, kiel uzi ĝin sen konto kaj kiel helpi.

Kio estas PeerTube, kial ĝi ne estas unu sola retejo sed multaj, kiel uzi ĝin —eĉ el Mastodon— kaj kie trovi videojn en Esperanto. Sen scii pri komputiko.

Ne necesas forlasi WhatsApp por provi Telegram, kaj preskaŭ neniu faras tion: homoj aldonas aplikaĵojn, ili ne anstataŭigas ilin. La du servas por malsamaj aferoj. WhatsApp estas la loko de la homoj, kiujn vi jam konas, kaj defaŭlte ĝi pli…

Kio estas Lemmy, kial ĝi ne estas unu sola retejo sed multaj, kiel eniri —eĉ el Mastodon— kaj la komunumoj, kie oni parolas Esperanton. Sen scii pri komputiko.

Kio estas Pixelfed, en kio ĝi similas al Instagram kaj en kio ne, kiel krei konton kaj kiel sekvi la asocion. Sen scii pri komputiko.

Kio estas Mastodon, kial ĝi ne estas unu sola reto sed multaj, kiel krei konton kaj kiel sekvi la asocion. Sen scii pri komputiko.

Kio estas la fediverso, kial Mastodon ne estas socia reto sed programo, kio estas en Esperanto tie interne kaj kiel sekvi la kontojn de la asocio ĉe Mastodon kaj Pixelfed.

Kiam taŭgas reagi per emoĝio, kiam taŭgas respondi al la mesaĝo kaj kiam skribi novan, en WhatsApp, Telegram kaj Discord.

Libera programo estas tiu, kiun vi rajtas uzi por kio ajn, rigardi interne, ripari kaj doni kopiojn al kiu ajn. Ne necesas scii komputikon por uzi ĝin, nek ŝanĝi komputilon: en tiu, kiun vi havas nun, kun Windows aŭ kun…

Kio estas RSS, kiun programon instali laŭ via aparato, la adresoj de niaj tri kanaloj kaj kiel ricevi la novaĵojn en Telegramo per VEG-roboto.

Ĝi memorigas al vi niajn kontaktojn kaj sociajn retojn, ĝi sendas al vi private la novaĵojn de la retejo kaj ĝi anoncas la venontan aranĝon kiel enketon. Kaj dek aferoj pli, kiujn telegrama roboto povas fari.

Kio estas Diskordo, kiel oni eniras per invito, kiel oni skribas, kiel oni parolas per la voĉo kaj kiel oni silentigas la telefonon. Klarigita de nulo.

Unuavide ili havas nenion komunan: lingvo publikigita en 1887 por ke homoj el malsamaj landoj povu interkompreniĝi, kaj maniero verki kaj disdoni komputilajn programojn, naskiĝinta preskaŭ cent jarojn poste. Inter ili kuŝas oceano da teknologio. Kaj tamen ambaŭ komenciĝas per…

Tiu, kiu unuafoje alproksimiĝas al Esperanto, ordinare rimarkas la samon: estas amasego da homoj el la komputiko. Programistoj, sistemadministrantoj, homoj kiuj laboras pri maŝintradukado. Tio videblas en la kongresoj, en la forumoj kaj, precipe inter tiuj, kiuj konstruas la ilojn,…