Mallonge: Apertium estas aŭtomata tradukilo, libera programaro, kiu naskiĝis en la Universitato de Alakanto. Ĝi ne lernas el milionoj da tradukitaj tekstoj: ĝi funkcias per vortaroj kaj gramatikaj reguloj verkitaj de homoj, kaj tial ĝi aparte bone funkcias inter parencaj lingvoj, kiel la hispana kaj la valencia. Oni povas senpage uzi ĝin ĉe apertium.org.
1 · Kio estas Apertium?
Apertium estas libera platformo por aŭtomata tradukado, kun la permesilo GPL: ĉiu ajn povas uzi, studi, ŝanĝi kaj redisdoni ĝin. Laŭ ĝia retejo, ĝi enhavas tri aferojn: la motoron, kiu tradukas, la ilojn por prepari novan lingvoparon kaj la vortarojn kaj regulojn de ĉiu paro.
Laŭ Mikel L. Forcada, de la Universitato de Alakanto, ĝi disponeblas ekde 2005 kaj estis desegnita surbaze de du tradukiloj, kiujn la grupo Transducens de tiu universitato jam estis farinta: interNOSTRUM, el la hispana al la kataluna, kaj Traductor Universia, el la hispana al la portugala. La unuaj paroj de Apertium estis hispana-kataluna kaj hispana-galega.
2 · Kiel ĝi funkcias interne?
Ĝi estas regulbazita tradukilo. Teamoj de homoj, kiuj konas ambaŭ lingvojn, verkas vortaron de ĉiu lingvo, dulingvan vortaron, kiu diras kiel ĉiu vorto pasas de unu al la alia, kaj la regulojn por ŝanĝi la vortordon aŭ akordigi genron kaj nombron. Apertium analizas ĉiun vorton, transigas ĝin al la alia lingvo per tiuj vortaroj kaj aplikas la regulojn.
Tial ĝi aparte bone funkcias inter parencaj lingvoj, kiel la latinidaj, kie sufiĉas ŝanĝi vortojn kaj retuŝi la vortordon. Inter pli malproksimaj lingvoj, kiel la angla kaj la kataluna, ĝi ankaŭ tradukas, sed ĝia retejo diras, ke ĝi naskiĝis pensante pri la parencaj.
Korpusbazitaj tradukiloj funkcias alimaniere: ili dependas de grandega kvanto da jam tradukitaj frazoj, unu apud la alia, por lerni el ili. Kaj ĉar en Apertium ankaŭ la vortaroj kaj la reguloj estas liberaj, ĉiu ajn povas malfermi kaj korekti ilin, kion plej multaj komercaj tradukiloj ne permesas.
Kaj kiam ĝi ne konas vorton, ĝi elpensas nenion: ĝi lasas la vorton kiel ĝi estis, kun asterisko antaŭe. Se vi tajpas «Bon dia» kaj elektas la direkton «angla → Esperanto», ĝi redonas «*Bon *dia». Tiel vi tuj vidas, kion ĝi ne komprenis.
3 · Kiujn lingvojn ĝi havas?
La vikio de Apertium listigas 51 stabilajn parojn, tiujn, kiuj jam havas publikigitan version. La servo de la retejo havis 133 direktojn la 19-an de oktobro 2026, kalkulante la variaĵojn de ĉiu lingvo.
- Al la valencia: el la hispana kaj el la angla, per la elekto «valencià».
- El la kataluna: al la hispana, la angla, la franca, la itala, la portugala, la okcitana, la aragona, la rumana, la sarda kaj Esperanto.
- Al la kataluna: el la hispana, la angla, la franca, la itala, la portugala, la okcitana, la aragona kaj la rumana.
4 · Kiel oni uzas ĝin por la valencia?
Eniru apertium.org kaj elektu la direkton, ekzemple «hispana → valencia». La retejo havas tri manierojn traduki:
- Tekston, kiun oni algluas en la kadron.
- Dokumenton en .txt, .rtf, .odt, .ods, .odp, .docx, .xlsx aŭ .pptx. Dosierojn .doc de Word 97 kaj PDF ĝi ne akceptas.
- Tutan retpaĝon, entajpante ĝian adreson.
Ekzemplo, tradukita el la hispana al la valencia la 19-an de oktobro 2026: «Quiero que sea posible que vengas con nosotros este domingo, pero tengo que salir antes» (Mi volas, ke estu eble, ke vi venu kun ni ĉi-dimanĉe, sed mi devas foriri pli frue) fariĝas «Vull que siga possible que vingues amb nosaltres aquest diumenge, però he d’eixir abans». La formoj estas valenciaj —«siga», «vingues», «he d’eixir»—, sed ĝi skribas «aquest», kie en Valencio oni pli ofte diras «este». Kiel ĉe ajna tradukilo, oni kontrolu la rezulton.
5 · Kie vi trovas ĝin sen scii tion?
Apertium estas la motoro malantaŭ aliaj tradukiloj. Tiu de Softcatalà lasas elekti inter sia neŭrala tradukilo kaj Apertium. La Politraductor de la Politeknika Universitato de Valencio prezentas sin kiel «basat en Apertium» (bazita sur Apertium). Kaj la ilo por traduki enhavon en Vikipedio uzas ĝin kiel unu el siaj aŭtomataj tradukiloj.
Komparon de la senpagaj tradukiloj, kiuj donas valenciajn formojn, vi trovas en «Senpagaj tradukiloj por la valencia, komparitaj».
6 · Kaj Esperanto?
Apertium tradukas al Esperanto el la hispana, la kataluna, la angla kaj la franca. Kiam ni verkis ĉi tion, en oktobro 2026, la direktoj el la hispana kaj el la kataluna montris eraron en la retejo de Apertium; tiuj el la angla kaj el la franca ne. Male, el Esperanto, nur al la angla: ne ekzistas direkto el Esperanto al la valencia nek al la hispana.
La servilo de la retejo povas esti malrapida aŭ ne respondi: la retejo mem diras, ke ĝi povas esti troŝarĝita, kaj klarigas kiel instali Apertium en la komputilo. En Debian kaj la Linukso-distribuoj devenantaj de ĝi, la vortaroj de Esperanto kun la kataluna kaj kun la hispana estas pakitaj: apertium-eo-ca kaj apertium-eo-es.
7 · Ĉu oni povas helpi plibonigi ĝin?
Jes. Ĉar ĝi estas libera, la vortaroj kaj la reguloj estas alireblaj por ĉiuj en GitHub, kaj la retejo bonvenigas ĉiun, kiu volas plibonigi la motoron, la ilojn aŭ la datumojn de lingvo. Por paroli kun la teamo, ekzistas la IRC-kanalo #apertium kaj la dissendolisto apertium-stuff.
Por legi pli
- Senpagaj tradukiloj por la valencia: Softcatalà, Salt, Apertium, Politraductor, Google kaj DeepL, komparitaj
- Du akademioj kaj unu lingvo: la AVL, la Normoj de El Puig kaj kiu decidas kiel oni skribas la valencian
- Kiel lerni aliajn lingvojn per Esperanto
Fontoj
Konsultitaj la 19-an de oktobro 2026.
- Apertium: la ĉefpaĝo (kio ĝi estas, la akceptataj dokumentoj, la retpaĝoj, la troŝarĝita servilo kaj la kontakto; la ekzemplo kaj la asterisko, provitaj en ĝi), la listo de direktoj de la servo, la ĉefpaĝo de la vikio (la 51 stabilaj paroj), kiel instali ĝin kaj la kodo en GitHub (permesilo GPL-2.0).
- Mikel L. Forcada, Universitato de Alakanto: «Apertium: traducció automàtica de codi obert per a les llengües romàniques», en la kataluna (ekde 2005, interNOSTRUM kaj Traductor Universia, la unuaj paroj kaj kiel ĝi funkcias interne).
- Softcatalà: la tradukilo (la du motoroj).
- Politeknika Universitato de Valencio: la Politraductor.
- MediaWiki: Apertium en la tradukado de enhavo.
- Debian: apertium-eo-ca kaj apertium-eo-es.
Llegir en: