Inter 2005 kaj 2015 ekzistis trimonata revuo en Esperanto, kiu deklaris sin feminisma kaj kiu portis en la subtitolo averton: ĝi ne estis nur por virinoj. Ĝi nomiĝis Femina, ĝi estis presata en Svislando kaj prezentis sin kiel la solan feminisman revuon, kiu tiam ekzistis en Esperanto. En decembro 2020 la Esperanto-Grupo de Valencio provis aĉeti ĝian kolekton por sia biblioteko. Ĝi kostis 330 eŭrojn kaj la grupo ne havis ilin.
La kovrilo de Femina de la aŭtuno de 2015, unu el la lastaj presitaj numeroj. La rajtoj pri la bildo apartenas al la eldonejo; ni reproduktas ĝin por ilustri la artikolon, kiu parolas pri ĝi.
Revuo, kiu daŭris dek unu jarojn
La unua numero aperis en marto 2005. La posedanto estis la Feminisma Esperanta Movado (FEM); ĝin eldonis kaj administris, laŭ kontrakto, la Kooperativo de Literatura Foiro (LF-koop), kun sidejo en La Chaux-de-Fonds, en la franclingva Svislando. Ĝi havis propran ISSN —1661-3309—, aperis kvarfoje jare kaj la jara abono kostis 36 svisajn frankojn.
La subtitolo estis samtempe deklaro de intencoj kaj antaŭzorgo: Revuo en Esperanto, ne nur por virinoj.
La unuan jaron ĝin gvidis Agneta Emanuelsson, kun Malvina Monteggia en la grafika parto. Ekde 2006 ĝis la fino, la ĉefredaktoro estis Perla Martinelli, kun kovriloj de rolfo ĝis 2012. La komenca financa impulso venis de Kep Enderby, aŭstralia advokato, kiu estis ĝenerala prokuroro de sia lando kaj kiu prezidis la Universalan Esperanto-Asocion, kiam la revuo estis naskiĝanta.
Fontoj: dosierpaĝo pri Femina en la Esperanta Vikipedio, itala dosierpaĝo kaj la arkivo de Literatura Foiro.
Ĝi ne komenciĝis de nulo
Femina prezentis sin kiel la solan feminisman revuon de la lingvo, kaj en sia tempo ĝi ja estis tia; sed ĝi ne estis la unua. De 1979 ĝis 1988 aperis Sekso kaj Egaleco, internacia feminisma bulteno en Esperanto kun kunlaborantinoj kaj kunlaborantoj el duono de Eŭropo, el Barato, Usono kaj Aŭstralio, kaj eĉ kun eldono en la japana. Ĝin faris el Roterdamo juna britino, kiu laboris en la centra oficejo de UEA kaj kiu en tiu sama 1979 eniris la virinan komisionon de la asocio: ŝi subskribis kiel Anna Brennan kaj hodiaŭ oni konas ŝin kiel Anna Löwenstein, aŭtoron de La ŝtona urbo kaj membron de la Akademio de Esperanto.
La kovrilo de Sekso kaj Egaleco n-ro 3 (julio 1980), kun la titolo ripetita en la japana. Dudek kvin jarojn antaŭ Femina, kaj subskribita de Anna Brennan.
Ĝuste tiu publikaĵo estas tiu, kiu ekcirkuligis la kritikon pri la premio, kiun oni donis al la edzinoj: en ĝia numero 3, de julio 1980, aperis la artikolo de Anne Amblès, kiu kvalifikis la medalon Klara Silbernik kiel diskriminacian. La esperantista feminismo do ne naskiĝas en 2005: Femina daŭrigis linion dokumentitan ekde la sepdekaj jaroj —kaj kiu ankaŭ daŭris ĝuste unu jardekon.
Kio estis interne
Femina ne estis bulteno pri agadoj. Ĝi laboris per monografiaj dosieroj: virinoj kaj islamo, virinoj kaj literaturo, filozofio, kinarto, la Nobel-premiitinoj, poezio. Granda formato, ĉirkaŭ tridek paĝoj, parte kolora.
En la asembleo de FEM okazinta en Bruselo en 2008, la organizo unuanime konsentis, ke la revuo estas la plej grava servo, kiun ĝi donas. Super la dissendolisto, super la subteno al la aŭtorinoj kaj super la eksteraj rilatoj —FEM eĉ atingis ĉeeston en la komitato de verkistinoj de PEN Internacia kaj faris la unuajn paŝojn al UNIFEM.
Konvenas diri ankaŭ, el kie ĝi venis: la kvin membroj de la komitato de FEM estis senatanoj de la Esperanta Civito, la paralela strukturo, kiu ekde la fino de la naŭdekaj disputis al UEA la reprezentadon de la esperantismo. Tio metis la revuon, ĉu ĝi volis aŭ ne, ene de unu el la du flankoj de interna konflikto, kiu daŭris jardekojn.
Fonto: HeKo 363 3-B, 30-a de julio 2008.
La fino
La presita eldono haltis en 2015. En 2016 oni provis daŭrigi ĝin nur rete kaj tio ne sukcesis. Martinelli mem klarigas tion jene:
«Femina vivis dek jarojn, kvankam bojkotata de UEA, kiu neniam informis pri ĝia ekzisto. Nia ideo en 2016 estis daŭrigi ĝin rete, sed estiĝis problemoj kaj mi, ĉefredaktoro, sukcese proponis, ke la temon heredu Literatura Foiro, kun kiu mi ĉiam kunlaboris kaj pri kiu mi nun denove respondecas. Kompreneble tio ne estas la sama kiel tuta revuo, sed LF estas multe legata kaj tio gravas.»
Hodiaŭ la kolekto ne legeblas rete: la arkivo de Literatura Foiro havas ĝin registrita, sed anoncas ĝin kiel «baldaŭ disponeblan». Kiu volas legi ĝin tuta, plu dependas de la papero.
La akuzo pri bojkoto estas ŝia kaj ni ne kontrolis ĝin. La kunteksto de la Civito helpas kompreni ĝin; apude staras la fakto, ke la unuan monon de la revuo metis viro, kiu prezidis UEA-n malmultajn jarojn antaŭe.
La valencia provo
En novembro 2020 Dennis Keefe parolis pri Femina en unu el la kunvenoj de la grupo. Raúl Salinas-Monteagudo, tiam prezidanto, skribis al la adreso de FEM demandante, ĉu la revuo ankoraŭ ekzistas kaj ĉu eblus ligi la kolekton el sekcio «Esperanto kaj feminismo» de la retejo. Martinelli respondis petante, ke li prezentu sin.
En la prezenta letero, de la 10-a de decembro 2020, la prezidanto skribis: «Mi bedaŭras, ke apenaŭ estas virinoj en la esperantista movado; tiu manko de virina energio havas negativajn konsekvencojn kaj estas malvirta cirklo».
La respondo alvenis la saman tagon, kaj ĝi portis duoblan proponon. La unua:
«Se vi volas, iun tagon mi aŭ alia virino de FEM povus viziti vin por prelegi pri Femina, kiam la kovim-pesto malaperos.»
Kaj la dua:
«Eblas aĉeti kolektojn de Femina: la kompleta, kun 10 % da rabato, kostus 330 eŭrojn. Eble via grupo povus alfronti la elspezon; tio estus, interalie, konkreta maniero esprimi subtenon al la feminismo. Mi kredas, ke vi ne bedaŭrus tion. Kaj poste vi povus uzi la numerojn por reta prezentado; ni permesus tion.»
Oni ne aĉetis ĝin. En tiuj jaroj la grupo enspezis iom pli ol mil eŭrojn jare per kotizoj: 330 eŭroj estis preskaŭ triono de la jara buĝeto. Ankaŭ la prelego neniam venis. Baldaŭ poste la grupo luigis sian sidejon: ĝi plu estas ĝia propraĵo, sed ĝi ĉesis esti ĝia hejmo. La problemo do ne plu estis pagi la kolekton, sed kie meti ĝin.
La lasta afero, kiun ŝi diris
En tiu sama letero estas alineo, kiu valoras pli ol la tuta cetero. La prezidanto estis dirinta al ŝi, ke li defendas la riismon —la proponon uzi en Esperanto pronomon ri sen genra marko—. Ŝi, ĉefredaktoro de la sola feminisma revuo de la lingvo, respondis al li:
«Mi persone, pro simplaj lingvaj kialoj, ne estas amiko de la riismo, sed tio fakte ne gravas. La problemoj de la virinoj ne estas lingvaj, sed, bedaŭrinde, multe pli konkretaj, ankaŭ en Esperantujo.»
Ŝi skribis tion en 2020, dek ses jarojn post la lasta dokumentita medalo al la edzino de elstara esperantisto.
La fragmentoj de la korespondado kun Perla Martinelli estas cititaj laŭ la originalo en Esperanto; la originaloj konserviĝas en la arkivo de la grupo.
Kaj se tio interesis vin: ni ankaŭ rakontis pri la premio, kiun oni donis al la edzinoj kaj pri kiam la kongresoj elektis «Fraŭlinon Esperanto».
Legi en:
