La 19-an de oktobro 2026 la valencia ĵurnalo Las Provincias publikigis raporton de Jorge Alacid pri la esperantistoj de Valencio, faritan en la apartamento de la strato Duque de Calabria, kie sidas la Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo. La ĉefroluloj estas Raúl Salinas, patrono de la Fondaĵo, kaj Joan Català i Piñón, aŭtoro de hispanlingva gvidlibro por komencantoj. La titolo estas «Herederos del doctor Zamenhof: los guardianes del esperanto en Valencia» (Heredantoj de doktoro Zamenhof: la gardantoj de Esperanto en Valencio), kaj la subtitolo diras, ke «manpleno da adeptoj» de la lingvo «rezistas en sia valencia sidejo, ĵus reakirita».
Raúl Salinas en la sidejo de la Fondaĵo, antaŭ portreto de Zamenhof kaj kun la esperanta flago. Muntaĵo de Las Provincias el foto de José Luis Bort.
La raporto estas pagenda en la retejo de la ĵurnalo, kaj ĝin akompanas ses sondosieroj registritaj dum la vizito: kvin kun la du intervjuitoj —prezento en Esperanto, la libroj, rekta traduko, demando pri la estonteco de la lingvo kaj adiaŭo— kaj esperantlingva repkanto. Ĉi tie ni prezentas la kvin parolajn, kun transskribo.
La Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo estas alia ento ol la asocio, naskiĝinta en 1988 el heredaĵo: ĝi estiĝis kiel «Esperanto-Fundación Fernando Soler» memore al la kunfondinto de nia grupo, Fernando Soler Valls, kaj sidas en la apartamento, kiun lasis la familio. Ekde junio 2026 ĝin regas patronaro el tri grupanoj —Ramón Diago Marco, Raúl Salinas kaj Luis Salag Laguarda—, kaj tio estas la «reakiro», pri kiu parolas la titolo.
Kion rakontas la raporto
La artikolo komenciĝas per Raúl Salinas —kvardek jarojn informadikisto, esperantisto ekde la adoleskeco, kiam venis al liaj manoj disketo por lerni la lingvon, donacita de la revuo PC World— kaj tuj transiras al la strato Doktoro Zamenhof, en la kvartalo Petxina, kiun la respublikana urbestraro dediĉis al Zamenhof «ĉirkaŭ 1934». Pri tiu strato kaj ĝia origino, vidu la artikolon pri la stratoj de Valencio kun esperanta nomo.
Raúl Salinas sur la balkono de la sidejo de la Fondaĵo. Foto: José Luis Bort / Las Provincias.
La centra parto estas la apartamento. Las Provincias priskribas ĝin kiel «ian muzeon de la esperantismo», kiun oni ankoraŭ ordigas: malnova afiŝo de Zamenhof, portretoj de la fondintoj, «mistera piano», arkivoj kaj dosierujoj, la verda flago, malnova komputilo, kiun laŭ la raporto Salinas sukcesis malĉifri, kaj stelo sur la plafono de la koridoro super verdaj kaheloj. Estas ankaŭ anekdoto: laŭ la artikolo, «la forpasinta Fernando Soler» nomis sian hundinon Verda. La raporto finiĝas dirante, ke la apartamento «baldaŭ estos luigata», je prezo, pri kiu la Fondaĵo ankoraŭ decidos.
La koridoro de la apartamento, kun la verdaj kaheloj. Foto: José Luis Bort / Las Provincias.
Aparta sekcio, «Cheste, Compostela valenciana del esperanto» (Ĉeste, la valencia Kompostelo de Esperanto), resumas la vivon de Francisco Máñez Sánchez kaj citas Rosa Zanón, el la grupo de Ĉeste: «ke Esperanto daŭre havu la gravecon, kiun ĝi ĉiam havis en nia vilaĝo».
Fine, pri la profilo de la esperantistoj, la artikolo resumas tion, kion diris Salinas: ke en la jaroj de la plej granda vigleco, meze de la pasinta jarcento, Esperanto disvastiĝis inter maldekstraj aktivuloj —de la socialismo ĝis la anarkiismo— kaj sindikatanoj, kaj ke la nuna profilo estas prefere lia kaj tiu de Català: «ŝatantoj de la komputiko, kiel hobio aŭ kiel profesio».
Esperanto al alcance de todos, la gramatiko de Fernando Soler Valls, en la dekdua eldono, inter la libroj de la sidejo. Foto: José Luis Bort / Las Provincias.
La sondosieroj kaj la transskribo
Aŭtomata transskribo, reviziita. Ĝi konservas la originalan lingvon de ĉiu parolo: la demandoj kaj klarigoj estas en la hispana, kaj la esperantaj frazoj, en Esperanto. La demando de la ĵurnalisto ne ĉiam aŭdiĝas en la sondosieroj.
Prezento
Raúl Salinas kaj Joan Català prezentas sin en Esperanto (0:38).
Joan Català — Saluton, mi estas Joan, mi estas komputikisto sed amanto de la lingvoj, mi povas babili pli-malpli ses lingvoj, kaj unu el ili estas Esperanto, la internacia lingvo Esperanto. Soy Joan, soy informático y hablo seis idiomas; me gustan mucho los idiomas.
Raúl Salinas — Saluton, mi estas Raúl, kaj mi eklernis Esperanton antaŭ tridek unu jaroj, kaj mi tre ŝatas la lingvon, kaj mi provas uzi ĝin tre ofte. He dicho que soy Raúl, que hablo esperanto desde hace treinta años, y luego he dicho que lo he aprendido de joven y que me gusta mucho.
La libroj
La libroj, kiujn ili kunportis al la intervjuo (1:12).
Ĵurnalisto — Habéis traído una serie de libros, un diccionario…
Raúl Salinas — Este libro, que es de Joan, que es el autor, es Tus hijos deberían comer más coliflores y aprender un poco de esperanto, que es Aproximación a una lengua auxiliar y apátrida. Este está escrito en castellano, pero es una guía para iniciarse en esperanto. Estos otros que tenemos aquí son libros escritos en esperanto. Ĉi tiu dika libro estas bonega vortaro de hispana al Esperanto, kiu povas praktike solvi ĉiajn dubojn, mi pensas. Este grueso libro es un diccionario de castellano a esperanto, y es muy bueno y puede resolver todas las dudas.
Joan Català — Ĉi tiu libro estas facila libro por scii kio estas Esperanto, kial Esperanto ekzistas, kaj estas demandoj kaj respondoj, kaj ĉefe mi ĝin verkis por miaj familianoj kaj geamikoj. Pues he dicho que escribí el libro, es muy fácil de leer. Son preguntas y respuestas sobre el esperanto, sobre qué es el esperanto y por qué. Y mi objetivo era para mis familiares y mis amigos: por qué yo aprendí esperanto, para qué existe y por qué es tan divertido aprenderlo.
La esperantaj libroj de la sidejo. Foto: José Luis Bort / Las Provincias.
La titolo, en Esperanto
Rekta traduko de artikolo de la ĵurnalo (1:03).
Ĵurnalisto — El 22 de septiembre, en la contraportada de Las Provincias, hay un artículo que escribe un tal Jorge Alacid y que se titula «Amanecer en el viejo cauce». ¿Cómo se diría en esperanto, Raúl?
Raúl Salinas — Aŭroro en la malnova riverlito.
Ĵurnalisto — Y tiene como subtítulo, Joan, «Retrato a primera hora del Jardín del Turia». ¿Cómo se diría en esperanto?
Joan Català — Ĝardeno de la Turia, y retrato…
Raúl Salinas — ¿Portreto?
Joan Català — Sí: portreto de la Ĝardeno de la Turia.
Raúl Salinas — Porque los nombres propios nunca se tienen que traducir, evidentemente. Aunque las palabras importantes sí que las decimos también traducidas: igual que decimos en castellano Londres y no decimos London, pues en esperanto diríamos Turio, a lo mejor, o Valencio.
Ĵurnalisto — ¿«El mendigo que duerme al raso»?
Joan Català — Almozulo: es mendigo. La almozulo, kiu dormas…
Raúl Salinas — Pero en realidad «al raso» es a la intemperie, ¿no? Ekstere, mi dirus.
Joan Català — Sub la ĉielo, ¿eh? La almozulo, kiu dormas sub la ĉielo.
Ĉu Esperanto havas estontecon?
La demando pri la estonteco de la lingvo (1:35).
Ĵurnalisto — ¿Sentís que cuando habláis esperanto, cuando transmitís esta clase de conocimiento entre vosotros, formáis parte de una colonia extravagante, de un colectivo como si fueran los galos de Astérix, del poblado galo? ¿O pensáis que, a pesar de todo, de que el esperanto seguramente no cuajó como el idioma universal, tiene futuro, tiene sentido perseverar en su aprendizaje, en su enseñanza?
Joan Català — Yo estudio lenguas informáticas que son muy minoritarias, pero tienen su utilidad para muchas cosas. Entonces, que una mayoría no las use no significa que [no] tengan utilidad. Ahora estoy estudiando para la titulación de patrón de embarcación, y estudiamos el código Morse, el Código Internacional de Banderas, el RIPA, el Reglamento Internacional de Prevención de Abordajes, y aunque no todo el mundo navegue ni conozca el mar, es un lenguaje que existe en el mar. Entonces yo, con la lengua internacional esperanto, veo que, aunque sea una comunidad pequeñita, sí que tiene su utilidad.
Raúl Salinas — Pienso que no podemos decir que el esperanto haya fracasado. Sí que ha fracasado en el sentido de que no es idioma auxiliar, no es idioma internacional de toda la humanidad, pero hay una cosa cierta: es un idioma que funciona. O sea, que tú puedes hablar de lo que quieras; si en algún momento te falta una palabra, pues la buscas, y a partir de ahí ya te la sabes. Eso funciona, y hay una comunidad, hay mucha literatura, hay mucha gente por el mundo. No veo el esperanto como la solución para que toda la humanidad lo hable, pero vamos, para una cosa de nicho, una cosa de comunidades, de gente a quien le gusten los idiomas. Porque yo pienso que si a uno no se le dan bien los idiomas en general, es difícil que pueda hablar un idioma como el esperanto, aunque sea mucho más sencillo.
Adiaŭo
Kiel oni adiaŭas en Esperanto (0:34).
Ĵurnalisto — ¿Cómo se dice adiós?
Raúl Salinas — Se puede decir adiaŭ, que es el adiós tal cual, como en francés adieu, ¿no? Luego tienes ĝis: ĝis es «hasta»; ĝis la revido, que es «hasta la vista». Y luego hay una cosa que es idiosincrática del esperanto, que es una abreviatura de ĝis la revido, que es como si dijeras «hasta», que es ĝis. Adiaŭ, ĝis la revido, ĝis.
Ĵurnalisto — Pues a ver si lo hago bien, en los tres formatos: adiaŭ, ĝis la revido, ĝis. ¿Qué tal lo he hecho, Amalia?
Voĉo — Uy, pues ha sonado bastante creíble, ¿eh?
Ĵurnalisto — Pues me alegro, porque yo, si quieres que te diga la verdad, nunca pensé hacer un podcast en esperanto.
La sesa sondosiero de la raporto estas kanto: esperantlingva repo de la grupo Eterna Rima, kiun la ĵurnalo titolas Mia loco kaj kies refrenkomenco estas «Ĉi tie mia loko». Ni ne reproduktas ĝin: oni povas aŭskulti ĝin en la paĝo de la raporto.
Vidu ankaŭ
- Du stratoj de Valencio kun esperanta nomo
- Intervjuo kun Joan Català pri «Tus hijos deberían comer más coliflores y aprender un poco de Esperanto» (2013)
- Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo, ĝia historio
Fontoj
- Jorge Alacid, «Herederos del doctor Zamenhof: los guardianes del esperanto en Valencia», Las Provincias, 19-a de oktobro 2026 — fotoj de José Luis Bort. La sondosieroj, kiujn ni proponas ĉi tie, estas konsulta kopio; la rajtoj apartenas al Las Provincias.
- Boletín Oficial del Estado n-ro 177, 25-a de julio 1988, p. 22940 — klasifiko kaj registrado de la «Esperanto-Fundación Fernando Soler».
Legi en: