Du el ĉiuj kvin libroj en Esperanto temas pri Esperanto mem. Ili traktas kiel lerni ĝin, kiel ĝi funkcias, ĝian historion kaj la homojn, kiuj parolas ĝin. Aliaj du estas literaturo, pli ofte tradukita ol originala. La kvina dividiĝas inter politiko, ĝenerala historio, religio kaj scienco. Scienco kaj tekniko kune ne atingas 4 %. Ni kalkulis tion libro post libro en la 7.227 titoloj de la katalogo de Universala Esperanto-Asocio. La rezulto kongruas kun la serio, kiun la eldonisto Aleksander Korĵenkov publikigas ĉiujare ekde 1991.
Pri kio temas la 7.227 libroj de la katalogo de UEA: tradukita literaturo, 25,1 %; originala literaturo, 16,7 %; lernolibroj kaj vortaroj, 15,4 %; esperantista historio kaj movado, 13,2 %; lingvistiko kaj esperantologio, 8,8 %; politiko, historio kaj socio, 8,9 %; religio, 4,7 %; aliaj, 3,7 %; scienco kaj tekniko, 3,5 %.
La nombroj
La katalogo de la Libroservo de UEA ne forigas la elĉerpitajn librojn. Ĝi konservas ilian slipon kun la mencio «nehavebla». Tial la katalogo servas kiel registro de ĉio eldonita, kaj ne nur de tio, kio estas hodiaŭ aĉetebla.
La 3-an de oktobro 2026 la katalogo havis 8.073 slipojn. Ni forprenis la diskojn, la videojn, la ludojn, la poŝtmarkojn, la revuojn kaj la objektojn (insignojn, flagojn, poŝtkartojn). Restas 7.227 libroj, el kiuj 22 % jam ne estas aĉeteblaj. Ni donis al ĉiu libro unu ĉefan temon:
| Temo | Libroj | % |
|---|---|---|
| Literaturo tradukita en Esperanton | 1.812 | 25,1 |
| Literaturo originale verkita en Esperanto | 1.209 | 16,7 |
| Lernolibroj, gramatikoj kaj vortaroj | 1.114 | 15,4 |
| Esperantista historio, kulturo kaj movado | 954 | 13,2 |
| Politiko, ĝenerala historio, filozofio, socio | 646 | 8,9 |
| Lingvistiko, esperantologio, interlingvistiko | 635 | 8,8 |
| Religio | 341 | 4,7 |
| Aliaj (arto, muziko, vojaĝoj, kuirarto…) | 265 | 3,7 |
| Scienco kaj tekniko | 251 | 3,5 |
| Sume | 7.227 | 100 |
Ni uzis la samajn kategoriojn kiel Korĵenkov, por ke oni povu kompari la du kalkulojn (ni faras tion pli sube).
Kiom da libroj temas pri Esperanto
Krom la temo, ni notis por ĉiu libro, ĉu ĝi traktas Esperanton, aŭ ĉu Esperanto estas nur la lingvo, en kiu ĝi estas verkita. Tradukita romano aŭ medicina lernolibro ne traktas ĝin. Gramatiko, historio de klubo aŭ biografio de Zamenhof ja traktas ĝin.
2.795 libroj, 38,7 %, temas pri Esperanto. Jen el kie ili venas:
- 1.103 estas lernolibroj kaj vortaroj, kiuj helpas lerni la lingvon.
- 954 traktas la movadon: ĝian historion, kongresojn, asociojn, biografiojn de esperantistoj kaj eseojn pri ilia kulturo.
- 567 estas lingvistikaj studoj pri Esperanto aŭ pri planlingvoj ĝenerale (Volapuko, Ido…).
- 171 apartenas al aliaj temoj, sed rondiras ĉirkaŭ Esperanto. Ekzemploj estas romanoj, kies agado okazas en la movado, libroj pri katolikaj aŭ bahaaj esperantistoj, kaj kongresaj aktoj pri Esperanto en la scienco.
Sen la lernolibroj kaj vortaroj restas 23,4 %. Do unu libro el ĉiuj kvar aŭ kvin parolas pri la movado, pri ĝia historio aŭ pri la lingvo mem.
Ni ne havas similan ciferon por iu alia lingvo. Tial la nombro per si mem ne diras, ĉu tio estas multe aŭ malmulte.
Literaturo estas la unua, kaj ĝi estas ĉefe tradukita
41,8 % de la libroj estas literaturo: romanoj, poezio, teatro, rakontoj, infanliteraturo kaj bildstrioj. Estas pli da tradukita literaturo (1.812 titoloj) ol da originala (1.209), proksimume tri por du.
Literaturo kaj libroj pri Esperanto kune okupas preskaŭ 80 % de la katalogo. Ĉiuj aliaj temoj kune okupas la restantajn 20 %. Tio inkluzivas politikon, ĝeneralan historion, filozofion, religion, sciencon, vojaĝojn, kuirarton kaj arton.
Scienco: ĉiam malmulte
251 libroj pri scienco kaj tekniko, 3,5 %. Ili inkluzivas medicinon, informadikon, matematikon, agrikulturon, ekologion kaj sciencan popularigon. Ankaŭ la prelegaroj de la Internacia Kongresa Universitato apartenas al ili.
En la serio de Korĵenkov scienco okupas pli grandan parton. Pli grave, ĝia parto malkreskas: 182 libroj en 1991-2000, 93 en 2001-2010 kaj 33 en 2011-2020. Tio signifas falon de 8,6 % al 4,9 % kaj poste al 2,3 % de la produktado. En intervjuo al Libera Folio en 2023, li mem nomis tion «preskaŭ katastrofa». Por 2021-2025 li kalkulas 16 sciencajn librojn el 461, t.e. 3,5 %.
La katalogo konfirmas la unuan malkreskon, sed ne la duan. Ni kalkulis sciencon same kiel Korĵenkov: sen sociaj sciencoj kaj lingvistiko, sed kun la fakaj terminaroj. Tiel la sciencaj libroj eldonitaj en ĉiu jardeko estas 6,4 % (1991-2000), 4,6 % (2001-2010) kaj 4,1 % (2011-2020). En 2021-2025 ili estas 5,2 %. La du fontoj datas la librojn malsame. Korĵenkov kalkulas ĉiun libron en la jaro, kiam UEA ekvendis ĝin, kaj ni uzas la eldonjaron. Ankaŭ la du aroj ne estas tute samaj. Por 1991-2025 li kalkulas 5.946 librojn, kaj la katalogo enhavas 5.277 librojn eldonitajn en tiuj jaroj.
Ambaŭ fontoj montras, ke scienco ĉiam estis malgranda parto de la produktado, inter 3 kaj 9 % laŭ la jardeko kaj la kriterio. Nur la serio de Korĵenkov montras kolapson en la 2010-aj jaroj.
Laŭ jardekoj
Laŭ eldonjaro (la katalogo havas tre malmultajn librojn de antaŭ 1970, kaj ni ne kalkulas ilin):
| Jardeko | Libroj | Temas pri Esperanto | Literaturo | Scienco |
|---|---|---|---|---|
| 1970-1979 | 329 | 36,2 % | 44,7 % | 2,7 % |
| 1980-1989 | 1.142 | 37,0 % | 45,0 % | 3,6 % |
| 1990-1999 | 1.810 | 39,8 % | 41,5 % | 3,8 % |
| 2000-2009 | 1.602 | 47,8 % | 32,9 % | 3,3 % |
| 2010-2019 | 1.489 | 35,7 % | 40,1 % | 2,9 % |
| 2020-2026 | 545 | 23,9 % | 60,6 % | 5,1 % |
En la 2000-aj jaroj la plej multaj libroj temas pri Esperanto, preskaŭ duono. Tiam ankaŭ aperas la malplej multe da literaturo. En la 2020-aj jaroj okazas la malo: literaturo superas 60 %, kaj nur unu libro el kvar temas pri Esperanto. Korĵenkov vidas la saman ŝanĝon. El la 461 libroj, kiujn li registras por 2021-2025, 53,8 % estas literaturo. Lernolibroj, lingvistiko kaj historio de la movado kune faras 23,6 %. La jardeko ankoraŭ ne finiĝis, kaj la katalogo aldonas kelkajn librojn nur jarojn post ilia apero. Tial la lasta vico estas la malplej certa.
Komparo kun la serio de Korĵenkov
Aleksander Korĵenkov estas la redaktoro de la novaĵrevuo La Ondo de Esperanto. Ekde 1991 li publikigas ĉiujare statistikon pri la libroj en Esperanto. Li bazas ĝin sur la rubriko «Laste aperis» de la revuo Esperanto, kie UEA listigas la paperajn librojn, kiujn ĝi ekvendas. Lia plej nova statistiko estas «67 libroj: La plej magra jarrikolto» (La Ondo de Esperanto, 2026, n-ro 1, p. 80; kopio). Ĝi kalkulas 5.946 librojn inter 1991 kaj 2025. Apude ni montras nian kalkulon de la katalogaj libroj eldonitaj en la samaj jaroj:
| Temo | Korĵenkov 1991-2025 | Katalogo, eldonitaj 1991-2025 |
|---|---|---|
| Tradukita literaturo | 22,0 % | 23,6 % |
| Originala literaturo | 13,0 % | 16,8 % |
| Lernolibroj kaj vortaroj | 13,5 % | 15,9 % |
| Historio, kulturo kaj movado | 12,8 % | 13,7 % |
| Politiko, historio, filozofio, socio | 11,7 % | 9,3 % |
| Lingvistiko kaj esperantologio | 10,9 % | 8,7 % |
| Religio | 4,9 % | 4,5 % |
| Aliaj | 5,7 % | 3,9 % |
| Scienco kaj tekniko | 5,4 % | 3,6 % |
| Libroj | 5.946 | 5.277 |
La tri kategorioj, kiuj temas pri Esperanto, sumiĝas al 37,2 % ĉe Korĵenkov kaj al 38,2 % en nia kalkulo. La du fontoj ne estas sendependaj, ĉar ambaŭ baziĝas sur tio, kion UEA vendas. La klasifikoj tamen ja estas sendependaj: li donas kategorion al ĉiu libro, kaj ni legis ĉiun slipon. Korĵenkov ne publikigas siajn klasifikajn kriteriojn. La nomoj de liaj kategorioj en la eldono de 2010 tamen montras, ke li metas la fakajn terminarojn sub sciencon kaj la informajn broŝurojn pri Esperanto sub la lernolibrojn. Ni metis la terminarojn kun la vortaroj kaj la broŝurojn kun la movado. Tial la ciferoj por scienco kaj por lernolibroj ne tute kongruas.
Kio estis kalkulita antaŭe
Oni demandas tion jam de pli ol naŭdek jaroj, kaj la hispana Esperanto-gazetaro jam raportis tiajn ciferojn. La Boletín de Hispana Esperanto-Federacio n-ro 377 (januaro-februaro 2007) raportis la kalkulon de Korĵenkov por 2006: «204 libroj en/pri Esperanto sur entute 30 mil 78 paĝoj» de 114 eldonistoj.
Korĵenkov diras, ke li daŭrigas laboron komencitan de Vilmos Benczik. En la sepdekaj kaj okdekaj jaroj Benczik publikigis similan kalkulon en la hungara revuo Hungara Vivo, kun la sama bazo. Li tamen uzis nur kvar kategoriojn: originala literaturo, tradukita literaturo, nefikcio kaj libroj en aliaj lingvoj (ĉefe lernolibroj). Ekzemple, por 1975 li kalkulis 90 librojn (kopio). El ili 23 estis literaturo kaj 15 estis lernolibroj en naciaj lingvoj.
Ekzistas tri pli malnovaj kalkuloj laŭ temoj. Neniun el ili oni povas rekte kompari kun la nunaj ciferoj, ĉar ĉiu klasifikas laŭ sia propra maniero:
- Japanio, 1921-1933. La Enciklopedio de Esperanto de 1934 (p. 695) reproduktas la kalkulon de Th. Kuwahara kaj H. Niŝida pri la libroj eldonitaj en Japanio. El 251 libroj, duono estis lernolibroj (108) kaj vortaroj (17). La ceteraj estis 44 literaturaj, 37 sciencaj, 29 pri la movado kaj 16 pri socio.
- 1932. En 1946 William Solzbacher skribis en American Esperantist pri 1932, «normala jaro». Laŭ li tiam aperis 147 libroj en Esperanto: 58 lernolibroj kaj instruaj libroj, 43 literaturaj aŭ artaj, 28 pri scienco, tekniko kaj religio, 5 pri la movado kaj 13 pri aliaj temoj. Li ne diras, de kie li havas la ciferojn. La Enciklopedio (p. 573) donas 145 librojn por tiu jaro, laŭ datumoj de la bibliografia servo de UEA.
- 1961-1969. Esperanto en Perspektivo (1974) estas la referenca verko pri la movado, preparita de la studcentro de UEA en Londono. Ĝi kalkulas 416 librojn en naŭ jaroj: 80 romanojn, 42 poeziajn librojn, 134 pri aktualaĵoj, 35 esperantologiajn, 43 religiajn, 36 por infanoj, 23 sciencajn, kaj la reston el aliaj ĝenroj. La tabelo estas reproduktita en la parta reeldono de Tazio Carlevaro (p. 23).
La plej granda diferenco kompare kun la nuna katalogo koncernas la lernolibrojn. Ili estis duono de la japanaj libroj kaj 39 % ĉe Solzbacher, dum nun ili estas 15 %. La libroj pri la movado estis 12 % en Japanio kaj 3 % en la kalkulo de 1932. Nun ili estas 13 %.
Ekzistas du priskriboj de la katalogo de UEA mem, sed neniu kalkulo laŭ temoj. La germana interlingvisto Detlev Blanke skribis en 2004, ke la katalogo de 2001 havis «over 3500 titles». Inter ili estis lernolibroj kaj vortaroj en 47 lingvoj. La sekcioj pri lingvo, esperantologio, interlingvistiko, lingvaj problemoj kaj movado enhavis ĉirkaŭ 500 verkojn. En prelego de 2017, Ulrich Becker, eldonisto de Mondial, kalkulis en la katalogo 6.882 librotitolojn. Ni trovis neniun studon, kiu klasifikas la tutan katalogon.
Kion ĉi tiu kalkulo ne diras
- Ĝi estas la katalogo de librovendejo, ne la tuta produktado. Korĵenkov mem avertas pri tio. UEA ne vendas ĉiujn librojn en Esperanto. Kutime mankas lernolibroj faritaj por unu sola lando (li mencias tiujn por ĉinoj), kaj malgrandaj libretoj, kiujn la aŭtoroj disdonas en siaj kluboj. Pro la mankantaj lernolibroj, la parto de libroj pri Esperanto ŝajnas ĉi tie pli malgranda ol ĝi estas.
- Ne estas elektronikaj libroj, nek revuoj, nek la Vikipedio en Esperanto, nek io ajn alia ne presita sur papero.
- La sama lernolibro povas esti kalkulita plurfoje. Ekzemple, la rektmetoda kurso de Stano Marček havas eldonojn por ĉirkaŭ dudek lingvoj, kaj ĉiu eldono havas sian propran slipon. Se ni kunigas la slipojn kun precize la sama titolo, restas 6.926 malsamaj titoloj. La parto pri Esperanto tiam malkreskas nur iom, de 38,7 % al 37,9 %. Tradukoj de la sama lernolibro kun malsamaj titoloj restas kalkulitaj aparte.
- La katalogo konservas pli da novaj libroj ol da malnovaj. De antaŭ 1970 estas nur 217 libroj. Ili diras nenion pri la produktado de tiuj jaroj.
Kiel ni faris tion
Ni elŝutis la tutan katalogon de UEA la 3-an de oktobro 2026, kategorion post kategorio, inkluzive de la elĉerpitaj libroj. Ĉiu slipo enhavas la titolon, la aŭtoron, la kategorion kaj subkategorion de UEA, la eldonejon, la jaron, la paĝnombron kaj unulinian priskribon.
Ni klasifikis la librojn per du sendependaj metodoj:
- Per reguloj, surbaze de la kategorio de UEA. La vorto «Tradukis» apartigis la tradukitajn librojn de la originalaj. Ŝlosilvortoj (esperanto, Zamenhof, kongreso, UEA…) decidis, ĉu libro temas pri Esperanto.
- Per legado, slipon post slipo. Lingvomodelo —programo de artefarita inteligenteco, kiu legas kaj verkas tekston, kiel ChatGPT aŭ Claude— legis ĉiun slipon laŭ kodlibro verkita antaŭe.
La du metodoj donas la saman temon por 85 % de la libroj. Pri tio, ĉu libro temas pri Esperanto, ili konsentas en 89 % de la kazoj. La kappa de Cohen, statistika mezuro de interkonsento, kiu forigas la hazardajn koincidojn (0 signifas nur hazardon, 1 plenan interkonsenton), estas 0,77. Kiam ili malkonsentas, la legado kutime pravas. Ekzemple, la reguloj taksas poemaron kun la priskribo «verkita originale en Esperanto» kiel libron pri Esperanto. La ciferoj en ĉi tiu artikolo venas el la legado. La reguloj donas saman bildon: 39,6 % da libroj pri Esperanto kaj 3,9 % da scienco.
Ni hazarde elektis 120 librojn kaj kontrolis ilin unu post la alia en dua trairo, ankaŭ per lingvomodelo. Ni trovis neniun klaran eraron. Restas kvin diskuteblaj kazoj: biografio de Schleyer, la kreinto de Volapuko; libreto pri la homaranismo de Zamenhof; araba antologio; vojaĝlibro; kaj kolekto de pedagogiaj artikoloj. Neniu el ili ŝanĝas la ciferojn.
Ĉiuj datumoj troviĝas en CSV-dosiero, tabelo malfermebla per ajna kalkultabela programo: ĉiu slipo, ĝia temo, ĉu ĝi temas pri Esperanto, kaj ambaŭ klasifikoj. Ĉiu povas uzi ĝin por kontroli niajn ciferojn aŭ fari propran kalkulon.
Fontoj
- Universala Esperanto-Asocio, Katalogo de la Libroservo, konsultita la 3-an de oktobro 2026.
- Aleksander Korĵenkov, «67 libroj: La plej magra jarrikolto», La Ondo de Esperanto, 2026, n-ro 1 (327), p. 80 (kopio).
- Aleksander Korĵenkov, «Ekzakte 100 libroj en 2022», La Ondo de Esperanto, 2023, n-ro 1 (315).
- Aleksander Korĵenkov, «Libroproduktado sub lupeo (1991–2010)», La Ondo de Esperanto, 2011.
- Aleksander Korĵenkov, «25 jaroj da eldonado», La Ondo de Esperanto, 2016, n-ro 2 (256).
- «Ĉiam malpli da libroj aperas en Esperanto», intervjuo kun Aleksander Korĵenkov, Libera Folio, 23-a de majo 2023.
- Vilmos Benczik, «Libroprodukto en 1975», Hungara Vivo, 1976, n-ro 4, p. 5 (kopio).
- Boletín de Hispana Esperanto-Federacio, n-ro 377, januaro-februaro 2007.
- Enciklopedio de Esperanto, Budapeŝto, Literatura Mondo, 1934: artikoloj «Libroj» (p. 573) kaj «Nipono» (p. 695).
- William Solzbacher, «Present Problems of Esperanto Literature», American Esperantist, vol. 61, n-roj 7-8, julio-aŭgusto 1946.
- Ivo Lapenna, Ulrich Lins kaj Tazio Carlevaro, Esperanto en Perspektivo, Londono kaj Roterdamo, Centro de Esploro kaj Dokumentado / UEA, 1974; tabelo pri 1961-1969 en la parta reeldono de Tazio Carlevaro, p. 23.
- Detlev Blanke, Interlinguistics and Esperanto Studies: Paths to the Scholarly Literature, Esperanto Documents 47A, Roterdamo, UEA, 2004, § 5.8.
- Ulrich Becker, «Esperanto is (not) dead!?», prelego en la Soros Lectures, Novjorko, 2017.
Vidu ankaŭ
- Kion diras pri Esperanto 108.009 libroj: la inversa demando, kion la literaturo en la hispana kaj la kataluna diras pri Esperanto.
Legi en: