La Valencia Esperanto-Federacio: fondita en Alicante en 1989

La 17-an de septembro 1989, dum la ĉiujara renkontiĝo de la valenciaj kaj murciaj esperantistoj okazinta en Alicante, oni decidis konstitui la Valencia Esperanto-Federacion (VEF) por kunordigi la grupojn de la lando kaj reprezenti ilin antaŭ la aŭtoritatuloj. La unua prezidanto estis Juan Antonio Giménez García. La fondan akton subskribis en Cheste, la 3-an de februaro 1991, la prezidantoj de la kvar fondintaj asocioj —Valencio, Alicante, Callosa de Segura kaj la junulara Juna Suno—, kaj la federacio estis enskribita en la Registro de Asocioj de la Valencia Komunumo la 13-an de majo 1991 kun la numero 52. Tie ĝi ankoraŭ aperas kiel aktiva.

La interkonsento de Alicante

Tion rakontis la Valencia Luno numero 24, de oktobro 1989, en noto subskribita de Augusto Casquero de la Cruz:

Dum la renkontiĝo de la murcia kaj valencia esperantistaro, okazinta la pasintan 17an de septembro en Alicante, oni decidis finfine oficialigi la «Valencia Esperanto-Federacion» kiu havas kiel ĉefa celo kunordigi la laboron de la esperantistoj de nia komunumo kaj reprezenti ilin antaŭ la aŭtoritatuloj.

Tio estas: dum la renkontiĝo de la murciaj kaj valenciaj esperantistoj, okazinta la 17-an de septembro en Alicante, oni finfine decidis oficialigi la Valencian Esperanto-Federacion, kiu havas kiel ĉefan celon kunordigi la laboron de la esperantistoj de nia komunumo kaj reprezenti ilin antaŭ la aŭtoritatuloj. Tie estis elektita prezidanto de la konstitua estraro Juan Antonio Giménez; la sekretario de tiu kunveno estis Francisco Sánchez Antón. En la sama sesio oni interkonsentis kunveni ĉiujare «la duan semajnfinon post Pasko».

Titolpaĝo de la Valencia Luno n-ro 24, de oktobro 1989, kun la noto «Fondiĝo de Valencia Esperanto-Federacio» subskribita de Augusto

Benicàssim, 1990: la unua kongreso

La 28-an kaj 29-an de aprilo 1990 okazis en Benicàssim la 1-a Kongreso de la Valencia Esperanto-Federacio, kun oficialaj ekzamenoj —baza, meza kaj instruista—, kunveno de delegitoj de la grupoj, ĝenerala asembleo kaj bankedo. Giménez malfermis ĝin per prelego pri la historio de la movado ĉi tie.

La akto de la asembleo, subskribita de la sekretario Pascual Pont Martínez, fiksas la unuan daŭran estraron:

Kaj ĝi atestas problemon kiu markos la federacion ekde la komenco: la murciaj kaj la valenciaj esperantistoj volis iri kune, sed laŭleĝe ili ne povis federiĝi inter si. La solvo, aprobita unuanime, estis havi du organizojn sur la papero kaj funkcii kiel unu sola. Tial la kongresoj nomiĝas, dum jaroj, «de la Valencia Esperanto-Federacio kaj Murcio».

La asembleo ankaŭ interkonsentis atendi la oficialigon de du pliaj grupoj —tiu de Callosa de Segura kaj Juna Suno— por povi konstitui la federacion kun kvar grupoj, lasante malfermita la aliĝon de aliaj.

La kronikisto de la bulteno, J. Pérez Sempere, verkis frazon kiun indas konservi, ĉar ĝi estas ĝuste tio, kio la federacio volis esti:

Mi certigas ke, ekde nun, la historiistoj pri la Esperanto-movado ĉe la valencianoj, estabiligos limdifinon inter ĝis Benicàssim kaj post Benicàssim.

Tio estas: mi certigas ke, ekde nun, la historiistoj de la esperantista movado inter la valencianoj starigos dividan linion inter antaŭ Benicàssim kaj post Benicàssim.

Akto de la ĝenerala asembleo de la unua kongreso, publikigita en la Valencia Luno n-ro 26, de majo 1990

Cheste, la 3-an de februaro 1991: la fonda akto

La federacio laŭleĝe konstituiĝis en Cheste la 3-an de februaro 1991. La fonda akto —ni publikigas ĝin tutan, kun la statutoj kaj la faksimilo de la atestita kopio de la registro— kunigas kvar prezidantojn nome de kvar registritaj asocioj:

Ili estas la kvar, kiujn fiksis la asembleo de Benicàssim: la du jam oficialaj, Valencio kaj Alicante, kaj la du, kies oficialigo estis atendata, Callosa kaj Juna Suno.

La akto konstituas federacion «que se denominará VALENCIA ESPERANTO-FEDERACIO (Federación Valenciana de Esperanto)», kun «la enseñanza y divulgación del Idioma Internacional Esperanto» —la instruado kaj disvastigado de la lingvo— kiel celo kaj la Valencia Komunumo kiel agadkampo. Ĝi aprobas statuton de 31 artikoloj kaj nomumas la unuan estraron, kiu estas tiu de Benicàssim plus la tri prezidantoj kiel estraranoj:

Giménez ricevis la rajton plenumi la administrajn procedurojn.

La akto ne diras, kial oni kunvenis en Cheste. Tiun semajnfinon, de la 1-a ĝis la 3-a de februaro, la urbo omaĝis la esperantiston Enrique Arnau Prósper, donante lian nomon al strato, kaj ĉe la ferma bankedo parolis, laŭ la kroniko de Valencia Luno n-ro 30, «Jose María Bernabeu je la nomo de la alikantaj esperantistoj» kaj «José Pérez, Prezidanto de Valencia Esperanto-Grupo». La fontoj ne akordas pri la tago de la strata inaŭguro. Tiu kroniko metas ĝin dimanĉe matene —la 3-an de februaro—, la grupfoto portas la presitan daton «3.2’91», kaj la anonco en Boletín 299 de la Hispana Federacio planis ĝin por la 3-a; Boletín 300 male diras, ke oni inaŭguris ĝin «la 2-an de Februaro». Ambaŭ kronikoj estas subskribitaj «Augusto».

La sama numero de Valencia Luno publikigis «La Valencia Federacio ekfondiĝas», subskribitan de Giménez, kun listo de kunfondintaj grupoj, kiu ne akordas kun la akto: ĝi nomas tiun de Valencio, «Ĉiam Esperanto» de Callosa, «“Grupo Esperanto” de Callosa de Segura» kaj Juna Suno «de Valencia Komunumo», kaj ne nomas tiun de Alicante. La akto, kiu estas la registrita dokumento, havas Alicante kaj neniun duan grupon de Callosa. La artikolo krome atendis, ke aliĝos «“Lum Radio” de Cheste» kaj la esperantistoj de Alberic, Alcàsser, Almussafes, Altea, Benifaió, Buñol, Burjassot, Castelló, Dénia, Elx kaj Novelda.

La statuto faras el la VEF federacion de asocioj, ne de personoj. La membroj estas la prezidantoj de ĉiu federaciita asocio (art. 22), kiuj sidas en la estraro kiel laŭoficaj estraranoj apud la prezidanto, la sekretario kaj la kasisto (art. 5 kaj 8); la membroj de ĉiu grupo havas tie «voz, pero no voto», voĉon sed ne voĉdonrajton (art. 11). La sidejo estis tiu de la Valencia grupo, ĉe Gran Vía de Fernando el Católico, 45 (art. 3); la fonda kapitalo, dek mil pesetoj (art. 28), kaj, se la federacio dissolviĝus, la restaĵo iru al la Hispana Esperanto-Federacio (art. 31).

Alcantarilla, aprilo 1991: atendante la registron

La 2-a Kongreso, okazinta en Alcantarilla (Murcio) la 13-an kaj 14-an de aprilo 1991, estas la unua post la fonda akto. La akto de la asembleo diras, ke la valencia registaro jam akceptis la oficialigon surbaze de kvar fondintaj grupoj, ke la impostoj estis pagitaj kaj ke mankis nur la administra enskribo. La registra noto datiĝas unu monaton poste: la 13-an de majo 1991, numero 52 de la dua sekcio.

La sama asembleo decidis aron da aferoj kiuj skizas kiel ĝi devis funkcii:

• La grupo de Cheste faris la formalaĵojn por aliĝi, kio farus kvin grupojn.
• Aliĝkotizo de 2.000 pesetoj por la novaj grupoj, ĉar la fondintoj jam pagis elspezojn kiujn tiuj ne havus.
• Apartaj kontoj. Ĝis tiam la elspezojn de la VEF portis la Esperanto-Grupo de Valencio; ekde tiam la federacio havos propran konton.
• Identiga karto por ĉiuj federanoj.
• Aliĝo al la HEF kiel individua membro, komunikante al ĝi la laŭleĝan fondiĝon.
• La Valencia Luno ŝanĝis subtitolon: ĝi iĝis «Bulteno de Valencia Esperanto-Federacio».
• Ŝanĝo de la semajnfino de la kongreso: de la dua post Pasko al la tria, ĉar la dua koincidis kun granda festo de Cheste kaj la chestaj esperantistoj ne povis veni.

Tiu lasta interkonsento estas eta kaj diras multon: la federacio movis sian ĉiujaran kongreson por ne lasi ekster ĝi unu vilaĝon.

Poste

La plano de Alcantarilla plenumiĝis: la 3-a Kongreso okazis en Callosa de Segura la 28-an de junio 1992, kaj tie Augusto Casquero legis la prelegon «Propedeŭtiko de Esperanto», pri la valoro de Esperanto kiel preparo por lerni aliajn lingvojn. La 4-a Kongreso okazis la 1-an de majo 1993 en la urbodomo de Cheste, kiel preparo de la Universala Kongreso kiun Valencio gastigis tiun someron, kun omaĝo al la veteranaj esperantistoj de la vilaĝo kaj al Francisco Máñez Sánchez, kiu enkondukis tie la lingvon. Ĝin malfermis Giménez, kiu ankoraŭ prezidis la federacion.

Ankaŭ Augusto Casquero de la Cruz prezidis ĝin. La vivresumo, kiun publikigis pri li Boletín 385 en 2008, nomas lin «Prezidanto de Valencia Esperanto-Federacio» sen diri ekde kiam, kaj Boletín 356 rakontas, ke en la asembleo de 2002 «la ĝisnuna Prezidanto Augusto Casquero (Valencio) transdonis la prezidantecon» al José Miguel Bernabéu. En 2007 Giménez ankoraŭ sidis en la estraro.

La kongreso estis la federacio

José Miguel Bernabéu Egea, el la grupo de Alicante, estis prezidanto de la VEF ekde 2002, elektita en la kongreso de la Vall d’Uixó. Laŭ li, la ĉiujara kongreso komuna kun Murcio estis «la ĉefa agado, kaj preskaŭ la sola, de la federacio», kaj ĝi estis organizata laŭvice inter la provincoj: Castelló, Murcio, Valencio, Alicante.

La statuto aprobita dum lia prezidanteco skribe fiksas tion. Por adapti ĝin al la Organika Leĝo 1/2002 pri la asocia rajto, eksterordinara ĝenerala asembleo aprobis novan statuton la 5-an de majo 2003, kiu estas la dato de la 15-a kongreso, en Murcio. La artikolo 5 reduktas la agadojn de la federacio al du: «Realizar un Congreso anual en el que se celebrará la Asamblea General» (okazigi ĉiujaran kongreson, dum kiu kunvenos la Ĝenerala Asembleo) kaj «Cualquier actividad necesaria para el desarrollo de trabajos en común» (ajnan agadon necesan por komuna laboro). La asembleo, laŭ la artikolo 12, «normalmente tendrá lugar en el mes de mayo» —kutime okazos en majo. La unua celo jam ne estas instrui la lingvon, sed «Coordinar las actividades de las diversas asociaciones de Esperanto de la Comunidad Valenciana», kunordigi la agadojn de la esperantaj asocioj de la Valencia Komunumo; la sidejo transiras al tiu de la Valencia grupo ĉe la avenuo Peris y Valero, kaj la komenca kapitalo estas 200 eŭroj. La atesto, kiu akompanas ĝin, estas datita la 5-an de marto 2004, kaj la registro vizis la statuton la 24-an de aŭgusto 2007, pli ol kvar jarojn post la asembleo, kiu aprobis ĝin.

La bultenoj —Valencia Luno kaj la Boletín de la Hispana Federacio— ebligas rekonstrui preskaŭ la tutan serion. Datante ĉiun bultenon laŭ ĝia propra titolo:

El tio sekvas du aferoj. La unua, ke de 1990 ĝis 2002 la serio estas ĉiujara kaj preciza: la 1-a en 1990 kaj la 13-a en 2002, sen ia ajn salto. La dua, ke poste ĝi malakordiĝas. Inter la 13-a (majo 2002) kaj la 15-a en Murcio (majo 2003) estas unu jaro kaj du numeroj, kaj Boletín 366 denove nomas «15a» tiun de Cheste en majo 2004. Se ĉi tiu estus la 16-a —kion neniu bulteno diras—, la serio estus ĉiujara de 2003 ĝis 2005, kaj la 14-a okazintus inter majo 2002 kaj majo 2003. La du de 2009 kaj 2010 jam ne havas numeron.

La 13-a kunigis ĉirkaŭ kvardek personojn venintajn el Castelló, Valencio, Alicante, Murcio, Madrido, Callosa, Mislata kaj Quart, kaj po unu el Ukrainio, Rusio, Kolombio kaj Francio. La 15-an, en Murcio, jam prezidis Bernabéu, kio konfirmas sendepende ke li estis prezidanto ekde 2002. Kaj la kronikon de la 18-a, en Borriana, subskribas José Añó, kiu estis tiu, kiu organizis ĝin el Valencio.

Indas halti ĉe la 10-a, en Lorca en 1999, ĉar la bulteno donas ĝian temon: «Plibonigado de V.E.F. kaj Murcio», plibonigi la federacion. Dek unu jarojn antaŭ la lasta dokumentita kongreso, la VEF jam dediĉis sian kongreson al diskuto pri kiel sin ordigi.

La fino

Inter la 17-a, de aprilo 2005, kaj tiu de Borriana, de aprilo 2007, konstatiĝas neniu kongreso: 2006 restis malplena. Ankaŭ en 2008 aperas neniu. La bultenoj denove parolas pri kongreso de la federacio en 2009 kaj en 2010, kaj ambaŭ en Cheste: la 27-an kaj 28-an de junio 2009, en la centjariĝo de la loka grupo (Boletín 389), kaj la 10-an kaj 11-an de julio 2010 (Boletín 391). Al tiu de 2010, laŭ la kroniko, venis «samideanoj el la provincoj Valencio kaj Kasteljono», kaj «unuanimece oni decidis okazigi la kongreson de la venonta jaro en la apuda vilaĝo Chiva». Pri tiu kongreso en Chiva ne restas spuro, nek pri iu ajn alia de la federacio, en la numeroj de la Boletín de la Hispana Federacio aperintaj ĝis 2019.

Bernabéu memoras alimaniere. Laŭ li, en 2006 la vico estis por Castelló kaj neniu organizis ĝin, kaj Casquero efektivigis ĝin en El Puig. La bulteno lokas en El Puig en julio 2006 la hispanan kongreson, ne la valencian (Boletín 375); la valencia kongreso, kiu ja okazis en El Puig, estas la 7-a, en 1996. En 2008, li diras, la vico estis por Murcio, «sed neniu faris ĝin kaj neniu demandis. Tio estis la fino». Por 2008 la bultenoj registras neniun kongreson, sed ja la du postajn en Cheste.

Pri kial ĝi haltis, estas du klarigoj kiuj ne koincidas. Tiu de Bernabéu estas pri elĉerpiĝo: la laciĝo organizi la kongresojn, la manko de volontuloj por fari la laboron kaj la manko de partoprenantoj. Luis Salag Laguarda rakontas alian aferon: ke li proponis fari la renkontiĝon ĉiam en la sama loko, en Cheste, kaj ke tio rompis la federacion. Bernabéu ne memoras tion tiel. La du lastaj dokumentitaj kongresoj ja okazis en Cheste, kaj en la dua oni decidis ŝanĝi la urbon; sed la bultenoj diras nenion pri tiu propono nek pri la kialo de la halto. Ambaŭ klarigoj estas rememoroj sen dokumento, kaj ankaŭ tiu malkonsento estas parto de tio, kion ni scias.

La federacio, ĉiukaze, nek dissolviĝis nek malregistriĝis: ĝi ĉesis kunvoki sin. En la registro ĝi restas enskribita kaj aktiva, kio diras kio estas sur la papero kaj ne kio funkcias. Se ĝi iam dissolviĝos, la statuto de 2003 ordonas doni la restaĵon al la Hispana Esperanto-Federacio (art. 27), kiel jam diris tiu de 1991.

La kvin registritaj esperantaj organizoj en la Valencia Lando

La Direktorio de Asocioj de la Valencia Komunumo, kiu estas malfermita datumbazo, ebligas vidi per unu rigardo kio estas enskribita kaj de kiam:

Ĉiuj kvin aperas kiel aktivaj, kio diras kio estas registrita, ne kio funkcias: la enskribo ne senvalidiĝas per si mem.

Kion ni ne scias

Ni ne havas la kompletan liston de estraroj: la fonda akto donas tiun de 1991, kaj de poste ni konas nur la prezidantojn. El la serio de kongresoj mankas al ni la 11-a kaj la 14-a —kaj la 16-a, se ĝi ne estas tiu de Cheste en 2004—, la loko de la 8-a kaj de la 12-a kaj la tago de la 6-a. Ni ankaŭ ne scias, ĉu okazis tiu en Chiva, decidita en 2010. Ni ankaŭ ne scias ĉu la grupo de Cheste efektive formaligis la aliĝon kiun ĝi traktis en 1991, nek ĉu la federacio iam ekzercis tiun reprezentadon «antaŭ la aŭtoritatuloj», por kiu ĝi fondiĝis.

Ĉio ĉi havas konatan vojon al solvo: la libro de aktoj. Bernabéu diras ke li konservas ĝin inter la materialo de la grupo de Alicante.

Fontoj

• Registro de Asocioj de la Valencia Komunumo, dua sekcio, n-ro 52: fonda akto (Cheste, 3-a de februaro 1991), statuto vizita la 13-an de majo 1991 kaj statuto adaptita al la Organika Leĝo 1/2002, vizita la 24-an de aŭgusto 2007, en atestita kopio de la Teritoria Direkcio de Valencio de la Konsilejo pri Justeco, 24-a de septembro 2026, kun faksimilo kaj transskribo.
• Valencia Luno n-ro 24, oktobro 1989, p. 1: «Fondiĝo de Valencia Esperanto-Federacio», subskribita de Augusto — faksimilo en la Interreta Arkivo.
• Valencia Luno n-ro 25, februaro 1990: kunvoko kaj provizora programo de la 1-a Kongreso.
• Valencia Luno n-ro 26, majo 1990, p. 2-3: «Akto de la Ĝenerala Asembleo de la Unua Kongreso de la Valencia Esperanto-Federacio», subskribita de Pascual Pont kaj Juan Antonio Giménez, kaj «Benicàssim, historia evento», de J. Pérez Sempere.
• Valencia Luno n-ro 30, februaro 1991, p. 6-8: «Inaŭgurata la strato “Esperantista Enrique Arnau”», subskribita de Augusto, kaj «La Valencia Federacio ekfondiĝas», subskribita de Johano Antono.
• Valencia Luno n-ro 31, junio 1991, p. 3-4: «Akto de la Daŭra Estraro kaj Ĝenerala Asembleo de Valencia Esperanto-Federacio kaj Murcio», Alcantarilla, 14-a de aprilo 1991.
• Valencia Luno n-ro 37, julio 1993 — faksimilo.
• Valencia Luno n-ro 39, junio 1994: kroniko de la 5-a Kongreso, en Castelló.
• Valencia Luno n-ro 41, decembro 1995, p. 4: «Renkontiĝoj kaj kongresoj en la Valencia Komunumo», tabelo de la okazintaj kongresoj kaj de la venonta.
• Kajeroj el la Sudo, bulteno de HALE, n-ro 38, aprilo-junio 1998: mencio de la «9-a Kongreso de VEFkM en Kasteljono, la 4-an de aprilo de 1998».
• Direktorio de Asocioj de la Valencia Komunumo, malfermitaj datumoj de la Valencia Generalitato: datumaro.
• Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio, n-roj 299 kaj 300 (1991), pri la strato de Enrique Arnau en Cheste, kaj 325 (1996), 335 (1998), 338 (1998), 341 (1999), 350 (2001), 352 (2001), 356 (2002), 361 (2003), 364 kaj 366 (2004), 370 (2005), 375 (2006), 377 kaj 379 (2007), 385 (2008, vivresumo de Augusto Casquero), 389 (2009) kaj 391 (2010).
• José Miguel Bernabéu Egea, prezidanto de la VEF ekde 2002: notoj de konversacio de la 9-a de septembro 2026. Li ankaŭ diras tie ke li konservas la libron de aktoj de la federacio inter la materialo de la grupo de Alicante.
• Luis Salag Laguarda: notoj de konversacio de la 8-a de septembro 2026, pri la propono fiksi la sidejon de la kongreso en Cheste. Tio, kion li aldonas pri la vico de la provincoj kaj pri la fino de la federacio, ne konstatiĝas en iu ajn dokumento kiun ni vidis; tio, kio ja kontroleblas —la kongresoj de 2002 kaj 2007— akordas kun la bultenoj.

Vidu ankaŭ

• Fonda akto kaj statuto de la Valencia Esperanto-Federacio
• La Valencia Esperanto-Asocio, fondita en Oliva en 2013

Enskribo aldonita retrospektive la 9-an de septembro 2026. La dato de la enskribo respondas al la originala dokumento aŭ agado.