Kio restas el la esperantista argumento kontraŭ la angla post Brexit?

De kiam Britio eliris el la Eŭropa Unio, la 31-an de januaro 2020, la angla estas la gepatra lingvo de 1 % de la civitanoj de la Unio, kaj plu estas ĝia komuna lingvo. Tio drase reduktas la plej videblan malsimetrion, kiun la esperantismo riproĉis al ĝi dum jarcento: ke la lingvo de ĉiuj estu la nacia lingvo de unu el la plej grandaj ŝtatoj de la Unio. Sed tio ne forigas la malegalecojn de aliro, de lernado kaj de regado inter la eŭropanoj kiuj devis studi ĝin, nek la ekonomiajn transdonojn kiujn ĝi generas. Kaj ekzistas dua procezo kiu iras en la kontraŭa direkto: jardekoj da amasa lernado —97,6 % de la lernantoj de malsupera mezlernejo studas la anglan— kreis retefikojn pro kiuj anstataŭigi ĝin kostas hodiaŭ multe pli ol sugestas iu ajn komparo de lernohoroj.

Kiam oni voĉdonis pri Brexit —en Esperanto oni ofte nomas ĝin Briteliro, kaj tiel skribas ĝin ĉiuj movadaj fontoj citataj ĉi-sube—, en 2016, parto de la esperantista movado vidis en tio ŝancon. Dek jarojn poste, la angla plu okupas centran pozicion kiel laborlingvo de la eŭropaj institucioj, kaj kelkaj aŭtoroj asertis ke Brexit faris ĝin, en tre konkreta senco, pli akceptebla kiel komuna eŭropa lingvo. Ĉi tiu artikolo trarigardas kio ŝanĝiĝis, kio ne, kaj kio restas el la argumento.

La kritikoj kiuj iris kune

La esperantista kritiko al la angla kiel internacia lingvo ĉiam miksis du argumentojn.

La unua koncernas justecon inter la parolantoj: se la komuna lingvo estas la gepatra lingvo de iu, tiu iu pagas nenion por uzi ĝin, kaj la aliaj pagas ĉion en studhoroj. La filozofo Philippe Van Parijs formulis tion dirante ke la denaskaj parolantoj vojaĝas senpage (free riders), kiel resumas Manfred Herbert la ĉapitron 2 de Linguistic Justice for Europe and for the World (2011).

La dua estas ekonomia: la tuta aparato kiu instruas, ekzamenas, tradukas kaj eldonas en la angla movas multe da mono, kaj la kritiko asertas ke parto de ĝi iras al la landoj kiuj havas ĝin kiel propran lingvon.

La akademia literaturo distingas pli. La filozofo Helder De Schutter apartigas kvar lingvajn maljustecojn —«communicative injustice, resource injustice, life-world injustice, and dignity injustice»— kaj asertas ke trakti la anglan kiel veran interlingvon, kun propraj normoj anstataŭ tiu de la denaska parolanto, «reduces – but does not remove» tiujn maljustecojn (The Politics of Multilingualism, John Benjamins, 2018, pp. 167-199; la libro ne estas malfermaliran, sed la resumo en la paĝo de la eldonejo jes). Indas reteni ĉi tiun distingon, ĉar Brexit ne efikas egale sur la kvar.

Ofte ili estis implikitaj en tria ideo, la politika. En 1994, Augusto Casquero de la Cruz, el nia grupo, ne volis ke lia filo studu la anglan en la lernejo ĉar li konsideris ĝin «transmisia rimeno kaj rimedo por trudi lingvon kaj kulturon fremdajn al ni», kaj li citis Nebrija: «la lingvo estas kunulino de la imperio» (Las Provincias, 4-a de februaro 1994, p. 37; ni rakontis tion en Esperanto anstataŭ la angla).

La ekonomikisto François Grin donis ciferojn al ambaŭ argumentoj en la raporto kiun li faris en 2005 por la franca Haut Conseil de l’évaluation de l’école, L’enseignement des langues étrangères comme politique publique: «le Royaume-Uni gagne, à titre net, au minimum 10 milliards d’Euros par année du fait de la dominance actuelle de l’anglais», kaj inter 17.000 kaj 18.000 milionoj se oni kalkulas la multiplikan efikon (p. 7). La cifero koncernas nur Brition: Grin lasas Irlandon ekster ĝi eksplicite (p. 83, noto 65). Interne estas ambaŭ aferoj: kion la britoj ŝparas ne devante lerni lingvojn kaj la «marchés privilégiés» de la instruado de la angla, la tradukado kaj la eldonado (p. 82).

Kion Brexit ŝanĝis: kiu havas la anglan kiel gepatran lingvon

Kun Britio ekstere, la denaskaj parolantoj de la angla kiuj restas en la EU estas tiuj de Irlando kaj Malto, plus la britoj kaj aliaj anglalingvanoj kiuj loĝas en ĝi. La lingvisto Marko Modiano kalkulas ke la angla «is spoken as a first language by only 1% of the EU population» (World Englishes, 2024, p. 212); Elżbieta Kużelewska jam donis la saman ciferon en 2020, kaj Michele Gazzola parolas pri «meno del 1%» en 2021. La Eŭrobarometro mezuras tion alimaniere, demandante al ĉiu persono kiu estas ĝia gepatra lingvo, kaj la rezulto iras en la saman direkton: tiuj kiuj respondas «la angla» falis de 13 % en 2012 al 2 % en 2023 (Speciala Eŭrobarometro 540, p. 10).

La uzo de la angla, male, ne malkreskis. 47 % de la eŭropanoj diras ke ili parolas ĝin sufiĉe bone por teni konversacion, kvin poentojn pli ol en 2012 (ibid., p. 7), kaj inter la junuloj de 15 ĝis 24 jaroj estas sep el ĉiuj dek (Eŭropa Komisiono, 21-a de majo 2024). En 2024, 97,6 % de la lernantoj de malsupera mezlernejo de la EU studis la anglan (Eurostat). Necesas legi la ciferon de 47 % kune kun tiu kiun donas Gazzola en la sama artikolo de 2021: tiuj kiuj parolas la anglan tre bone kiel fremdan lingvon ne superas 8 % de la eŭropa loĝantaro.

De ĉi tie ekiras la legado plej favora al la angla. El certa koncepto de lingva justeco —tiu kiu mezuras precipe la disdividon de la lernokosto—, la juristo Manfred Herbert asertas ke, post Brexit, la angla estas «an almost neutral language», kio «significantly reduces injustices associated with its use during the UK’s EU membership» (International Journal of Language & Law, 2023, p. 31). Li precizigas kion li celas per neŭtrala: «simply in the sense that English is no longer the language of an EU member state» (p. 41). Kaj pri la senpaga vojaĝo: «Only with regard to the nationals of Ireland and Malta does the problem of free-riding persist, thus it has diminished significantly» (p. 42). Kużelewska diris tion pli mallonge: parolante angle, «only a narrow group of people (Irish and Maltese) will be unfairly advantaged».

Konvenas legi Herbert kiel tion, kio ĝi estas: normiga sintenpreno ene de malfermita debato, ne konstato de la sama ordo kiel la 47 % de la Eŭrobarometro. Lia artikolo taksas la lingvan reĝimon, ĝi ne limiĝas al priskribo, kaj la sekva sekcio kolektas kiu kontraŭdiras lin.

Herbert aldonas nuancon kiu venas de Mac Giolla Chríost kaj Bonotti: por irlandanoj kaj maltanoj, la angla estas lingvo kiun trudis al ili la Brita Imperio, kaj tial la avantaĝo kiun ili ricevas ne estas de la sama ordo kiel tiu de la britoj (p. 42).

Sed ne esti denaskulo ne signifas esti egala

Ĉi tie la optimisma legado devas bremsi. Ke ĉiuj devis lerni la anglan ne signifas ke ili pagis ĝin egale nek ke ili scipovas ĝin egale, kaj tiun duan malegalecon Brexit ne forigis.

Michele Gazzola mezuris tion. Kalkulante kiom da homoj restus ekskluditaj laŭ la lingva reĝimo kiun adoptus la institucioj, li konkludas ke «an English-only language policy would exclude 45% to 79% of adult residents in the 25 countries for which data are available, depending on the indicator used» (European Union Politics, 2016, p. 546). La gamo iras de 45 %, tiuj kiuj scias nenion pri ĝi, ĝis 79 %, tiuj kiuj ne atingas la nivelon necesan por legi sen tro da peno juran tekston aŭ eŭropan alvokon.

Stangodiagramo: procento de plenkreskuloj de la EU sen ia ajn scio de la angla, laŭ nivelo de finitaj studoj. Bazlernejo, 90 %; malsupera mezlernejo, 68 %; supera mezlernejo, 47 %; postmezlerneja ne-alta, 26 %; alta, 17 %. Datenoj de Gazzola (2016), tabelo 5, enketo de 2011, EU-25.

La disdivido estas kio gravas. Kun reĝimo nur en la angla, restas ekstere 90 % de tiuj kiuj havas nur bazlernejajn studojn kaj 17 % de tiuj kiuj havas altajn studojn; kaj eĉ laŭ la postulema kriterio, 64 % de la universitatanoj (p. 559). Gazzola diras tion sen ĉirkaŭfrazoj: drase redukti la oficialajn lingvojn «would have regressive effects, because it would be particularly detrimental to the least educated people, those with the lowest income status, the unemployed, the retired, the permanently disabled and residents fulfilling domestic tasks» (p. 560).

Kaj ne ŝajnas problemo kiu solviĝos per si mem kun la tempo. Inter tiuj de 55 ĝis 64 jaroj kaj tiuj de 25 ĝis 34, la proporcio de tiuj kiuj scias nenion falas de 59 % al 30 %, sed tiu de tiuj kiuj ne atingas la altan nivelon apenaŭ moviĝas: de 83 % al 74 % (p. 556). La distanco inter generacioj estas dudek naŭ poentoj kiam oni petas nur scii iomete, kaj naŭ kiam oni petas scii bone.

En sia artikolo de 2021, Gazzola ligas la ciferon al la profilo de tiuj kiuj konsistigas ĝin: tiuj kiuj diras scii la anglan tre bone kiel fremdan lingvon ne superas 8 %, kaj «si tratta per lo più di residenti appartenenti alla fascia della popolazione più istruita e ad alto reddito». Aldonante la denaskajn parolantojn, oni ne atingas 10 %: «Il restante 90% o non capisce l’inglese o non lo parla bene». El tio li tiras paradokson kiu tuŝas rekte la punkton kiun Herbert deklaris negrava: «è in media più semplice per un cittadino britannico o australiano avere accesso ai contenuti pubblicati dalla Commissione che per un contribuente europeo non di lingua madre inglese» (Italiano digitale, 2021, pp. 131-132).

Du precizigoj pri ĉi tiuj ciferoj. La datenoj de la studo de 2016 venas el enketo de 2011 kaj kovras 25 ŝtatojn, do ili priskribas situacion antaŭ Brexit; kion ili mezuras, tamen, estas la malegaleco inter ne-denaskuloj, kiu estas ĝuste tiu kiun la eliro de Britio ne forigas. Kaj Gazzola komparas eblajn instituciajn reĝimojn, li proponas neniun lingvon: lia argumento estas favora al la multlingveco de la EU, ne al Esperanto.

Modiano, kiu estas el la favoraj al la eŭropa angla, kolektas ambaŭ aferojn sen kunligi ilin. Unuflanke li diras ke la angla donas al tiuj kiuj laboras en la EU «a form of linguistic parity (or a “level playing field”)» (p. 213); aliflanke, ke «there is a disparity in proficiency when one compares outcomes for the learning of English in various parts of the Union, and funding is urgently needed to address this inequality» (p. 214). Meti la du asertojn unu apud la alia estas nia legado, ne lia: la unua parolas pri la personaro de la institucioj kaj la dua pri la loĝantaro ĝenerale.

Ene de la movado, la unua kiu diris tion laŭtvoĉe estis la prezidanto de la Hispana Esperanto-Federacio (HEF), José Antonio del Barrio, en kolokvo en Madrido la 26-an de septembro 2016: kun Brexit, «malpli unu procento de la loĝantoj en EU havos la anglan kiel denaskan lingvon», sed la superregado de la angla «havas aliajn kaŭzojn» kaj ne indis atendi tujajn jurajn konsekvencojn (Boletín 415, p. 9).

La ekonomia parto: kio estas sciata kaj kio ne

La dua kritiko ne dependas de kiu parolas la anglan en Bruselo, sed de kiu vendas la kursojn kaj la ekzamenojn. Brexit ne forigas ĉi tiun kritikon, sed ni ankaŭ ne scias kiel ĝi modifis ĝian amplekson, kaj konvenas esti skrupula pri kion la disponeblaj ciferoj pruvas kaj kion ne.

Kio ja estas sciata estas ke Britio plu enspezas gravajn sumojn pro la instruado de sia lingvo. La British Council, la brita publika organismo de kultura promociado, enspezis 704 milionojn da pundoj pro «teaching and exams» en la ekzercjaro 2023-24, 17 % pli ol la antaŭan jaron, kaj faris ĉirkaŭ 2,3 milionojn da IELTS-ekzamenoj (Annual Report 2023-24, pp. 11-12); la cifero inkluzivas ankaŭ kelkajn britajn lernejajn ekzamenojn, ne nur pri la angla. La anglaj kursoj faritaj en Britio mem, aldonante la elspezon de la studentoj, generis 800 milionojn da pundoj da enspezoj en 2024, laŭ la Department for Education.

Kio ne estas sciata estas kiom el tio venas el la Eŭropa Unio. Ambaŭ ciferoj estas tutmondaj: ili kolektas ĉinajn, saudajn aŭ brazilajn studentojn same kiel eŭropajn, kaj neniu el la du estas disigita laŭ devenlando. Ankaŭ ne eblas supozi ke ĉio kion la eŭropanoj elspezas por la angla eliras el Eŭropo: tre granda parto de la industrio —privatlernejoj, instruistoj, eldonejoj, oficialaj lingvolernejoj— estas el interne de la EU. Cambridge University Press & Assessment, kiu faras ekzamenojn tre uzatajn en Hispanio por atesti nivelojn kiel B1 aŭ B2, ne publikigas kiu parto de siaj enspezoj venas el la angla.

Ni ne trovis iun ajn ĝisdatigon de la kalkulo de Grin por la EU de 27 membroj. La honesta formulo estas do jena: Britio plu ricevas konsiderindan renton el la angla, kaj ni ne scias kiu parto de la neta transdono venas hodiaŭ el la EU-27. Kiu asertas ke tiu transdono reduktiĝis, kaj kiu asertas ke ĝi kreskis, iras preter la publikigitaj datenoj.

Herbert lasas ĉi tiun parton ekster sia rezonado, kaj li diras tion: «It is true that the many millions of native English speakers outside the EU benefit from the status of their language as a European (and global) lingua franca. However, this is irrelevant to the problem addressed here, namely the dominance of English at the level of EU working languages» (p. 42). Por la demando kiun li starigas al si, kiu estas kiun lingvon devas uzi la institucioj, li pravas. Sed la esperantista argumento neniam temis nur pri la institucioj, kaj la parto kiun Herbert flankenmetas estas ĝuste tiu kiun Brexit ne solvis.

La angla ne foriris

En 2016 oni eĉ diris ke la angla ĉesos esti oficiala lingvo. Danuta Hübner, kiu prezidis la komisionon pri konstituciaj aferoj de la Eŭropa Parlamento, deklaris: «English is our official language because it has been notified by the UK. If we don’t have the UK, we don’t have English» (citita de Herbert, p. 35). Irlando kaj Malto estis indikintaj kiel sian propran lingvon en la EU la irlandan kaj la maltan, ne la anglan. Kużelewska, en 2020, ankoraŭ vidis tion probabla: «once the UK leaves, English is likely to no longer be an official language».

Tio ne okazis. La lingvan reĝimon de la EU fiksas la Regularo n-ro 1 de 1958, kaj ŝanĝi ĝin postulas unuanimecon de la Konsilio, laŭ la artikolo 342 de la Traktato pri la Funkciado de la EU, kiun Kużelewska reproduktas tutan. Herbert tiras el tio la konkludon kontraŭan al tiu de Kużelewska: ĉar forigi lingvon ankaŭ postulas unuanimecon, la angla restas, kaj «neither has occurred, nor is this expected» (p. 35). Kiam la itala asocio Esperanto Radikala Asocio skribis al la Eŭropa Parlamento ke la ĉeesto de la angla estis nelegitima post Brexit, la prezidanto David Sassoli respondis al ĝi, la 30-an de junio 2021: «non condivido la Sua affermazione secondo cui il recesso del Regno Unito dall’Unione comporterebbe automaticamente l’esclusione della lingua inglese» (la respondo, publikigita de la ERA).

Modiano jam estis proponinta tion en 2017: Brexit povus, «ironically, strengthen the power of English as the principal working language of the EU», ĉar ĝi ĉesis identiĝi kun konkreta membroŝtato.

Kiel la esperantista movado legis tion

En la somero de 2016, la reago estis dividita, kaj la revuo de UEA, la Universala Esperanto-Asocio, resumis tion jene en la junia numero: «Multaj esperantistoj ekoptimismis, ke venis la fino de la anglalingva hegemonio en EU […] Aliaj verkis pesimismajn artikolojn dirante, ke nenio ŝanĝiĝos» (Revuo Esperanto, junio 2016).

UEA mem elektis la ŝancon: la 21-an de julio ĝi malfermis adreson por kunordigi informan kampanjon kaj petis «bone kaj daŭripove utiligi la ŝancon, kiu malfermiĝis al ni» (gazetara komuniko 623).

Inter la skeptikaj voĉoj estis homoj kiuj konis la instituciojn de interne. La interlingvisto Federico Gobbo, la tagon post la komuniko de UEA: «Esperanto estas malforta lingvo ene de EU, kaj la eliro de Britio ne havas rektajn konsekvencojn favore al altigo de ĝia prestiĝo»; tia ŝanĝo en la lingva reĝimo «vivas en la lando de romana fikcio». Li proponis, tamen, profiti la okazon «ne por ataki la anglan sed por proponi alian perspektivon» (Libera Folio, 22-a de julio 2016). La verkisto Jorge Camacho, kiu estis interpretisto pri la finna en la EU, estis pli seka kiam oni demandis lin pri tio: «Mi vidas nenian ŝancon en tio», «kaj mi funde kontraŭas la ideon ligi Esperanton kun eŭropismo, eŭropa identeco kaj similaj ĥimeroj» (Revuo Esperanto, novembro 2016).

Eĉ la sekretario de Eŭropa Esperanto-Unio, la eŭropa federacio de la movado, Zlatko Tišljar, skribis en majo 2017 ke la alternativo «sendube la plej verŝajna» estis ke la angla plu fortiĝu, kaj ke tiu de neŭtrala lingvo estis la «plej malverŝajna, tamen iĝas ĉiam pli reala» (Eŭropa Bulteno 170).

La HEF faris el la temo la centron de sia kongreso en Malago, en majo 2019. La alvoko demandis: «Ĉu neŭtrala internacia lingvo povus havi rolon en la nova lingva reĝimo kiun oni nepre devos fiksi post la Briteliro?» (Boletín 425, p. 19). En la asembleo, la estraro anoncis ke ĝi sendos leteron «al la hispanaj politikaj partioj» (Boletín 426, p. 5); la agadraporto de la jaro male diras ke la letero estis sendita «al eŭropaj parlamentanoj» (Boletín 429, p. 8). Neniu el la numeroj 427 ĝis 432 de la Boletín publikigas ĝian tekston nek iun respondon.

Kio restas el la argumento

Kio sekvas estas mia legado, ne tiu de la Grupo. La faktoj kaj la fontoj estas supre; de ĉi tie sube ĉiu povas tiri alian konkludon. —Raúl Salinas Monteagudo

Kion diras la fontoj estas ke, ene de la EU, la angla fariĝis lingvo kiun preskaŭ ĉiuj kiuj uzas ĝin devis lerni, kaj ke estas neniu indiko ke ĝi perdos sian lokon. La optimismo de 2016 ne materiiĝis, kaj jam tiam estis solidaj motivoj por skeptiko: prezentis ilin homoj de la movado mem.

Tio devigas reordigi la argumenton.

La avantaĝo de la denaska parolanto, ene de la EU, preskaŭ malaperis. En kunveno inter portugalino, sloveno kaj ĉeĥino, ĉiuj tri pagis la anglan. Tiu parto de la kritiko plu havas sencon tutmonde —Usono, Britio kaj Aŭstralio iris nenien—, sed ĝi jam ne estas eŭropa argumento.

La malegalecon inter tiuj kiuj devis lerni ĝin, male, Brexit ne forigis, kaj ĝi estas tiu kiun ĝi ne povis tuŝi. La ciferoj de Gazzola estas malkomfortaj por ĉiuj: reĝimo nur en la angla lasus ekstere inter 45 % kaj 79 % de la plenkreskuloj, kaj precipe la malplej klerigitajn kaj tiujn kun la plej malalta enspezo. Ke la angla ĉesis esti la lingvo de granda membroŝtato —la neŭtraleco kiun difinas Herbert— ne faras ĝin neŭtrala rilate al aliro, kompetenteco nek socia malegaleco. Ĉi tie la klasika esperantista argumento konservas forton, sed necesas reformuli ĝin: la problemo jam ne estas kiu naskiĝis parolante ĝin, sed kiu povas permesi al si lerni ĝin bone.

La amplekson de la ekonomia transdono ni ne scias. Britio plu ricevas gravan renton el la angla; pri kiu parto venas hodiaŭ el la EU-27 mi trovis neniun publikigitan takson.

Kaj la argumento pri la kosto fariĝis pli malfacila, ne pli facila. Ĉi tie konvenas ne trompiĝi per la aritmetiko. Grin ekiras de la hipotezo ke Esperanto postulas proksimume trionon de la tempo —proporcio de unu al tri kiun li adoptas pro singardo, kaj ne tiu de unu al dek tri kiu cirkulas en la propaganda materialo, kiel ni klarigis en Esperanto, jes, sed—, sed tiu komparo validas por elekti inter du lingvoj ekirante de nulo, kaj Eŭropo ne ekiras de nulo. 97,6 % de la lernantoj jam studas la anglan, kaj Eŭropo jam investis amase en instruistoj, materialoj, diplomoj, universitatoj kaj entreprenaj uzoj ligitaj al la angla. Kion oni devus kalkuli ne estas la kosto lerni unu lingvon aŭ la alian, sed la koston pasi de unu ekvilibro al alia, kun ĉio jam investita kaj kun la retefikoj kiuj favoras la lingvon kiu jam havas pli da uzantoj.

Kaj estas plia problemo kiu kutime restas ekster la kalkulo: se Esperanto ne anstataŭas la anglan tutmonde, Eŭropo ne kontentiĝus per Esperanto, sed devus instrui Esperanton kaj la anglan. Tiukaze, ke Esperanto kostas malpli da horoj pruvas nenian ŝparon. La raporto Grin ne mezuras transiron de la nuna situacio: ĝi komparas scenarojn de lingva politiko starigitajn de nulo.

Restas alia argumento kiun Brexit ne tuŝis, tiu kiun Van Parijs nomas parity of esteem: ke lingvo estas tre utila ne pravigas ke la aliaj malaperu el la administracio, el la universitato aŭ el la scienco. Gazzola defendas ĝin por la post-Brexita EU —«Brexit rende invece il multilinguismo ancora più necessario» (2017)—, sed ĝi estas argumento favora al la multlingveco, ne nepre al Esperanto.

Konvenas nomi bone la du procezojn, ĉar ili montras al malsamaj direktoj kaj havas malsamajn kaŭzojn. Brexit drase reduktis, ene de la EU, la nombron da homoj kiuj havas la anglan senpage, ĉar la plimulto de la profitantoj eliris el la censo de la Unio. Kaj, aliflanke, jardekoj da amasa lernado fare de centoj da milionoj da eŭropanoj kreis retefikojn kiuj faras tre multekosta iun ajn anstataŭigon. La angla estas hodiaŭ malpli identigebla kun la lingva privilegio de granda membroŝtato, kaj samtempe ĝi estas profunde enplantita kiel komuna lingvo.

Kelkaj esperis ke Brexit malfortigos la anglan ene de la Unio; tio ne okazis. Male, la angla konservis sian centran pozicion, eblo kiun Modiano jam estis kvalifikinta kiel ironia en 2017.

Pri tiu enplantiĝo konvenas precizigi la sencon: ĝi ne kreskas, ĉar ĝi jam ne povas kreski multe pli. Ĝi estis 97,7 % de la lernejanoj en 2014 kaj 97,6 % en 2024, «almost unchanged» laŭ la vortoj de Eurostat. La cifero mezuras kiu studas ĝin, ne kiu regas ĝin —ni jam vidis ke tio estas du tre malsamaj aferoj—, sed eduka sistemo kun preskaŭ universala enplantiĝo estas, ĝuste, la plej malfacile movebla.

La demando kiu restas malfermita estas ĉu la avantaĝo de planlingvo, pli regula kaj malpli multekosta por lerni, kompensus en la hodiaŭa Eŭropo la retefikojn, la akumulitan investon kaj la tutmondan utilecon de la angla. Mi vidis tion kalkulita nenie.

Fontoj

La citaĵoj en la angla kaj en la itala restas en la originalo.

• Grin, François. L’enseignement des langues étrangères comme politique publique. Rapport n° 19, Haut Conseil de l’évaluation de l’école, 2005.
• Herbert, Manfred. «On the Role of English in the post-Brexit European Union». International Journal of Language & Law, 12, 2023, pp. 31-47.
• Modiano, Marko. «English in a post-Brexit European Union». World Englishes, 36(3), 2017, pp. 313-327.
• Modiano, Marko. «Identity and standards for English as a European Union lingua franca». World Englishes, 43(2), 2024, pp. 210-227.
• Kużelewska, Elżbieta. «Quo Vadis English? The Post-Brexit Position of English as a Working Language of the EU». International Journal for the Semiotics of Law, 34, 2021, pp. 1417-1432.
• Gazzola, Michele. «Multilingual communication for whom? Language policy and fairness in the European Union». European Union Politics, 17(4), 2016, pp. 546-569 (kopio de la aŭtoro; la versio de la eldonejo ne estas malfermalira).
• De Schutter, Helder. «Linguistic justice and English as a Lingua Franca», en Peter A. Kraus kaj François Grin (red.), The Politics of Multilingualism. John Benjamins, 2018, pp. 167-199. La libro ne estas malfermalira; la paĝo de la eldonejo donas la resumon.
• Gazzola, Michele. «Il multilinguismo europeo dopo Brexit», 2017 (reproduktita de la ERA).
• Gazzola, Michele. «Può la traduzione automatica favorire il plurilinguismo nell’Unione europea post-Brexit?». Italiano digitale, XVIII, 2021/3, pp. 128-135.
• Van Parijs, Philippe. Linguistic Justice for Europe and for the World. Oxford University Press, 2011. Ni ne konsultis ĝin rekte; ni citas ĝian tezon tra Herbert.
• Eŭropa Komisiono. Speciala Eŭrobarometro 540, Europeans and their languages, 2024.
• Eŭropa Komisiono. New Eurobarometer shows Europeans’ positive attitude towards language learning, 21-a de majo 2024 (de kie venas la cifero pri la junuloj de 15 ĝis 24 jaroj).
• Regularo n-ro 1 de 1958, kiu fiksas la lingvan reĝimon de la EU. El la artikolo 342 de la Traktato pri la Funkciado de la EU ni citas la tekston tia, kia reproduktas ĝin Kużelewska.
• Eurostat. Foreign language learning statistics.
• British Council. Annual Report and Accounts 2023-24.
• UK Department for Education. UK revenue from education related exports and TNE activity, 2024.
• Sassoli, David. Respondo al la ERA, 30-a de junio 2021.
• UEA. Gazetara komuniko 623, 21-a de julio 2016.
• Revuo Esperanto, junio 2016 kaj novembro 2016 (intervjuo kun Jorge Camacho), en la Tekstaro.
• Gobbo, Federico. «EU post la eliro de Britio – ĉu ŝanco por Esperanto?». Libera Folio, 22-a de julio 2016.
• Tišljar, Zlatko. «Eŭropaj lingvaj perspektivoj». Eŭropa Bulteno 170, majo 2017.
• Hispana Esperanto-Federacio. Boletín 415 (p. 9), 425 (p. 19), 426 (p. 5) kaj 429 (p. 8).
• Las Provincias, leteroj al la redaktoro, 4-a de februaro 1994, p. 37.