Mallonge: en 2022 la mondo forĵetis 62 milionojn da tunoj da elektraj kaj elektronikaj aparatoj, kaj nur 22,3 % estis dokumentite kolektitaj kaj reciklitaj. La resto iras al rubejoj, aŭ oni bruligas ĝin sub libera ĉielo aŭ malmuntas ĝin permane, kaj ĝi eligas plumbon kaj aliajn venenajn substancojn en la grundon, la akvon kaj la aeron.
Kio estas elektronika rubaĵo?
Ĉiu aparato kun ŝtopilo aŭ baterio, kiun oni ne plu uzas: poŝtelefonoj, komputiloj, ŝargiloj, kabloj, panrostiloj, lavmaŝinoj, ludiloj kun lumoj. Kiam ili rompiĝas aŭ oni anstataŭigas ilin, ili fariĝas rubaĵo, kaj tiu rubaĵo ne similas al la cetera.
Kiom oni forĵetas?
Laŭ la Global E-waste Monitor 2024 de la Unuiĝintaj Nacioj:
- En 2022 oni forĵetis 62 milionojn da tunoj, 82 % pli ol en 2010.
- Ĉiujare aldoniĝas 2,6 milionoj da tunoj: en 2030 estos 82 milionoj.
- La rubaĵoj kreskas kvinoble pli rapide ol la dokumentita reciklado, kaj la parto reciklita povus fali de 22,3 % al 20 % en 2030.
- En la mondo ĉiu persono forĵetas averaĝe 7,8 kg jare. En Eŭropo, 17,6 kg, kaj Eŭropo reciklas 42,8 %. En Hispanio, 19,6 kg.
Kiel ĝi damaĝas la medion?
- Venenaj substancoj. Kiam oni malmuntas aparatojn sen la necesaj rimedoj, kiam oni stokas aŭ forĵetas ilin, aŭ kiam oni bruligas ilin sub libera ĉielo, ili eligas substancojn kiel plumbon, unu el la plej oftaj laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano. Ili eniras la grundon kaj la akvon.
- Perditaj materialoj. La rubaĵoj ne reciklitaj en 2022 enhavis rimedojn valorajn je 62 miliardoj da usonaj dolaroj, kiujn neniu kalkulis. Ĉion, kion oni ne reakiras, oni devas denove elfosi el minejoj.
Kaj la homojn?
La Monda Organizaĵo pri Sano avertas, ke infanoj kaj gravedaj virinoj estas tiuj, kiujn la neformala reciklado plej endanĝerigas. Laŭ la Internacia Organizaĵo de Laboro, 16,5 milionoj da infanoj kaj adoleskantoj laboris en 2020 en la industrio, al kiu apartenas ankaŭ la traktado de rubaĵoj. La plej granda risko estas en landoj kun malaltaj kaj mezaj enspezoj, kie mankas leĝoj, instalaĵoj kaj trejnado.
Kion vi povas fari?
- Uzu ĝin pli longe. Riparu, ŝanĝu la baterion, ne anstataŭigu poŝtelefonon kiu ankoraŭ funkcias. La plej bona rubaĵo estas tiu, kiu ne ekzistas.
- Donu al ĝi duan vivon. Komputilo, kiu ne plu sufiĉas por sia sistemo, ofte daŭre funkcias kun pli malpeza libera sistemo. Ni klarigas tion en Kio estas libera programaro.
- Donacu aŭ vendu tion, kio funkcias.
- Portu ĝin al la ĝusta loko, neniam en la ordinaran rubujon. En Valencio, la malgrandaj aparatoj —kabloj, gladiloj, hejtiloj, mikroondiloj— iras al la moveblaj ekoparkoj; la grandaj, al la fiksa ekoparko de Vara de Quart, aŭ vi telefonas al 010 kaj oni senpage forprenas ilin. En Hispanio, butikoj kun pli ol 400 m² por vendi aparatojn devas senpage akcepti la tre malgrandajn —neniu mezuro pli granda ol 25 cm—, eĉ se vi aĉetas nenion.
Resume
Ĉiujare ni forĵetas pli da aparatoj kaj reciklas proporcie malpli. Tio, kio ne estas reciklita, venenas la grundon, la akvon kaj la aeron, kaj la prezon pagas unuavice infanoj en malriĉaj landoj. Uzi la aparatojn pli longe kaj porti ilin al ekoparko estas la du plej simplaj paŝoj.
Fontoj: Global E-waste Monitor 2024 (UNITAR kaj ITU) · Monda Organizaĵo pri Sano, «Electronic waste (e-waste)» · Hispana Ministerio pri Ekologia Transiro kaj la Demografia Defio, Reĝa Dekreto 110/2015 · Urbodomo de Valencio, «Residuos en los ecoparques móviles».