Pri ĉio, kio okazis al la esperantismo de Cheste inter 1939 kaj 1949, preskaŭ nenia skriba spuro restas. La Urbodomo de Cheste ĵus publikigis la memoraĵojn de vilaĝano kiu tion travivis —Vicente Tarín Tarín, la oficiala veterinaro de la vilaĝo, socialisto, kondamnita al dek du jaroj de milita tribunalo— kaj en unu sola frazo ili rakontas tion, kion neniu esperantista arkivo rakontis: «La kultura vivo falis al nivelo nulo. Oni forigis Esperanton kaj forprenis la memortabulon kiu nomis la straton laŭ D-ro Zamenhoff».
La libro nomiĝas Vivencias, ĝi estis prezentita en la Plenkunsida Salono de la Urbodomo en januaro 2026 kaj oni povas legi ĝin tute kaj senpage: ĝi estas afiŝita kiel PDF en Memoria Oral de Cheste, la arkivo de historia memoro kiun prizorgas la Kulturfako. Prezentis ĝin la historiisto José Vicente Castillo García — la sama de Los trenes de la esperanza kaj Una estrella verde en las trincheras —, la dokumentisto Gabriel Herraiz kaj la fotisto Héctor Murgui.
Kiu estis Vicente Tarín Tarín
Li naskiĝis la 20-an de decembro 1906 kaj studis veterinaran medicinon. Membro de la PSOE kaj de la UGT, li estis municipa juĝisto en 1937 kaj ano de la Konfiskkomisiono dum la milito — la sola socialisto, laŭ propra decido, en komisiono kiu tute konsistis el CNT-anoj.
Oni arestis lin la 1-an de aprilo 1939. Oni juĝis lin en plejrapida milita tribunalo — «du horojn maksimume», ok aŭ dek malliberuloj samtempe, kelkaj kun la vundoj de la torturo de la antaŭa tago ankoraŭ freŝaj — kaj kondamnis lin al dek du jaroj. Li restis malliberigita en la Beneficencia, en la Modelo, en Porta Coeli kaj en la monaĥejo de El Puig ĝis oktobro 1940.
Kaj kiam li eliris, tio ankoraŭ ne estis finita. La prezidanto de la Veterinara Kolegio, «tiutempe milita veterinara majoro», venigis lin por komuniki al li, ke li havas malpermeson praktiki la profesion en Cheste kaj ene de 250 kilometroj ĉirkaŭe. En novembro de 1941 oni malfermis kontraŭ li ekzilan proceson: liaj valizoj jam estis pretaj por foriri al Barcelono, kiam oni malpligrandigis la distancon kaj lasis lin en Chiva, kie li pasigis ses monatojn. Li revenis al la vilaĝo por fariĝi kamparano, kiel liaj fratoj.
La kialo de ĉio ĉi, laŭ li, ne estis politika sed persona: lia kuzo, la kaciko Julio Tarín Sabater, sendadis al li mesaĝojn por ke li iru al lia domo humiliĝi, kaj ĉiu rifuzo kostis al li novan proceson.
Kion la libro aldonas al la historio de Esperanto
Tarín ne kalkulas sin mem inter la esperantistoj — li parolas pri la klubo en tria persono —, kaj tio igas lian ateston pli utila: li ne defendas la siajn. Li rakontas pri Esperanto kiel pri plia parto de la kultura pejzaĝo de la vilaĝo, apud la teatro Liceo kaj la muzikbando La Lira.
La klubo de la tridekaj jaroj, kaj la kromnomo de la pioniro. «Tiutempe funkciis tre vizitata esperantista klubo, gvidata de la vilaĝano Francisco Máñez (El Sargantana), al kiu la popolo de Cheste dediĉis straton pro lia konstanteco kaj sindonemo al la instruado de la lingvo de Zamenhoff, kio kaŭzis, ke ni ricevis la viziton de multaj eksterlandaj esperantistoj, kaj ke multaj revuoj de Eŭropo kaj de la mondo parolis pri Cheste.» Tio estas la konfirmo, per sendependa vojo, de la kromnomo kiun la vilaĝo donis al Máñez.
La aŭstraj infanoj, viditaj de la strato. Tarín memoras «ĉirkaŭ dudek» infanojn disdividitajn inter la domoj dum unu jaro. La dokumentita nombro estas dek kvar, kun nomo kaj domo, kaj la restado daŭris dek sep monatojn; li skribis laŭmemore kvindek jarojn poste. Sed li aldonas detalon, kiun ni legis nenie alie: unu el la infanoj neniam revenis al Aŭstrio kaj «restis adoptita en la domo ĝis la fino de siaj tagoj».
Kaj la frazo de la titolo. En la ĉapitro pri la frankisma venko, inter la malsato, la monpunoj pro blasfemado kaj la ĉiutagaj funebraj ceremonioj por la falintoj, aperas tio, kio mankis al ni:
«La kultura vivo falis al nivelo nulo. Oni forigis Esperanton kaj forprenis la memortabulon kiu nomis la straton laŭ D-ro Zamenhoff. La faŝisman gazetaron neniu legis. La kinejon Goya oni transformis en porkostalon kaj en la Liceo oni montris la NODO-n.»
Kial tiu frazo gravas
Ĝis nun oni povis diri, ke la esperantismo de Cheste «restis suspendita». Vilaĝano priskribas tion kiel agon: oni forigis ĝin, kaj oni forprenis la ŝildon.
Kaj tio havas konsekvencon, kiu ne estas malgranda. Cheste dediĉis du omaĝojn al la tabulo de la strato Doktoro Zamenhof: memortabulon en 1931 kaj marmoran tabulon en 1959. Se tiun de 1931 oni forprenis en la postmilita tempo, tiu kiu hodiaŭ estas en la strato devas esti tiu de 1959 — kaj tio signifas, ke la soleno de la centjariĝo de Zamenhof ne estis nur memorfesto: ĝi estis remeti en ĝian lokon ion, kion oni estis forpreninta de ili.
Fino inda je rakonto
Tarín ne kapitulacis. Li aliĝis al la Komunista Partio en 1975, kiam ĝi ankoraŭ estis kontraŭleĝa, kaj restis en ĝi ĝis li mortis, en 1998, en la aĝo de 91 jaroj. Castillo tiel memorigis tion dum la prezento de la libro:
«Multaj homoj de Cheste ankoraŭ memoras Vicente Tarín kun sia tornistro, disdonanta tra la tuta loĝloko la Mundo Obrero, kaj ni memoras kiel, malgraŭ sia aĝo, en la nokto de la malsukcesa ŝtatrenverso de Tejero li aperis en la Urbodomo por helpi per kio ajn en la defendo de la naskiĝanta demokratio.»
Fontoj
- Vicente Tarín Tarín, Vivencias. Urbodomo de Cheste, prezentita en januaro 2026. Citaĵoj el la paĝoj 29, 87 kaj 91; biografiaj notoj en la paĝo 13. Slipo kaj kompleta PDF.
- «Cheste recupera su memoria histórica con la presentación del libro Vivencias de Vicente Tarín», Urbodomo de Cheste, januaro 2026.
Legi en:
Ĉi tiu afiŝo ankoraŭ ne havas komentojn. Estu la unua persono, kiu komentas ĝin el la fediverso.