La eternaj komencantoj

Esperanto havas propran kategorion por tiu, kiu jam de dudek jaroj estas komencanta: eterna komencanto. Nia bulteno jam traktis ilin kiel agnoskitan publikon en la okdekaj jaroj, kaj spertaj esperantistoj plendas pri ili almenaŭ ekde 1905.

Ili havas nomon, kaj la nomo estas moko

Eterna komencanto estas la neŭtrala termino. La movado havas du pliajn, same formitajn kaj multe malpli afablajn: bonantagulo —«la sinjoro bonan tagon»— kaj kielvifartasulo —«la sinjoro kiel vi fartas»—, tio estas, tiu kiu el Esperanto atingas nur la unuan frazon de la unua leciono.

Bonantagulo ne estas nuntempa ŝerco: ĝi estas registrita en la angla Vikivortaro, markita kiel slango kaj malestima, kun citaĵoj el tri jardekoj. La plej malnova estas el 1999, en la forumo soc.culture.esperanto, kaj ĝi aperas ĝuste diskutante kiom da homoj parolas la lingvon:

«Eble ekzistas 1 miliono da bonantaguloj, sed tiuj normale ne komprenas flue parolatan Esperanton, ĉu?»

— Wolfram Diestel, la 29-an de junio 1999

En 2007, Reinhard Haupenthal uzas ĝin en La Ondo de Esperanto kun la sama intenco, kaj parigita kun nia termino: «Ĉu la kriterio estas la eternaj komencantoj kaj bonantaguloj?». Kaj en 2010, Roman Dobrzyński skribas en Kontakto ke ĉiuj afable salutas lin, «kvankam grandparte ili estas nur “bonantaguloj“».

Pri kielvifartasulo ni trovis neniun vortaran enskribon: ĝi cirkulas en la slangolistoj kiujn interŝanĝas la parolantoj —ĝi troviĝas, ekzemple, en la kurso «Esperanto Slang!», kartaro de Memrise atribuita al Evildea— ĉiam kun la sama gloso kiel bonantagulo kaj la sama averto ke ĝi povas ofendi.

Nia bulteno jam havis ilin registritaj

En la Valencia Luno de la okdekaj jaroj, Félix Navarro Clemente prizorgis rubrikon de ŝercoj en Esperanto. Ĝi ne estis nur por ridigi: ĝi estis metodo. Kaj rigardu al kiu li ĝin dediĉis, kun liaj propraj citiloj:

«Mi konsilas ĝin al la novbakitoj kaj al la “eternaj komencantoj”: analizu la delikatajn punktojn de la gramatiko; parkerigu la ŝercojn cele al flua parolo kaj enskribu en vian memoron la vortojn kiuj por vi estas novaj.»

— F. Navarro, Valencia Luno

Li ripetis tion almenaŭ trifoje en malsamaj numeroj. La eternaj komencantoj ne estis por li anomalio nek honto: ili estis stabila parto de la publiko de la bulteno, al kiu oni devis paroli eksplicite. La rubriko nomiĝis «KIAL NE RIDETI?» kaj la kriterio estis, ke tio kio amuzas, parkeriĝas.

Kaj alia hispana bulteno, en 1990

Ĝi ne estas afero nur de la Valencia Luno. En Kajeroj el la Sudo, la bulteno de la hispana asocio de laboristoj esperantistaj (HALE), Bernard Golden malfermas en 1990 eseon per ĉi tiu difino, kiu estas ĝuste la tezo de ĉi tiu artikolo skribita antaŭ tridek ses jaroj:

«Unu el la elementoj de la folkloro de la esperantista subkulturo estas la fenomeno de la “eterna komencanto”, tiu viva refuto de la propaganda fanfaronado ke Esperanto estas facile lernebla lingvo.»

— Bernard Golden, «Eternaj pretekstantoj», Kajeroj el la Sudo n-ro 6 (aprilo-junio 1990), p. 16

Golden tamen ne dediĉas al ili la eseon: li diras eksplicite ke li ne intencas sekci tiun, kiu ne sukcesas enkapigi al si la rudimentojn eĉ rekomencante plurfoje. Lia celo estas alia tipo, kiun li baptas tie mem kaj kiu ankaŭ sonas konate al ni: la eterna pretekstanto, tiu kiu ĉiam havas tro da laboro por respondi la leterojn de la movado.

De kiam la homoj plendas

De la komenco mem, kaj tio estas la plej trankviliga afero en la tuta demando.

Kiam Libera Folio demandis en 2020 ĉu Esperanto degeneras en interreto, la akademianino Anna Löwenstein respondis jene:

«Sendube la pli spertaj esperantistoj jam en 1905 komencis plendi, ke la lingvo degeneras. Ĉiam ekzistis pli bonaj aŭ pli malbonaj parolantoj, homoj kiuj pli bone aŭ pli malbone konis kaj aplikis la gramatikon, homoj kiuj atente kontrolis la vortojn en la vortaro, kaj aliaj kiuj senzorge aldonis finaĵon -o al iu ajn romanida radiko.»

— Libera Folio, la 20-an de decembro 2020

La nederlanda lingvisto Marc van Oostendorp aldonas la parton kiu klarigas kial ni nun pli rimarkas tion: la eternaj komencantoj ĉiam ekzistis, sed antaŭe ili ne havis scenejon. Nun ili havas ĝin: ĉiu forumo, ĉiu grupo, ĉiu komento.

Kaj la akademiano Marcos Cramer metas la komparon kie ĝi apartenas. Jes, kreskis la proporcio de eraroj en la skribaj tekstoj, li diras, sed

«estus maljuste kompari la nunan skriban uzon kun la skriba uzo de la antaŭreta epoko. Fakte temas pri spontanea uzo komparebla al la parola uzo, kaj tial la plej justa komparo estas kun la parola uzo de la antaŭreta epoko.»

Alivorte: ne temas pri tio ke oni nun skribas pli malbone, sed pri tio ke oni nun skribas kion oni antaŭe diris. La konversacion de klubo el la sepdekaj jaroj, kun ĉiuj ĝiaj eraroj, neniu transskribis.

Kio ja ŝanĝiĝis

Löwenstein montras realan ŝanĝon, kaj ĝi ne estas la nivelo: ĝi estas kiel oni eniras.

«En la pasinteco la komencantoj nepre devis sekvi lernolibron, legi la gramatikajn klarigojn, fari la ekzercojn, ktp; sed nun eksterordinara nombro da homoj ekas lerni Esperanton sen la neceso informiĝi eĉ iomete pri la gramatiko.»

Van Oostendorp legas tion kun interesa turno: antaŭ jardekoj oni ne povis lerni la gramatikon sen samtempe engluti la ideologion de la movado, «inkluzive la netuŝeblecon de la Fundamento», kaj tio fortimigis homojn kaj bremsis la kreskon. La rezulto de la forigo de tiu pedaĝo estas ke eniras multe pli da homoj, kaj ke ili eniras sen io ajn kiu pelas ilin transiri la unuan ŝtupon.

Malgraŭ tio, li ne vidas tion kiel katastrofon:

«Meze de ĉi tiu granda grupo de fuŝuloj ĉiam estos kerno da homoj kiuj serioze uzas la klasikan lingvon. Kaj iuj novuloj ĉiam volos aliĝi al tiu kerno.»

La ciferoj de la ŝtupo

Ke la unua ŝtupo estas multe pli larĝa ol la aliaj ne estas impreso: oni povas kalkuli ĝin, kaj ni kalkulis ĝin en «Kiom da homoj efektive parolas Esperanton?».

  • La skalo de Jouko Lindstedt metas dek milionojn da homoj kiuj iam alproksimiĝis al la rudimentoj, kaj dek mil kiuj parolas ĝin tute flue. Kvar ordoj de grandeco da diferenco.
  • La Esperanto-kurso de Duolingo amasigis ĉirkaŭ 1,7 milionojn da aliĝoj; pri la hispanlingva versio, la iama kunlaboranto Enric Baltasar taksas 5 % da finintoj.
  • La internaciaj ekzamenoj UEA-KER havas 2 945 sukcesintojn ekde 2008, de B1 ĝis C2.

Inter la milionoj kiuj komencas kaj la miloj kiuj atestas nivelon troviĝas ĝuste la loĝantaro de ĉi tiu artikolo.

Kial la movado produktas tiom da ili

Ĉi tie konvenas apartigi tion kio estas dokumentita de tio kio estas nia interpreto, kaj tio kio venas nun estas nia interpreto.

Lingvo sen teritorio havas neniun situacion kiu devigas vin pliboniĝi. Neniu devas renovigi la identigilon en Esperanto, nek kompreni la kuraciston, nek sukcesi en ŝtata konkurso. La unua ŝtupo utilas por saluti en renkontiĝo, kaj la duan ŝtupon neniu postulas de vi. En iu ajn alia fremda lingvo tio kio pelas estas la neceso; ĉi tie restas nur la plezuro.

Kaj estas dua faktoro, kiun ĉi-foje ja diras fonto. Ilona Koutny, kiu dum dudek ses jaroj direktis la interlingvistikajn studojn de Poznano, formulis tion jene en 2024:

«Esperantistoj preferas konvinki aliajn lerni Esperanton, sed konsideras ke ili mem jam ne bezonas plu lerni.»

— Libera Folio, la 8-an de oktobro 2024

Ĝi estas ŝia opinio, ne datumo, sed ĝi venas de iu kiu havis la klasĉambron antaŭ si dum pli ol du jardekoj kaj kiu fine fermis la studojn ĉar, post la unua jaro, aliĝis neniu el la tuta mondo krom kvin ĉinaj studentoj.

Kaj eĉ pli malproksimen: en 1906, en universala kongreso, Kabe diris de la tribuno ke tiuj kiuj plej nepre devus lerni Esperanton estas la esperantistoj mem. La kongreso multe aplaŭdis lin. Kaj jen ni ankoraŭ estas.

Kaj kiu diras tion pri si mem

La termino ankaŭ uziĝas internen, kaj sen dramo. En februaro 2005, Nia Voĉo —la monata folio de la Madrida Esperanto-Liceo— festis la dudek jarojn de Lupe Sanz kiel redaktorino: ŝi lernis la lingvon en 1982, en baza kurso gvidata de Augusto Casquero, kaj ekde 1985 ŝi ĉiumonate finpretigis la bultenon. Ŝia maniero diri tion:

«Mi estas preskaŭ eterna komencantino.»

— Nia Voĉo, februaro 2005

Dudek jaroj eldonante bultenon en Esperanto ĉiun monaton. Se tio estas esti eterna komencantino, la problemo ne estas la homoj: ĝi estas la skalo per kiu ni mezuras ilin.

Konkludo, kiu estas nenia riproĉo

Lindstedt fermas la aferon per la frazo kiu devus aperi en ĉiuj niaj flugfolioj:

«Tio memorigas al ni ke Esperanto ne estas tiel facila lingvo kiel oni ofte propagande diras.»

La eterna komencanto ne estas malbona esperantisto: ĝi estas la antaŭvidebla rezulto de sistemo kiu scias tre bone varbi kaj sufiĉe pli malbone akompani. Ni promesis facilan lingvon —promeso kiun ni jam pridiskutis en «Facilaj lingvoj, por kiu?»— kaj poste ni miris ke la homoj restas tie kie ni lasas ilin.

Se ni volas malpli da eternaj komencantoj, la levilo ne estas plendi pri ili. Ĝi estas la dua ŝtupo: kursoj kiuj daŭras post la A2, homoj kun kiuj ekzerci ĉiun semajnon, kaj realaj motivoj por atingi la B2. Pri la cetero oni jam scias ke ĝi ne funkcias, ĉar ni provas ĝin de cent dudek jaroj.

Kaj se vi atingis ĉi tien estante unu el ili, estu klare kion diras ĉi tiu artikolo kaj kion ne. Ĝi ne diras ke ne indas lerni Esperanton, nek ke vi restos kie vi estas. Kion la fontoj diras estas ke la unua ŝtupo estas ege larĝa kaj la dua estas malbone signalita, kaj ke tio estas nia afero, ne via. Per la nivelo de la unua ŝtupo oni jam faras la plej grandan parton de tio kion oni faras en ĉi tiu lingvo: sekvi prelegon, legi la bultenon, skribi al iu el la alia flanko de la mondo kaj esti komprenata. Kaj la ŝtupon oni transiras —tion ankaŭ diras la fontoj— parolante ĉiusemajne kun iu, ne studante gramatikon sola. Ni havas la Kafo-Kunvenon ĉiun merkredon, kaj oni venas tien por paroli kiel eblas: tio estas ĝuste la loko kie eterna komencanto ĉesas esti tia.

Fontoj

Vidu ankaŭ

Legi en:

Ĉi tiu afiŝo ankoraŭ ne havas komentojn. Estu la unua persono, kiu komentas ĝin el la fediverso.

Etikedoj