Internacia Pedagogia Revuo: la teksto, 1928-1930

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

PEDAGOGIA REVUO j

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ TA.G.E,

7-a JARO N-o 1 JANUARO 1928

— paĝo 2 de la PDF —

E—~—— =

Sovetio. — Psikanalizo kaj in

Jaro. N-o 1 ; KELO Ka EA so Januaro A

“INTERNACIA “PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj. (TAGE) a ;

“Redaktejo: HANS LUDWIG, P: Pirna – Posta IV-b (Germanujo) =. Administrejo: M. GOLDBERG,. Frohburgerstr: 68. p, Leipzig S3 (Germ),

poŝtĉekkonto Leipzig 20410 —Anoncoj: La linio, 3: 3mm alta, 6 cm larĝa, kostas 0,30 M.

———————— a ——————————— umm…

– Enhavo: Celo de Internacia Pedagogia Revuo. — Internacia Oficejo de Edukado al – = la Esperanto-Instruisto. — Internacia Oficejo de Edukado kaj Esp.-Instruistaro. — Novaj – – enketoj kaj “eksperimentoj rilate la mondhelplingvojn. sistemojn. — Ni kunlaboru! —

Tutmonda Esperantista Pedagogia Servo. — Internacia Esperanto-Servo. — Tutmonda Lerneja Servo, — Kiom da Ta, havas Polujo. — -Salajroj de geinstruistoj en ‘

ividupsikologio. — 5-a Kongreso de la Internacia Federacio de Instrulaboristoj en Leipzig. — Kongreso. de la Internacia Federacio. de Instruistaj.

ĝ „Asocioj en Berlin. — Internaciaj pedagogiaj kongresoj paskon 1928. — Interreligia “konferenco internacia por la paco. — UBA- kaj SAT-Kongresoj en 1928. — Bibliografio.

— Donacoj al I.P. iaŭ — Jarlibro 1928. — Redakta noto. — Alvoko. — Nekrologo. — ; Korepondado- — nneoj ;

CELO DE INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO.

Laŭ la nova statistiko de Prof. Dro. Dietterle ekzistas 1700 Esperanto- ; instruistoj en UEA, SAT, TAGE aŭ ie ajn organizitaj. Certe krom- ili am- –

koraŭ vivas granda nombro de Esperanto-kolegoj en ora izoleco. Tre mal- ‘ KS

facile estas ektrovi ilin, kiuj sin detenas malproksime de ĉiu societa agado. Reala nombro por nia gazeto, por nia propagando, por niaj projektoj. estas 1700. En tiu nombro ni trovas du konkludojn:

1. Ĝi rajtigas nin esperi, ke la legantaro de IPR plue. kreskos, ĝis ni atingas aŭ superas la milon. Tiu kresko estas nepre necese, se ni deziras

So enpenetri en la internacian. instruistan movadon, kiu estas tre bonŝanca por . nia laboro (rig. la raporton en n-ro 11-12, 1927 de IPR!), kaj se ni deziras

influi la laborojn de IALA (International Auxiliary Language Association — Asocio por Internacia Helplingvo en Usono), pri kiuj Prof. Dro. Dietterle detale raportas en n-ro 1, 1928 de IPR.

Rondo de 640 abonantoj, kiun havis IPR fine de 1927, estas tre ĝojiga sukceso en la ĝisnuna evoluo de la instruista movado. Sed ĝi estas ankoraŭ

fro malvasta kaj ne permesas eldonon de tre impona gazeto. Nia laboro —— celu, proksimigi la nombron de la abonantaro al 1700.

2. La instruista gazeto, kiu estas limigita sur legantaron de maksimume 1500 ĝis 1700 kolegoj, devas eviti tendencon, kiu ofendas kaj forpelas

duonon de la interesiĝantoj. Mi ne diras — kiel ŝajnas —, ke ne-tendenca,

neŭtrala gazeto estas avantaĝo por la propagando de Esperanto. Neŭtraleco enhavas la gravan danĝeron, estiĝi senkolora, senforta, malserioza. Pli al-

loge kaj pli agrable estas, legi — kaj eldoni — gazeton, kiu servas al iu

La venonta numero aperos la 10-an de Marto.

— paĝo 3 de la PDF —

2

klara politika aŭ mondpercepta tendenco. Ĉar ĉiu aktiva homo agas sur iu partia kampo — eĉ la inerta homo nevole — kaj deziras trovi en sia gazetaro opinion, kiu akordas kun lia interna direkto. IPR volonte finos sian vivon, se ĝi estos anstataŭata de vivkapablaj ne-neŭtralaj pedagogiaj gazetoj. Sed en la nuna stato de la instruista Esperanto-movado, en la limoj de la malgranda esperantista instruista popolo, IPR ne povas esti tiutendenca.

Tamen ĝi zorge klopodu eviti la danĝerojn de neŭtraleco. Ĝi ne estu pala malkuraĝulo, kiu pro ĉiama timema ĉirkaŭrigardado ne riskas fari paŝon aŭ diri vorton.

La komuna bazo por IPR estas trovita, se la kunlaborantoj unuavice ne celas konverti alian konvinkon, sed deziras prezenti al tutmonda legantaro informon pri celoj, bataloj, sukcesoj, organizo de la diverslanda instruistaro aŭ pri okazintaĵoj en la pedagogia vivo (leĝoj, decidoj, rezolucioj ktp.). Ni ne estu tro sentemaj, sed pravigu kontraŭan opinion per alsendo de objektiva artikolo. Ni estu altgrade toleremaj, por plej efike en unuigita batalantaro akceli la progreson kaj la finan sukceson de Esperanto.

Kolegoj el ĉiuj landoj anoncu vian kunlaboron promesante almenaŭ du artikolojn (originalajn aŭ prilaborojn de grava materialo el vialanda fakgazetaro) jare por IPR.

Por allogi la ĝis nun flanke starantajn gekolegojn, ni petis la kunlaboron de kelkaj fame konataj Esperantistoj. Ĝis nun tre dankinde promesis sian helpon :

Prof. P. Bovet, direktoro de la Internacia Oficejo de Edukado; Prof. Dro. Dietterle, direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana Regno; Prof. Dro. Collinson, Universitato Liverpool; .Prof.. Th. Cart, Paris; H. Schneller, Leipzig; A. Degen, Leipzig; Prof. T. T. Findlay, Honorar. prof. ĉe la Universitato Manchester, M. A. (Master of Arts – Oxford), M. E. d. (Master of Education – Manchester), Ph. D. (Dr. phil. – Leipzig); Sam. Jannson, Rektoro de gimnazio Beskov, Stockholm; supera lernejkonsilisto Dr. Kraner, Dresden; Dr. Kurt Riedel, Pedagogia Instituto, Dresden; lernejestro Hahn, Gohlis; Dr. Togel, Supera Eksperimenta Lernejo, Dresden; studkonsilisto Prof. Lohmann, Radebeul. M. Goldberg.

Internacia Oficejo de Edukado (IEO) al la Esperanto-lInstruisto.

Kara samideano,

vi certe legis, lastan printempon, pri la internacia konferenco „Paco per Lernejo“ kiu okazis en Praha je Pasko. Tiu konferenco, organizita de Internacia Oficejo de edukado, bone sukcesis rilate al sia ĉefa celo; sed tamen, ĝia plej granda sukceso estis certe la antaŭpuŝo, kiun ĝi donis al Esperanto! Unuafoje en internacia konferenco, la lingva problemo dum la kunsidoj estis solvita tiamaniere, ke ĉiu parolanto rajtis, paroladi en sia gepatra lingvo kaj ĉiu parolado estis tradukita nur esperanten. La sukceso de tiu nova metodo estis grandega! Por simpligi. la aferon, kelkaj parolantoj uzis tuj esperanton; en tiuj kazoj oni bezonis neniun tradukon. En aliaj kazoj, tiu unu sola traduko, en lingvo facile adaptebla kiel estas esperanto, estis preciza kaj klara, ŝparis multe da tempo, kaj konvinkigis ne nur indiferentulojn, sed eĉ esperanto-kontraŭulojn pri la taŭgeco de esperanto en tiaj kazoj. Sciante antaŭe, ke oni uzos tiun helplingvon multaj

Se vi volas helpi la propagandon —

partoprenantoj ĵus lernis ĝin antaŭ la konferenco por kapabli almenaŭ ĝin kompreni. aJ EON :

La fakto, ke l. E. O. estas la unua institucio, kiu riskis tiun novaĵon en internacia konferenco, montras al vi, kiom I. O;E. interesiĝas pri esperanto kaj favoras tiun lingvon. Plue estas notinde, ke la direktoro, la ĝenerala sekretariino kaj diversaj gesekretarioj de I. O. E. estas esperantistoj.

Pro tio ni ne dubas, ke la intereso, kiun vi eble jam havis pri I.O. E. pro diversaj kaŭzoj pedagogiaj aŭ aliaj, pligrandiĝis, kaj ke ni ne vane turnas nin al vi, por peti helpon, subtenon.

La nombro da vizitantoj kaj leteroj, kiuj alvenas ĉiutage al la oficejo pruvas ĝian utilon. Sed por plenumi siajn multajn taskojn, la oficejo bezonas pligrandigi sian membraron, plikreskigi siajn monajn rimedojn. En kelkaj landoj estas jam nacia centro, kiu klopodas en tiu senco. Sed en la plej multaj regionoj nia oficejo estas apenaŭ konata, kaj necese estas trovi sindonan helpanton, kiu propagandus por l. O. E., akirus al ni novajn membrojn aŭ donacantojn. Tiu propagando povas esti farita okaze de iaj renkontoj kaj ne postulas grandan oferon de tempo de niaj helpantoj.

Ni esperas, ke vi bonvolos — komprenante la gravecon de nia laboro kaj la neceson ĝin subteni — konsenti helpi al ni en la dirita senco. Plej

dankaj ni estus al vi pri tio! Por Internacia Oficejo de Edukado P. Bovet, direktoro.

Internacia Oficejo de Edukado kaj Esperanto-lInstruistaro.

Ekkoninte la gravan rolon de l. E.O. por la ĝenerala Esperanto-movado kaj speciale por la Esperanto-instruistaro (rigardu artikolon en n-ro 11-12, 1927 de IPR: Novaj Perspektivoj), la Tutmonda, la Germana kaj la Saksa Asocioj de Esperanto-instruistoj subtenas l. E. O.-n per siaj aliĝoj. Per tio ni deziras instigi la unuopajn kolegojn kaj nun petas vin, ankaŭ persone aliĝi. Ni atentigas vin pri la letero de IOE al la Esperanto-instruistoj en ĉi tiu n-ro. Jam ni povis anonci al IOE kelkajn individuajn aliĝojn. Se via ekonomia situacio permesas tiun helpon, ne malatentu la peton de IOE, sed tuj sendu la kotizon por 1928 (5 sv. fr. aŭ samvaloron) al ĝia adreso: Genevo, 4 rue Charles Bonnet, aŭ al

M. Goldberg.

Novaj enketoj kaj eksperimentoj rilate la mondhelplingvajn sistemojn.

La eksperimentoj fariĝas sur la bazo de kunlaborado inter 1. „IALA“ en New York kaj 2. „Instituto Jean Jacques Rousseau“ en Geneve.

1. IALA estas la nomo por Amerika Asocio por Internacia Helplingvo (International Auxiliary Language Association in the United States, Incor-

. porated). Ĝi estas fondita en 1924 en New York kaj tute neŭtrala asocio,

havanta kiel celo n la enkondukon de unu helplingvo, kiu estu instruota

tuj renovigu vian abonon!

— paĝo 4 de la PDF —

pensoj inter personoj de malsamaj gepatraj lingvoj.

4

al la lernantaro en ĉiuj landoj kiel taŭga rimedo por komuna interŝanĝo de Tiu celo postulas neŭtralan kaj objektivan esploron de la tuta mondhelplingva situacio.

Pro tio la laboroj de IALA etendiĝas sur du ĉefaj kampoj:

1. IALA klopodas interesigi grandajn rondojn por la helplingva movado;

2. ĝi faras esplorojn sur 3 kampoj:

a) sociologia, b) lingva, c) pedagogia kaj eduka.

Rilate la punkton c) IALA kunlaboras kun la Instituto J.J. Rousseau en Geneve.

Ĉi tiu instituto, kunlaboranta kun la universitato de Genĉve, estas altlernejo pri pedagogia kaj edukaj sciencoj, kiu speciale interesiĝas pri infanpsikologio kaj eksperimenta pedagogio. Tial ĝi ankaŭ interesiĝis pri la enkonduko de Esperanto en la lernejoj. Serio da konsultoj jam okazis en Genĉve kaj en

– New York dum la jaroj 1925-26 inter Prof. Bovet, direktoro de la Instituto

J. J. Rousseau, kaj reprezentantoj de IALA kaj reprezentantoj de la Instituto de Eduka Esploro ĉe la „Institute of Educational Research, Teachers College, Columbia University“.

Dum ĉi tiu kunlaborado oni akceptis programon, laŭ kiu oni Celas

1, mezuri la progresojn dum lernado de iu helplingvo en lernejaj kursoj, kies instruistoj deziras serioze kunlabori,

2. prepari diversspecajn „testojn“ (A.L. testoj- Auxiliary Language testoj) kaj eksperimentadi sur la bazo de tiuj testoj kun la helpo de la instruistoj, kiuj deziras kunlabori.

IALA kaj la instituto J. J. Rousseau pro siaj celoj bezonas la kunlaboradon de la reprezentantoj de la diversaj mondhelplingvaj sistemoj kaj esperas ke ili subtenos energie ĝian laboron.

Ni Kunlaboru.

En la supra artikolo pri novaj enketoj kaj eksperimentoj ni atentigas, ke IALA, same kiel la Instituto J. J. Rousseau, bezonas la kunlaboradon de la reprezentantoj de la diversaj mondhelplingvaj sistemoj. Ekzistas neniu kaj nenia kaŭzo, ke ni, Esperantistoj, rifuzu tian kunlaboradon. Tute kontraŭe! Ni ĝoju pri la fakto, ke du tiom gravaj institucioj, kiel IALA kaj Instituto J. J. Rousseau, neŭtrale kaj objektive volas esplori la mondhelplingvan situacion, donante tiamaniere al ni la eblecon, montri sur la vojo de novaj enketoj kaj eksperimentoj, kaj precipe sur la vojo de test-eksperimentoj, la ĝeneralan taŭgecon de nia lingvo kaj precipe ĝian pedagogian kaj edukan valoron.

“Multaj el niaj rondoj persone konas sinjorinon Alice V. Morris, kiu tiel simpatie reprezentis IALA-n dum niaj lastaj internaciaj kongresoj, kaj ili scias, kiel favora ŝi estas al nia movado. Multaj ankaŭ konas sinjoron profesoron Bovet, kiu de la Pedagogia Konferenco em Genĉve en 1922 (aranĝita de la Generala Sekretariaro de la Ligo de Nacioj) ĉiam tre bone sukcesigis nian aferon. Do, demandite, ĉu la Esperanto-lnstituto por la Germana Respubliko volos kunlabori kun IALA kaj la Instituto J. J. Rousseau, por havigi al ĉi tiuj institucioj la necesan materialon, mi tre volonte konsentis

“kaj promesis fari ĉion por tia kunlaborado, ĉar mi havas la nepran konvinkon,

ke el ĝi ankaŭ rezultiĝos multaj profitoj kaj sukcesoj por la Esperanto-movado.

Mi baldaŭ al la interesuloj — t. e. al la instruistoj, kiuj aliĝis al nia movado — pli detale kaj regule raportos pri la laboro farenda. Mi turnas min al ĉiuj instruistoj esperantistaj, precipe ankaŭ al tiuj, kiuj jam instruis

—

Se vi deziras plian kreskon de nia movado —

Esperanton en lernejoj. Pro tio mi unue petas ĉiujn asociojn, grupojn k.t. p. ke ili sendu al mi kiel eble plej multajn adresojn de instruistoj ĉiuspecaj, kiuj jam estas Esperantistoj aŭ montras iun ajn intereson por niaj lingvo kaj movado.

Per mia laboro mi interalie esperas, povi doni al nia movado la ofte deziritan statistikon por instruistoj kaj lernejoj.

Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko. D-ro Dietterle.

TUTMONDA ESPERANTISTA. PEDAGOGIA SERVO. El Ĉeĥoslovakio. A

Niaj lernejoj.

Laŭ statistiko ni povas ekscii, ke en jaroj 1910—1917 nombris analfabetoj en Usono 7,790/9, Francio 17,89/o, Italio 38919, Hispanio 49,99/0, Grekujo 57,2p/o, Rumanio 60,69/p, Brazilio 85,2) ktp. En estinta Aŭstrujo 26,29/9p. Kiom ŝanĝis la nombro de analfabetuloj postmilite? Precipe en Bohemio la nombro malpliiĝis ĝis 2,19/p. Ankaŭ najbara Moravio 2,659/9, en Silezio 3,120/9, nur la klopodado en Slovakio (14,719/9 da an.) kaj Supkarpata Rusujo (50,030/9) malrapide kaj tra malfacilaĵoj progresas. Tamen la nombroj nur montras bonan rezulton de edukado en. niaj lernejoj.

Reakirinte sendependecon ni malfermis pordojn al la eksterlandanoj, kiuj vizitis niajn lernejojn kun intenco aŭ elporti lernon de nova kredo por popolklerigeco aŭ ekinterrilatiĝi aŭ fine trovi diversajn ekkonaĵojn, kiuj naskus -atenton hejme ĉe ilia gazetaro k.a. Certe multaj venis al ni similaj

“al nekleruloj“de meza Afrika. Pio tio multaj surpriziĝis trovinte lernejojn

prizorgitajn laŭnecese precipe tiujn em la plej forlasitaj vilaĝoj kamparaj.

Estas kompreneble, se lernejoj troviĝas en pli grandaj lokoj, sed ne ĉiu volas kredi, se ni diros, ke eĉ en la plej malproksime de urboj kuŝantaj vilaĝoj ekzistas, estu nur unuklasaj lernejoj, ke ankaŭ el la lernejoj, kies lernantoj kun instruisto vivas malbone situataj, ja eĉ en vera malriĉeco, tamen eliris homoj kun bona mezinstruiteco — mi ja ne parolas pri eminentuloj, sed nur pri ordinaraj personoj.

Tamen niaj lernejoj ne estas sen mankoj, sed unu el ĉefaj mankoj vidiĝas el la fakto, ke dum centjaroj edukado estis perfortita de aŭstra registaro.

En nia lando estas lernejoj „ĉiutagaj“, „liberaj“, „poreksperimentaj“, „novaj lermejoj“ — la tri lastaj specoj fonditaj post la sendependiĝo de Cehoslovakio.

Simplaj „ĉiutagaj-lernejoj“ preparas al la – civitana vivo aŭ al pli altaj lernejoj. Tre ofte en tiuj lernejoj la instruisto devas laboraĉi sub malbonaj cirkonstancoj en klasoj kun granda nombro da lernantoj, en klaso ofte pli ol troplenigata. Spite de tio la rezultoj proporcie estas bonaj, eĉ bonegaj. Sed ne unu el tiuj lernejoj, eĉ lernejo atinginta plej bonan rezultaton, ne sukcesos veki la atenton de /” aŭtoritatoj.

La“ „liberaj“, „novaj“ aŭ „eksperimentaj“ lernejoj estas pli favorataj, atentataj kaj helpataj. Kial? Ĉu bona kleriĝema instruisto sopiranta novajn

sendu tuj vian abonpagon!

— paĝo 5 de la PDF —

6

metodojn kaj sekvanta la ĉiulandajn edukpenojn ne estas tiom kompetenta kiom la instruisto en la „eksperimenta“ lernejo? — se ne pli kompetenta ol li? Certe malfacile estas instrui „talentojn“ de selektitaj infanoj, sed eĉ pli malfacile estas instrui la popolidan amason mem, meztalentan infanaron de laboristaro kaj kampanaro.

Alia grupo de lernejoj estas tiu de l „ekleziaj“. Se postmilite ĝojiga estis la klopodado ĉelanta liberigi la lernejojn de ĉiu ajn eklezio, la nuna stato vidiĝas, kiel reiro al iama preskaŭ mezepoka situacio de la lernejo. Nia nuna financministro proponas, ke la elspezojn por lernejaro kaj instruistaro pagu aŭtonomiaj tutaĵoj (komunumoj). Sed ĉar plejmulto de tiuj komunumoj estas en malbona financa situacio, li tuj aldonas, ke oni enkonduku la t.n. „porlernejan kotizaĵon“, pagotan de plej riĉaj civitanoj. Hipokrita rimedo por malvalorigi la popoledukadon, kiu nepre bezonas esti senpaga. Car plejmulte da naciaj regantoj estas klerikaluloj havantaj preskaŭ nenian intereson por klerigo popola, ni komprenas la signifon de la ministra propono. Oni ankaŭ senĉese parolas pri salajro de geinstruistoj, sed meniu aludas pri la tute ne bezonataj elspezoj por ĉiu ajn eklezio kaj pri la trograndigitaj elspezoj de diversaj ministerioj.

Tial ĉiu komprenas la avertajn vortojn de eminenta prof. D-ro Em. Svoboda: „Kondiĉo de firmigo kaj ekflorado de demokratio estas disvastigado de saĝeco kaj karaktereco en popolo. Disvastigado de tiuj ecoj de racio kaj koro devas esti tasko de la lernejo. Tial en la lernejo devas regi animo de libereco, vero kaj honesto. :

„Konfesia lernejo limigas en infanoj liberan disrigardon tra la pensa verko de la homa kulturo, ĉar ĝi entrudas al ili spiritmalvastan kaj antaŭjuĝeman ideon de la eklezia grupo, kiel solan senescepte validan. Gi instruas -al infanoj malŝati alies doktrinojn kaj havi venĝemon, se ne malamon, kontraŭ homoj kun alia konvinko. Gi kondukas la infan-animon al antaŭjuĝemo, netoleremo, mokemo kaj malboneco. Gi instruas al ili, subrigardi (mistaksi) la sciencon, kiu estas la granda instruisto de la homaro kaj en kiu kuŝas senlima estonteco de l’ homanimaj ofensivoj. :

Konfesia lernejo estas tiamaniere ekstrema danĝero por popoleduko al libereco, kaj morala honesteco, kiuj estas la fundamentoj de demokratio. Batalo por libereco de lernejo estas batalo por vivo de demokratio.“

Jar Machek.

El Ĉeĥoslovakio. Atentu ĉiulandaj instruistoj pri la reefikoj en ĉiuj landoj de la germana nova instru-leĝo!

Apenaŭ efektiviĝis nova instru-leĝo en Germanio kaj jen venas jam niaj malprogresemaj ekleziuloj romkatolikaj por ankaŭ por nia infanaro konstrui tombon al klereco. Tiel nomata „Popola partio“, gvidata preskaŭ nur de pastroj, klopodas nun forigi bone jam prosperintan postrevolucian lernejon, kiu signifis liberigon de infano de monarkisma spirito kaj eklezia ordonaĉo.

“Citata partio intencas ruinigi ankaŭ internan konstruon de la lernejo, disigi ĉefe la spiriton de historio, kiam la popolo vivis sekve de propra liberigo de eklezia premado romkatolika kaj proprapiede sin starigis. Kompreneble estas, ke Hus-ismo (Johano Hus estas ĉeka reformatoro, aliigita la doktrinon de Wiclef, brul-ekzekutita en Konstanz, Svisio, en 1415) estos ĉiam merompebla nukso por ĉekaj katolikoj kaj kompromiso kun

En jaro 1927 ni krekis de 511 ĝis 641 membroj

bruligita Hus hodiaŭ estas kaj estos ĉiam neebla kun la tradicio de popola konscienco eĉ senkontraŭstara.

„Germania docet“ diras klerikuloj. „Kion oni sukcesis en Germanio, kio malhelpas, ke oni ankaŭ ĉe ni sukcesigu?“ Klerikuloj ne povas pardoni al nia lernejo la postmilitan liberiĝon de Eklezio.

Jaroslav Machek, lernejestro. – Slatina — p.p. Chanovice apud Horazdovice. (Ceĥhoslovakujo.)

El Francio. Kiel kuraci la krimemajn infanojn.

La parolado, kies resumon ni represas, estas farita de fama. psikiatra D-ro Rubinoviĉ, direktoro de la hospitalo „Bicĉtre“ en Paris. Li estas unu el plej famaj psikiatroj de la nuntempo kaj estas komisiata, esplori la psikon de l’ akuzitoj dum la juĝistaj enketoj. Tiun interesan paroladon dissendis la radiostacio „Radio-Paris“ en Novembro kaj tiu kompensas iom la aŭskultantaron, kiuj plej ofte aŭdas la katolikajn predikojn, la stultan reklamaĵon, la kontraŭlaboristajn (ĉefe antikomunistajn) rakontojn de tiu-ĉi stacio.

La krimemaj infanoj estas vundo kun tre kompleksa naturo kaj kun multaj kaŭzoj. Kelkaj bonintencaj personoj deklaras, „ke me ekzistas krimema infanaro, ke ekzistas nur malfeliĉa infanaro“. Tre bedaŭrinde mi devas deklari, ke ĉi personoj grave eraras. Ekzistas ja krimema infanaro kaj nei tiun fakton, estas kuraci vundon per larmoj.

Ekzistas malbonfarantaj infanoj kun plej diversspecaj malvirtoj: infanoj mortigemaj, ŝtelemaj, sekskontraŭnaturaj, ktp. ktp. Tiuj infanoj aperas kontraŭ sociaj, kaj estas neeble, konservi ilin en la norma socio, en la lernejo kaj familio.

Por la edukisto kaj la kuracisto estas tre interesa la fakto agnoskita de ĉiuj fakaj kuracistoj, ke ĉiu el tiuj infanoj, kiu montris sian malnormecon per karakteriza kulpo, havas tutan historian vivon kaj eĉ posedas tutan historion — ĉar antaŭ ol tia infano estu kaptata, li faris tutan sinsekvon de apartaj agoj (persona historio) — aŭ liaj gepatroj aŭ geavoj kaj prapatroj donis al li pezan heredaĵon (hereda historio). Tiun personan kaj heredan historion devas koni la kuracisto kaj la edukisto, ĉar ĝi kondukas al la trovo de la malsankaŭzoj kaj al la takso de la malsan- kaj kuracgrado.

Jen estas knabo X. ŝtelisto, mensogisto kaj onanisto. Post serioza esploro la kuracisto konstatis, ke lia malvirteco devenas nur de letargia encefalito (kapmalsano karakterizata de dormemo). — Jen f-ino Z. juna prostituistino jam plej kontraŭnatura kun psiko tre misformita. Enketo montris, ke ŝi vivis en multnombra familio, kuŝas en sama ĉambro kun ses da gefratoj, sin konsideris ĝenaĵo en la hejmo kaj trovis en prostituado liberiĝon.

Estas necese serĉadi kaŭzfaktorojn kaj funde enketi pri ĉiu kaŭzo. Necesas enketi ‘pri la biologia pragepatraro de la infano — enketi lin mem je vidopunkto: biologia, psika, antropologia, kaj nur tiel estas eble, trovi la faktorojn de la danĝera aŭ ne danĝera subnormeco mora de l’ infano, kiu respondas al aparta stato de lia intelekta kaj korpa evoluo. Speciale atendinda estas la stato de la glandorganoj.

en jaro 1928 ni kresku ĝis 800!

— paĝo 6 de la PDF —

DN – Jen estas statistiko de mi verkita laŭ propraj spertoj pri 627 infanoj, kiujn oni sendis al mi. :

224 mensaj anomalioj (eksternormaĵoj) gravaj, kaŭzitaj de peza heredeco.

“venanta senpere de gepatroj: alkoholismo, tuberkulozo, sifiliso. — 403 aliaj kazoj malpli gravaj karakterizataj de negrava misevoluo de la morala sento pro mor-malsana medio.

Kiel prezentiĝas por la socia edukado la grava problemo de la socidan-

– ĝeraj infanoj ? Ĝin- oni povas solvi certe ne per la puna maniero, liverante la kulpajn infanojn al malliberigistoj aŭ karcerejaj gardistoj. Ekzistas en Francio leĝo de 23-a de Julio 1912, kiu fondis la porinfanajn tribunalojn.

Estas necese, ke ili fariĝu grandega konsultejo por malsanaj infanoj. Ciu “nenorma infano kulpinta estu ekzamenata je la tri vidpunktoj fiziologia, “psika kaj antropologia. La laboro farenda estas ankoraŭ grandega. Estas : necese, laŭscience kaj ĝuste disklasigi tiajn infanojn laŭ jenaj tipoj:

1. – normaj infanoj kun nur ne gravaj mismoroj facile kuraceblaj,

= 2. – infanoj negrave malnormaj pro nerva psika malforteco, kiuj bezonas ricevi reedukadon kaj apartan kuracon,

3. – iafanoj kun grava anomalio herede kaŭzita bezonantaj observon kaj kuracon en internejo, t- 4. – kelkaj nekuraceblaj malvirtuloj, kiujn estas necese loki en azilo sendanĝeriga (malliberejo). ŜŜ. Ne sufiĉa zorgo por la psika sano de l’ infanaro havas ne antaŭe kalkuleblajn danĝerservojn. Certe jam multon faris la „franca asocio por sano de l’ infanaro“ de D-ro Jules Simon. Sed ne sufiĉas la fondo de la porinfanaj tribunaloj kaj mankas la materiaj, la necesa mono. Registaro sub premado de popola opinio donu la monrimedojn sufiĉajn, por kuraci kaj resanigi la kulpajn infanojn. D-ro Rubinoviĉ.

Internacia Esperanto-Servo.

Esperanto en la lernejoj de l’ Saar-Teritorio.

La registara komisiono de l’ Saar-Teritorio, sekcio de Kultoj kaj de l’ Publika Instruado publikigis la sekvantan dekreton (J. Nro. 11 990-27, 18.7.27):

„Ni konsentas, ke Esperanto estu enkondukata kiel fakultativa instrufako -en la superajn kaj mezajn lernejojn. Kie troviĝas instruistoj kapablaj instrui Esperanton, tie la enkonduko povas okazi jam dum la nuna lernejjaro. Rekomendinda estas dumjara kurso enhavanta du 4ecionojn posemajne en iu meza klaso, ekzemple en la malsupra dua klaso (10-a lernejjaro). Kurso por instruistoj pli malfrue estas intencata. — subskr.: Dro. Colling. — Direktita al la direktoroj de l superaj lernejoj, la rektoroj de la mezlernejoj kaj la prezidantoj de la lernejaj reprezentantaroj.

Esperanto en la instruado.

La Instituto Meschini, havanta lernejojn en ĉiuj urboj de ltalujo metis Esperanton en sian programon. Laŭ rekomendo farita per dekreto speciala de l’ Prusa Ministerio «de Publika Instruado en 1922, la reform-realgimnazio de Sprottaŭ en Silezio enkondukis la instruadon de Esperanto en la tri “superajn klasojn. La Popola Komisariejo Armena en Ervian (Armenio) per-

mesis la enkondukon de Esperanto en ĉiujn superajn klasojn de la perfektigaj lernejoj.

. kajo . = vio , skito ko –

—O—a o.s miss

amatan

Kiu okupas sin pri Esperanto ?

Okaze de la pasinta 40-jara jubileo de Esperanto estas interese scii, kiu okupas sin pri Esperanto. Inter la 100 partoprenintoj el 36 landoj en la 19-a Universala Kongreso de Esperanto, kiu okazis en Danzig, troviĝis inter alie: 5 politikistoj, 58 scienculoj, 110 profesoroj, instruistoj kaj pedagogoj, cento da ŝtatoficistoj, inter kiuj multaj oficistoj de PTT kaj de l fervojo, 23 advokatoj kaj notarioj, 33 kuracistoj, 14 pastroj, 22 redaktoroj

kaj ĵurnalistoj, 64 komercistoj, industriuloj, bankieroj ktp. ktp. kaj pli ol

150 studentoj kaj lernantoj.

Esperanto en la servo de”l’ scienco.

La uzo de Esperanto en la rondoj sciencaj de Japanujo pligrandiĝas. Antaŭ nelonge la Universitato de Nagasaki (Japan.) sendis prof. Dron. Hazime Asada al Eŭropo, por fari enketon pri la diversaj metodoj de J’ aplikado de jurmedicino. Prof. Asada uzas nur Esperanton por komprenigi sin dum. ĉi tiu vojaĝo. Li jam faris paroladojn en tiu ĉi lingvo en diversaj urboj de Eŭropo kaj estas ravita pri la rezultatoj. Sekcia ĉefo de l’ japana trafika Ministerio Prof. Dro. Ossaka faris la saman eksperimenton kun la sama sukceso.

La japana fervojaro kaj Esperanto.

Ĵus aperis en Japanujo verkaĵo, kiu montras, ke oni pli kaj pli uzas Esperanton. La ministerio de l’ fervojoj en Tokio eldonis en Esperanto belan volumon artan pri Japanujo, destinita por faciligi la vojaĝon en tiu ĉi lando, donante al la eksterlandanaro ĉiujn utilajn informojn.

Esperanto en la Kongreso de Stenografio de Bruselo.

Post diskuto en Esperanto, resumigita en franca lingvo, la kongreso internacia de stengrafio en Bruselo adoptis unuanime la sekvantan deziresprimon : ;

„Por helpi la normalan disvastigon de Esperanto estas dezirinde, ke ĉiuj esperanto-organizoj instigas sian membraron al la studo de esperanta stenografio kaj klopodas krei en sia rondo komencan centron de esperanto-

stenografoj“.

Pro sia partopreno en la ekspozicio la Internacia Asocio de l’ Esperantistoj-Stenografoj (l. A. E. S.) akiris oran medalon. Plue la komitato alĵuĝis bronzan medalon al s-ro A. Lefebre, aŭtoro de la adapto de l’ franca sistemo Aime-Paris al Esperanto.

Tutmonda Lerneja Servo.

TLS bezonas urĝe adresojn de negermanaj infanoj. Kolegoj en ekstergermanaj landoj subtenu niajn klopodojn por atingi veran kaj impresan internacian korespondadon inter gejunuloj. Pro la bona organizo de la germanaj esperantistaj instruistoj kaj pro la multaj Esperanton lernantaj infanoj en popollernejoj ni povas havi ĉiutempe adresojn de germanaj korespondemaj geknaboj.

— paĝo 7 de la PDF —

10

La disdono de la adresoj okazas nur je la fino de ĉiu monato (escepte de julio). Per tio TLS havas pli bonan superrigardon pri la esprimitaj deziroj kaj ĝi havas pli grandan eblecon doni adresojn el diversaj landoj al la petinta klaso. : Tutmonda Lerneja Servo,

Richard Mŭller, instruisto, Auerbach i. V., Kaiserstr. 583, Germanujo.

Kiom da geinstruistoj havas Polujo.

La lasta numero de la „Wiadomosci Statystyczne“ (statistikaj informoj) donas tre interesajn sciigojn pri la instruistoj en popolaj lernejoj en Polujo.

En la lerneja jaro 1926-27 estis 28 243 instruistoj kaj 35 304 instruistinoj. Do entute 63 547. Kun plenaj kvalifikoj 24398 instruistoj kaj 30570 instruistinoj. 1747 instr-oj kaj 1866 instr-inoj povas ricevi plenan kvalifikon post certa tempo, la ceteraj 4966 ne posedas tutan kvalifikon.

La nombro de la geinstruistoj ĉiujare kreskas. Ekzemple en 1923 —24 estis 61 447 geinstruistoj kaj en 1925 –26 jam 64658. En la lasta jaro okazis malgranda malkresko pro maldungo de parto da nediplomitaj geinstruistoj.

, K.Majorkiewicez.

Salajroj de Instruistoj en Sovetio.

Centra Komitato de profsindikato de Instruistaro en Sovetio antaŭ nelonge faris detalan studesploron pri nunaj salajroj de instruistoj en Sovetio. Kelkaj ciferoj, kiuj pleje ilustras tiun ĉi problemon estas citataj el oficiala revuo de Financa Komisario „Financoj kaj ŝtatekonomio“ (38/46 — 27 j.).

La meznombra salajro de instruistoj en duagradaj lernejoj (t. e. la aritmetika rezulto, se oni la tutan monatan salajron. dividas je la nombro da instruistoj) montriĝas en jenaj kolonoj laŭlande. La unua kolono montras la meznombran salajron en nunaj (ĉervoncaj rubloj) la dua en antaŭmilitaj rubloj, transkalkulita laŭ la proksimuma (rondcifera) koeficiento 0,5.

en nuntempa valuto en antaŭmilitaj rubloj

U. 8. 8. R. 54,63 27,31 Rusio (R.S. F.S. R.) 57,65 28,82 Ukrainio (U. S, 8. R.) 47,18 28,56 Blankrusio (B.S. S. R.) -b0,00 25,00 Transkaŭkazio (Z.S.F.S.R.) 45,18 22,56 Uzbekio 76,28 38,14 Turkmenio 82,22 41411

Antaŭ la milito la salajro de ŝtataj instruistoj estis 75 rubl. por la normo da 12 unuhoraj lecionoj dumsemajne. Nun kiel la normo de instruista salajro estas fiksitaj 18 lecionoj posemajne. Konformigante la antaŭmilitan salajron de l’ instruisto en duagrada lernejo al la nuna normo, oni havas ekvivalenton de 112,5 rubl. Kompare al la antaŭmilita salajro de l instruistoj la nunaj salajroj estas jenaj 0/y-oj de l’ antaŭmilita salajro :

U. 8. 8. R. 24,29],, Rusio 25,6 9/, Ukrainio 21,09), Blankrusio 22,09/p Transkaŭkazio 20,0 9/9 Uzbekio 38599/4 Turkmenio 36,5 9/,

= Ŭ iu

OA

“—g nue

artan

esm o

4

Tiuj ĉi rezultoj de l’ esplorado, farita de Instruista Profsindikato, refutas la oficialan konkludon, ke la nuna salajro de l instruistoj atingis 429; de la antaŭmilita.

La salajroj de la instruistoj varias ne nur laŭ nomitaj landoj (suverenaj respublikoj) sed ankaŭ laŭ tarifaj zonoj sur la teritorio de sama respubliko.

La plej malaltaj salajroj estas 37,59 rubl. pomonate por la instruistoj de unuagrada lernejo en Blankrusio (por 24 lecionoj posemajne) kaj 45,13 rubl. por la instruisto de duagrada lernejo en Transkaŭkazio.

Kiel la plej altaj monataj salajroj estas nomitaj:

unuagrada lernejo duagrada lernejo

En gubernio de Moskvo 5541 72,02 Uzbekio 69,26 76,28 Turkmenio 54,97 82,22

Elĉerpis: 3637.

Psikanalizo kaj individupsikologio. (Laŭ artikolo de prof. Messer en la monata revuo: Philosophie und Leben [filozofio kaj vivo].)

lun tagon, al la Wien-a nervkuracisto Sigmund Freud (naskiĝis en 1856)

venis junulino, kiu ne povis trinki sekve de nerva malakcelo. Ce la kurac- – ado la kuracisto ekkonis la kialon. Antaŭ multe da jaroj ŝi iafoje estis trinkinta kun ega naŭzo akvon el glaso, el kiu antaŭe la malamata guvernistino estis trinkiganta sian ludhundon. Freud ekpensis, ke la subkonscia daŭra efiko de la tiam subpremita naŭzo kaŭzis la de la nervoj kaŭzitajn kontrakturaĵojn. (Kontrakturo laŭ Baudouin „Arto de Memdisciplino“ [Biblioteko Tutmonda, Mosse, Berlin] stato, en kiu muskoloj restas senvole pli malpli daŭre streĉitaj).

Tiamaniere Freud estis ekkonanta, kiun gravecon la ne- (sub-)konscia anima vivo havas ĉe la ekesto de nervaj malsanoj, plue de revoj, subitaj ideoj, de maltrafoj, dir- kaj leg-eraroj. (Maltrafo laŭ Baudouin movo aŭ ago, kiuj ne trafas la volitan celon, sed trafas erare kaj senvole alian celon subkonscie deziritan). La efikado de la subkonscio ŝajnas al li esti ne sensenca, sed laŭsenca, kaj li opinias forigi la konfuzantan efikon kvazaŭ lumigante la internon de la konfuzantaj kialoj (kiujn li opinias plej ofte forgesitaj kaj subpremitaj malagrablaj travivaĵoj dum la infanaĝo) helpe de la „psikanalizo“ (arto dividanta la tutan psikan fenomenon en ĝiajn elementojn kaj esploranta la subkonscion.

Freud rigardas la seksan instinkton la reganta potenco en la tuta instinktaro, ankaŭ ĉe la malgranda infano. (Tiu infaneca sekseco laŭ lia opinio vidiĝas jam en la aĝo de suĉado!) Tiu klarigo unuflanka de la instinkta vivo estas tre problema kaj povas esti — ŝajne realigita, ĉar Freud rigardas ĉiun celadon celado al ĝojo (same erare!) kaj aplikas la nomon volupto seksa (Libido) koncerne ĉiun celadon. La seksa instinkto laŭ lia opinio estas la movanta forto de la tuta anima vivo. Sed realeco, moro kaj moralaj opinioj ĉe la infano kiel ĉe la plenkreskinto multfoje abrupte kontraŭstaras al la plenumo de la seksaj deziroj. lli estas subpremitaj en la subkonscion kaj efikas kiel nervaj malsanoj — neŭrozo — kaj aliaj fenomenoj. La kuracisto refaras la egalpezon perditan pro la subpremo, nuligante per analizo la subpremon, konsciigante la subkonsciaĵon kaj montrante la vojon al la

— paĝo 8 de la PDF —

12 –

„sublimado“ de la seksa instinkto, t. e: efiko de la instinkta energio per sindonemo al kulturtaskoj. (Sublimado laŭ Baudouin uzado de instinktoj kaj malmoralaj fortoj por moralaj celoj).

Sub la influo de Freud, sed memstara en siaj fundamentaj pensaĵoj estas Alfred A dler, same kiel Freud kuracisto en Wien. Apogante sin sur siaj spertoj kiel kuracisto kaj observinto de la homoj li rigardas sekvante la doktrinon de la filozofo Nietzsche la „volon al potenco“ kaj per tio al ŝatateco en la societo la fundamenta stimulo. Laŭ lia opinio ĉi tiu sin montras efikanta jam dum la frua infaneco precipe ĉe tiuj, kiujn oni taksas malaltvaloraj aŭ kiuj mem. sin rigardas tiaj. Gi instigas ilin al malsocia konduto (obstineco, malcedemo, ŝtelado, mizantropeco) aŭ al senbriga ambicio, ŝato de la propra fambrilo (prestiĝo) -sed iliaj fortoj ĉesas ĉe la plenumo de vere seriozaj taskoj.

Neŭrozulo petas de Adler, havigi al li laboron. Adler demandas: „Kian laboron?“ — „Mi faros ĉiujn laborojn.“ — „Ciujn — tio estas multe tro malmulta!“ — Tiamaniere Adler senmaskigas la neŭrozan malfortulon „okupiĝanta“ pri ĉio, sed ne volanta „labori“.

lu rakontas al Adler pri verkisto edziĝinta la kvaran fojon. Adler aldonas: „Malbravulo!“ — „Kial?“ — „Kvar edzinoj estas multe malpli multe ol unu, se oni devas kunvivi kun ŝi.“ Tiamaniere ankaŭ ĉi tie Adler pruvas sian sagacecon ekkonante la malfortulon interne malfortan, sed kun volo al valoro ekstere validonta. ;

Se oni nomas la psikologian teorion de Adler individupsikologio, oni volas per tio diri, ke li komprenas la diversajn fenomenojn kaj malordajn funkciojn en interligiteco al la tuta individuo kaj ĝia individueco. Tiu trajto estas ankaŭ ekkonebla ĉe Freud, sammaniere ambaŭ rigardas la konscian psikan vivon formita kaj influita de subkonscia fundamenta stimulo. Tiu unueca interpretado de la psikaj fenomenoj diferencigas ilian doktrinon de la sensualisma psikologio, kiu volas bazi la tutan psikan vivon sur la multeco de perceptoj (percepto = elemento de la sperto, kiun donas al ni la sentorganoj).

Adler akcentas precipe la interrilatojn de la individuo al la societo, kaj klopodas superi la malhelpaĵojn de tiuj interrilatoj kaŭzitajn de la volo al potenco kaj de bezono prestiĝa. Tial oni povus karakterizi lian individupsikologion kiel sociologian psikologion. Ke ĝi donas al la pedagogoj multajn sugestojn, tio estas evidenta. Schneller, Leipzig.

5-a Kongreso de la Internacio de la Instrulaboristoj .

en Leipzig.

Pedagogian semajnon kun la tagordo „La Proletaria Infano“ okazigas la Instrulaboristoj en Leipzig, 8.—14. Aprilo. La specialaj temoj estos:

1. La ekonomia kaj morala situacio de la proletaria infano. 2. Celo de la edukado. 3. Instruprogramoj kaj metodoj. -4. Organizacio de la lernejjaro. 5. Disciplino en. la lernejo.

Pri ĉiuj temoj parolos kolegoj el la diversaj sekcioj de la Internacio. Post la Pedagogiaj Tagoj okazos la oficiala Kongreso de la Instrulaboristoj, kiu traktos sindikatajn demandojn.

Dum la tuta semajno estos montrata interesa internacia ekspozicio.

Aliĝojn vi povas sendi ĝis 15. Marto al M. Goldberg.

13

Kongreso de la Internacia Federacio de Instruistaj Asocioj en Berlin.

Okaze de tiu kongreso la Germana Instruista Asocio aranĝas Pedagogian Kongreson de 12. ĝis 17. Aprilo en Berlin. Riĉega- programo de raportoj, gvidoj, ekspozicio kaj festaj aranĝoj estas anoncita. Ampleksa superrigardo pri ĉiuj novaj reformklopodoj kaj pri la novtempa germana popollernejo montriĝos. La lernejadministracioj estas petitaj, plifaciligi la viziton de la kongreso per donado de forpermesoj.

En la internacia kongreso ankaŭ estos traktata, laŭ informo de s-ro Lapierre, nia propono, permesi la aplikon de Esperanto por la internaciaj interrilatoj.

Internaciaj Pedagogiaj Kongresoj Paskon 1928.

1. Internacia Konferenco pri bilingvismo, Luksemburg, 2.-5. Aprilo, aranĝata de Internacia Oficejo de Edukado. Ĝi esploras la psikologiajn kaj pedagogiajn problemojn de bilingvismo (gepatra lingvo ne estas oficiala aŭ sola oficiala lingvo). :

Konferenclingvoj estos: franca, angla, germana, itala kaj esperanta. Tradukoj ne okazos!

2. 5-a Kongreso de la Internacio de la Instrulaboristoj

2-a Kongreso de la Internacia Federacio de Instruistaj Asocioj.

Interreligia Konferenco Internacia por la Paco.

En Hago okazos de 31. Julio — 2. Aŭgusto Interreligia Konferenco porpaca. La intenco estas montri, ke la vera paco devas baziĝi sur bonvola, religia aŭ homaranisma spirito. Eminentaj parolontoj de diversaj religioj atestos pri sia deziro al kaj laboro por tutmonda paco.

Same dum la Praha Konferenco „Paco per Lernejo“ ĉiuj diverslingvaj paroladoj estos. tradukataj en Esperanto.

S-ro Dro. Privat interpretos kaj estos invitata paroli pri „Homaranismo de Dro. Zamenhof“.

Ĉar la Konferenco okazos ĵus antaŭ la Antverpena Kongreso la Esperantistoj povos facile halti en Hago dumvoje al la Kongresurbo. Mi esperas, ke multaj samideanoj venos kaj ke ili instigos ankaŭ ne-Esperantistojn, partopreni.

Multe vi faciligus la laboron de la organiza komitato, aliĝante “kiel – eble plej baldaŭ. La kotizaĵo estas 3 hol. guldenoj. Eventuale vi povas ĝiri tiun sumon sur la konton de I. R. Ĝ. Isbriicker 10866, Hago.

Por sukcesigi la Konferencon, la komitato devas disponi pri mono. kaj pro tio afable petas imondonacojn laŭ povo kaj promesojn por la garantia fondaĵo.

Ni petas vian “kunlaboron!

Julia Isbrŭcker,

Esperanta sekretariino de la Komitato, OQostduinlaan 832, Hago, Nederlando,

— paĝo 9 de la PDF —

14

UEA- kaj SAT-Kongresoj en 1928.

UEA, 3.—11. Aŭgusto en Antwerpen. Kotizo 25 sv.fk. — Adreso de LKK.: 11 Kieine Hondstraat.

SAT-Kongreso, 14.—19. Aŭgusto en Gŭteborg, Svedio. — Kotizo: 2 sv. ik. Kongresadreso: Einar Adamson, Box 73, Gŭteborg.

Sur ambaŭ kongresoj okazos TAGE-kunvenoj. La kolegoj, kiuj partoprenas la kongresojn, ankaŭ vizitu niajn fakkunvenojn.

Bibliografio.

D-ro Emil Pfeffer, Humor de l’ mondo en Esperanto. La ŝerco, spirito kaj anekdotoj de diversaj popoloj en Esperanto kun akompananta germana teksto kaj lingvaj klarigoj. — Prezo: 0,50 g.m. — Tagblattbiblioteko, Steyrermŭhl-eldonejo, Wien 1, Wollzeile 20.

Jarlibro 1927 de la lingva Komitato, Paris, 51 rue de Clichy. — Eldonejo de Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germanujo.

Teo Jung, Landoj de l’ fantazio. Romano en tri partoj, originale verkita en Esperanto. Kun kvar tutpaĝaj ilustraĵoj, titola kaj kovrila bildoj. 328 paĝoj. Prez. broŝ. rmk. 3.20 (svis. fk. 4.-), duontole bindite rmk. 4,80 (svis. fk. 6,—).

Ilustrita Biblioteko, serio I: Oriento. La tuta serio (kvin numeroj) kune kostas rmk. 2,— (sv. fk. 2,50); duontole bindita en unu volumo, kun kvar tutpaĝaj ilustraĵoj, rmk. 3,60 (sv. fk. 4,50). Unuopaj numeroj kostas po rmk.0,50 (sv. fk.0,65); ĉiu volumeto enhavas titolan bildon kaj tutpaĝan ilustraĵon. Jen la titoloj de la unuopaj volumetoj :

N-roj 1-2. P. W. van den Broek: Devi Angreni, kaj: Mak Miah. Du rakontoj el Javo. 64 pĝ. =

N-ro 3. M. CĈ. Kuo: Ribelemaj Virinoj (Uan Caŭ Cin). Moderna hina dramo en du aktoj. El ĥina lingvo tradukis S. M. Chun. 32 pĝ.

N-ro 4: Kalidasa : Sakuntala. Rakonto el la antikva Hindujo. 40 pĝ.

N-ro 5: Mil kaj Unu Noktoj. Tri rakontoj el la mondfama fabelkolekto. 32 pĝ.

D-ro Walter Lippmann, La refleksiva pronomo en Esperanto. 20 pĝ. Prezo: broŝ. rmk. 0,40 (sv. fk. 0,50).

H. J. Bulthuis, Josef kaj la edzino de Potifar, aŭ: Idoj de Mer-

kuro kaj Eroso: Romano originale en Esperanto. Rekomendita de Esp..

Literatura Asocio. Du volumoj 188 kaj 200 pĝ. (entute 388 pĝ). Broŝ. ambaŭ volumoj kune kostas rmk. 3,20 (sv. fk. 4), duontole bindita en unu volumo rmk. 4,80 (sv. fk. 6,-—).

Edvardo Wiesenfeld, Galerio de Zamenhofoj. Kun 18 portretoj, = Eg bildo kaj genealogia tabelo. Teksto 40 pĝ. Prezo: kartonite rmk. 1,—.

Julio Baghy, Dancu Marionetoj! Novelaro, 173 pĝ. Eldono de l aŭtoro, Budapest. Kolekto de bonstilaj, amuzaj noveloj, kiun oni bonkonscience povas rekomendi al ĉiuj. — Prezo: duontole bindite 2,60 rmk., tole bindita sur luksa papero kun letero kaj foto de aŭtoro rmk. 3,70, bibliofila silke bindita rmk. 9,—, bibliofila lede bindita rmk. 11,—.

15

E. Izgur, Nur volu! La festo de laboro kaj paco. Unumaja kanto de ribelo. 2-a eldono, 44-paĝa, riĉe ilustrita. — Eldona Kooperativo de SAT, Leipzig O 27, Colmstr. 1 (Germ.). — Ci tiu verketo de Izgur estas tute inda al „Je la nomo de l’ vivo“, recenzita lastjare je la sama loko. Same entuziasme, profunde kaj forte verkita, la tutaĵo fariĝas ne perdebla kaj multvalora propraĵo en la koro de l’ atenta kaj komprenema leganto. Pro la granda valoro de l’ ideoj de Izgur por la sama evoluo de la modernaj tendencoj en la mondo oni nur varme povas rekomendi ĉi tiun verketon.

Universala Esperanto-Asocio, Bibliografia Servo: Katalogo de lingvoj. (Naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj). 19 pĝ. Prezo: 2 fk. sv. — Ci tiu treege interesa, por interesuloj pri lingvoj kaj esperantistoj tre multvalora kaj en la batalo por la disvastigo de Esperanto tre bone taŭga verketo estas havebla ĉe: Universala Esperanto-Asocio, 12 Boulevard du Theatre, Genĉve.

Walter Etzold, Leipzig (samideano), Der Geist des Lehrers. Rohkosterfolge. 48-paĝa broŝuro, germanlingva. Eldonejo W. Kaiser, Leipzig S 3.

[——————— LI Mendu viajn librojn en la administrejo de I. P.R.!

Ricevitaj gazetoj. Hungara Heroldo, Budapest, X. Pongrac-ut. 17. XIV 71. Monata esperanta revuo. –

La Svisa Fervojisto, Oficiala organo de la Svisa Asocio de Esperanto- Fervojistoj. — Bern (Svisl.), poŝtkesto Transito 560.

Informoj de Esperanto-Asocio de Estonio. Tallinn, postkast 6.

La Nova Tago. La internacia Bahaa Esperanto – Gazeto. Wandsbek (Germ.).

Poŝtfako 8,

Donacoj al I. P. R.

K-o Pruss-Kleinkagen 1,-— M de sia akcio, k-o Markaŭ-Potsdam akcion de 5,— M, k-o Schroter-Kemnitz 1,— M de sia akcio. Ni kore dankas por via afableco kaj oferemo. M. Goldberg.

Jarlibro 1928.

Laŭ propono de k-o NeuzZil ni nomas la projektitan jarlibron laŭ ĝia naskiĝjaro. Jarlibro 1928. Mankas ankoraŭ raportoj el Aŭstrio, Belgio, Cehoslovakio, Estonio, Finlando, Grekio, Hispanio, Holando, Hungario, Japanio, Java, Jugoslavio, Norvegio, Portugalio, Rusio kaj Usono.

Alvenis raportoj el Anglio, Bulgario, Danio, Francio, Germanio, Kanada, Latvio, Litovio, Nov Zelando, Polio kaj Svedio.

La petitaj kolegoj bonvolu tuj respondi, ĉu kaj ĝis kiam ili volas pretigi la raportojn. Kiel lastan terminon ni devas destini la 1-an de Marto.

M. Goldberg.

Redakta noto.

Transdonante al vi, tre ŝatata legantaro, la 1-an numeron de la nova jarkolekto, la redakcio esprimas al vi la -plej bonajn kaj sincerajn bondezirojn por la nova jaro kaj ĝi kore petas vin, bonvolu akcepti kaj efektivigi

— paĝo 10 de la PDF —

16

en ĉi tiu jaro la devizon: Ni kunlaboru kaj helpu evoluigi nian movadon kaj nian gazeton! Nur per la kunlaborado de ĉiuj nia gazeto fariĝos, kio ĝi devas esti. Samtempe mi dankas al ĉiuj, kiuj subtenis la redakcion en la eldonado de I. P. R. dum la pasinta jaro per sendado de artikoloj, gazetoj k.t.p. Plue mi petas vin, sciigu pri viaj opinioj rilatante la enhavon de I.P.R. kaj la redaktadon ankaŭ la

redakcion.

Alvoko.

Ĵurnalistoj, redaktoroj, verkistoj kaj gazetfakuloj aliĝu al la Tutmonda Presa Ligo! — Sendu artikolojn pri politikaj, sciencaj kaj beletristikaj aferoj al la ĉi-subskribanta centralejo! — Vi reciproke ricevos de ĝi materialon el la tuta mondo, kiun vi prezentu al la gazetoj de via lando. Vi servos per tio al nia movado kaj al la alproksimigo de la popoloj kaj povas gajni monon per gazethonorarioj.

Do, helpu fondi nian Presan Servon!

F. W.Mischke, redaktoro, Radeberg apud Dresden, Mŭhlstr. 15 (Germanujo).

E A Nekrologo.

Antaŭ jarfino mortis nia honorata amiko kaj kolego Hermann RoOssel.

De 1911 li estis ano kaj dum kelkaj jaroj ankaŭ kasisto de nia grupo. Multajn novulojn li aligis al nia kara lingvo. Post brila ekzameno li fariĝis instruisto kaj ekzamena komisaro de la Esperanto-Instituto por la Germana Regno.

us de antaŭ jaroj grava kancera malsano lin detenis de lia amikaro kaj finis nun lian 50-jaran riĉan vivon.

Por ĉiam lia memoro restos en nia koro.

Leipzig, Novjaron 1928. Esperanto-Instruistaro. A. Degen.

aL AAA LA LLA A LL LL OŬ AL 0 Kun granda ĝojo mi anoncas la naskiĝon de tria filineto

Eva-Maria. 13. 1. 1928. Reinhold Secheibler. Wurgwitz- Dresden, vilao Espero.

TULUN UUN DUDU I UUOTUTUNTIUNUNUTUNUNTUUUUŬUUNUDNUONUUNU

Korespondado.

1. Distriktaj kompartia, komjunula, profsindikata kom-toj, mezlernejoj, Domo de klerigistoj kaj prof. klubo serĉas korespondantojn-en ĉiuj landoj. Ankaŭ k-do Genŝaft sciigas, ke li ŝanĝis sian adreson. Skribu al: k-do Genŝaft, Belyj, Smolensk. gub. Vjazemskaja, 8. Sovet-Unio.

1. Serioza filatelisto interŝanĝas pm. Respondo estas garantiita. Adreso : Moskva 21, Ulica Usaĉeva 19 A, Korpus 4, Rv. 4. Vladimir Lyseko. Sovet-Unio.

Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz, Bohemio.

————

Ĉu vi

propagandas por Int.Ped. Revuo

AGENTOJ DE TAGE.

Vian

En Landoj

kotizon akceptas.

TARIFO DE LA ABONPREZOJ.

Landoj Prezoj Angla ŝil. 4 Argentina es. OF. 2

“Aŭstria il. 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. 5 Bulgara lev.bulg. 100 Ceĥoslovaka kron.ĉek. 25 Dana kronoj d. 3 Estona mark. est. 300 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankojfr. 18

– Germana mark. or. 3 Greka drahmoj 54 Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. — lo Japana jen. ko. Jugoslava dinaroj 40 Litova – lid. 17,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron.norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala. eskud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. E Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la

administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (.—M: 1,— M pe la germ. asocio,

kaj 3.—M por Int. Pe

Revuo) al ĝiro-

konto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutsch, No.27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30.560, Dresden 112.617.

poŝtĉeko

Varbu abonantojn por Int.Ped.Revuo

Angla: Aŭstra:

Belga:

Blankrusa : Bulgara; Ĉekoslovaka

Dana; .

Estona:

Finnlanda: Franca:

Germana;

Greka:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex. Josef Feder, Wien II/1, Erlafstr. 8/9.

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sevigne-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801.

Agentejo Esperanto, -D, Sneĵko, Minsk, Poŝtkesto 33. Ivan Sarafov, Colemo-selo, Kazanlika regiono.

: Albin Neuzil, lernejestro, Olomouc-Neredin.

La Forta Voko, Dana RHsperanto- Gazeto, Poŝtkonto: 3684, — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Agnes Dresen, Poska tanav

29-6, Tallinn. ; PaArnanen, Sulkava, Lieviska. M. Boubou, 96 rue St. Marcesu, Orlĉans-Loiret. Goldberg,Frohburgerstr.68 p. Leipzig-S 3

D-ro A. Stamatiadis, Rodou

„ 21, Ateno.

Hispana; | Hungara: Japana:

Java: Jugoslava:

Litova; ‘

Nederlanda:

Pola:

Rumana:

Rusa;

Sveda:

Svisa;

Ferd, Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona. Librejo de H. E. 8. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag-utca 9. Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O. Box 1.

K. Wirjosaksono, Klaten. Svetislav 8. Petroviĉ, Pirot, Serbio, Novosadska 17.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu- Ruda.

P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR).

G. P. de Bruin, Wagelerdw. str. 28 B, Enschede. K.Maĵorkiewioz, Czersk-Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 | (Poznan).

Francisko Abel, Ineu, Jud. Arad.

Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo.

Sam Jansson, Rektoro, Be- l

skowska Skola, Stockholm-O.

S-ino N. Qumansky, 4 Petites

Delices, Genevo.

— paĝo 11 de la PDF —

KIU ESTAS

S.A. “Eo?

REN NIE EER EZSRE MEES INEN p

SAT (Sennacieca Asocio Tutmonda)

estasla mondorganizaĵo de proletariaj

esperantistoj, celanta utiligi esp-on. por la laboristaro tutmonda.

SAT eldonas: 1.) interesan kaj utilan Jarlibron (senpage por la membroj); 2) ilustritan, semajnan gazeton „Sennaciulo““ kun monata aldono „La Lernanto“; 3.) monatan, ilustritan, literatur-;scienc – pedagogian organon „Semmacieca Revuof; 4) bibliotekon en literaturaj, socipolitikaj kaj sciencaj E:

Petu : informoj aŭ specimenon ĉe:

R. LERCHNER, Colmstr. 1, LEIPZIG O 27.

SEMAJN E

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala ĵurnalo de la Esperanto-movado en granda, tagĵurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO

kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 40landoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

HEROLDO o: ESPERANTO HORREM B. KULN, GERM.

ENKONDUKILO

en la fundamentajn re:sulojn de la mondlingvo Esperanto !

Per simplaj ekzemploj la lernanto divenas la ĉefajn regulojn kaj notas ilin nacilingve sur aparta paĝo apud la Esperantoteksto.

Prezo: por 2 ekz. 1 resp.-kup.) aŭ samvaloro, KIE kl Teo EE E inkluzive de , Oo, 16, 3. ia sendkostoj.

Eldonejo:

Esperanto- Junularo, A. Neupert, Wedellstr. 17, Leipzig N 23, Germ.

Propagando. [TO OO o]

Se vi konas Esperantoinstruiston, kiu ne jam legas Int. Ped. Rev. bonvolu sciigi ties adreson al l!a administrejo.

La plej malkara

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj,la ceteratekstonur en Esperanto. Jarabono nur 2 sv.fk. aŭ egalvaloro.

Kolektiva jarabono (minimume 5 abonoj al sama

adreso) 1.50fk. ĝis 1.10fk. Specimeno tute senpage de la Administracio

VERDA STELO, Horrem bei Koln (Germ.)

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

TRA LA PEDAGOGIAJ PARLAM Entoj.

7-a JARO N-o 2-3

— paĝo 2 de la PDF —

■Cu vi propagandas por Int. Ped. Revuo

AGENTOJ DE TAGE. Vian kotizon akceptas. En Landoj

TARIFO DELAABONPREZOJ. Landoj

Prezoj

Angla Argentina Austria Belga Brazila Bulgara Ĉeĥoslovaka Dana Estona Finnlanda Franca Germana Greka Hispana Hungara Itala Japana Jugoslava Litova Latva Nederlanda Noivega Pola Portugala . Rumana Rusa 8veda 8visa Usona »

Sil. 4 pes. or. 2 Sil. 5 5 belgoj milr. 5 lev. bulg. 100 kron. ĉek. 26 kronoj d. 3 est. kr. 3 mark. finl. 30 frankoj fr. 18 mark. or. 3 draĥmoj 54 pesetoj 4,6 kronoj or. 4 liroj ital. la jen. 1,5 dinaroj 40 lid. 7,5 lat. 4 gulden. 2 kron. norv. 3 zlot. 6 eskud. 15 lev. rum. 150 kop. oraj. 1,50 kron. sv. 8 frank. sv. 4 dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1,— M’ por la germ. asocio, kaj 3.—M por Int. Ped. Revuo) al girokonto „Esperanto-Ve^tlnigŭng deutscher Lehrer, Leipzig-Leutsch, No.27.8: 7“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30 560, poŝteeko Dresden 112 617.

Varbu abonantojn por Int. Ped. Revuo

F-ino Kate Hancook, 172 SackvilleRd., Hove, 8ussex. Aŭstra: Josef Feder, Wieu II/I, Erlafstr. 8/9. Belga: Lab. Esp. Grupo, 24. rue dt Sŭvignŭ -Anderlecht, BruielIts. poŝtĉ. 124.801. Blankrusa: Agentejo Esperanto, D. Snejko, Minsk, Poŝtkesto 33. Bulgara: Ivan 8arafov, Coltmo-stlo, Kazanlika regiono. Ĉeĥoslovaka: Albin Neuŝil, lernejestro, Olomoue-Neredin. Dana: La Foria Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtlronto: 8584. — S-ro Paul Neergaard Kastelsveĵ 21, Kopenhago. Estona: Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn. Finnlanda: ParnAnen, Sulkava, Lieviska. Franca: M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlŭans-Loiret. Germana; Goldberg,Frohbŭrgtrstr.68 p. Leipzig-S 3 Greka: D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21, Ateno. Hispana: Ferd. Montserrat, str. Villar roel 107, 2a, 2a, Barcelona. Hungara: Librejo de H. E. 8. L. (Bleier Vilmos) Uĵpest, Virag-utca 9. Japana: Josh i H . Ishigjuro , Tokio, Koojimachi P. O. Box 1. Java: K. Wirrorakrono, K^lttb^n. Jugoslava: 8. F>etrovi^, Pirot, Serbio, Novonidska 17. Litova: A Prapuolenis, mok, RaziuRuda. Nederlanda: P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). G. P. de Brum, Wagelerdw. str. 28 B, Enschede. Pola: K . Majore wicz , Czersk-Pom. poŝtĉeka konto: PRO 202 D0 (Poznan). Rumana: Francisko Abel, Ineu, Jud. Arad. Rusa: Centra Komitato de 8ov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo Sveda: Sam aansoon , Rektoro, Beskowska 8krla,81ockhrlm O. Svisa: Sono N Qumankky, 4Pelites Delice», Genevo.

Angla:

— paĝo 3 de la PDF —

7-a [aro. N-o 2-3

Februaro-Marto 1928

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: HANS LUDWIG, Pirna-Posta IV-b (Germanujo) A dm i nis t r ej o : M. GOLDBERG, Frohburgerstr. 68 p., Leipzig S 3 (Germ.), poŝtĉekkonto Leipzig 20410 — Anoncoj: La linio, 3 mm alta, 6 cm larga, kostas 0,30 M.

Enhavo: Tra la Pedagogia) Parlamentoj. • – Sveriges Folkskollarmemirbuiid. • National Union of Teachers (N. U. T.). — Bulgaraj Instruistaj Asocioj. — La Hispana Instruistaro. — Lietuos Katoliki! Mokytoju Sajunga. — Lietuvos Mokytoju Profesine Sajunga. — Esperanto kaj la angla Teachers Labour League. — Kongreso de nacia Sindikato Instruista. — Raporto pri Danaj Geinstruistaj Unuigoj 1927. — Germana Instruist-Asocio. — Latvia Instruista Asocio. — Instruistaj Asocioj en Novzelando. — Kelke da vortoj pri Instruista Asocio en Pollando. — La Konferenco de Geinstruistoj en Litovio. — Korespondado. — Diversajoj: I. P. R. kiel informilo. — Kunlaborantoj por I. P. R. — Donaco al I. ?. R. — Ŝango en la estona abontarifo. — Tra Aŭstrio.’— Liliput-Esperanto-Vortaro. — Centra Esperanto Librejo. — Alvokoj. — Anoncoj. .

Tra la Pedagogiaj Parlamentoj. La pedagogiaj parlamentoj, la jarkunvenoj de la instruistaj asocioj montras bildojn tre malsamajn kaj tamen en la fundo similajn pri la aktualaj celoj kaj zorgoj de la instruistoj diverslandaj. Kiu deziras ricevi unuan percepton de la pedagogia vivo en iu lando, legu la raportojn pri la (efkunvenoj de ĝiaj instruistaj asocioj. TAGE projektis eldoni specialan jarlibron ‘ pri tiu terno „Ĉefkunvenoj“ kaj deziris prezenti al la tuta instruistaro, al la Internacia Federacio de Instruistaj Asocioj, al la Internacio de Kleriglaboristoj, al la Internacia Oficejo de Edukado ..skizon, kaj dokumentaron pri la instruista movado en la diversaj landoj. Car la alveninta materialo ne estis kompleta, ni aperigas gin en IPR. La Internacia Federacio aperigis en siaj unuaj du bultenoj ankau raportojn pri (efkunvenoj. Sed ĉar la bulteno estas franclingva, gi tute ne atingas la unuopajn membrojn de Ia Federacio, sed restas inter kelkaj malmultaj gvidantoj-delegitoj. Eĉ kiam estos efektivigita la projekto, de la Federacio, eldoni la bultenon ankaŭen angla kaj germana lingvoj, la hispanaj, portugalaj., bulgaraj, jugoslavaj, ĉeĥaj, danaj, svedaj, norvegaj, finnaj, latvaj, litovaj, polaj, estonaj membroj ktp. ne havos Federacian organon. Internacio sen helplingvo estas torso, ne vivanta en siaj celoj! Atentu, kolegoj, la okazon, montri en viaj asocioj IPR, speciale ĉi tiun n-on, kiel modelon de vere internacia gazeto. Kaj proponu, rekomendi Esperanton al la Internacia Federacio kaj al la Internacio de Eduklaboristoj. Al la importintoj ni kore dankas. Ni certe kredas, ke iii gojos pri la rezulto de sia kunlaboro kaj volonte ree raportos pri la (efkunvenoj 1928. Kaj ni ankaŭ esperas, ke el la landoj hodiaŭ ne reprezentataj venos raportoj,

La venonta numero aperos la 20-an de Aprilo.

— paĝo 4 de la PDF —

2

tiel ke fine de la jaro efektiviĝos nia projekto de ,Jarlibro pri Instruista Movado en Tutmondo”. Kiu volas helpi en tiu grava afero, anoncu sin ai IPR, por ke iu raporto ne estu verkata dufoje. Tuj post la jarkunveno traduku kaj prilaboru konfidindajn raportojn el via nacia fakgazetaro. Fine ni ne malatentu la plej bonan propagandebleĉon: traduki kaj aperigi la materialon el IPR en la naciaj fakgazetoj. Informojn pri represoj kaj koncernan gazeton petas IPR.

Sveriges Folkskollarareforbund (Popollernejinstruista asocio de Svedujo)

La naŭa kongreso en Stockkolm, 11.—13. Aŭg. 1927. La kongreso estis malfermata per saluta parolado de la prezidanto de la kongresa komitato instruisto Axel Nyblom el Stockholm kaj la prezidanto de la asocio superinstruisto Martin Liander, Jularbo. Ambaŭ akcentis, ke la kongresa laboro estos grava, ĉar hia laboro lerneja velas ne vento kontraŭa. Post kelkaj ekskursoj por rigardi la urban domon kaj novan lernejkonstru. ajon la kongresanoj kolektiĝis en la kongresejo poe aŭdi paroladon pri la temo «Preparoj en la salajro-demando”. La parolanto estis nia laborema kaj lerta antaŭbatalanto Anders Johansson el Malmo. Precipe li montris, ke en ŝtata salajro-sistemo vira kaj virina salajro estos simila aŭ sama, sed samtempe oni faris novajn plipagitajn oficojn por la viroj. Ankaŭ virinoj povas aspiri oficon, sed ili malofte ricevas oficon. Nun ili devas plialtigi salajron por geinstruistoj laŭ principo «sama salajro por sama laboro”. Do la viroj ricevos nesufiĉan plialtigon, ĉar la instruistinoj estas multaj, kaj ili antaŭe devas ricevi saman salajron kiel instruistoj kaj ankaŭ plialtigon. Kaj la ŝtato ĉiam respondos al ni, ke estas neeble doni al ni la bezonatan pro nesufiĉa ŝtata kasenhavo. Alian paroladon faris instruisto Leander Wallerius el Stockholm pri la temo «Kion fari, por montri ke viraj instruistoj estos bezonataj en popollernejo”. Nun estas pli multe da virinoj En Stockholm ekz. estas 900 virinaj instruistoj sed nur 200 viraj, t. e. 4’/2 kontraŭ 1. La kongreso esprimis sian opinion, ke viraj instruistoj nun estas pli kaj pli bezonataj precipe tial, ĉar nuna junularo estas lernejdevigata ĝis 15 — 16, eĉ 18 jara aĝo. La duan tagon d-ro Bernhard Garsten parolis pri «Salajroj kaj vivkostoj”. Kaj la kongreso diskutis la problemon, ĉu la viraj instruistoj devas aparteni al «la ĝenerala geinstruista asocio sveda”. La kongreso elektis komitaton por prilabori la aferon kaj seeble starigi kunlaboron inter la du asocioj por komunaj aferoj. Instruisto Ernst Bjerke, v. prezidanto en asocio, donis raporton pri eksterlandaj kursoj de asocio. Dum 1927 partoprenis 30 personoj, 22 instruistoj kaj 28 instruistinoj, en kurso de Paris 26, en London 24 geinstruistoj. La asocio ricevis 5% de kurspago kaj tio donis al la asocio 900 kronojn. Ankaŭ 1928 la asocio eldonos «Jarlibron de la popollernejo”. Fritiof A h n f e 1 d t.

— paĝo 5 de la PDF —

3

_______________Se vi volas helpi la propagandon —______________

Nationa! Union of Teachers (N. U. T.) (Angla Nacia Unuigo de Geinstruistoj) Membronombro: 36573 viroj plus 84764 virinoj 121 337. Gazeto: The Schoolmaster and Women Teachers Chronicie (Instruisto kaj Instruistina Kroniko), ĉiusemajne 38 pag. Prezidanto: I. Mander, B. Sc.

Jarkunveno ĉe, Margate, paskon 1927. La konferenco unuanime aprobis la jenajn rezoluciojn: 1. Malpliigo de la lerneja instruistaro. La konferenco, kredante ke tute kontrauas la veran edukon, protestas kontraŭ la agado de la Departemento de Eduko, kiu trudas al lokaj aŭtoritatuloj la malpliigon de ilia loka instruistaro. 2. Konstruadaj reguloj kaj grandeco de klasoj. La konferenco denovĉ asertas sian kredon, ke neniu lernejo kontentigas, se ĝi ne provizas: a) Klascaiubiojn por kvardek lernantoj kaj ne pli. b) Sufiĉan provizon por spoitludoj. c) Sufiĉan apartan ejon por la instruistaro. d) Apartan ĉambron, en kiu la kuracisto povas esplori la infanojn. Lau opinio de la konferenco neniu klaso devus nombri pli ol 40 lernantoj. 3. Ludkampoj. La konferenco kore aprobas la kunagadon de la N. U. T.-administrantaro kun la Nacia A_socio de Ludkampoj, kaj rekomendas al ĉiuj lokaj autoritatoj, arangi lokajn kaj regionajn esplorojn, por eltrovi la nuntempajn kaj estontajn bezonojn de la logantaro, kaj disponebligi sufiĉe da ludkampoj kaj ekstera? spacoj. La konferenco aparte atentigas pri la ŝancoj rilate al domkonstruado ‘ kaj urboplanaj projektoj por tia disponebligo. 4. Klasifiko de lernantoj. Kvankam la ago devas esti la decida faktoro konsiderota en la klasifiko de lernantoj, la kutimo klasifiki nur lau ago estas eduke malgusta. La afero de infanklasifiko devus esti tasko de la efinstruisto au -instruistino, kiu plenumu gin post interparolo kun la klasinstruistoj, kiuj povas konsili iau persona scio pri nuntempaj sciaĵoj kaj edukeblaj kapabloj de siaj lernantoj. 5. Kvalifikaj geinstruistoj. La konferenco denove asertas sian opinion, ke la elementa lerneja instruistaro devus konsisti el kvalifikaj geinstruistoj, ĉar estas plej bone por eduko kai infanoj, kaj opinias ke nun alvenas la tempo, kiam la Departemento de Eduko anoncu fruan daton, post kiam neniu nekvalifika geinstruisto estu enoficigata. 6. Nekontentigaj logejoj. La konferenco instrukcias sian administrantaron enketi pri la proplemo: Kiel influas la netaŭge kaj nesufiĉa logejo la mensan kaj korpan sanstata:: de la infano (Raporto pri tio en la konferenco de 1928.). Kate H a n fo c k.

tuj renovigu vian abonon!

— paĝo 6 de la PDF —

Bulgaraj Instruistaj Asocioj. 1. Bulgara Geinstruista Asocio. La plej malnova instruista asocio en Buigario estas Bulgara Geinstruista Asocio, fondita en jaro 1895. Gi ankaŭ estas la plej malnova profesia organizajo en Bulgario kaj kiel tia, estis ekzemplo kaj modelo kaj estas nun instruanto de ĉiuj profesiaj asocoj. Gi estas en la fundo de ĉiuj profesiaj iniciatoj. Gia parolo estas atentata kaj auskultata ĉe ĉiuj lernejaj decidoj kaj reformoj de la klerigaj faktoroj kaj de la ministerio de Publika lnstruado mem. ■ Dum 1927 ĝi havas 93 regionajn sekciojn kun 11211 gemembroj, 4.436 viroj kaj 4 521 virinoj. Unuagradaj geinstruistoj festas 8.957, duagradaj (progimnaziaj) 1.973, gimnaziaj kaj aliaj 381. Urbaj geinstruistoj 2.288, vilagaj 8.923. La financa stato de la asocio estas: fondoj 3,919.139 lv., propaj ejoj (unu destinita por pensiono) 2,190 094 lv , meblaro 375.169, biblioteko ,142602 lv„ entute bienoj por pli ol 8J3OO.OOO lv. La. asocio eldonas semajnan organon gazeto «Soznanie” (konscienco), kiu-estas instruista triburo kun 10.609 abonantoj, k: j monatan sciencpedagogian revuon «Uĉitelska misal” (Instruista penso) kun 10.609 abonantoj. A.sociprszid;■ntt■ estas Dosj i Nege!)^?, pariamemtano. socialdemokrato. La kongreso okazis en Sofia 17. — 21. iulio 1927 kun pli ol 250 delegitoj kaj multaj gastoj. Dum la kongreso estis legataj kelkaj referatoj: „Organizo kaj apltko de la eksterlerneja kulturkleriga agado de la’ instruisto” de lvan’ Velikov, «Unuagrada lernejo-organizo kaj personalo” de D-ro M. Geraskov. Estis diskutitaj demandoj pri la ŝtato, pri kontrolaj organoj, pii la meza, profesia kaj sup-ra kls■iĝndo. La plej grava demando, pti kiu okupis sin la kongieso, estis pri la unmgo de la instruistaj asocioj — jam 41, sed bedaŭrinde la unuiga tmktmd o ne donis pozitivajn rezultojn. Kaj la tmuigro estis prokrastata ankorau 1 jaron, se ne pli. Sed ni esperu, ke la instruistaro trovos fortojn en si mem kaj altrudos tiun sop.ratan unuigon.i ■’2.,Unio’ide la geinstruistoj en progimnaziaj, mezaj kaj superaj lernejoj. Tiu Unio estas la dua instruista asocio en Bulgario laŭ sia forto kaj membronombro. Gi estas fondita en jaro 1901 por defendi ^interesojn de ia t. n. klasaj (gimnaziaj) geinstruistoj. La financa stato de la asocio estas fondo de 1 324,485′ lv. ‘ Dum 1927 gi havis 68 rei ionajn sekciojn kun 2.101 ĝemembroj, de kiuj estis 783 progimnaziaj kaj 13i5 gimnaziaj instruistoj. La asocio eldonas semajnan organon — «IJĉitelski vestnik” (Instruista Gazeto) kun 2350 abonantoj kaj monatan revuon „Venec“ (Krono), destinita por la lernantoj en la progimnazioj kaj unuaj klasoj de la gimnazioj, kun 4400 abonantoj. Asociprezidanto estas Nikola Stanev, progimnazia instruisto, nun pensiulo en Sofia. La kongreso okazis en Sofia, 17.—21. Julio 1927 kun 114 delegitoj. Estis legataj kelkaj referatoj: de Cvetan Minkov pri «Preparo, aprobo, eldono kaj enkonduko de la lernolibroj en lernejoj”, de D’-ro K. Svrakov pri „La provo ‘ (praktiko) de la akceptaj ekzamenoj”. Por maipl.igi la alfluon de gelernantoj en gimnaziojn la ministerio enkondukis tiujn akceptajn ekzamenojn por

— paĝo 7 de la PDF —

5

Se vi deziras plian kreskon de nia movado — progimnaziaj lernantoj enirantaj en gimnaziojn. La kongreso akceptis rezolucion kontraŭ tiuj ekzamenoj. En mizera situacio trovigas la geinstruistoj en la neplenaj komunumaj gimnazioj. Pri iii la kongreso decidis, ke la Sato pagu la salerojn, sed ne la komunumoj. ■ Ankau en tiu kongreso la unuigo de la instruista; torto; okupis gravan lokon, sed ĉijare oni atingis nur partan unuigon — unuiĝis nur la gimnazia unio kun la progimnazio je federaciaj principoj. (oficiale la unuigo estos proklamata en la kongreso komuna 1928. s.

•

3. Unio de la progimnaziaj geinstruistoj. Tiu Unio estas unu el la plej novaj asocioj. Gi estas fondita en majo 1926 por defendi la piogimnaziojn kaj la progimnaziajn instruistojn. Bulgara Geinstruista Asocio sui influo de okcidentaj ŝtatoj, en kiuj estas batalo por ia unueca lernejo, volis ankau en nia iaado enkonduki la saman lernejon; senbezbne, ĉar ĉe ni la cirkonstancoj tule mierenmgas de la aliaj euiopaj ŝtatoj. , Dum 1927 la Umo havis 39 societojn kaj 40 lokajn grupojn kun 1953 membroj, nur diplomitaj progimnaziaj geinstruistoj. , Kvankam la Unio estas nova kaj ne havas memnrokoiizon, dum 1927 gi havis gajnon de 33.048 lv. (100 lv. = 3,60 svfr. = 2 85 gm ) La Unio eldonas sian organon ..Progimnazjalna Probuda” (Progimnazia Vekigo), kiu asetas trifoje monate, por 2216 abonantoj, kun aldono .,Progiminazitalna Peĉaĝoĝiĉeskl misai“ tĉtogimnazia pedagogia penso) por la sama nombro de abonantoj. ’ Pezidanto de la Unio estas Kristo, Dreharom progimrnizia instruisto en Sviŝtov. La kongreso okazis en Sofa 17. — 20. Julio 1927 kun 179 delegitoj kaj multaj gastoj. Dum la kongreso estis legataj kelkaj referaĵoj: .Reformoj en la programo de la progimnazio” de Hristov Dreh.arov. En re/olumo voĉdonita de la kongreso pri tiu referaĵo estas unu punkto (la lasta —’ 13a), per kiu oni petas de la ministerio la enkondukon de Esperanto en la progimnazioj fakultative. .Varbado de la personalo en progimnazioj” de Georgi T, Jaramov, .Asocia interhelpo” de N. Simeonova.

4. Asocio de la Geinstruistoj de Profesiaj Lernejoj. Gi estas tre nova instruista organizajo, fonditajn jaro 1926 por defendi’ la interesojn de instruistoj en profesiaj lernjoj. Gia organo estas .Profesionalen Podem” (Profesia Antaueniro), aperas monate kaj estas presata en 10C0 ekzempleroj. z La prezidanto estas D-ro Nejĉo Ivanov, direktoro de la komerea gimnazio en Sofia. La unua ordinara kongreso okazis en Sofia 16. — 20. Julio, vizitita tre bone kaj kun riĉa kaj interesa tagordo. Estis legitaj referatoj pri la neceso de profesia instruado. novaj orientiĝoj de tiu instruado, la privataj lernejoj kaj la situacio de la instruistoj en ‘tli. Estis deciditaj rezolucioj pri la malbonaj lernejoj (neoportunaj por la ‘ instruo, ejoj malvastaj, nehigienaj ktp.), maltaugaj laborejoj, kiuj mortigas

sendu tuj vian abonpagon!

— paĝo 8 de la PDF —

6

ĉiun emon por laboro; la neplenaj kabinetoj kaj lernejaj kolektoj sciencaj kaj la manko de lerneja ilaro, kiu malhelpas la instruackm; la malgrandaj salajroj de Ia instruistoj, kiu igas la instruistojn serĉi alian privatan laboron ktp. La rezolucioj estis transdonitaj al la ministerio de la komerco kaj laboro. La buĝeto por 1927/28 estas 57.000 lv. kaj la buĝeto de la asocia organo estas 62.000 lv. Redaktoro de la organo estas M. Teofilov, instruisto en la ŝtata meza mekaniko-elektroteknika lernejo en Sofia. Post la kongresoj du gravaj demandoj okupis la instruistajn asociojn: Eksigo de la maljunaj , instruistinoj kaj kunvoko de la Supera Lerneja Konsilantaro en Sofia. Pri la unua demando estis voĉdonita de la parlamento lego, per kiu estas eksigotaj en la komenco de 1928 ĉiuj instruistinoj, kiuj jam instruis 20 jarojn, proksimume 1500, por liberigi lokojn por junaj geinstruistoj. La tuta organizita instruistaro arde protestiŝ’ kaj la ministerio eksigis nur tiujn, kiuj estas edzinoj de ŝtataj oficistoj, kaj ne subtenas siajn gefilojn fremdlande kiel studentojn, kaj instruis ne 20 sed 25 jarojn. Estis eksigitaj proksimume’300 instruistinoj. La 10. Sept. 1927 estis kunvokita en Sofia la Supera Lergeja Konsilantaro, kiu devis doni sian opinion pri la projektita Sango en la lego de Publika Instruado: Pri la elekto au oficigo de la lernejestroj en la unuagradaj kaj duagradaj (progimnaziaj) lernejoj, pri ia lego por la legejoj, pri la lego por eksigo de la maljunaj instruistinoj, pri regularo por regado de la fondo por socia kaj kultura helpo de la. geinstruistaro en popolaj lernejoj, pri regularo por matura ekzameno.en la mezaj lernejoj, pti la ŝango, kompletigo ktp. de la lego por publika instruado, pri la regularo por la mezaj lernejoj, pri la programo de la popolaj lernejoj, karaktero kaj celoj de la knabina meza instruado, de la meza instruado konsiderante la neplenajn komunumajn gimnaziojn ktp. I v a n S a r a f o v.

La Hispana Instruistaro. En Hispanujo la instruistoj certe estas, inter la multnombraj ŝtatsalajruloj, tiuj, kiuj montras pli da asociemo. Tion pruvas. ke ilia granda naci-asocio, la .Asociadon Nacional del Magisterio Primario” (Naci-Asocio de la Unuagrada ln?truistaro) sukcesis fondi sekciojn preskaŭ ĉiuprovince. Tiu granda asocio, kies nuna prezidanto estas Jose Xandri, havas sian, centran oficejon en Madrid, Plaza del. Angel-3, kalkulas 15.000 anojn kaj ciujare kunvokas kunsidojn de sia komitato dum pasko. Krom ĉi-granda naci-asocio estas alia, malpli grava, formita de disigintaj de la antaŭa, titolita „Confederacion Nacional del Magisterio”. La ĉefaj deziresprimoj de la jatkunsido de la Naci-Asocio de la Unuagrada Instruistaro, okazinta lastjare en Madrid, estis: 1. Salajra egaleco de la publika instruistaro kun la aliaj ŝtatoficistoj. 2. Forigo de vizitoj al la lokaloj de la lernejoj, faritaj de personoj neapartenantaj al la oficistaro. Ci-deziresprimo kauzis malfavoran komentarion de la .Revista de Pedagogia” (Pedagogia Revuo), str. Miguel Angel 31, Madrid, kiu diris, ke oni ne povas rifuzi la rajton fari tiajn vizitojn, al la gepatroj de la lernantoj. 3. Provizo de la sengradaj lernejoj kiuj gradigos, per la samaj instruistoj plenumantaj ilin. (?G.) 4. Gradigo de ĉiuj sengradaj lernejoj, kapablaj akcepti tiun plibonigon.

— paĝo 9 de la PDF —

7

En jaro 1927 ni krekis de 51l ĝis 641 membroj

5. Provizo de kantino kaj ludkampo al ĉiuj lernejoj de vilagoj kun pli ol 2000 loĝantoj. 6. Kreo de atesto pri lernejinstrua sufiĉo, liverota de la instruistoj. 7. Limigo de la ĉeesto de la infanoj en la kinoj. Por ideiĝi al la legantoj de IPR pri la stato de la publika kulturo en Hispanujo, ni al iii donas kelkajn sciigojn, publikigitajn en la citita. „Revista

de Pedagogia”: Budgeto de jaro 1900: 18 milionoj pes. „ „ „ 1927: 183 „ ,, Pliigo post 27′ jaroj: 165 „ „

Fruktoj de tiu pligranda peno estis: Malpliigo de la analfabetismo, pliigo de la nombro de oficialaj lernejoj, pliigo de matrikulitaj en ĉiuj establaĵoj de instruado, pliigo de ĉeestantoj en la oficialaj bibliotekoj kaj konsiderinda pliigo de la publikigitaj libroj kaj gazetoj. La analfabetuloj- en 1900 nombris 11,870.000 en 1920 „ 11,145.000 malpliigo’ en 20 jaroj 724.000 Nemalgranda kunkntrzj de tiu prospero estis la financa bonstato de la instruistoj, kiuj, en jaro 1900, estis municipalaj oficistoj, ricevantaj generale tre maltrue sian salajron. Tiam la minimuma salajro estis de 625 pesetoj jare por la instruistoj de kompletaj lernejoj. Kaj ankoraŭ estis instruistoj de nekompletaj, kiuj enspezis nur 250 kaj 300 pes. de jara salajro! Hodiaŭ la instruistoj ricevas la monon akurate la 1-an de ĉiu monato, kiel ĉiuj ŝtatoficistoj. La minimuma jarsalajro estas 2000 pes., la maksimuma 8000. La aĉetoj de altpreza materiali), farataj de la ŝtato, por provizadi la lernejojn je skrib- kaj kndi-maŝinoj, kinoj, lumeildaparataj. lneoratorijj de fiziko kaj kemio, ^iĝratnbuloj, meblaro ktp., kostas jnrn 4 milionojn kaj duonon da pesetoj. Aktuala nombro de instruistoj en Hispanujo estas 34.000. La eieliotnkoj subtenataj de la ŝtato vidis kreski kunsiderinde la aomeron de siaj legantoj. La unua biblioteko de Hispanujo, kiu estas la t. n. Biblkrtc^ca Nacional en Madiio, bavis 60 mil da legantoj en jaro 1900 kaj 201 mil en 1924, pliiginta tiel je. 2330/0. La bibliotekoj de filozofio kaj beletristiko, medicino, juro, de scienco kaj botaniko ricevis pliigon de 50.125 legantoj. Al tiu bruanta sukceso en tiuj bibliotekoj fakaj, kiuj, pro esti tiaj, havas tre malmultaomeron publikon, aldonigas alia progreso atingita de la oficiala aktiveco, per la novaj popularaj bibliotekoj, hnvnntnj sian. klientaron inter la plej modestaj klasoj de la ĉefurbo. La kvar tiuspecaj bibliotekoj kreitaj en Madrid, havis en 1925 146.744 legantojn, kiuj, adiciitaj al tiuj de aliaj centroj de kulturo kaj instruado, dornas tondon de legantoj, en dirita jaro, de 443.375. Publikigoj — La verkoj enskribitaj en la Registro de Intelekta Proprajo estis: En jaro 1902 : 830 verkoj, en j. 1924: 195:, tio estas pliigo de 1221 verkoj. Malgraŭ la eksterordinara plikarigo de ĉiuj matarialoj, ĉi-presajoj, kiel la jurnaloj kaj gazetoj, eksterordinare plinombrigis, kion pruvas jenaj sciigoŭ: en jaro 1928 ni kresku gis 800!

— paĝo 10 de la PDF —

8

Ĵurnaloj en Jaro Oficialaj Politikaj kaj de generala informado Religiaj , Fakaj

19 00, 52

1920 127

Diferenco 75 +

468 96 735

339 399 1424

129 — 303 + 689 -j 938 +

1341 2299 . En tiuj sciigoj vidigas malpliiĝo de la publigajoj pri politiko kaj ĝenerala informado, kaj pliiĝo de oficialaj, religiai kaj fakaj. La politika ĉe’f^rtikolo cedas sian lokon al la informado profesia, arta kaj kultura. Resume, faktas ke la instruejoj esias ĉiutage pli atentataj, ke oni skribas kaj legas pli, ke studas kaj jkrnas pli granda nombro da personoj, kaj’ ke tiucele oni aplikas kaj bonuzas multe pli da mono ol antaue. Rilate al la iastraado dcna’a de privatuloj (neoficialaj piofesiustoj) la statistiko de privataj lernejoj, antau nelonge publikig ta de la Informada Sekcio de la Ministerio de Publika Instruado, diras, ke la unuagrada privata ‘ instruado nombras hodiaŭ en Hispanujo 18132 lernejojn. Ĉi-numero, por esti komprenata, necesas ke oni gin komparu kun la totalo de iernejoj ekzistantaj en la lando, kies nombro ampleksas la ŝtatajn, la municipalajn kaj la privatajn, kaj sumas 51.120. La privataj do estas SS.S%, la ŝtataj 62,3% kaj la municipalaj 2,2;i-,:. Gui ploi povas diri, ke la triono de la tuta nombro de lernejoj estas privataj. Ĉi tiuj pliigis en la lastaj jaroj en pli granda proporcio ol Ja ŝtataj, estante rimarkinde ke la ŝtatternejoj havas instalaĵon, pli multe-, kostan ol la privataj, kiuj generale estas • instalitaj en malbonaj lokaloj kaj pagas multe maapli al siaj instruistoj. La privataj lernejoj, direktitaj de fremduloj, nombras 93, el kiuj estas • francaj 59, germanaj 7, anglaj 5, italaj 7 kaj portugalaj 5. Direktataj de religiuloj estas 36,7%, preskau ĉiuj katolikaj estante, .plue 61 protestantaj , kaj 51 senreligiaj. . La infanoj ĉeestantata privatajn lernejojn estas kvarono de la totala romato de infanoj, kiui ĉeestas la lernejojn publikajn. La privata instruado en Hispanujo kiel alilande prezentas komplemenion de la publika kaj dauros plu, dum ĉi tiu ne atingos la tutan disvolvon, kiun gi devas havi. Lu i s Santamaria.

Lietuvos Katoliku Mokytoju Sajunga (Katolika Geinstruista Asocio de Litovio) Adreso: Kaunas Ukmergis pl. 32, „Saulis“ namai.

21.— 23. Augusto 1927, en -domo „Saule“ okazis la jara kongreso. Gin malfermis D-ro KI. Ruginis, mallonge citante senfine gravan laboron de’ instruistoj kaj signifon de Asocio en’preparigo por laboro. Poste la centra estraro raportis pii la tutjara laboro. ‘ Akceptitaj ^rezolucioj: 1. Fari al nia eklezia estraro seiiozan atentigon por sufiĉe malfacila religia instruado en lernejoj, por plibonigi la staton _ *■ a) estantan malordon forigi plej rapide (kiu estas la malordjp? G.) b) instrulaboron perfektigi je metodika flanko. c) pliproksimigi pastrojn kun instruistoj katolikaj por religia instrulaboro, eble eĉ fondante specialan organizacion au iu similan farante.

— paĝo 11 de la PDF —

9

2. Kiel katolika edtikorganizajo surpreni la studon de.’religia instruo kaj en atingita laboro kolekti materialon por forigi malnormaleco!;: en religia instruado. . 3. Instigi la membrojn de la asocio profundigi sian sciaĵon pri religia instruado kaj ne- lifuzi instrui religion en lernejoj, se iii estas tirataj al tiu laboro de pastroj. Poste estis tuŝata demando, peti registaron, ŝanĝi cirkuleron, per kiu estas malpermesata labori en unu lemejo kune viro kaj edzino. (Estos malpermesata, ke estu edzo aŭ edzino en ŝ ‘ ata ofico estro unu por la alia.)’ Centra estraro estas elektita prezidanto D-io KI. Ruginis, S-ino Arminaite, S-ino Galdihiene, S-oj Malinauskas kaj Ruseckas. Monata Gazeto; Lietuvos Mokykla (Lernejo de Litai.), .

Lau Jurnalo „RYTAS“ raportis Prapuolenis ,

Lietuvos Mokytoju Profesine Sajunga (Geinstruista Profesia Asocio de Litovio) Adreso: Kaunas, LaisVes 62, „Spaudos Fondas”. Prezidanto: B. Zygelis. Organo: Mokykla ir gyvenimas (Lernejo kaj vivo).

23. Augusto 1927 en universitata salono okazis la Jara Kongresu. Partoprenis delegito de Latva Instruista Piofesia Asocio, S-ro J. Ritinŝ, kiu salutis la kongreson en nomo de la Latva Asocio kaj estis konara membro en .a kongreskomitato. Estinta prezitanto de Litova Respubliko, D-ro K. Gumus salutis la kongreson de popola (liberala) partio. . Akceptitaj lezolucioj: 1. Delegitoj de sekcioj aŭskŭltinte sciigon de la centra estraro decidis postuli, ke estonta centra estraro . a) metu sufiĉe da klopodoj defendi rajton de instruistoj en juraj kaj ekonomiaj aferoj. b) fondo pedagogiajn bibliotekojn. c) eldonu ..Lernejon kaj Vivon” ne plimalmulte ol 10 n-ojn jare. 2. La kongreso decidis aligi al Federacio de ‘ Instruistaj Asocioj, kies centro estas .en Paris. 3. Por instruistedukado kaj perfektigado fondi somerajn kursojn de 1-a Junio gis 20-a Augusto. Celo de la kursoj devus esti en programo por geinstruistoj mezaj kaj popollernejoj ripeto. ~ Post la kursoj devus esti ekzamenate de la samaj lektoroj de la kursoj. (Gis nun la instruistoj, devigitaj al tiuj kursoj, devis esti ekzamenataj en la Kleriga Ministerio ) 4. Por. instruista laboro la kongreso rekonis utila partopreni en ekonomiaj organizaĵoj: a) helpas pli bone konatigi kun ĉirkauajo, en kiu logas la gelernantoj. b) pli facile kunigas instruistojn kun la gepatroj. _ c) instruistoj esias devigataj ne re’iri sin de la vivo d) instruistoj influas la gepatrojn kaj la popolon de la ĉirkaŭaĵo. Tial la kongreso instigas la instru stojn labori en diversaj ekonomiaj kaj kooperativaj organizajoj kaj disvastigi kooperativan ideon inter la gelernantoj buŝe, skribe kaj per ekzemplo., 5. La kongreso .akceptis ankorau jenajn decidojn: a) Centra estraro invitu al kongresoj najbaran pedagogon por kelkaj paroladoj.

— paĝo 12 de la PDF —

bi inspektoroj, reviziinte lernejojn, notu reviziajn faktojn en lernejan revizio-libron, por ke la instruisto sciu1 valoron de sia laboro. c) Sendi salutojn al poetoj Rajnis kaj Aspezija kiel amikoj de instruistoj de Latva kaj Litova respublikoj. d) La kongreso dankas al la Universitata Rektoro, Prof. M. Birziska por la kongresejO. nMokykla ir givenimas” raportis Prapuolenis.

ESPERANTO KAJ LA ANGLA TEACHERS LABOUR LEAGUE. La jena rezolucio aperis u” la prepara tagordo de la Vi-a ĉiujara konferenco de Brita Teachers Labour League (T. L. L.), kiu okazis en Manchester la 31-an de Decembro ĝis 1-an de Januaro 1928. En la konferenco, po<t parolado; dv du esperantististoj, k-dinoj Savage kaj France (la unua partoprenis la britan geinstruistan delegacion vizitinta Sovetion kaj tiel uzis esperanton) kaj alvoko de k-do Duncan (ankau spertinta en Rusio la lingvan malfacilajon) la rezolucio estis unuanime akceptata:

Paragrafo 48: Internacia Lingvo.

■

Ke ĉi-tiu konferenco, konsiderante unuflanke: a) Ke komuna lingvo estas unu el la bazoj de la Internaciismo. b) ke lingva diverseco estas barilo je la emancipigo de la laboristaro, c) ke la alpreno de komuna lingvo multe faciligas internaciajn rilatojn kaj aliflanke: a) ke la internacia lingvo Esperanto jam ekzistas kaj funkcias plenkontentige por siaj adeptoj dum la lastaj 40 jaroj, b) ke gi jam disvastigis sur preskaŭ ĉiuj mondpartoj kaj sekve jam nun kapablas liveri konsiderindajn servojn, c) ke la logika strukturo de ĉi artefarita lingvo. senigita de ĉiuj gramatikaj esceptoj, kiuj svarmas en naturaj lingvoj, ebligas al ĉiu inteligenta laboristo gin lerni kompare facile; Pro ĉi kialoj: La konferenco alprenas Esperanton kun la celo, fari gin, por internaciaj rilatoj, la sola lingvo’ oficiala de ĉi organizajo, post tempdauro difinota. La konferenco decidas: . a) komenci laboradon konsilantan al ĉiuj membroj kaj laboristoj, ke ili studu ĉi lingvon, b) ekintereilatigi kun laboristaj organizoj Esperantistaj, c) difini Esperantistan Sekretarion por ke li regule provizu informon pri la Ligo kaj gia laboro al ĉi organizoj, d) anonci la nomon kaj adreson de la Ligo en la Jat libro de 1928 de „Sennacieca Asocio Tutmonda’ kiel organizo kiu uzas Esperanton en sia korespond ido. (Senpaga anonco), e) provizumi la Esperantistan Sekretarion per materialo tradukota esperanten por senpaga •upv-.o en ..Sennacieca Revuo”, Edukada Numero (kvaronjara). Artikolo de A. S t a y, Bournemouth, Anglio el TEPS, Nio. 2.

KONGRESO de nacia sindikato instruista. Niaj du instruistaj organizaĵoj estas: 1. S. N (Syndicat National des lnstituteurs et institutrices de France et Colonies) Nacia Sindikato Geinstruista en Francio kaj Kolonio. — Nombro: 75 000 membroj. — Sidejo: Paris. — Prezidanto: Roussel. – Sekretario: Glay. — Organo oficiala: Bulletin d’ information (informa Bulteno). — Duonoficiala : La Revue de 1’ Enseignement (La instruistara Revuo).

— paĝo 13 de la PDF —

n

2. Fĉderation de 1′ Enseignement (Instruistara Federacio). — Nombro: 4800 membroj. — Sekretario: Dommanget, Instruisto, Morvillers par Songeons (Oise). Nacia Sindikato (Syndicat Nationa!) grupigas 80 000 geinstruistojn, t. e. proksimume la >3 de la tutfrancia geinstruistaro. Gi de du jaroj aligis al la franca Amsterdama C. G. T. (Generala Labor-Konfederacio). La kongreso de Nacia Sindikato okazis en Pariz-o de 4. gis 6. Augusto 1927. La ĉefaj diskutoj okazis pri jenaj temoj: 1. La problemo de la salajraj altigoj. 2. La sindikatisma unueco. 3. La naciigado (monopoligado) de la lernejo. 1. Malgraŭ la defendo de gvidanto Clay, tre akre kritikita estis la ĉefoj de la Federacio de la Publikoficistoj, al kiu apartenas la Nacia Sindikato Geinstruista — car tiuj ĉefoj perdis Ia instruistojn en la batalo por difino de la novaj salajroj — kaj la kongreso decidis: «Kiel unua protesto kontraa la malsupera situacio salajra rilate la aliajn publikoficistoj^ kiun difinis la registaro, ke ĉiuj geinstruistoj ne ĉeestu la pedagogiajn konferencojn autune okazendajn kaj tiu tage instrui en sia lernejo”. . Estas necese, rimarkigi, ke liu decido protesta kaj aga estas la unua gesto de «senpera agado” de la plejmulto de la franca instruistaro.’ Tio ne estis strikodeeido, kaj sufiĉe guste la malgrandan kvanton da klasbatalemo de la fianca instruista amaso mezuras. Kvankam aliĝinta al la Franca C. G. T., nacia sindikato instruista gis nun ne havis sindikalisman opinion au agadon. La decido rifuzi ĉeeston al la aŭtunaj pedagogiaj konferencoj estas la unua timema paŝo al sindikalisma vojo. . ■ 2. La kongresanoj montris fortan malemon kontraŭ) la Federacio de la ŝtatoficistoj, en kiu Nacia Sindikato Instruista konsistigis plejmultnombran grupon. Kongresanoj akuzis la gvidantojn de tiu Federacio, ke iii perfidis la instruistajn postulojn en la eksterparlamentaj komisionoj starigitaj por revizio de la salajroj — kaj post kritiko de Lebaillif (Lebajif), unu el la gvidantoj de Nacia Sindikato, granda plejmulto da kongresano; opiniis necesa rompi rilatojn kuti la ŝtatoficisto Federacio per eksigo. Sekretario Clay (Cla) de Nacia Sindikato provis senkulpigi la gvidantojn de la Statoficista Federacio. Eksigo ne okazis nur pro tio, ke la kongresanaro ne ricevis pri tiu grava demando la opinio-ordonon de la deleginta) sekcioj kaj ankaŭ car iii konsciis. ke eksigo naskus disigon en la Ŝtatoficisto movado. Ankaŭ per tiu singardemo kaj prirespondeco, la kongreso montris pli fortan sindikalismon ol antaŭe. La kongreso do decidis ne eksigi el la Statoficista Federacio — sed la departementaj (distriktaj) sekcioj devos antan jarfino esprirni pri tio sian opinion. Gi ankau rezoluciis, ke en C. G. T. estu kreata edukmmra federacio grupigonta ne nur Instruistan Nacian Sindikaton sed ankau aligradajn edukistojn. profesorojn. La propono de la avangarda instruistara Federacio (Federajon de 1’ Enseignement) pri kunagado kaj unufronteco por korporacia batalo estis malakceptata post paiolado de Laballif. lamen estis kelkaj favoraj voĉoj. La kongreso en aparta rezolucio aprobis la vidopunkton de la Franca C. G.T. rilate la problemon de la sindikalisma unueco. Gi ne rifuzas „a priori” la ideon pri unueco, sed gin akceptas nur „ĉe la bazo”, t. e. per la reenirado de la rugaj sindikatanoj (el C. G. T. unitara Moskva) en la sindikatojn de C. G. T. Amsterdama — post aprobo de la principoj el la ĉarto de antau-

— paĝo 14 de la PDF —

12

milita kongreso en Amiens (Amjen) fiksinta la sendependecon de Sindikalismo rilate la politikpartiojn”. En ci problemo bmca Sindikato do pli fmti.ms la dekstran dankon de la Franca C. G. T. reformista. Vermmliet. sekretario de 1′ internacio de 1′ Emaklaboristoj. estis skribinta, al Nacia Sindikato petante ties aliĝon al tiu internacio. Lapierre (Lapjar) kontraŭbatalis tian aliĝon. kritikante la Internacion de V Eduklaboristoj, dirante, ke per la financa subteno (kotizaĵoj), ĝi estas nekontesteble sub la influo de la rusa instrulaborista sekcio. • Bedaŭrinde la kritikinto ne aludis pri la faKto, ke la rusa sekcio (700 0C0 membroj) rajtas nur tri voĉojn en Edukintern, tio estas nur unu voco pli ol la Belga sekcio de socialistaj geinstruistoj (4 000 membroj), kiu kvankam aliĝinta al Amsterdam aliĝis al Edukintern kaj rifuzis aliĝi al posta disiĝa -entrepreno Amsterdama (Instruista Internacia Sekretariejo kun konsilvoĉo). Lapierre kritikis la ’ konĝressalutan leteron de Vernochet, kiu deklaris: „ke nek infano, nek instruisto donos la pacon al la mondo, sed nur la armita puĝno de la laboristo” kaj pretendis, ke tia deklaro neas ĉian edukan aĝadon. La konĝreso decicis reaprobi siajn antauajn decidojn pri la Internacia . Instruisla Unueco: Sindikato Nacia laboiu en la Instruista Internacia Sekretariejo ĉe Amsterdam-Internacio. (Tiu sekretariejo al kiu. rifuzis aniĝi la reformista belĝia intruistaro socialista, kunliĝas kelkajn sindi^torganizaĵojn). Nacia Sindikato ankau kunlaboru en la lnternacia Federacio de Instruistaj Asocioj, staiiĝitaj en London (Aprilo 1927) sub iniciato de Nacia Sindikato, kaj kuniĝanta ekster sindikalismo sur pedaĝoĝie pacifista bazo kelkajn diverse evoluintajn instruistajn, ekz. la ĝrandajn Anĝlajn kaj Germanajn Asociojn. Du Germanaj kaj unu Austria instruistoj ceestis la konĝreson. 3. La. lasta kunsido estis dedicata al diskuto de raporto de Levasseur (LevasOor’) pri naciiĝado (nationalisation), t. e. naciamonopoliĝado de l’ edukado. Tiu raporto montris nur la multiĝon de la konfesiaj privataj lernejoj dum la senkonfesiaj ŝtataj lernejoj ne ricevas sufiĉan prizorĝon. La duonoficiala ĝazeto ..Revue de 1′ Enseiĝnement primaire” (Revuo de V unuaĝrada ĝeinstruistaro) pri tiu raporto konkludas jene kaj karakterize: ..Sola rimedo por pompe-riĝi laikan ŝtatan lernejon estas efemtiviĝi unuecon kaj sendependecon de nova lernejaro kapabla doni intelektan kaj moralan, heredajon al ĉiuj partioj kaj al ĉiuj konfesioj. Nur Nacia Lernejo povas harmonie kreskiĝi la sociajn kvalitojn kaj spiriton de 1’ infanoj — nur tiu povas esti verema kaj senpartieca kaj povas certiĝi la individuan kaj socian formadon de la civilanoj ne libera demokratio. Tiu ideala lernejo devos esti kreata plenkonsente kun la C. G. -T. Per tia metodo, laikeco ekhavos sian plenan siĝnifon — kaj dum libera burĝaro ĝin forlasas, ĝi fariĝos la romparo, kiun defendu laborista klaso”. Jen la konkludoj de la raporto de Levasseur: • Nacia Sindikato, opiniante, ke la Edukado estas afero publika kaj ne’ indmidua. aliĝas al ideo de naciiĝita instruado karokmrizatata per: L foriĝo de privata instruado konfesia, 2. Tuta laikeco (senkonfesieco) de 1’eduk- ■ proĝramoj. 3. Laikeco de tuta ĝeinstruistaro. En alia rezolucio, la konĝieso decidas, ke la nova orĝanizajo, bazita sur triobla kunaĝado de ŝtato, uzantoj (ĝepatroj kaj ĝelernantoj) kaj teknikistoj (edukistoj) sub kontrolo de la ŝtato, enhavu: a) ministerion de Nacia Edukado, b) nacian direktan orĝanismon, difin-

— paĝo 15 de la PDF —

13

onta la sociajn bezonojn pri’ eduko kaj prizorgonta la materian organizadon de tiu lernejo,. c) organismon de psikopedagogia]’ esploroj celantaj pliperfekt;gi la edukan teknikon, d) legionajn kaj deparlementajn konsilkom‘ta’oin speciale komisiotajn por adapti la edukon laŭ la medio (loko) kaj surpreni la nunajn pierogativojn (taskojn) de la nunaj ekzistantaj konsilkomiiatoj, e) lokajn (komunumajn) konsilkomitatojn, f) teknikistojn, pedagogie sendependajn, kontrolotajn de reprezentantoj de la ŝtato. Nadia instruista Sindikato krome petas kreon de intemacia organismo sub kontrolo de Ligo de Nacioj. Estis decidate. ke la venonta kongreso de Nacia Sindikato okazos dum Aŭgusto 1928 en urbu Rennes (Ran). _

‘

‘

M. 1 ) o u b o u.

Raporto pri Danaj Geinstruistaj Unuigoj 1927. I. La plej grava unuiĝo estas „Danmarks Laererforening”, „La InstruistUnuigo de Danujo”. Gi havis ĉe la lino de 1926.10 477 gemembrojn, logantajn en la tuta lando. ankau kelkajn en Kopenhago. Gi eldonas semajnan gazeton „Folkeskolen”, „La Popola Lernejo”. La redaktoro jus mortis kaj nova ne estas elektita. La prezidanto estas instruisto S-ro Carl Dige, Aunslev, pr. Hjuirg. La unuigo konsistas el pli ol 100 sondoj kun Jkoiidprczida- ttg”: gi havas ĉiujare repiezentantkunvenon t. e. ĝeneralkunvt-no, ĉe kiu 200 reprezentantoj kunvenas por fari decidojn kaj entute pritrakti fakajn kaj pedagogiajn aferojn,. Se 40 membroj de la rtpcezentaniaro au se, nombro de la membroj tion postulas, oni devas starigi komunan voĉdonon pri- gravaj aferoj ri – ate al la unuigo. II. „Koi)enhavns Kommunelae■elforeni^ĝ“, „La Unuigo de Komunumaj Insiruistoj de Kopenhago”, havas 968 membiojn: prezidanto estas instruisto S-ro Thorkild Jensen. . III. „Kobenhavns Kommunelaererirdeforenmg”, „La Unuigo de Komunumaj Instruistinoj de Kopenhago”, havas 1246 me^in■>rojjli prezidanto estas instruistino F-ino Laura Lykke-Sorensen. Ambau lastaj unuigoj eldonas komunan semajnan gazeton „Konrmuneskolen”, „La Komuna Lernejo”. Redaktoro estas lernejestro S-To P S. Fredebo. _ IV. „Den Danske Realskoleforening”, „La Unuigo de la Dana. Reallernejo‘L Gi estas dividita en grupoj: ‘ .

1. La estrargrupo………………………………………………. m membroj 2. La knabinlei neja grupo . ‘……………………………. m membroj 3. La instruistrrupo de la privata lernejo . . . 363 membroj 4. La komunuma instruisl grupp……………………….. 5 .5 membroj 5. La neŭtrala grupo . ’……………………………. . . 141 membroj ■ en’ute: 1204 membroj

Prezidanto: Lernejestro S-ro Neisig, Nakskov. — Gazeto: „Den,Danska Realskole”, „La Dana Reallernejo”, redaktoro: instruisto S-ro Hugo V. Thompson, Kopenhago. V. „GymnasielaererForem’nĝen”, „La lnstrmstunulĝo deGimnazia Lernejo”: membraro: ĉ. 800, Prezidanto: Rektoro S-ro Jul.us Nielsen. Gazeto: „Gymnasieskolen”, „La Gimnazia Lernejo”. VI. „Dansk Fiedsforenings Laeretkreds”, „La Instruistgrupo de la Dana Porpaca Unuigo”, laboras por instigi paceman movadon en lernejaj rondoj.,

— paĝo 16 de la PDF —

14

Membraro: r. 200. Prezidanto: instruisto S-ro lngvard Nielsen, Soborg, Kopenhago. Gazeto: „Fredsblad<t“, „La Porpaca Gazeto”. VII. „Esperanto-Lnuigo de Danaj instruistoj” celas propagandi Esperanton inter geinstruistoj. Prezidanto: Instruistino F-ino Asta Mikkelsen, Kopenhago. Krom la instruistaj unuigoj ekzistas ankaŭ „Pedagogisk Selskab”. „La Pedagogia Societo”, kiu estas pli ol 100-jara, gia membraro estas ne nur geinstruistoj, sed ankau homoj, kiuj interesas sin por pedagogiaj demandoj. Prezidanto estas lerneja inspektora S-ro Hans Kyrre. Gazetta: „VorUngdom“, „Nia Junularo”. kiu aperas 10-foje pojare kaj enhavas artikolojn pri ĉiuj vidpunktoj rilate al pedagogiaj aferoj kaj demandoj. La membraro estas ĉ. 1200.

„Danmarks Laererforenings” havis sian jaran reprezentantkunvenon la -3. 2. Augusto 1927 en Sonderborg. La prezidanto prezentis la jaran raporton. 1. Li priparolis precipe. la klopodon de la registaro pri malplialtigo de la salajro, ■ <5)2. la laboron, kiun faris la estraro por sangigo afi eble forigo de la por instruistoj speciala eksiĝ-paragraŭo, ■ 3. la laboron, por helpi al junaj senlaboraj instruistoj, ‘ 4. klarigis la tenadon de la estraro rilate al la demando: la popola lernejo kaj la t. n. libera lernejo, 5. priparolis la planojn pri reorganizo de la unuigo, precipe la ŝangojm de la legoj, kiuj estas necesaj, se la kopenhagaj geinstruist-unuiĝoj farigus membroj de la „Instruist-Lnuigo de Danujo”. Asta Mikkelsen.

Germana Instruistasocio. (Deutscher Lehrerverein) ■ l fondita en 1871. — Prezidanto: G. Wolff, lernejokonsilisto, Berlin. — Gazeto: Generala Germana instruistgazeto (Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung) — ĉiusemajna. — Stato: 154112 membroj en 38 grupoj kun 2760 distriktunuigoj, la plej granda instruistasocio de 1′ mondo. — Lasta kongreso: Dusseedorf 1927 (Pentekoston).’

1. La delegitara kunveno (la 6-an de Junio 1927). La kunvenintaro decidis antaa la tagordo jenan rezolucion kon trati konkordato kaj por la komuna lernejo: La Germana instruista Unuigo kun -tutega energio kontraŭas tion, ke konkordatoj au ekleziaj konvencioj (kontraktoj, interkonsentoj) estos farataj, kim enhavas ati ankaŭ nur tusas statajn devoligojn rilate al la lernejo. Tiaj konkordatoj kaj eklezikontraktoi ne harmonias kun la ŝtata lernejoprerogativo, sen kiu la germana popollernejo ne povas plenumi siajn kulturtaskojn. Rilati al la regna lernejolego la Germana instruista Unuigo postulas, ke la laŭkonstitucia generala lernejo komuna por ĉiuj infanoj ĉiukaze restas la privilegiita lernejo kaj ke en la federaciŝtatoj, kiuj havas la laŭlegan lernGon konu)a). nur de federaciigo povas esti aliigita la ekzistanta lernejo. La konsntucie permesitaj lernejoj konfesia kaj laika estu organizataj nur post propono de la edukrajtantoj kaj ne malutilu la lernejan organizon afi . malplibonigi! la lernejan laboron.

— paĝo 17 de la PDF —

15

La Germana instruista Unuigo akrege batalos ĉiun regnolernejoiegan proponon, kiu ne kontentigos la klarajn konstituciajn oidonojn. Kiel estrara loko ree estas elektita Berlin kaj kiel prezidanto lerneja, konsilisto W o 1 f f. La proksima delegitarkunveno en Braunschweig 1928 okazos, la proksima generala instruista kunveno en Dresden (1929). Al la diskuto en ĉiuj landgrupaj asocioj estu submetotaj en 1928 la demandoj pri la finkonstruo lerneja kaj pri la eksterlandaj germanoj (eksterlanda germaneco) kaj la lernejo, en 1929: La lernejo kiel servanto de la interna kaj ekstera popolrepacigoj (paco inter la civitanoj kaj inter la popoloj). • Poste oni pritraktis ekonomiajn temojn: a) Rigardante la mizeron de la 4 0 0 0 0 s e ti o f i c a j g e instruis t o j la Germana Instruista Unuigo postulas de la regna parlamento, ke tiu enmetu en la budĝeton suplementan novan konton respondan al la mizero de la senlaboraj geinstruistoj kaj al respondeco regna. (En 1926 la regna parlamento konsentis la monsubtenon de 6 milionoj, en 1927 gi unue proponis monsubtenon de 2’/2 milionoj kaj poste rifuzis ĉiun monhelpon). f b) Rilate al la s a la j r a lli g o la Germana Instruista Unuigo surprizite konstatas, ke spite la grandega mizero ekonomia kaj multaj alarmkrioj el ĉiuj regnaj regionoj la regnaj registaro kaj parlamento malgraŭ multjara interkonsiligo faris neniun antaŭzorgon, por forigi la mizeron ekonomian inter la oficist- kaj instruistaro. j La generalaj ĉefpostuloj pri la salajraltigo estas jenaj: Nova envicigo dela instruistoj kaj oficistoj en la salajrgrupojn, neniu plimultigo de la grupoj, envicigo de la popolinstruistoj en la salajrgrupon apudege antauirantan la grupon de la universitate klerigitaj instruistoj. La 7-an de Junio okazis la un ua ĉ efk un v en o kun la temo, kies elekton kauzis la Pestalozzi-jubilea jaro: .Antaiizorgo pri la junulara bonfarto interne de la lernejedukado. — Referatis s-ino Doktoro Baumer, re.gnoniinistreja konsilistino por junularbonfarto, seKvante jenajn ideojn: Ĉiu germana infano havas la lege fiksitan rajton ■ pri edukigo al korpa, anima kaj socia moralecoj La laboro por la junulara bonfarto gis nun estis precipe laboro forigonta la ekzistantajn edukmalhelpajojn. Tamen sekve de la progresonta evoluo de industrio kaj tekniko la edukinflnoj de la familio kaj de la kunvivantaro estas forte malhelpataj. Tial la infano rajtas postuli de la stato certigi al la familio la evoluon de giaj klerigonta) fortoj kaj anstatauigi la familion tie, kie gi ne plenumas siajn devojn.

Rigardante de la vidpunkto de la infanrajto la evoluo de la ekonomio estas unuflanken direktata. Necesas igi la vivon kaj la ekonomion klerigontaj influoj, por ke la germana infanaro povu evolui korpe kaj anime ĉiuflanken La ŝtato estu pedagogiita. La gepatraro sentu plimulte sian respondecon, la oficistoj de la porjunularaj oficejoj estu intense pedagogiinstruitaj. La pedanteco de tiuj oficejoj estu forigita, kaj iii laboru kune kun la lernejoj. Tiun lastan ideon aparte pritraktis dua referatinto (Direktoro Lesemann, Hannover), finante sian paroladon per unuanime akceptita rezolucio: La lernejo estas gis nun la sola asocio socia tauga, kiu sen unuflanka partieco laulege fiksita piano laboras por la edukado de la tuta junularo

— paĝo 18 de la PDF —

\

16

(infanaro) de Ja popolo per ia klopodoj de oficistoj klerigitaj laŭ ŝtataj ordonoj kaj respondaj al la ŝtato. Por plenumi la edukan taskon la lernejo estu rajtigita influi la publ kan laboron por la junulara bonfarto en maniero responda al la graveco de la lerneja laboro. 1. Per leĝo oni ligu la oficejojn de la lerneja administracio kaj de la junularbŭnfartaj aŭtoritatoj laŭ jena modelo: a) landoficejo por la junularo — landoficejo porla lernejo — landkonsil intaro lerneja; b) distrikta oficejo por ia junulara’bonfarto — distrikta oficejo lerneja — distrikta lerneja konsilantaro; c) loka oficejo por la junulara oonfarto — loka lernejoficejo — lerneja konsilantaro loka. 2. La lernejo estu rajtigata interrilatigi al la oficejo porjunulara ankaŭ la infanojn antaŭ la akcepto ĉe la lernejo kaj post la forlaso de la lernejo. Infangardejoj estu sub gitaj al la influo de ia lernejoj (Tiuj infangardejoj gardas la infanojn ne . vizitantaj la lei nejon dum la gepatroj laboras de matene ĝis vespere). Ĉiuj apartaj edukejoj estu submetataj al la kontrolo de pedagogo ŝtata ekzameni*. La estroj de tiuj edukejoj pruvu instruitecon respondan al la celoj pedagogiaj de siaj ejoj. 3. Oni enoficigu ĉe la porjunularaj oficejoj kiel estron nur pedagogie instruitan fakulon. La porjunularaj oficejoj praktiku en la spirito de la ĝenerala , homara klerigo sendepende de ĉiu partieca aŭ religia tendenco. La lernejo . mem pli kaj pii fariĝu edukejo ankaŭ por la infanoj facile deirantaj de la vojo moraleca. Piednoto: Porjunulara oficejo — Tiujn oficejojn oni havas en la grandurboj interne de la urba administracio por jenaj celoj: Gardo de la < infanoj ĉe edukaj gepatroj; prizorgado de sengepatraj infanoj, kontrolo de la infanlaboro; aparta edukado por malmoraliĝantoj, konsilado ĉe junularaj juĝistaraj aferoj, bonfarto de la suĉinfanoj;, gardo de la patrinoj antaŭ kaj post la nasko, bonfarto de la lerneja junularo ekster la lernejo, zorgo pri la kampara restado de la mizeraj gelernejanoj, lerneja manĝigo. La id u a ĉefkunveno (la 8-an de Junio) malfermiĝis per la salutparoloj de la eksterlandaj delegitoj. La reprezentintoj de la sveda, nederlanda, angla kaj luksemburga instruisiasocioj akcentis la taskon komunan por ĉiulandaj geinstruistoj, konduki la junularon al la homara nobleco. La eksterlandaj germanaj geinstruistoj deklaris malgraŭ ĉiuj kontraŭaĵoj konservi la germanajn kulturaĵojn al la germanaj infanoj eksterlandaj. Poste instruisto Barth-Leipzig pritraktis la duan ĉeftemon de la Festalozzi-jubilea jaro: La ideo de la sinadministrado kaj la lernejo: En la tempoj mizeraj por ŝtato kaj ekonomio oni provas veki la fortojn dormintajn de la popolo. Tiamaniere la popolŝtato kreskis el la penso pri la sinadministrado., Necesas idealigi la penson de la sinadministrado bazante ĝin sur la penso de la popola komuneco. La lernejo pretendas la rajton, kiun alie oni donas al plej grandaj rondoj ekonomiaj kaj popolaj, nome igi la lernejanon kunrespondeca. El tio rezultas, ke la lerneja laboro estu aliigita, la vojo kondukos al la perlabora lernejo. La kunvenintaro faris unuanime la proponitan decidon pri sinadministrado jene: La popolŝtata lernejo devas klerigi la infanojn, por ke ili fariĝu homoj kun agema sento por la ĝenerala bono kaj kapablu iam partopreni la ŝtatan vivon memstare kaj pretante al la respondeco. La aparteco de la profesitaskoj intruistaj postulas kune kun la rezultatoj de la edukscienco la finkonstruadon de la lerneja administrado laŭ la principoj de la sinadministrado.

— paĝo 19 de la PDF —

17

La Germana instruista Unuigo rigardas kie! lernejon de sia programo la. generalan liberan statlernejon, por kiu ia stato faras la legajn fundamentojn, regulas la porinstruistajn instruadon kaj enoficigon, organizas kaj kontrolas la tutan instruadon – lernejan. . La Germana Instruista Unuigo postulas la arangon de la sinadministrado en ĉiuj administradaj oficejoj komencigante ĉe la opa lernejo kaj finigante ■ĉe la supera lerneja aŭtoritato per landa kaj regna lernejaj., konsilantaroj kiel ĉefa aŭtoritato. . Sur ĉiujn ŝtupojn de la sinadministrado estu starigitaj sinadministradaj korporacioj konsistantaj el elektitoj de ĉiaspecaj lernejoj koncernaj kaj reprezentantoj de la gepatraro.

Latvia Instruista Asocio. (Latvijas SKOlotaŭu Savienibai. ‘ L. I. A. fondis la kongreso de instruistoj de- Latvio en Tartu en 1917-a jaro. Dum nuntempa Latvio estis parto de. la cara Rusujo, oni malpermesis la profesian organizon de instruistoj. Post la revolucio de 1917 la cirkonstancoj ŝaŭj^iĝis; kun la politika libereco ebligis ankaŭ profesia organizo de instruistoj. La kongreso de instalistoj en Tartu diskutis krom araj gravaj demandoj pii lerneja politiko ankau la demandon pri organizo de inmruistoj kaj akceptis rezolucion, kiu invitis instruistojn fondi profesiajn organizajojn k ij aligi al Asocio. Komence la inviton povis sekvi nur malgranda parto da instruistoj, kiu estis. dissemita eti la vasta’ Rusujo. Tamen tiuj, kiuj restis en Riga kaj Vidzeme (Kurzeme estis okupita de germanoj), fondis unuajn profesiajn organizajojn, kiuj aligis al Asocio. La estraro de la Asocio, kiun elektis la kongreso, diligente eklaboris: komencis eldoni pedagogian gazeton „Latvijas Skola” kaj invitis ins’.riist jn al kunv- noj, por trovi vojojn al nova lernejo. La germana okupado ĉes gis tiun laboron. Komence de Septembro germana armeo okupis Riga-n kaj poste (en Februaro 1928) la restan teritorion de Latvio. La socia vivo mortis, ĉar ĉiuj organizajoj estis fermitaj kaj kunvenoj malpermesitaj. Kiam germani armio lau la Versala traktato lasis Latvion, en gi komencis la regado de komunistoj. Ankaŭ ĉe la komunistoj la Asocio ne povis renovigi sian laboron. Nur post la malvenko de la komunistoj kaj likvido de la bandoj de Bermonto (Novembrol919) la Asocio renovigis la interrompitan la-oron. Gi estis t-e intensiva. Baldaŭ tutan Latvion kovris in^^rui^l ij profunuiĝoi, kiuj preskaŭ ĉiuj aligis al Asocio. Nuntempe en la Asocio estas unuigitaj 32 instruistaj organizajoj, inter iii ankaŭ 4 de – majpl•imultoj (minoritaton: 2 hebreaj, I rusa, 1 blankrusa. En Asocio estas unuigitaj pli ol 3000 instruistoj. Dum la tuta temp u de sia ekzistado la ‘Asocio pleje atentis: 1. la unuigadon de instruistoj; 2. la defendon de jura kaj ekonomia stato de instruistoj; 3. la plivastigon kaj profundigon de ilia kleriga nivelo kaj 4. la akceladon de popola klerigado. Por atentigi tiujn-ĉi celoj’n la Asocio kunvokis kelkajn kongresojn, konferencojn kaj kunvenojn, arangis kursojn, pedagogiajn sem ijnojn kaj refeiatojn, organizis pedagogian oficejon, kiu donas konsilojn kaj gvidas la instruistojnserĉaritojn en serĉado de hovaj vojoj de kletigo, arangis pedagogian muzeon, kie – oni donas konsilojn al instruistoj pri uzado de instruiloj. Krome la Asocio eldonas dusemajne pedagogian- revuon por instruistoj kaj gepatroj. El neperiodaj eldonajoj estas menciindaj la serioj «Lerneja Literaturo” kaj-.

— paĝo 20 de la PDF —

18

..Historiaj Fontoj”. Al historiaj instruiloj oni devas aldoni c. 600 historiaj diapozitivoj de antikva, meza kaj nova epoko,. Multe da energio dedicis la Asocio al propagando kaj defendo de demokratia lerneja sistemo. Jam de sia fondiĝo la Asocio agitis por la sistemo de unuigita lernejo. . Ĝi konsistas el prepariga (Vorschule) 1-2 lernejjaroj kaj fundamenta (Ĝirundschule) klasa 6lernejo, kiuj estas devigaj al Ciuj infanoj. Post la fundamenta lernejo oni povas transiri sen ekzamenoj al meza au profesia lernejoj kun 4-5 jara kurso. Por la ceteraj infanoj estas deviga perfektiga lernejo. La Asocioatingis, ke la parlamento preskaŭ entute akceptis tiun projekton en speciala lego pri klerigaj institucioj km lau gi arangis ciujn lernejojn ep Latvio. La laboro de Asocio ne limigis por Latvio. Ĝi etendis ankaŭ trans la limoj. Lau iniciativo de Asocio fondigis en Riga Internacia Oficejo de Instruistoj, en kiu partoptenas la instruistoj de Latvio, Estonio kaj Litovujo. La oficejo kunvokas Ciujare internaciajn instruistajn konferencojn. Ĝi okazas Liuvice en Riga, Kaunas kaj Tallin. Ne malpli ol la idean laboron la Asocio atentis la materialajn interesojn de instruistoj. Ĝi klopodis por plialtigo de salajro kaj por pli bona arango de gia elpago. Lau iniciativo de Asocio oni fondis apartan komunan malsanulan kason por instruistoj, al kiu estas aligintaj preskau ciuj instruistoj de Latvio. Plie sparkaso kaj kooperativo. Tiuj-Ci institucioj laboras en konsento kun la Asocio kaj apogas gian laboron materiale. La Asocio posedas domojn en Riga, ce Riga marbordo kaj bienon apud Tukum, kie la instruistoj povas somere ripozi. La estraro konsistas el prezidanto P. Kula, vic-prez. 1. RitinS kaj de J. lvanovskis, K. Dekens, Fr. Osis, J. A.berbergs, Fr.Vitenbergs kaj K.Videnieks. La gazeto estas „Musu Nakotne” (Nia estonto). K. B r u k li s, Aisunga, Latvio.

Instruistaj Asocioj en Novzelando. „Novzelanda Instituto Edukada”. — Membronombro 5156. — Gazeto: „National Education” — monata. — Prezidanto: S-ro F. L.. Combs, M. A. — Jara kunveno ce Wellington, 9.—13. Majo 1927. — Ĉefaj decidoj: Ke tiu ci jara kunveno jesas kiei opinio pri la dungado de edzigintaj instruistinoj ke edzigeco ne devus veni en la demandon pri la dungado de instruistoj. — Ke pro la granda nombro de instruistinoj kaj la specialaj bezonoj de knabinoj en niaj lernejoj la tempo venis por la enoficigo de kapablaj virinoj en la inspektoraro kaj administracio de la Edukada Fako. — Ke definitiva periodo de forpermeso estu permesata al geinstruistoj post dek jaroj de laboro por la celo de eduka veturado eksterlanden. — Ke ciuj komencantaj instruistoj, enkalkulante novicojn kaj studentojn de instruistaj kolegioj aŭtomate igu pagantoj al la pensiuma konto. — Ke la subteno de la ministerio por Edukado estu petita por la jena propono: ke la Edukada Fako liberigu du instruistojn nomitajn de la Instituto el instrua laboro, por ke iii laboru kun oficisto de la Fako en la preparado de nova salajra skalo lau celo 8 de la Instituto (Fundamenta salajro por instruistoj estu pagata sendependa de meza nombro de geknaboj vizitantaj, kun aldonoj por servado, diplomoj profesia kaj hejma respondeco). „New Zeland Asocio de Lernejestroj”. — Prezidanto: A. J. C. Hall..— Gazeto kaj jara kunveno kiel „Newzelanda Instituto Edukada*. — Ĉefaj decidoj:

— paĝo 21 de la PDF —

19

Ke la instruistaroj de lernejoj estu lau nombro de lernantoj kaj ne lau meza vizitado. — Ke Ia Fako klopodu pri la presado de normigitaj kaj diagnostikaj teSfoj por uzado en ĉiuj lernejoj en N. Z. „Asocio de subinstruistoj en .N. Z.-aj ŝtataj Lernejoj”. — Prezidanto: H. R. Fisher. — Gazeto: „Nationat Education”. — Jarkunveno: 9-an de Majo 1927. Decidoj: Ĉar estas tiom multaj instruistoj senoficaj ni opinias. ke la tempo estas taŭga por tuja malpliigo de la grandeco de la klasoj kaj konforme pliigo de la instruistaroj. «Nov-zelanda instruistina Asocio”. — Prezidanto. F-ino Ednted-. — Gazeto: «National Education”. — Jara kunveno: 14-an de Majo 1927. — Decidoj: Ke tiu ĉi asocio forte plendu pri la tendenco de Edukadaj Konsilantaroj, diferencigi inter fraŭlinoj kaj sinjorinoj, kie tia diferencigo neniigas la gradigitan liston, kiu estas la oficiala normo de lerteco. — Ke por la utilo de la infanoj kaj la ŝtato neniu klaso devus superj tridek lernantojn po diplomita geinstruistoj en la infama fako, kaj ke en la meza fako ne devus superi fri-dek-kvin. » Atentu ke la superaj asocioj estas efektive nur specialaj fakoj de la N. Z.-a Edukada Asocio unue menciita.c. J. A d c o c k, ‘D. B. E A., lernejestro, ,

Te Uku, Aucklando.

Kelke da vortoj pri Instruista Asocio en Pollando. La pola instruistaro de unuagradaj — elementaj — lernejoj en Polio fondis sian profesian Asocion — pollingve – ,,Zwiazek Polskiego Nauzsycielstwa Szkol Powszechnych” — Z. P. N. S. P. — en Aprilo 1919. Antaŭ la mondmilito polaj instruistoj estis organizitaj nur en austria parto de PoL lando, en la rusa parto instruistoj kunvenadis kaŝe, konspire. — La Instruista Asocio havas 37598 membrojn, t, e. 59,2″/,: de tutlanda diversnacia instruistaro. Ekster la nomita unuigo staras malforta Kristan-Nacia Instruista Societo kaj malgrandaj ‘ alinaciaj organizaj‘oj. La celoj de Z. P. N. S. P. estas jenaj: a) kunigi ĉiujn instruistojn en la republiko por la plibonigo de ekonomia kaj intelekta stato de la membroj, b) defendi la sociajn kaj jurajn rajtojn de iii, c) progresigi la metodojn de instruado kaj popolan klerigon, d) helpi al ekonomia progreso de la lando. Dum kelkaj jaroj de sia ekzistado la Asocio senĉese postulas por ĉiuj infanoj senescepte devigan 7-jaran instruadon en elementaj lernejoj, kiet fundamenton por la postea 5-jara mezlernejo. Tiujn-ĉi postulojn kaj aliajn submetas -en la parlamento kaj senato 11 asocianoj — 2 senatanoj kaj 9 parlamentanoj el centraj kaj maldekstraj partioj. La prezidanto de Z. P.N. S.P. estas de komenco energia kaj muhŝatata senatano Stanislaw Nowak. La ĉefestraro de la Aspcio eldonas en Varsovio — Warszawa — kelke da gazetoj kaj revuoj. Ĉiu membro ricevas ĉiusemajne ampleksan «Gios Nauczycielski” —■ «Voĉo de I’ Instruisto” — kun sciigoj pri profesiaj aferoj, la monata aldono «Praca Szkolna” («Lerneja Laboro”) enhavas artikolojn pri instruado kaj edukado. Krom tiuj aperas — monata scienca revuo «Ruch Pedagogiczny“ («Pedagogia Movado”), kvaronjara «Szkota Specialma” («Speciala Lernejo”) por la instruistoj de blinduloj, .surdmutuloj k. a., — kvaronjara «Polskie Archiwum, Psychologji” («Pola arhivo de psikologio”), dumonata «Polska Oŝwiata Pozaszkolna” («Pola eksterlerneja klerigado”), — kvaronjara »Roboty reczne” («La manlaboroj”), — la monata «Wiedza i Zycie” («Scienco kaj la vivo”), — fine belaspektaj, ilustritaj, ĉiusemajne

— paĝo 22 de la PDF —

20

aperantaj „Plomyk“ kaj „Plomyczek“ („La Flamo” kaj „La Flameto”) por gelernantoj de elementaj lernejoj. Al tiu el aro da gazetoj oni devas aldoni dek lokajn instruistajn gazetojn, eldonatajn en pli gravaj urboj de la lando. La plimulto da instruistoj laboras en malbone arangitaj, malvastaj lernejĉambroj, tial iii ofte malsanigas kaj mortas pro ftizo. En la vicoj de unuigita kolegaro aperis penso, ke estas necese savi malsanulojn. La V-a ĉefkunveno de delegitoj en 1923 decidis unuanime, ke ĉiu membro krom ordinara kotizo -pagu Ĉiumonate imposton 10;0-an de sia salajro. is Gnun oni kolektis tiavoje 2 500 000 zl. (280 000 dolarojn). Tiu ĉi monsumo sufiĉis por konstrui ‘ grandegan imponan sanatorion, arangitan lafl la plej novaj metodoj. Gi akceptas 200 ftizulojn. En la pura aero de Tatry-montaro la malsanuloj ofte reakiras sanon kaj farigas pli fervoraj pioniroj de la Asocio. Proksime de Zakopane, kie trovigas la Sanatorio, oni aĉetis bienon, kiu liveras produktojn — nutrajon por la malsanuloj. Sanaj gekolegoj bezonas ripozlokon dum somera libertempo. Por iii estas organizataj ripozkolonioj kaj pensionoj en ses lokoj apud la maro kaj en la montaro. En Zakopane la Asocio havas propran Turistan Hejmon. Multaj sekcioj prenis al si patton de la multflanka laboro de V Asocio. Ekzistas apartaj fakoj por antaŭlerneja edukado, desegnado, muziko, instruistaj ekskursoj, eksterlandaj interrilatoj k. a. Estas projektata arango de Kongreso por slavlandaj instruistaj asocioj. La ekskursa sekcio akceptis kelkajn grupojn de ĉeĥaj kaj slovakaj instruistoj kaj organizis krom tio la unuan ekskurson eksterlandan al Ĉeĥoslovakio. Lafl decido de la lasta ĉefkunveno (Novembro 1927) la 1%-a imposto estas de nun destinata por konstruado de instruistaj hejmoj en pli gravaj urboj. La instruista hejmo en la ĉefurbo enhavos jnter alie loĝejojn por infanoj de instruistoj kaj orfejojn. B. Gluchowski.

La Konferenco de Geinstruistoj en Litovio. La 31-an de Decembro 1927 en Kaiŝiadoriai okazis la konferenco de la geinstruistoj de la distrikto Trakai. Partoprenis ĉirkaŭ 80 geinstruistojInter alie k-do E. Medisaŭsko parolis pri la internacia linguo Esperanto. Poste estis akceptita la jena rezolucio: „La 31-an de Decembro 1927 la konferenco de la -geinstruistoj de la distrikto Trakai, aiiskultinte la paroladon de instruisto Edv. Mediŝahsko pri la internacia, lingvo Esperanto kaj vidinte ke internacia lingvo Esperanto . estas tre utila, sufiĉe disvastigita kaj en diversaj lernejoj por diversaj celoj vaste uzata, decidis: ■ 1. rekomendi al ĉiuj geinstruistoj lerni internacian lingvon Esperanton, 2. per diversaj rimedoj apogi kaj disvastigi la menciitan lingvon, 3. peti la Ministerion de Klerigo, fondi dum somera libertempo kurson de la lingvo internacia Esperanto por la geinstruistoj de la elementaj lej-nejoj.” E. MediŝaUsko.

KORESPONDADO. Svedujo: Jenaj sinjoroj en Svedujo deziras korespondi ’ kun samideanoj: S-ro P. K. Almgrcn en Surahammar (germanlingve) kaj G u stav G u 11 i n en Endre, Sylfaste, Gotland (esperante). … Oni sin turnu al iii.

Mendu viajn librojn en la administrejo de I.P.R.I Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz. Bohemio.

— paĝo 23 de la PDF —

DIVERSAĴOJ. I. P. R. kiel informilo. Gios Nauczycielski (Pola instruista gazeto), n-ro 3, 1928 aperigas du artikolojn el IPR, n-ro 5-6, 1927, tradukitajn de nia amiko B. Giuchowski, Warszawa.

Kunlaborantoj por IPR. Prof. Dr. Wicke-Chemnitz ankoraŭ eniris la rondon de niaj kunlaborantoj, klujn ni anoncis en n-ro 1, 1928.

Donaco al IPR. K-o Spangs-LKpzig donacis 5 M ;e sia nocio.

Ŝanĝo en la Estona Abontarifo. Est. kr. 3 (anstataŭ mark. est. 300).

Tra Austrio. Varbpresajo kun 21 bildoj el la bela Austrio. Eldonita de la Ministerio por Komerco kaj Trafiko laŭ instigo de ĉefinspektoro H. Steiner. — Petu senpagan alsendon de Austria Trafik-Oficejo, Wien I, Friedrichstr. 1. Pro troaltigo de la pezo ni bedaŭrinde ne povas aldoni ĝin al IPR.

Liliput- Esperanto -Vortaro. Esperanto-Deutsch, 10000 vortoj, interparoloj sur 555 pagoj; DeutschEsperanto; 12000 vortoj, gramatiko, interparoladoj sur 629 pagoj. Foliumante en la vortaroj oni kredas esti Gulliver en pigmea biblio: sur 5 cm alta pago 20 linioj. Tamen tre klaraj tipoj. Ĉiu volumo 1 M. Librejo Schmidt h. Giinther, Leipzig, Hofmeisterhaus. Mendu nur per IPR.

Centra Esperanto Librejo. En la jara generala kunveno de akciuloj de la Anonima Societo „Centra Esperanto Librejo” en Hago (Nederlando), la bilanco, perda- kaj gajnakonto estis aprobitaj kaj la dividendo fiksita je 6% (antaŭan jaron 5b2°/o). Kiel komisaro estis reeliktita s-ro Ravestein jr. . Centra Esperanto Librejo, Bankastr. 2a, ’o-Gravenhaĝe, Nederlando.

Alvokoj. Fondigis „Filozofia Rondo Esperantista”. Kion gi volas? Apartenas al la Esperanto-movado amikoj de la plej diversaj filozofiaj’ sistemoj. Progresemulo scias, ke estas bona, pliriĉigi seninterrompe sian pensaron per taŭgaj ideoj de aliaj. Tial la filozofiemaj esperantistoj rondigis, por interŝange malfermi siaj’n internajn saĝtrezorojn. Afable disponigis por tiu la gazeto „Interniaro” siajn pagojn. Interesuloj sin turnu al la organizinto: T. W. Teich, landsekretario de la .Interniaro” Hansa-Allee 249, Dusseldorf-Oberkassel.

Kolegoj instruistoj de matematiko, interesigantaj kaj dezirantaj partopreni la ellaboradon kaj praktikan elprovadon de l’matematika terminaro en Esperanto, estas petataj konigi sin al R. Sikorski, Vrhne-Piatnicka, 9, kv. 2, Smolensk, Sovet-Unio.

— paĝo 24 de la PDF —

‘

-.As

SAT (Sennacieca Asocio Tutmonda) estas la monaorganiza.o de proletariaj esperantistoj, celanta” utiligi esp-on. . •. por la laboristaro tutmonda. . •. SAT eldonas: 1.) interesan kaj utilan Jarlibron (senpage por la membroj); 2.) ilus tri ia ^semajnan gazeton ,,S®sina«Wo“ kun monata aldono „La Lernanto41;. 3.) monatan, ilustritan, literatur – scieno – pecd^g^c^^ian organon ^Sennacieca Revuo“; 4.) bibliotekon en -literaturaj, socipolitikaj kaj sciencaj verkoj. .-.

-«■■■«■■■■■■■■■■■■alPetu informojn aŭ specimenon Ce:

R. LERCHNER,’ Colmstr. 1,

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala jurnalo de la Esperantomovado en granda, tagjurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 401andoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

LEIPZIG O 27.

HEROLDO de ESPERANTO HORREM B. KOLN, GERM.

Esperanto Junularo

La plej malkara

Universala Instruilo kaj Praktikilo. La gazeto de la juna generacio Abonprezo? jara por 8 numeroj 8 leterafrankoj al eksterlando, (=8 respondkup.)= 1 Sm, 0,48 us. doi., 3 Rm., 2,50 sv. fr., 2br. Si l. Oni povas aboni kvaronjare.

Aa.onejwez.os Anoncetode 10vortoj’krom unu adreso) 2 leterafrankoj al eksterlando. Redaktejo kaj administrejo; A. MEDPERT, WEDELLSTR. 17, Lelpzig N 23, Germanujo.

P -o-

-ando. Se W konas Esperantoinstruiston, kiu na Jam legu: Int. Pad. Rev. bonvoiu sciigi tias adrason al iu administrujo.

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj,la cetera teksto nur en Esperanto. Jarabono nur 2 sv. fk. au egalvaloro. Kolekti va jarabono (mintmume 5 abonoj al sama adreso) 1.50 fk. ĝis 1.10 fk. Specimeno tute senpage de la Administrado

VERDA STELO, Horrem bei Koln (Germ.)

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T. A. G. E.

7-a JARO N-o 4-5

APRILO-MAJO I92S

— paĝo 2 de la PDF —

Enhavo, 1. Al la kolegoj. — D-ro Dietterle, Leipzig.

2. Internacia Oficejo pri Edukado. — Prof. Pierre Bovet. 3. IALA. — D-ro Dietterie. Leipzig. 4. Diversaĵoj.

— paĝo 3 de la PDF —

Aprilo-Majo 1928′

7-a Jaro. N-o 4-5

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: HANS LUDWlG, Pima-Posta IV-b (Germanujo) A d m i n is t r ej o: M. GOLDBERG, Frohburgerstr. 68 p., Leipzig S 3 (Germ,.), poŝtĉekkonto Leipzig 20 410 — Anoncoj: La linio, 3 mm alta, 6 cm larga, kostas 0,30 M.

Al Ia kolegoj. (Alvoko de D-ro Dietterle – Leipzig.)

Ne estas necese, paroli pri la lasta celo de nia Esperanto-movado! Pri gi ni ĉiuj tute konsentas: ..Enkonduko de Esperanto, kiei dua lingvo apud la gepatra, en ĉiuj lernejoj de la mondo”. Sed ni ne konsentas pri la vojo al la celo. Kvankam D-ro Zamenhof iam diris: „klara kaj rekta kaj tre difinita, gi estas, la voj’ elektita”, tamen ekzistas inter la samideanaro tre • multaj personoj, kiuj ne havas klaran ideon pri nia vojo. lli ne vidas, ke oni povas progresi sur gi nur „paŝo post paŝo”, ke gi bezonas „1’ obstinon kaj la paciencon”, ke oni ‘ne povas fari la duan, au eĉ, la lastan, paŝon antau la unua. lli tuj volas vidi la „finan venkon”, ne pripensante, ke ni nur „post longa laboro atingos la celon en gloro”. Tre facile kaj tre baldaŭ ili laciĝas pro tio kaj el entuziasmigintaj idealistoj farigas rezignantaj skeptikuloj kaj senkuraguloj. Al ĉi tiu speco mi alkalkulas — iii pardonu, sed per komplimentoj ni ne progresos! — grandan parton de tiuj, kiuj jam hodiau postulas la tujan devigan enkondukon de Esperanto en ĉiuj lernejoj de la tuta mondo, ne pripensante, kion tio signifas kaj postulas. Ke mi estas konvinkita Esperantisto, pri tio verŝajne neniu dubas, kiu konas min. Des pli oni jam ofte miris pri mia sintenado rilate la nomitan postulon. Antau kelkaj jaroj en samideana kunveno mi diris duonŝerce, sed cetere tute serioze: „Se mi hodiaŭ farigus instruministro, mi — kvankam konvinkita Esperantisto — nepre rifuzus la peton kaj postulon, tuj devige enkonduki Esperanton en la lernejoj de mia ministra sfero. Pro tre simpla kialo! Supozite, ke niaj regna kaj landaj parlamentoj farus tiurilatan decidon, mi protestus, ĉar ni travivus nur grandan fiaskon. Mankas la sufiĉa nombro de bone por la instruo edukitaj instruistoj. Sen bonaj instruistoj neniu bona instruado! La Esperanto-instruado en lernejoj okazu nur bone au tute ne. Malbona instruado forpelas la interesulojn, gi enuigas la lernantojn; la infanoj ĉiam kaj ĉie interesigas kaj anime varmigas por iu ajn instrufako nur, se gi estas en la manoj de bona instruisto”. — Multaj ne povis kaj ne volis kompreni ĉi tiun mian dirajon. Oni rigardas la demandon kaj la postulon pri instruistoj d u a demando post la postulo pri generala enkonduko en lernejoj, kiu laŭ ilia opinio estas la u n u a kaj La venonta numero aperos la 20-an de Junio.

— paĝo 4 de la PDF —

2

ĉefa. La ĉefa, jes! Sed realigebla nur kiel dua post la unue citita! Des pli mi gojas pri artikolo, kiun nia lerta kaj agema kunbatalanto, Dr. Vogt en Stuttgart (kiu ne estas .pedagogia fakulo”) skribis en .Germana Esperantisto” Dec. num. 1927 pag. 16(5 sub la titolo: .Unsere Werbearbeit“ (Nia propagando-laboro), kaj mi ĉi tie donas — libere tradukante — kelkajn de liaj frazoj, kiuj meritas la atenton- precipe de niaj instruistaj gekolegoj. Li diras: Jam antaŭe unu ej la gvidantaj Esperantistoj atentas pri do, ke por nia movado kun ĉiu tago, dum kiu gi kreskos en pli vastaj rondoj, ekestas alia dangero, nome la dangero, ke ni ne havos sufiĉe da taŭgaj instruistoj, se iufoje — kaj tio povas okazi — oni subite postulas de ni, ke ni prezentu instruistojn por centmiloj da novaj adeptoj. Gi tiu dangero, kiu minacas al nia movado, ne estas timo antaŭi tantomo. Lau mia opinio gi estas treege granda; mi devas esprimi la timon, ke ĝi — kvankam ĝi ne detruos ĝin entute — povos malhelpi nian movadon dum jardekoj, se ni ne sufiĉe frue agos kontraŭ gi. Oficialaj institucioj, kiuj estos decidintaj favore al Esperanto, nepre estus tute seniluziigitaj, kiam iii devus konstati, ke mankas la necesaj instruistoj por solvi la demandon pri enkonduko de Esperanto en la lernejoj. Do, ŝajnas al mi la plej grava kaj urga postulo niatempa, zorgi, por ke oni varbu unue kaj antaŭ ĉio inter la instruistoj de ĉiaj kategorioj kaj ke oni instigu ilin, lerni la mondhelpllngvon——– — nur la solvo de la instruisto-problemo garantios la ĉiuspecan sukceson. Vidu la ^isnunajn metodojn! La plendoj, ke la kursoj kutime komencigas kun 20—40 lernantoj kaj finigas kun eble 5, sole rezultigas el la fakto, ke mankas .taŭgaj” instruistoj. La kursgvidantoj, kiuj certe kiel laikoj gis nun faris treege dankindan, penplenan laboron, devas esti anstataŭataj per fakuloj — – ——. En la momento, en kiu ni por la diversaj landoj havos sufiĉe grandan nombron da instruistoj, favoraj al Esperanto, nia propagando estos multe pli efka———— .La instruistoj mem estos la plej valoraj kunlaborantoj por la propagando kajla plej bonaj varbantoj inter la junularo. Instruisto, kiu aligas al granda kulturmovado, tion faras nur el plej interna konvinko, sed tiam li ankau kun ĉi tiu konvinko povos varbi por la afero, kiel neniu alia. Do, Esperantistoj tutmondaj, pripensu, ke la plej ĉefa tasko dum la venontaj jaroj estas la jena: varbi la fakulojn (t.e. la instruistojn de ĉiuj lernejaj kategorioj)! Tio estas la plej grava laboro farebla por nia movado.” Tion Dr. Vogt skribis por la tuta Esperantistaro, por montri la propagando-vojon nuntempe irendan. Mi limigas min, montrante nur tion, kio sekvas el liaj vortoj por ni — la instruistoj. Mi ne parolu pri la ideo — tre bona — ke ne nur .instruantoj”, sed .instruistoj” gvidu kursojn en niaj grupoj ktp. Mi scias multe pli bone ol aliaj, ke inter la kursgvidantoj estas bonegaj instruantoj. Sed, se oni enkondukos oficiale Esperanton en la lernejoj, la rigistaroj ne demandos pri .instruantoj”, sed pri .instruistoj”, pri pedagogiaj fakuloj. Tion ni pripensu! Tial la definitiva sukceso de nia propagando dependos de nia sintenado, de la gekolegoj. Tio estas por mi kvazaŭ aksiomo, ne bezonanta pruvon — kaj cetere la jeno:

— paĝo 5 de la PDF —

3

1. .La instruistoj dum la nuntempa stato devas esti ia ĉefaj defendantoj kaj adeptoj de la mondhelplingva ideo. t 2. Ĝi tiu ideo postulas idealistajn sentadon kaj sintenadon. 3. Ne estas jam .idealisto”, kiu parolas pri la ideo nova kaj laute aklamas ĝin. 4. Vera idealisto devas esti pioniro. 5. Pioniroj estas homoj, kiuj laboras, laboregas, kulturantaj kaj preparantaj la kampon por la ideo, sur kiu ĝi povas kreski kaj porti fruktojn, tute egale, ĉu ili mem ankoraŭ vidos la fruktojn. (Mi havas mian specialan pensmanieron pri kolegoj, kiuj lernas Esperanton n u r, ĉar iii atendas profiton nur por si mem kaj ne unualinie por la homaro, por la- nova generacio!) Kaj permesu la ironian demandon: ĉu eble .idealismo” konsistas en tio, ke oni lasas labori la aliajn, la .praktikajn” homojn, la .simplajn laboremulojn”, kiuj estu sufiĉe taŭgaj, por esti forpuŝataj post farita laboro, kiam venos la tempo de .profito”? 6. Labori por nia ideo, esti ties pioniro, i. a. signifas: krei taŭgan organizacion, aligi al gi, kreskigi gin, fari ĉion, por gon plibonigi — kaj ne stari flanke kaj atendi, kio tine rezultos el la laboro de aliaj. 7. Ĝiu, kiu konas la historion, scias, ke neniu nova ideo iam ajn venkis sen bona organizado kaj lertaj organizantoj, kiuj dediĉis siajn tempon, forton, vivon al la organiza laboro por sia idealo. Homoj, kiuj ne komprenas tion, povas ja nomi sin ..idealistoj”, sed iii ne estas tiaj. Ili estas .iluziistoj”. Mi malkaŝe konfesas, ke mi por tia idealisto, kiu ne celkonscie laboras, donas eĉ ne unu pfenigon. Kaj se iu ajn sentas sin ofendita pro tiu vorto, li pripensu, ke mi tute samopinias kun D-ro Zamenhof!! 8. Se ni trovos la atenton kaj la simpation de la instruistaj asocioj por nia movado, la generala enkonduko de Esperanto estos garantiata. Sed , la simpation kaj la definitivan aprobon de la instruistaj asocioj (naciaj kaj internaciaj) ni atingos nur per firma kaj forta unuigo de ĉiuj Esperantistaj instruistoj al respektinda laborkapabla asocio, al TAGE. Do, la tutmonda instruistaro Esperantista, bezo nas tre disciplinitan or•ganizadon kaj sufiĉe imponan organizacion. Gis nun ni eĉ ne havas sufiĉan statistikon pri la movado inter la gekolegoj, kiuj estas anoj de la mondhelplingva ideo, ne statistikon pri Esperanto en lernejoj pro la mankanta disciplino, ne kompletan adresaron ktp. Nur por la malgranda Saksujo oni povis komenci la tiurilatan arangon. TAGE (T u t m o n d a A socio de G e i n s t r u i s t o j E s p e r an t istaj), ‘ankoraŭ juna entrepreno, volas forigi ĉi tiujn malhelpaĵojn. Gis nun gi havas ĉirk. 600 membrojn. Sed dum kelkaj monatoj mi povis konstati la ekzistadon de pli ol 3000 gekolegoj Esperantistaj en la mondo kaj fiksi ties adresojn, kaj verŝajne post malmulta tempo mi povos konstati, ke ekzistas multe pli. Bonvolu, gekolegoj, kolekti adresojn de instruistoj gis nun ne konataj en nia .Kunlaborado”, (pri kiu mi raportos ankorau ofte) kaj sendi ilin al ties sekretariino, fraulino M. Moelke, Sommerfeld, Nieder-Lausitz (Germanujo)! Ĝiuj aligu al nia. internacia organizacio, ĉiuj subtenu gian gazeton, abonante gin! Kaj ĉi tiu unu gazeto, I. P. R. (Internacia Pedagogia Revuo) nuntempe sufiĉas; gi estos science objektiva, pure pedagogia kaj politike neu-

— paĝo 6 de la PDF —

4 trala, ĝis kiam venos la tempo, kiam ni povos ‘havigi al ni la lukson de diversspecaj Esperanto-gazetoj por instruistoj. TAGE postulas nur tre — eble tro — malgrandan kotizon. La abono por 1. P. R. estas ridinde malalta. (Membrokotizo por TAGE inki. abonprezo por 1. P. R. 3 germanajn markojn pojare! Nur la aligo de multaj, espereble ciuj, gekolegoj kaj la kunlaborado komuna povos garantii la pluan vivon kaj fruktodonan laboron de la nomitaj entreprenoj. Vi, karaj gekolegoj, konas la celon de nia movado, vi audis pri la vojo al gi — iru la v o j o n ! Internacia Oficejo pri Edukado.

Tre atable 1PR petis de mi artikolon. Eble la plej utila kunhelpo, kiun mi povas alporti al la esperantista instruistaro, estas konatigi iom detale la Internacian Oficejon pri Edukado, al kiu tiel kore tiom da esperantistoj donis sian simpation. La kunlaborado de B. 1, E. — 1. E. O. (Bureau international d’ Education — lnternacia Oficejo pri Edukado) kaj esperantistaj instruistoj ne estas afero de estinteco (ni ciuj memoras la .Paco per L e r n e jo“-kongreso en Praha); ankau dum la venontaj jaroj ni celas utilan kunlaboron kun TAGE: ekzemple, per eldono de pedagogia jarlibro pri naciaj klopodoj de instruistaj asocioj. Kio do estas lnternacia Oficejo pri Edukado en Ĝenevo? La ideo de tia centro jam havas longan historion. Oni trovas gin en kelkaj verkoj de Komensky (Comenius), la granda ceha pedagogo kaj pacemulo, la pioniro de novaj metodoj por finigo de malpaco per eduko de popoloj. Sed, kompreneble, la komenco de 1’ dudeka jarcento, kun siaj multoblaj internaciaj kongresoj kaj entreprenoj, estis speciale favora al disvolvigo de tiaj planoj. En du rondoj cefe la ideo kreskis; en du landoj, Usono kaj Svisujo, kiuj, kiel federaj statoj, bonege ekkonis la valoron, ec la neceson de oficejoj por disvastigi konojn kaj informojn pri translimaj institucioj. * En Svisujo, D-ro Zollinger, el Zurich, jam en 1901 proponis al la Svisa registaro starigi internacian oficejon pri edukado. En 1912 kaj 1922, ce diversaj kongresoj, li senlace refaris la saman -proponon, kaj altiris al gi la efikan simpation de Ĝenevaj famaj pedagogoj: Claparede kaj Ferriere. En Usono la ideo pri monda oficejo estis subtenata speciale de pacemuloj. La granda asocio por paco per lernejo (nun ..American School Citizenship League”) kaj gia viglega sekretariino, Mrs. Andrews, sukcesis interesigi la oficialajn rondojn pri la afero. La Usona registaro ec petis la Nedemandan kunvoki en Hago je autuno 1914 ciujn statojn por partopreni al unuan oficialan priedukan konferencon, kiu estus devinta starigi interŝtatan oficejon pri edukado. La milito malhelpis la kunvenon. Sed ankoraŭ post la milito la samaj rondoj daurigis siajn, klopodojn kaj proponis al la Packonferenco en Parizo starigi, per la pakto mem, kiu organizus la Ligon de Nacioj, Edukoficejon, paralele al la Laboroficejo. lli ne sukcesis.. La nuna Ĝeneva 1. E. O. estas tute modesta kaj privata afero. La celoj estas la samaj, kiajn D-ro Zollinger kaj S-ino Andrews intencis efektivigi per oticiala institucio. Sed la rimedoj, cefe la financaj, estas malgrandaj. 1. E. O. estas privata asocio kun membroj au individuaj, au kolektivaj. Tiuj lastaj estas speciale gravaj, car tiel grandaj, ec grandegaj asoeioj estas kun-

— paĝo 7 de la PDF —

5

laborantaj. Ekz. TAGE mem aliĝis kiel membro. Inter aliaj internaciaj kolektivaj membroj ni citos nur kelkajn: New Education Fellowship, Federacio de duagradaj instruistoj, , Kristana junulinaro (YWCA). Kompreneble la Oficejo mem estas religie tute neutrala. Gi nur celas servi, kaj ĝiaj servoj povas esti uzataj de ĉiuj. Gia unua ambicio estas alproksimigi kaj kunigi klopodojn diversajn. Tial I. E. O. partoprenas ĉe la Pariza Instituto por Intelekta Kunlaboro la kunvenojn de la Ligila Komitato de asocioj, kiuj laboras por disvastigi en la junularo la ideojn de la Ligo de Nacioj kaj de internacia kunlaboro. • Estis granda gojo por I. E. O. audi, ke la Internacia Kongreso de Instruistoj, kunveninta en Januaro 1928 en Buenos-Aires, unuanime aprobis gian programon kaj favoris la starigon de naciaj centroj, korespondontaj kun tiu de Ĝenevo. La Monda Ferderacio de Edukaj Asocioj, kiu en 1927 kunvenis en Toronto, akceptis la inviton de I. E. O. kaj venos al Ĝenevo je la fino de Julio 1929. Tiu granda kunveno estos eble tre grava por la unuigo de ĉiuj, kiuj nun diversflanke laboras por la alproksimigo de popoloj per lernejoj, instruistoj kaj junularo. Sed tiu klopodo, por kunligo de pedagogiaj fortoj estas nur unu el la celoj de I. E. O. Ĉiutage gi ricevas, per leteroj au vizitoj, demandojn pri eduko en diversaj landoj, kaj respondas ilin. En pli ol 50 ŝtatoj gi havas kompetentulojn kiel korespondantojn, kaj per iii gi povas sufiĉe rapide klarigi la plej multajn demandojn. Kelkafoje tiuj informoj ne sufiĉas; necesas starigi enketon, kiu permesas kompari la situacion en la diversaj partoj de la tuta mondo. Tiamaniere I. E. O. jam informigis pri interlerneja . korespondado, pri postlernejaj okupoj de infanoj, pri klopodoj por interrilatigi la gepatrojn kun la instruistoj, k. t. p. Kvarfoje en la jaro bulteno donas al la membroj detalojn pri tiaj enketoj kaj tre valoran, bibliografion. Mi jam diris, ke la agado de I. E. O. estas tute objektiva, scienca. Oni profitis tiun spiriton por kunvoki, je komenco de Aprilo 1928, en Luxemburg, malgrandan, sed sufiĉe gravan kunvenon por studadi dulingvecon, t. e. la psikologiajn kaj pedagogiajn demandojn, kiuj naskigas, kiam infano ricevas instruon per alia ol la gepatra lingvo. Kiel oni bone scias, tio okazas en diversaj regionoj ĉe la lingvaj malplimultoj. Sen la racia au nacia pasio, I. E. O. esperas iom klarigi tiujn problemojn. Tria celo de 1. E. O., post kunigo kaj informo, estas porpaca laboro. La esperantistoj jam konas gin de la Praha kongreso, kiu, dank’ al ilia kunlaboro, tiel bone sukcesis. Broŝuroj ĉeĥa, germana, esperanta, kaj nun eĉ vera libro franca donas al ĉiuj rimedon, konatigi kun la gravaj raportoj tie prezentitaj. , Dum venonta somero sama agado daŭros. En Ĝenevo, de la 2C-a de Augusto gis la 1-a de Septembro, oni traktos denove la samajn temojn, sed pli detale, en kompleta kurso titolita „Kiel konatigi la Ligon de Nacioj kaj vigligi en junularo internacian bonvolon?” La lecionoj kaj interparoloj estos tute praktikaj; iii celos konatigi instruistojn kaj aliajn personojn okupigantajn pri gejunuloj kun spertoj jam faritaj diversloke. La programo sciigas, ke la kurso estas arangita franclingve, sed ke se, el iu ajn lando, sufiĉe ampleksa grupo anoncus sian alvenon en Ĝenevo, la samaj lecionoj povus esti farotaj en la de iii elektita lingvo. Do en esperanto ankau, se membroj de TAGE, au aliaj esperantistoj el diversaj landoj, tion deziras kaj petas. Ekspozicioj pri lernolibroj, porinfanaj jurnaloj, filmoj, interlerneja

— paĝo 8 de la PDF —

6

korespondado (ankau en esperanto), k. t. p. estos organizitaj dum la kurso. Vizitoj al Sekretariejo de la Ligo de Nacioj al lnternacia Laboroficejo estas promesitaj. Ni esperas, ke multaj el niaj legantoj aŭ venos al Ĝenevo, au sendos kursanojn, au iamaniere kunlaboros kun l. E. O. Ni jam dankas ĉiujn, kiuj, respondinte al nia alvoko kaj iĝinte membroj de 1. E. O., subtenas laboron, kiu, ni scias, nepre rilatas al la interna ideo de esperanto. P i e r r e B o v e t.

■

IALA. (de D-ro Dietterle – Leipzig)

Jam en la fa numero de nia gazeto mi atentigis pri ĉi tiu grava institucio. Mi esperas, ke la gekolegoj volas scii ion pli detalan pri gi kaj pro ho mi skribis ĉi tiun artikolon, kiu montru la esencon, la celon kaj la gis nun faritajn laborojn de IALA. lALA estas la mallongigita esprimo por „International Auxiliary Language Association in the United States, Incorporated” (t. e. Asocio por Internacia Helplingvo en la Unuiginta] Statoj de Nordameriko, Registre Korporacio). Gia sidejo estas New York. Gi estas fondita en la jaro 1924 kaj apartenas al ĝi tre gravaj kaj influriĉaj personoj el. ŝtatoficistoj, sciencaj, industriaj, komercaj rondoj, kiuj interesigas pri la mondhelplingva problemo. La gvidantoj de ĝia direktantaro estas nuntempe: Prezidanto: S-ro Earle B. Babcock, direktor-adjunkto de la sekcio pri interkomunikiloj kaj edukado de la Carnegie Fondacio por Internacia Paco. Vicprezidanto: S-ro John J. Carty, generalo (Amerika Telefon- kaj T elegrafkompanio). Sekretario: S-ro Herbert N. Shenton, ĉefo de la socjologia fako de la Syracuse-Universitato. Trezorestro: S-ro Dave H. Morris. Eldonajoj de IALA kaj Kunlaborantaj Institucioj. IA L A kaj aliaj gravaj institucioj, kiuj laboras kun gi, jam eldonis broŝurojn, kiuj raportas pri la gisnuna agado, pri giaj celoj, pri gia estonta laboro. IALA ankaŭ, pretigis tri lernolibrojn por eksperimentaj kursoj en Esperanto. Unue mi citas la titolojn de la broŝuroj kaj lernolibroj: 1. Report of Progress (Raporto pri Progreso), August 1923 by F. G. Cottrell, prezidanto de la komitato por internacia helplingvo de la „International Research Council”. a 2. Outline of Program (Skizo de Programoj. Gi estas la unua broŝuro de IALA, eldonita de ties konsildntara komitato kaj direktantaro, Okt. 1924. 3. The Problem of an Internationa! Auxiliary Language. (La Problemo de Internacia Helplingvo) by Edward Sapir. (represita el „The Romanic Review* July 1925) Tiu ĉi artikolo eslas raporto prila teoriaj problemoj rilate al la evoluo de internacia lingvo.

4. A Brief A c c o u n t of the Internationa! Language Movement (Mallonga priskribo de la movado de la internacia lingvo) by James Denson Sayers (represita el „Current History”, Sept. 1925, monata gazeto de la „New York Times Co.*).

— paĝo 9 de la PDF —

7

5. internationa! A u x i l i a r y Language (internacia Helplingvo) by Marguerite E. Jones (represita e! „Journal of American Association of University Women”, June 1926). Tiu ĉi artikolo estas ĝenerala prezento de ideo de internacia lingvo kaj de la nuna. stato de la movado.

6. Annua! Report for the year 192 6, Febr. 2, 1927 (Jara raporto por 1926 de la sekretario de la direktantaro kaj konsilantara komisio de IA L A) by H. N. Shenton. 7. Why ShouldWeCut Out OurTongues? (Pro kio, do, oni d e vas f o rigi la n a c i a j n lin g v o j n ?) by Alice V. Morris. (Represita el „The Formii” May 1927, ĉiumonata gazeto por diskuti kurantajn demandojn.) A Tiu ĉi artikolo pritraktas la fundamentajn konceptojn ekzistantajn en ĉiuj lingvoj. Gi sugestas bazon por „Gramatiko de pensado”.

8. Raporto de la Honora Sekretariino de IALA, Julio 1927 (Esperante verkita) by Alice V. Morris. 9. Progress in Learning an Auxiliarv Languguage. A Report. (Progreso de lernado de helplingvo. Raporto.) by E. L. Thorndike and Laura H. V. Kennon. Eldonita de la „Institute of Educational Research, Division of Psychology”, ĉe la Instruisto-kolegio de la Columbia-University. 10. A P r e li m in a r y I n v e s tig a tion of the T e a c h in g o f Auxiliary Languages in Schools (Provizora esploro pri la instruado de helplingvoj en lernejoj) by S. P. Duggan. Raporto por la gepatra ligo en New York 1927. 11. The Educational Value o f a n A r t i f i c i a 1 L a n g u a g e. (La eduka valoro de artefarita ling v o.) by Helen S. Eaton. (Represita el „The Modern Language Journal”, Nov. 1927, kvaronjara gazeto de modern-lingva instruistaro.) 12. T h e Language P r o b ie m in Inter n a t i o n a l Radi o Communication. (La lingva Problemo ri 1ate a 1 Internacia Interkomuniko per Radio.) 1928. 13. La ‘Tri Ursoj, kaj Aliaj Rakontoj by Helen S. Eaton. 14. General Language Course No. 1. (Lernolibro por ĝenerallingva studado No. 1.) Esperanta-angla by Helen S. Eaton. 15. General Language Course No. 2. (Lernolibro por generallingva studado No. 2.) Esperanta-angla by Helen S. Eaton.

jam el la cititaj broŝuroj oni vidas, ke IAL A laboras en sia lando ne sola, sed ke ankaŭ aliaj gravaj institucioj partoprenas .gian laboron. Des pli por ni en Europo estos interesa ĉio, kion oni gis nun pripensis kaj pritraktis en Usono, grandega lando, kiu tute ne tiom bezonas helplingvon, kiel la „malnova mondo”, disŝirita pro la lingvo-problemo. Tamen tie la intereso por la ideo de mondhelplingvo estas granda en kelkaj rondoj de personoj, kiuj sentas tion sia devo, atente priatenti ĉiun novan kulturan ideon kaj progresigi gin lauforte. Sur la bazo de 12 el ĉi tiuj 15 broŝuroj, broŝuretoj kaj lernolibroj mi donas bildon pri IA L A, skizante mallonge la enhavon de la broŝuroj kaj iom detale

— paĝo 10 de la PDF —

8

raportante pri kelkaj tezoj kaj rezolucioj enhavataj en ili, ĉar la legantaro de nia gazeto certe povos ricevi el ĉi tiuj tezoj kaj rezolucioj multajn instigojn, taŭgajn por la propagando de la mondhelplingva ideo. (La enhavon de la broŝuroj kaj artikoloj sub No. 3. 5. 7 mi jam skizis per mallonga noto kaj ne plu priparolos ilin en ĉi tiu artikolo. La tekston de la artikolo sub No. 7 mi eble iam povos liveri por IPR en Esperanto-traduko.)

I. Report of Progess (Raporto pri Progreso) 1923. El la I-a broŝuro ni vidas, ke la unuan ekpuŝon en Usono, por pli detale esplori la mondhelplingvan ideon, donis la ,.Internation,al Research Council”, kiu fondis specialan komitaton por internacia helplingvo. Ankau aliaj societoj kaj institucioj en la mondo jam antaŭe interesigis pri la demando. Ekzemple la sekcio por lingvistika scienco de la Amerika Asocio por progresigo de la sciencoj audis jam en Dec. 1922 raporton de Prof-o Ruckmick en Boston pri eksperimento kun Esperanto kaj la dana lingvo. Plej efika por la interesuloj en Ameriko estis la fakto, ke en la Ligo de Nacioj 12 ŝtatoj en Sepi. 1921 prezentis al gi rezolucion, kiu postulis ia esploron de Esperanto. Sekve de tiu rezolucio okazis la Pedagogia Konferenco en Geneve, 1922, arangita de la Sekretariaro de la Ligo de Nacioj, poste la Komerca Konferenco en Venezia, 1923, kaj granda nombro de kunvenoj kaj konferencoj en Usono, precipe en New York, kiuj esploris la mondhelplingva» demandon. La unua okazis la 21. de Mirlo 1923 en la domo de S-ino John Henry Hammond sub la prezido de D-ro Frederick P. Keppel, prezidanto de la Carnegie Korporacio, kiun partoprenis 200 personoj, inter iii tre konataj scienculoj kaj gravaj reprezentantoj de pedagogiaj, politikaj, religiaj asocioj kaj de lernejoj Oni akceptis la rezolucion de S-ro Percy S. Bullen, New York, korespondanto de la London Daily Telegraph, kiu diras: „Oni deklaras: ke la praktikaj interesoj publikaj posiulas seriozan kaj konvenan atenton de la demando pri internacia lingvo; ke gi povas okazi plej bone sub la gvidado de bone funkciantaj kaj .aprobitaj institutoj por senpartia esploro kaj disvastigado de la- scienco; ke komitato devas esti starigata de la prezidanto de la kunveno, por certigi la sukcesan laboron de tia instituto kaj por raporti pri la rezultatoj al la por la hodiaua konferenco invititaj personoj — Eu en venonta kunveno, ĉu letere — kiuj deziras, plene pritrakti la demandon.0 — Post ĉi tiu ..informa1′ kunveno, jam 2 tagojn poste, por la 23. de Marto, invitis gesinjoroj Dave H. Morris al tagmango kaj konferenco en sian domon, kiun sekvis 75 personoj, inter iii plej gravaj reprezentantoj de la scienco kaj de la New Vorka, aristokratio. La kunvenon malfermis S-ro Dave H. Morris. Parolis: D-ro John H. Finley (eldonanto de New Vork Times); D-ro Frederick G. Cottrel, prezidanto de la mondhelplingva komitato en la International Research Council; D-ro Stephen P. Duggan, direktoro de la Instituto por internacia edukado; generalo John J. Carty, vicprezidanto de la amerika telefon- kaj telegrafkompanio kaj D-ro Sidney E.Mezes, tiam prezidanto de la kolegio de la City of New York. Oni prezentis la rezolucion de la 21.de Marto, kiun oni akceptis decidante: „Ni deklaras, ke ni akceptas la rezolucion de la 21. de Marto kaj estas pretaj diligente labori por progresigi la celojn difinitajn en ĉi tiu rezolucio‘1 Informan konferencon oni arangis la sekvintan iagon, kiun krom gesinjoroj Morris partoprenis reprezentantoj de universitatoj kaj de lernejoj, inter kiuj ni la unuan fojon trovas la nunan IALA-prezid.anton, S-ron Parle B. Babcock, tia.m dekano de la New York-University. . La komitato estis starigata, kaj, kiei frukto, de la diversaj kunvenoj, verkis gravan „Memorial” (memorandon), kiu farigis la programo por plua laboro. Mi citu tiun memorandon en ĝia.nuna formo, reverkita de la sama komitato: Memorando pri Mormi.kmjmiinikado.

„Car la civilizacio pli kaj pli dependigas de sistemoj de interkomunikado, kiuj, per la poŝto, la gazetaro, la fotografado, la fonografo, la telefono, la telegrafo kaj la. radio, faciligas interŝangon de pensoj inter ĉiuj popoloj; kaj ĉar sciancaj, sociologiaj kaj ekonomiaj evoluoj en la tuta mondo postulas komunan lingvan peron por kompletigi la efikecon de tiuj materiaj rimedoj de interkomunikado; kaj

— paĝo 11 de la PDF —

9

ĉar”pli bona komprenado ofte rezultas el libera interŝanĝo de ideoj; kaj ĉar lingva barilo estas granda malhelpaĵo por interkomunikado inter viroj kaj virinoj de diversaj nacioj; tial ni deklaras, ke lad opinio de la subskribintoj, devas esti stariĝata internacia helplingvo kiel rimedo ‘por pli facila komunikado inter ‘popoloj de diversaj gepatraj lingvoj, aŭ per akcepto au modifo de sinteza au klasika lingvo, aŭ per kreado de nova lingvo; kaj ankad ni deklaras ke ni, la subskribintoj, tutkore aprobas la celojn de la Internationa! Auxiliary Language Association: 1. instigi al ampleksa, studado, pritraktado kaj publikigo de ĉiuj demandoj, kiuj estas ligitaj kun la enkonduko de mondhelplingvo, kune kun esploroj kaj eksperimentoj, kiuj povas akceli tian enkondukon en prudenta maniero kaj sur dauraj bazoj; 2. labori por la konsidero de la problemo per la registaroj kaj por la eventuala starigo de internacia komisiono de fakuloj, plene reprezentantaj la problemojn implikitajn, kiuj devas lau ĉiu vidpunkto ekz.a,meni la demandon kaj fine rekomendi al la registaroj de 1’ mondo unu helplingvon por ke iii akceptu gin ollciale, kaj ankaŭ rekomendi al iii la necesajn -paŝojn por sukcesplene enkonduki gin; 3. kiumaniere sukcesigi la rekomendojn de tia komisiono per instigoj al kaj kunlaborado kun registaraj fakoj, porlernejaj kaj porkomercaj institutoj kaj organizacioj de laboro, scienco, literaturo kaj homaraj aferoj en la tuta mondo.“

II. Outline of Program. (Skizo de Programo) 1924. La II-a broŝuro unue donas liston de la membroj de la generala konsilantara komitato kaj de la direktoraro de IA L A. . En la antadparolo gi denove akcentas la postulojn.de la moderna interkomuniko, kiaj iii rezultas el.la modernaj teknikaj progresoj. Gin ne sekvis la moderna evoluo rilate la lingvojn. Cu akcepti kiel komunan helplingvon la angl in, francan ad la latinan ? ĉu artefaritan ? Nordameriko ne havas tiom grandan intereson pri ĉi tiu demando, kiel Europo. . Tamen I A L A fondigis 1924. Gi konstatis, — simile al la British Association for the Advancement of Science (Brita Asocio por progresigo de Scienco) en Edmburgh 1921 — ke ne estas eble kaj rekomendinde, akcepti nacian lingvon. IA L A nur povas elekti inter sintetika au klasika lingvo, ad la kreo de nova lingvo. I A L A en sia .skizo de Programo1 nomas la 3 nomitajn klasojn ĉiujn, .sintetikaj” lau la senco de .sisteme konstruitaj ĉefe el eroj de aliaj lingvoj” (eĉ se la latina, lingvo estus akceptita, gia vortaro devus esti tiam pligrandigata por servi modernajn postulojn kaj gi farigus sintetika lingvo). Nuu sekvas la „Skizo“. Antau gin oni metis citajon de Nicholas Murray Butler, prezidanto de Columbia-Universitato el sia antauparolo al „Le Franeais Langue Diplomatique Moderne” de James Brown Scott: .Tamen, ankau kiam interkonsento an.koiau ne ekzistas pri lingvo komuna kaj universala, oni ne povas dubi, ke la rilatoj inter registaroj kaj popoloj estus Ire faciligitaj, se iii povus interkonsenti pri unu helplingvo, kiun personoj en ciuj landoj lernus krom sia gepatra lingvo, kaj kiu prezentus pluan kadzon por akordo kaj simpatio internacia.” Unue la „Skizo1 priskribas, kiamaniere oni gis nun pritraktis la demandon.en diversaj komitatoj kaj asocioj. IA L A estas fondita por plirapidigi la procedon. Gi havas 3 celojn. Mi ne citas la koncernan tekston, ĉar gi estas konforma al la 3 lastaj partoj de la „Memorlal“, citita supre. . Krom tio IA LA celas Internacian Union por la tula demando. Sed tia institucio nur povos funkcii post pli Metalaj laboro kaj ekzameno. Oni akcentas, ke n e estas tasko de IA LA. krei novan lingvon, car gi volas nur esti kaj resti tute neutrala instanco por studado kaj informado. Gi ne volas esti juganto, sed nur antaŭlaborartj, farante esplorojn kaj eksperimentoj», partoprenante konferencojn internaciajn, progresigante la progreson. Kaj nun oni donas skizon de la. multa laboro ankorau farenda kaj de la diversaj taskoj por IALA; programon tre ampleksan, sed precipe gravan nur por la IALAanoj kaj por gia tuta organiza laboro. Oni nur povas miri pri la amplekso de la programo.

— paĝo 12 de la PDF —

10

Ĉar la parto de la programo, kiu precipe interesas nin, estas pli detale priparolata en alia broŝuro, mi ĉi tie rezignas al plua referato. IV. A Brief Account of the Internationa! Language M>vement. (Mallonga Raporto pri la Internacia Helplingva Movado.) En la IV-a broŝuro la autoro priskribas la historion kaj situacion de la mondhelplingva ideo. Li aludas la fakton, ke post la milito la lingva konfuzo farigis ankoraŭ pli granda, ol antaue, ĉar sekve de la moderna evoluo kelkaj — antaŭe tute ne gravaj — lingvoj plivigligis kaj farigis pli influaj. Li diras, ke nacia lingvo — nek moderna, nek mortinta — nepre ne taugus por la celoj de la hodiaua mondo. Mallonge li parolas pri Volapiik, Esperanto, Idiom Neŭtral, Latino sine fleksione, Ido, Nov-Esperanto, pri literoj kun tegmento. Li devas — ŝajnas iom vole nevole! — tute objektive konstati en la dua parto la „World Triumph of Esperanto.” (Mondtriumfo de Esperanto.) Sub ĉi tiu titolo li parolas pri la diversaj Esperanto-kongresoj kaj deklaras, ke la sintenado de la Ligo de Nacioj rilate Esperanton faris tre grandan impreson en Ameriko, same la konferencoj en Venezio,„Paris kaj la fakto, ke la intereso por Esperanto precipe kreskis en la orienta Azio, en Cinujo kaj Japanujo, kie multaj scienculoj akceptis gin. En la tria kaj’ lasta Ĉapitro sub la titolo: „Hapid Growth in Europe and South America” (Rapida kresko en ‘Europo kaj Sudameriko) li citas kelkajn sukcesojn de Esperanto, montras, ke ankau oficialaj registaraj rondoj favoris ĝin kaj donas mallongan superrigardon pri la gramatiko kaj vortaro, substrekante la facilecon de gia ellerno kaj la ekziston de bona organizacio.

VI. Annual Report (Jara raporto) 1926. La VI-a kajero estas nur 4 paga (kun tre dense presitaj literoj’, sed la enhavo tre grava. Unue oni donas la programon de IALA per jenaj vortoj: La plej proksima tasko de IALA estas duobla: Progresigo kaj esploro. La ..progresigo” entenas la instigon al prudente kaj taŭge gvidata intereso rilate la eblecojn de internacia mrnd.heiplingvr. La ..esploro” devas montri 1. la specialan funkcion au la specialajn funkciojn, kiuj estu plenumataj de internacia helplingvo, 2. la relativan meriton de Ĉiuj proponitaj helplingvoj por plenumo de tiuj funkcioj. La dua fazo de la esploro entenas a) kontrolon de eksperimentoj en la praktika uzado de la helplingvoj b) studadon de signifo de la helplingvoj por la edukado c) takson de la valoro de la proponitaj internaciaj helplingvoj per komparo kun lingvaj normoj, kiuj fine decidas pri la servoj kaj daura valoro de iu lingvo. Oni nomas tiujn tri specojn de esploro: a) sociologia (pri praktika uzado), b) eduka, kaj c) lingvistika. En du ĉapitroj sub la. titoloj: .Progresigo” kaj .Esploro” oni donas kelkajn detalojn. El la unua ni audas la jenon: La laboroj progresigaj de IALA estis instruaj kaj edukaj. Ili estis direktilaj kontraa personoj gvidantaj pensadon kaj agadon. Krom tio oni starigis .informan servon”, kiu respondas al ĉiuj demandoj de interesuloj. „La postuloj rilate informojn pri la diversaj fazoj de la mondhelplingva movado farigis tiom ampleksaj, ke iii absorbis presk.au la tutan dejortem. pon de sekretario.” La informa servo estis kompletigita per „vendo-servo”, kiu farigis intertempe ĉiam pli kaj pli necesa. ĵurnaloj kaj gazetoj ofte petis artikolojn pri la asocio. 2 radiostacioj de la New York City donis la informojn de la asocio pri helplingvo. „La demando pri internacia helplingvo estis akceptita m multajn programojn de asocioj, konferencoj kaj kunvenoj, kaj keikaj membroj de la IALA „,,stabo” parolis pri ĉi tiu temo. La postulo pri enmeto de la teino en programojn kaj la partopreno al diskutoj farigis tiom ampleksa, ke gi ofte embarasigis pro la limigitaj rimedoj kaj la tial limigita personaro. Pro t.io oni devis intence eviti kelkajn kontaktojn kaj limigi sin al la prudenta procedo, lali kiu IALA ne plu sendos delegitojn kaj reprezentantojn al konferencoj kaj kunvenoj, se IALA ne estas reprezentata sur la programo aii se la ĉeesto en tiaj kunvenoj ne rekte’ progresigas la esploro-planojn, je kiuj la asocio devas limigi sin dum la venonta jaro”. La sekvanta ĉapitro montras la trispecan .esploron”.

— paĝo 13 de la PDF —

11 La sociologia esploro pri bezono por kaj praktika uzado de helplingvo estas nur komencata. La eduka esploro progresas bone. Oni jam laboris en diversaj kursoj sur la bazo de „testoj“, parte en eksterordinaraj kursoj de 1 universiato, parte en kursoj por plenaĝuloj, parte en lernejaj klasoj. Pri la rezultato raporiis D-ro Thorndike kaj D-ro Kennon en speciala broŝuro (vidu broŝuro numero 6), kiu, kvankam .ĝi nur estas komenco, tamen estas treege grava. Por la eduka esploro oni fondis specialan komitaton sub D-ro Stephen P. Duggan kaj decidis pri novaj enketoj sub daŭra komitato, kiu laboras kaj kun la Institute of Educational Research (Instituto por eduka esploro) en New York kaj kun la Instituto J,J. Rousseau en Genĉve, kies direktoro, Prof-o D-ro Bovet, estas sufiĉe konata en Esperantujo. La lingvistika esploro alcentrigas al „Grammar of Thouighj” (Gramatiko de Pensado), — verko direktata de S-ino Morris. Si jam interrilatas kun fakuloj en Ameriko kaj Europo, inter kiuj ankau estas Prof. D-ro Sapir, Chicago, Prof. D-ro Jespersen, Kopenhagen, kaj nia samideano Prof. D-ro Collinson, Liverpool. , Do, la esplora problemo jam estas ne plu problemo, sed farigis klara programo. Je la fino oni priparolas la- financan situacion. (Estas kompreneble, ke la .ampleksaj planoj de IA L A postulas multe da mono.)

VIII. Raporto pri IALA, Julio 1927. La Raporto estas originale verkita en Esperanto de la honora sekretariino, S-ino Alice V. Morris.

Antaumetante al tiu raporto la citajon de N. M. Butler, Prezidanto de la ColumbiaUniversitato, kiun mi jam citis supre, la autorino priparolas la jenajn punktojn: Celo de IALA — Laboroj de 1A L A — Instigado al Intereso — Eduka Esploro — Eksperimentaj Kursoj (en Usono) — Gvidprincipoj pri Kursoj — Mezuro de Lernado — Kunlaboro de 1 Instituto J. J. Rosseau — Materialo por Kursoj — Komitato pri Helplingva Studo — Lingva Esploro — Sociologia Esploro — Komuna Celo. La plej grava kaj interesa paragrafo por ni estas tiu pri .Gvidprincipoj pri Kursoj”. Mi citas gin lauvorte:

Gvidprincipoj pri Kursoj. Rezulte de proksimume trijara agado, la estranta komitato de IALA en 1927 starigis la sekvantajn gvidp^^^n pri eksperimentaj kursoj: .IALA penas plenumi siajn laborojn en spirito de scienca esplore. Sen antaujugoj gi klopodas kolekti, klasifiki, kaj kompari faktojn, kaj sur la bazo de tiuj konsistajoj instigi al eksperimentado liveronta novajn certaj’ojn. IALA akceptas la sekvantajn faktojn kiet bazon por gvidprincipoj pri eksperimentaj kursoj: ,1, Por plenaĝuloj ekzistas en diversaj landoj multaj kursoj de Esperanto kaj konsiderinda kvanto de Ido. Inter iuj grupoj estas ankafi intereso por aliaj formoj de helplingvo. ,2. Esperanto estas ‘la sola ‘helplingvo, kiu lad ^isnunaj enketoj, estas instruata en lernejoj por lernantoj agaj de ok gis dekok jaroj, kaj en kiu large etendita korespondo inter lernejanoj estas ebla. „3. Esperanto estas la helplingvo, en kiu ekzistas la plej granda kvanto da literaturo kaj la plej granda nombro da vortaroj kaj lernolibroj por la plej multe da naciaj lingvoj. ,En la lumo de 1 suprediritaj faktoj, IALA prenas la sekvantajn gvidprincipojn por kelkaj jaroj, au gis cirkonstancoj eble postulas modifitajn au aliajn principojn: .aj Por eksperimentaj kursoj al plenaguloj, IALA rekomendas studon de kiet eble plej granda nombro da diversaj formoj de helplingvo, kiuj povas ilio interesi. .b) Por eksperimentaj kursoj al junuloj, agaj de ok gis dekok jaroj, IALA rekomendas helplingvon kiet bazon por generala lingva studo. Por tio, gi sugestas nunlempe Esperanton kiel la plej praktikan el la helplingvoj, pro tio, ke gi estas la plej disvastigita kaj en gi estas haveblaj la plej multe da presaĵoj. Tamen IALA estas preta kunlabori en eksperimentaj kursoj de Ido au de aliaj helplingvoj en la limoj de siaj rimedoj. •

— paĝo 14 de la PDF —

12 „<•) IA L A rekomendas, ke al lernejestroj kaj instruistoj estu donataj plej plenaj informoj pri la disvolviĝo de la helplingva movado.”

Bonvolu legi, kara kolegaro, i n t e r la linioj de ĉi tiu paragrafo por ■konvinkiĝi, kiel necese estas por ni, daure labori kun IALA. La raporto de s-ino Morris jam estas forsendita al multaj gekolegoj, sed momente, lau mia scio, elĉerpita. (Gi estas ankaŭ tradukita en Idon.) Pri la autorino mi ĉi tie volas diri kelkajn vortojn, ĉar mi jam aludis tion, ke si ludas specialan rolon en nia movado. Mi ne volas rakonti, kiamaniere Si interesigis pri la mondhelplingva ideo, kvankam tiu rakonteto estus interesa, montrante, ke la tielnomata ..hazardo” ofte decidas tre energie.

S-ino Alice V. Morris Honora Sekretariino de IALA kaj Prezidantino de ties Komitato por Kunlabora Servo kaj Esploro.

— paĝo 15 de la PDF —

13 Kiel reprezentantino de IAL A ŝi vizitis Eŭropon en 1925 kaj 1927 por kolekti informojn pri ĉiuj helplingva) sistemoj kaj por renkonti kaj interkomuniki kun iliaj gvidantoj. Ŝi ĉeestis la internacian Esperanto-kongreson en Geneve por mem studadi, kiamaniere Esperanto funkcias dum kongreso. Tiam ŝi komencis paroli nian lingvon. ŝed denove vizitante nian kontinenton kaj la Danzig-an kongreson, ŝi jam flue parolis kaj skribis Esperanton. Ĉiuj, kiuj konatiĝis kun ŝi, admiris ŝin pro ŝiaj energio, klara pensmaniero kaj entuziasmo por la mondhelplingva ideo. Jam en Geneve kaj pli ofte en Danzig mi havis la gojon, konferenci kun ŝi kaj priparoli la vojon, kiamaniere ni Esperantistoj liveru la necesan materialon pri Esperanto, kiun bezonas [ALA, por precipe esti instruata pri la intereso de 1′ instruistaro rilate Esperanton, pri ties instruado en lernejoj kaj pri la eduka, pedagogia kaj praktika valoroj de la Zamenhofa lingvo. Ŝi poste, por plue diskuti ĉi tiujn demandojn arangis 3-tagan konferencon en Paris, al kiu ŝi krom Prof-o D-ro Bovet-Genĉve, Prof-o D-ro Findlay-Manchester invitis ankaŭ la nunan sekretariinon de la „Kunlaborado“, fraŭlinon M. Moelke, kaj min. Demandite, ĉu la Esperanto-lnstituto por la Germana Respubliko estos preta, havigi kaj liveri al [ALA ĉiun materialon rilate la temon „Esperanto kaj la lernejoj”, mi kun granda gojo promesis, fari tion, ĉar ŝajnas nia nepra devo, fari ĉion, por konvinki la Usonajn amikojn de la mondhelplingva ideo pri la disvastigo, taŭgeco kaj pedagogia valoro de nia lingvo. Do, eti Paris, ni definitive interkonsentis pri komuna kunlaborado de IAL A kaj de la Instituto J. J. Rousseau-Geneve (kiuj tiam jam kunlaboris) kun la Germana Esperanto-lnstituto, kiu preparu ĉion por la eksperimentoj — necesaj por IAL A— sur la bazo de testoj. Fakte parta kunlaboro tiam jam ekzistis, ĉar mi estis liverinta materialon el germanaj lernejoj, prilaboritan Intertempe de la komitato de D- Duggan, pri kies broŝuro rni raportos ankorau pli sube. Tia kunlaborado kompreneble ankaŭ postulas statistikon pri la nun ekzistantaj instruistoj tutmondaj, kiuj uzas Esperanton ĉu nur por si mem, ĉu instruinte, instruante aii instruonte gin en lernejoj. (Ju pli impona farigos tia statistiko, ju pli multflanka la pruvo pri bonaj rezultatoj dum gia enlerneja instruado, ju pli energia la helpo de la gekolegaro tutmonda por la nomita komuna laboro, des, pli firma farigos nia pozicio antaŭ IA L A). La horojn de komuna laboro kun 8-ino Alice V. Morris mi alkalkulas al la plej interesaj kaj fruktodonaj horoj de mia vivo. La saman opinion esprimis ankaŭ la gekolegoj, kiuj en Danzig partoprenis la kunsidon, al kiu ŝ-ino Morris estis inyitinta gekolegoj n el plej diversaj landoj.

IX. Progress in Learning an Auxiliary Language. (Progreso en la lernado de helplingvo ) En ta raporto pri ^Progreso ktp.“ E. L. Thorndike kaj Laura H. V. Kennon raportas pri testeksperimentoj jam faritaj en Usono, kaj rilate Esperanton kaj rilate Idon. Tre interesa por nil Oni eksperimentis rilate Esperantoa kun 424 personoj en 20 klasoj au kursoj kue, lernantoj de 8—65 jaroj (en 7 libervolaj klasoj — 5 eksperimentaj klasoj — 7 klasoj kun interligo kun la oficiala kolegio-instruo — 1 eksterordinara kolegio-kurso). 4 testoj estas uzitaj diversmaniere. Plej facile mi povas montri al vi la. manieron, en kiu oni aranĝis la testeksperimenton kvarspecan, donante kelkajn liniojn el ĉiu speco, I. ,vokabulara“ (vortara) testo: 1. tima . . … reie’ ill ■f- uli ol’ fernpossible necessarv ma nne r2. infaneto l.remhling little chii’ notice • soft 3. apartigi mount poum’ hoji’ cui ino- paris mhi iogether ktp.

— paĝo 16 de la PDF —

14 Laŭ ĉi tiu sistemo la testo enhavas 100 Esperanto-vortojn. La linio komencas per unu Esperanto-vorto. Sekvas po 5 vortoj aŭ esprimoj en angla lingvo. La lernanto substreku tiun el la kvin, kiu estas konforma laŭ enhavo kun la Esperanto-vorto. II. Lego-testo. Taskoj laŭ jena modelo: 1. Faru literon Z el tiu ĉi: 7 2. Skribu S en la meza kvadrato: □ □ □ 3. Aldonu krucon kaj faru tiujn ĉi vicojn egalaj: XXX ktp. XXX X III. Testo por konstati, ĉu kaj kiel oni komprenas la paiolatan lingvon. La instruanto donas buŝajn ordonojn, je 5-sekundaj interspacoj. La lernanto devas respondi aŭ efektivigi ‘a ordonon, ekz.: J. Faru linion tra ĉi tiu linio- l 2. Punktu la linion, kiu ne havas punkton super si: | j j 3. Skribu iun numeron pli malgrandan ol dek: ktp. IV. Testo pri kompreno de tuta frazaro en Esperanto kun demandoj en Esperanto: Lunde Rikardo vidis ruĝan vulpon, grizan sciuron kaj nigran serpenton en la arbaro. La sekvintan tagon li vidis brunan kuniklon kaj kvin brunajn musojn sur la kampo. Li mortigis la vulpon kaj ĉiujn musojn, sed permesis, ke la aliaj vivu. 1. Kiu estas la nomo de la knabo, kiu vidis la musojn? 2. Kiun tagon li vidis la musojn? 3. Kiun koloron havis la vulpo? Ĉi tiuj testoj estis donitaj je diversaj tempoj. La raportantoj nun en 21 tabeloj kaj 2 kartoj, kiuj montras la progresojn en la angla vortaro) donas la rezultatojn de la tuta kompara enketo Gi okazis tre detale. La raporto por la Esperanto-eksperimento ampleksas 30 paĝojn. Sekvas la raporto pri la Ido-eksperimento sur nur 3 paĝoj kun nur 1 tabelo. Ankaŭ por Ido oni estis doninta 4 testojn laŭ la supre priparolita modelo Ni je la fino aŭdas, ke oni havis nur 1 klason kun 13 fraŭlinoj por ĉi tiu eksperimento, kiuj lernis Idon dum Nov. 25. — Marto 26. Finante la raporton la raportantoj diras: „The very small number of cases for Ido makes it inadvisable to compare the rezulta of learning in Esperanto and Ido” t. e. „Pro la tre malgranda nombro da provoj por Ido Ŝajnas nekonsilinde kompari la rezultatojn de lernado de Esperanto kun tiuj de Ido.” —

Dum la tempo de ĉi tiuj eksperimentoj oni estis aranĝinta enketon alian. Pri ĝi raportas la deka broŝuro.

X. A Preliminary Investigation of the Teaching of Auxiliary Languages in Schools (Provizora esploro pri la instruado de helplingvoj en lernejoj). Post danko de S-ro Stephen P. Duggan al la kunlaborantoj. S-ino Morris en antaŭparolo aludas la gravecon de la gepatra ligo en New York kun ĝiaj 1200 membroj de la gepatroj de infanoj el 70 lernejoj. Antaŭ ĉi tiu ligo Prof-o D-ro Bovet estis farinta paroladon „pri la valoro,de sintetika lingvo rilate la infanpsikologion kaj la moralan edukon de 1′ infanoj”. Gi okazis en la domo de la liga prezidantino, S-ino John Henry Hammond, antaŭ 250 aŭskultantoj .el la ligo kaj aliaj gastoj. Ĉi tiu parolado instigis al fondo de ..Provizora Komitato”. Gia raporto nun estas prezentata en la broŝuro al la ligo kaj al IALA. Por ..Komitato por kunlabora servo kaj esploro”,S-ino Morris ankaŭ klarigas la rilatojn de IALA al la internacia helplingva movado. Ŝi parolas pri la korporacioj, kiuj diskutas la problemon kaj al kiuj IALA volas servi; ŝi akcentas la ..neŭtralecon” de sia asocio kaj atentigas pri la „Skizo de Programo” (vidu supre!). El la antaŭparolo mi ankaŭ citu la citaĵon el la ..Historio de helplingvoj” de Prof-o Albert Leon Guĉrdrd: „Cu ni ne ĉie anstataŭas ĥaoson per ordo, instinkton per intelekto, tradicion per,scienco, la blindajn aranĝojn de 1’sorto per la formanta volo de 1’ homo ? Ĉu tio transiras la kapablecon de niaj scienculoj, krei perfekte neŭtralan lingvon?”

— paĝo 17 de la PDF —

15

Sekvas la oficiala raporto. En .gi ni legas pri la historio de la ..Provizora Komitato1′ . kaj pri la celo de ĝia piano. Gi limigis sin al enketoj pri lernejoj kun lernantoj de 8—18 jaroj. La esploroj okazis sur la bazo de publikigaĵoj presitaj kaj de novaj informoj. En la kol’ektado de nova materialo- oni limigis sin al 4 lando;; Britujo, Germanujo, Svisujo, Usono. La komitato konstatis 3 lingvo-grupojn: 1. la Anglo-Latinan — 2. Nov-Romanan — 3. Esperanto-Ido. Sed baldaŭ evidentiĝis, ke nur lla 3-a grupo estas reprezenta!;» en lernejoj kaj en gi ankaŭ nur Esperanto en atentindaj nombro kaj maniero. Estis neeble ricevi iujn ajn informojn pri la enlerneja instruado de Latino sine fleksione, Romano!, Occidental kaj aliaj lingvoj de la anglo-latina grupo, ankau ne de Idiom Neutral, Universal (Panroman) k a. de la Nov-Romana grupo. Por konstati ion pri Ido oni ekzamenis la jarkolektojn 191C-26 de la gazetoj ..Progeso*” kaj .Mondo”. Lau gi Ido estas instruita nur en du lernejaj klasoj, nome en Klosters (Svisujo) kaj Skrobia (Svisujo’-, en ambaŭ dum la jaro lali. Demandon faritan al li, ĉu Ido estas instruita ankau aliloke, la redaktanto de la idista gazeto ..Mondo” neis. Pri iama unujara eksperimento, instrui Idon en la Indian Hill School en Lakeville (Usono) oni ne sukcesis ricevi raporton. Do, oni restis ce la enketo pri Esperanto, ĉar gi sola estas instr^^t^^_ en lernejoj. Por gi la- raporto de la Ligo de Nacioj estas la plej komplela raporto. Gi estas priparolata pli detale. Ankau la konferencon pedagogian en Geneve oni citas kaj samtempe la alvokon, kiun tie faris la Esperanto-instruistoj. Poste oni konstatas ke de post 1922 oni trovis nur unu oficialan ..raporton” pri la teino .Esperanto kaj lernejjo”, nome la raporton de la Saksa Esperanto-in-truistaro. Nun sekvas la raportoj pri la situacio en la supre cititaj 4 landoj. En la raporto pri Britujo oni donas la oficialan raporton de la Brita registaro, kiun ni konas el la raporto de la Ligo de Nacioj, kaj la Bishop Auckland School-eksperimenton, cetere raporton pri eksperimento de Prof-o D-ro Findlay, Manchester, kun instruisto-klaso, kiu i. a. diraa; .Praktikan konon de Esperanto oni povas havigi al si en multe pli mallonga tempo ol iun ajn ant kvan au modernan lingvon; tri semajnoj de streĉa studado sub la gvidado de bona instruisto kapabligas klason de instruistoj, sufiĉe lerni la plej ĉefajn lingvajn regulojn kaj havigi al si kapablecon, kiu estas atingata por la franca au germana lingvo en la eksterlando post dekdumonata studado nur tre mantle.” Por la raporto pri Germanujo oni uzis la raporton de la Saksa Esperanto-instruistaro kaj la oficialajn dekretojn de kelkaj registaroj, cetere ankau la sciigojn de la EsperantoInstituto por la Germana Respubliko, kiu speciale liveris por la enketo la materialon el 28 lernejoj.*) Por Svisujo oni uzis raporton de Prof-o D-ro Bovet. En la dua parto de la broŝuro oni priskribas la forsenditan demandaron. El 21 leer^nj^o en Britujo, aa kiuj oni sendis ĝin, resp. 11 •El 28 en Gejmanujo, ŭ1 kiuj oni sendis ĝin, resp. 28 El 1 ll^i^i^neo en Usono, aa kiuj oni sendis ĝin, resp. 1 En 24 el ci tiuj lernejoj Esperanto estas instruita — Ĉu devige, ĉu nedevige — oficiale, en 1B neoficiale, (t. e. ekster la oficiala instruplano). En 35 de la 40 lernejoj la infanoj korespondas kun infanoj el aliaj landoj. Unu el la germanaj lernejoj raportas pri 267 korespondajoj kun 26 landoj. • Poste la raporto donas superrigardon lau landoj super la respondoj al jenaj 5 demandoj de la demandaro: 1. Cu vi opinia*, ke la studado de Esperanto helpas pli bone uzi la gepatran lingvon? . 2. Cu vi opinias, ke la studado de Esperanto helpas la studadon kaj uzadon de modernaj fremdaj lingvoj kaj de la antikvaj lingvoj? 3. Cu vi opinias, ke la studado de Esperanto instigas la pensadon? 4. Cu vi opinias, ke korespondado bone influas la komprenon de 1 infanoj por geografio kaj historio, la intereson por moroj, literaturo kaj arto de fremdaj popoloj 5. kaj por amikaj interrilatoj inter diversaj popoloj?

o) Ekzistas ja multe pli da lernejoj en Germanujo, en kiuj oni instruas Esperanton, sed IA L A bezonis nur limigitan materialon.

— paĝo 18 de la PDF —

16

La respondoj el ĉiuj 4 landoj estas la samaj, kiujn oni jam konstatis dum la pedagogia konferenco en Geneve. Interesa estas ankaŭ la soiigo. ke en’ la 40 lernejoj, kiuj raportis, inter la jaroj 1910—26 estas instruitaj pri Esperanto 6344 infanoj. En 6 de la 11 anglaj. kaj en 7 de la 28 germanaj lernejoj Esperanto estis la sola fremda lingvo.

Mi tre bedaŭras, ke mi ne povas raporti pli detale pri ĉi tiu 74 paga broŝuro kaj ankorau pli, ke gi nur aperis en angla lingvo, kiun tre multaj, kolegoj ne komprenas. XI. The Educational Value of an Artificial Language. (La eduka Valoro de Artefarita Lingvo.) La XII-.a broŝuro, skribita ĉelo por la lingvo-instruista.ro, elmetas la diversajn punktojn priparolitajn de Esperantoj-instruistoj rilate al lingvaj profitoj rezultantaj el la studado de ^Esperanto. La autorino citas instruistojn en Anglujo kaji Germanujo, skribas pri la. Ĝeneva pedagogia_kontereneo, kaj priskribas siajn vizitojn en Esperantoklasoj en lernejoj en Anglujo. Si invitas al kunlaboro kun la. .Institute of Educational Research” kaj instigas gelernejestrojn al enkonduko de Esperanto-kursoj kiel eksperimenton kontrolotan de la Instituto kaj provotan per giaj testoj.

XII. TThLanggugeProoiem i ni nternntiooal Radio Commuuicctioo. (La lingva Problemo rilate al Internacia Komunikado per Radio.) Tiu ĉi estas broŝuro de malmulto da pagoj, en kiu oni donas statistikon pri la nombro de stacioj en diversaj landoj, el kiuj paroladoj kaj kursoj en Esperanto kaj Ido estas brodkastitaj. Oni citas oficialajn rezoluciojn de radio-asocioj kaj montras, ke sufiĉa nombro da iii jam rekomendas Esperanton por internacia komunikado.

XIII. La Tri Ursoj, kaj Aliaj Rakontoj, estas legolibro por infanoj komencantaj la studadon de Esperanto. Gi enhavas ses el la plej bone konataj fejnora.kont.oj kaj dekkvar mallongajn anekdotojn, ĉiun sekvata de kelkaj demandoj. La. vortoj estas tre simplaj. Ili estas elektitaj, kiel ankau diversaj esprimoj, pro sia simileco al la franca lingvo, car la klaso, por kiu tiu libro estis pretigita, uzis ĝin kiel bazon por la sekvonta studado de la franca lingvo.

XIV. Gemera! Language Course, No. 1. (Lernolibro por general-Iingva studado, No. 1.) Per tiu ĉi lernolibro oni klopodas doni al la juna studanio bazon por sekvonta lingvo-studado. El la 893 radikoj en la libro, 195 apartenas al la lingvoj latina, angla, franca kaj germana; Kio al la latina, angla ‘kaj franca; 139 al la angla, franca kaj germana. . Ciu leciono enhavas esperanto-anglan vortareton, legajon en Esperanto, kelkajn demandojn en Esperanto pri la legajn. La unuaj dudek lecionoj enhavas paragrafon pri Esperanto-gramatiko. Post la dudeka leciono tiu ĉi paragrafo koncernas radikojn de la legaĵo, kiuj similas anglajn radikojn. Post tiu ĉi paragrafo trovigas paragrafo pri vortformado, kiu riiattis la Esperanto-afiksojn. Fine sekvas paragrafo en angla lingvo por traduko en Esperanton. ĉiu’ legejo estas parto de rakonto pri juna knabo, kiu voagas ĉirkau la teron kaj kiu kondukas kun si knabon au knabinon el ĉiu lando vizitita.. Tiu ĉi lernolibro servu por dek gis dektrijaraj gelernantoj.

XV. General Language Course, No. 2. (Lernolibro por general-lingva studado. No. 2.) Tiu ĉi lernolibro similas la unuan. Ĝi estas destinita por pli agaj gelernantoj kaj enhavas leoionojn pri la latina., angla, franoa kaj germana lingvoj rilate al vortformado kaj etimologio. La rakonto estas traduko de „La Parure” de Guy de Maupassant.

— paĝo 19 de la PDF —

17

Alvoko. EsperebJe IALA estontatempe uzos nian IPR, por regule informi la tutmondan instruistaron pri sia dankinda laboro ankaŭ en Esperanto. Pri tio, ke la IALA-laboro estas tre dankinda, nenie ekestos dubo. Vi vidis el mia raporto, kiom da laboro kaj energio ĉi tiu asocio jam dediĉis al la mondhelplingva ideo. Ni ĝoju pri tio kaj laboru por ĝi, ĉar por mi ankaŭ ne ekestas dubo, ke la nuntempe ankoraŭ tute neŭtiale esploranta kaj eksperimentanta IALA fine konvinkiĝos, ke la mondhelplingva problemo jam definitive estas solvita.

JALA ja jam estas sur la vojo al ĉi tiu celo. Sed ni ankaŭ komprenu ĝian ankoraŭ «esploran” sintenadon, pruvante niaflanke, ke ni ne timas pluajn esplorojn kaj ke ni volonte estas pretaj al ĉiuj eksperimentoj, kiuj montru la taŭgecon kaj la pedagogian valoron de nia lingvo. Helpu nian )* «Kunlaboradon” kun IA L A kaj kun la Instituto J. J. Rousseau dum la venonta laboro sur la bazo de tute nove ellaboritaj testoj, pri kiu mi raportos alifoje.

DIVERSAĴOJ. Al niaj legantoj. Pro troŝarĝo de la administranto (gravaj urĝaj propagandlaboroj) membrokartoj de TAGE ne estas dissenditaj. Multe da korespondado devis esti piokrastata. I. P. R.

Jus aperis Statistiko por la Saksa Esperanto-Instruistaro 1927. Adresaro de la membroj. Bonega eksteraĵo-eldonaĵo de F. Hirt & Sohn, Leipzig. Prezo: 0,50 gm. = 2 respondkuponoj. Mendu la bonan propagandilon ĉe administrejo de IPR.

Jarlibro 1925. Adresaro de Esperanto-instruistoj el ĉiuj landoj. Pli ol 2000 adresoj. Havebla por 0,50 gm. = 2 respondkuponoj ĉe Administrejo de IPR.

Al tutmonda Instruistaro. Blankrusa pedagogia revuo «Asveta” (Klerigo) detale informas kaj klarigas demandojn pri sovieta kleriga politiko, metodiko, praktiko, pedologio kaj memperfektigo de instruistoj. Sufiĉe da loko oni destinas por informado el sovetaj respublikoj kaj ankaŭ el eksterlando. Artikoloj presitaj en revuo estas pagataj (30 doi. por presfolio 40000 tipo-signoj). *) Pri nia ,Kunlaborado” mi jam raportis en la antaŭa numero kaj hodiaŭ atentigas denove pri tio, ke oni bonvolu direkti ĉiujn leterojn kaj demandoin rilate al la IALAlaboro al la sekretariino de Kunlaborado: Fraŭlino M. M oei k e, Sommerfeld, N i e d e r 1 a u s i t z, Germanujo.

— paĝo 20 de la PDF —

18

Redakcio korespondos esperante, blankrusa, ruse, france, ĉeĥe, pole, litove, germane, latve kaj jude. Redakcio de ‘Klerigo».

Adres o: Sovet-Unio. Blankrusio. Minsk. Nar. Komisarjat Asvety. Redakcio de „Asvety“.

Libro pri Ornamaĵoj. Mi eldonas mian verkon «Metodo de la manpresitaj ornamaĵoj” en Esperanto, Ĉar miaj laboroj vekis intereson de multaj fremdlandaj gekolegoj. La 1-a parto enhavas klarigojn pri la tuta laboro kaj 8 multekolorajn aldonojn. Prezo: 2,50 sv.fr. (nur por mono antaŭsendita). Dua parto sekvos. S-ro D-ro P. Bovet, universit. prof. kaj direktoro de la Instituto J. J. Rousseau en Ĝenevo, skribas pri mia metodo: „La metodo, permesanta, al la infanoj. mem presi tiel belajn ornamaĵojn, estas vere mirinda”. Geinstruistoj, aĉetu tiun ĉi interesan verkon! Gepatroj, donacu ĝin al viaj infanoo! Es^^r^:^r^t<^^^grupoj, aĉetu gin por viaj lernejoj. A. N e u z i 1, lernejestro, Olomouc-Nei-edin.

Kiu mendas tiun ĉi rekomendindan libron ĉe la administrado de IPR, ricevas gin por la prefera prezo de 1,50 gm.

A

Someraj Kursoj en Ĝenevo. Internacia Oficejo pri Edukado invitas al kurso pri Diskonigo de Ligo de Nacioj kaj Evoluigo de la spirito de internacia kunlaborado, 20. Aŭg. — 1. Sept., prezo 20 sv. fr. La prelegoj ankaŭ okazos en Esperanto, se sufiĉe da Esperantistoj partoprenas. Komparu la artikolon de Prof. Bovet en la sama N-o.

Instituto J. J. Rousseau invitas al libertempa kurso pri Infanpsikologio, Aktiva Lernejo, Orientigo pri Profesioj, Psikanaliso, Autosugestio; 13. — 25. Aŭg., prezo 50 sv. fr. Unio Internacia de Asocioj por Ligo de Nacioj invitas al kurso pri Ligo •de Nacioj kaj pri Internaciaj Problemoj 27. Aŭg. — 1. Sept.

Prezo por ĉiuj 3 kursoj 60 sv. fr. Adreso por ĉiuj 3 kursoj: 4 rue Charles Bonnet, Ĝenevo.

La kursoj meritas la atenton de la Esperantistoj.

La Tago de 1’ Bonvolo (18. Majo). Esperanto-Instruistoj bonvolu atenti la deklaracion de la infanoj de Wales al la infanoj de ĉiuj nacioj, kiu estos disaŭdigata per. radio la sepan fojon. Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz, Bohemio.

— paĝo 21 de la PDF —

Cu vi propagandas por Int. Ped. Revuo TARIFO DE LA ABONPREZO J.

G E

Prezoj

Angla Argentina Austria Belga Brazila Bulgara Ĉeĥoslovaka Dana Estona Finnlanda Franca Germana Greka Hispana Hungara Itala Japana Jugoslava Litova Latva Nederlanda Norvega Pola Portugala Rumana Rusa Sveda 8visa Usona

4 ŝil. pes. or. 2 6 Sil. belgoj 5 5 milr. lev. bulg. 100 kron. ĉek. 25 kronoj d. 3 3 est. kr. mark. finl. 30 frankoj fr. 18 mark. or. 3 draĥmoj 54 4,5 pesetoj . kronoj or. 4 liroj ital. 15 1,5 jen. 40 dinaroj lid. 7,5 lat. 4 2 gulden. kron. norv. 3 zlot. 6 tskŭd. 15 lev. rum. 150 1,50 kop. oraj. kron. sv. 3 frank. sv. 4 dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1,— M por la germ. asocio. kaj 3.—M por Int. Ped. Revuo) al Siiokonto ,,Esperaeto-Vereinlgueg d^s^r Lehrar, Lelpzig-Leŭtsch, No.27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonhtrr, Dresdee, giro Dresden 30.560, poŝtĉeko D^sd^ 112.617.

Varbu abonantojn por Int. Ped. Revuo

i

Vian kotizon akceptas)

En Landoj F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, 8ussex. Aŭstra: Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9. Belga; Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignd Anderlecht, Bruxelles. poŝtĉ. 124.801. Blankrusa: Agentejo Esperanto, D. SneJko, Minsk, Poŝtkesto 33. Bulgara: Ivan Sarafvv, ^oe^m-^^i^lo, „ Kazanbka ragiono. Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro, Olomouc-Neredln. Dana: La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkonto: 3584. —’S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago. Estona: Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn. Finnlanda: Parnŝnen, Sulkava, Lleviska. Franca: M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlŭans-Loiret. Germana; Goldberg,Frohburgerstr.68 p. Leipzig-S 3 Greka: D-ro A, Sramatiadio, Rodou 21, Ateno. Hispana: Ferd , Montserrat, sta. Vlllarroel 107, 2a, 2a, Barcelona. Hungara: Librejo de H. E. 8. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag-utca 9. Japana: Joshi H , Ishiguro, Toko,, Koojimachi P. O. Box 1. Java: K . Wi^iorakrono , Etatan. Jugoslava: Svetislav 8. Petaoviĉ,. piii^ot, Serbio, Novosŭdska 17. Litova: A , PrapuoteniSi mok,. KaziuRuda. Nederlanda: P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). Pola: K.Majorkitwicz,Cztrsk-Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Rumana: Francisko Abel, Ineli, Jud. Arad. Rusa; Centra Komitato de 8ov. Esperant. Unio (SEU), poatkesto 630, Moskvo Suda: Sam Jansoon , F^^]tUirti Beskowska Skola,Stockholm-O. Svisa: S-ino N C)umansky , 4 Petitas Delices, Ĝenevo.

Angla:

Landoj

–

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

I PEDAGOGIAREVUO

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ : T.A.G. E.

7-a JARO N-o 6-7 JUNIO-JULIO 1928 ‘

— paĝo 2 de la PDF —

TARIFO DE LA ABONPREZOJ.

Landoj Prezoj Angla ŝil. 4 Argentina las or. 2 Aŭstria Ĵ il. ; 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. 5 Bulgara lev.bulg. 100 Ĉeĥoslovaka kron.ĉek. 25. Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda – mark. finl. 30 Franca frankojfr. 18 Germana mark. or 3 Greka drahmoj b4 Hispana pesetoj 4,5

” Hungara kronoj or. 4 Itala “| liroj ital. – 16 Japana jen. 1,5

Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. 75 Latva -.. lat. 4 Nederlanda gulden. 2

Norvega = | kron.norv. 3 Polisi… zlot. 6 Portugala eskud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa | kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 8 Svisa “| frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la

administrejo. a de la germana asocio sendu la kotizon (.— M: 1,— M por la germ. asocio, kaj 3.—M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutsch, No.27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Instruista Karavano!

8. — 31. aŭgusto — 4340 francajn frankojn.:

Marseille — Napoli — Pompeji — Athen

— Constantinople — Smyrna — Rhodos

— Beyruth — Baalbeck — Damascus —

Jerusalem — Cairo — Alexandria — Marseille.

Programon sendaskontraŭrespondkupono:

Tarn, Francujo.

Prof. Roy, del. de U. E. A., Gaillac-sur-

AGENTOJ DE TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En Landoj

Angla: F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Ho ve, Sussex.

Aŭstra: Josef Feder, Wien ILI, Brlafstr. 8/9.

Belga: Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sevigne-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801.

Blankrusa: Agentejo Esperanto, D. Sneĵ- |

ko, Minsk, Poŝtkesto 33.

Bulgara; Ivan Sarafov, Golemo-Selo, Kazanlika regiono.

Ĉekoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro,

1 Olomouc-Nefedin.

Dana; La Forta Voko, Dana Esperanto- Gazeto, Poŝtkonto: 3584, — S-ro Paul Neergaard; Kastelsvej 21, Kopenhago.

Estona: Agnes Dresen, Poska tanav

29-6, Tallinn.

Finnlanda: Pĝrnaĉnen, Sulkava, Lieviska.

Franca ; M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret.

Germana; Goldberg,Frohburgerstr.68 p.

Leipzig-S 8

Greka: D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Hispana: Ferd. Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Hungara: Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag-utca 9.

Japana: Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O. Box 1,

Java: = K.WWirĵosaksono, Klaten.

Jugoslava: Svetislav 8. Petroviĉ, Pirot,

; Serbio, Novosadska 17. Litova; A. Prapuolenis, mok., Kazlu- Ruda.

Nederlanda: P. Korte, Hoofd der School,

Drieborg (GR).

Pola: K,Majorkiewiez, Czersk-Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan).

Rumana: Francisko Abel, Ineu, Jud. Arad. =

Rusa; Centra Komitato de Sov.

Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo Sveda: Ernfrid Malmgren, Helene- E. borgsgatan 6, Stockholm. Svisa; S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo.

7-a Jaro. N-o 6-7 Junio-Julio 1928

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

TRC Erio

Redaktejo: HANS LUDWIG, Pirna – Posta IV-b (Germanujo) Administrejo: M. GOLDBERG, Froĥburgerstr. 68 p, Leipzig S 3 (Germ.), poŝtĉekkonto Leipzig 20410 Anoncoj: La linio, 3mm alta, 6 cm larĝa, kostas 0,30 M.

Enhavo: La sveda instruistaro por Esperanto. — Aŭtonomio pedagogia. — La sanskrita radiko „mar“. — Vienaj reformoj. — Internacia Esperanto-Muzeo en Wien. — In:ernacia infankorespondado kaj instruistaro. — Ekspozicio de la samtempa kulturo.

La urbo de la XX-a. — TAGE-kunvenoj en Antverpeno kaj GŭOteborg. — Konferenco de „Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj“ (FIAI) en Berlin. — Pedagogia kongreso en Leipzig. — Cefkunveno de la E-asocio de germanaj instruistoj. — Kunsido de la Esperanto-Asocio de saksaj geinstruistoj. — Sciigoj de la Esp.-instituto por la germana respubliko. — TAGE plue kreskas. — Peresperanta enketo de „Ohemnitzer Tageblatt“. — Tutmonda ligo por seksaj reformoj. — Internacia Esp.-konferenco de universitanoj. — Supera Esp.-kurso. — El Praha. — Mondjunulartendaro. — Bibliografio. — Anoncoj.

La sveda instruistaro por Esperanto.

Grandaj progresoj en Svedlando. La venko de la Ce-metodo.

Aŭtune la pasintan jaron venis al Svedlando la vojaĝanta Esperantoapostolo Andreo Ce. Kaj depost lia alveno li vojaĝis tien kaj reen laborante, instruante, unuvorte: laboregante. Sed li ankaŭ havas la emon kaj povon laborigi aliajn. La rezulto montras tion: Neniam antaŭe la movado en nia lando estis tiel vigla kaj progresema kiel nun. 2

La plej intereso, kio okazis, estis la rapidkursoj de S-ro Ce kaj la apliko de la uzita metodo ĉe infaninstruado. Mi bone komprenas, ke mi nun streĉas ia intereson de estimataj gekolegoj, kaj ke ĉiuj deziras ekkoni la metodon de S-ro Ĉe, la Ce-metodo. Tamen ĝi bedaŭrinde estas tia, ke, se mi ĝisfunde priskribus la metodon, ĝi mortus. Car la metodo estas buŝa. lom ĝi similas al la Berlitza metodo, sed kaŭze de la logika konstruado de nia lingvo la metodo estas pli simpla sed kompreteble ne malpli atentiga. Ekzemple tradukado de la frazoj, kio kutime konfuzas la lernantojn, ne okazas, kaj eĉ la novajn vortojn oni klarigas per la lernitaj. — Jam en la unua leciono la atento streĉiĝas. Kaj em ĉiu posta leciono venas novaĵoj, interesaĵoj kaj veraj atrakcioj, tiom, ke ĉiuj lernantoj povas ne unu momenton disstriĝi aŭ malatentiĝi. Kiel ĉe-estinta gvidanto mi povas konstati, ke S-ro Ce sukcesis. Kaj tio estas tiom pli mirinda, ĉar la lernantaro estis tre heterogena. Ce estis en sama kurso ekz. instruisto,

Atentu! La venonta numero estos speciala kajero por lingva enketa laboro de Prof. P. Bovet, Institut J.J. Rousseau, kaj aperos la 15-an de Julio.

— paĝo 3 de la PDF —

2

notario, doktoro, maŝinisto, tabaklaboristo, komercistino. laboristino k.t.p. kaj tamen neniu enuiĝis aŭ malfruiĝis aŭ forlasis la kurson antaŭ la fino.

S-ro Ĉe kutimas diri, ke li instruas sen metodo. Kaj li provas instrui tiel, ke la lernantoj ne rimarku la pedagoge bonege elpensita vico de la vortoj kaj de la gramatikaj reguloj. Eble mi ankaŭ povas aldoni, ke la Ĉe-metodo eluzas la demandajn vortojn, „la ŝlosiloj de la gramatiko“. Sed pli mi ne skribas pri la metodo, ĉar ĝi estas buŝa, kaj — kiel jam

dirite — mi ne volas mortigi ion tiel bonan. Tiuj, kiuj volas scii kaj.

ellerni la metodon, bonvolu voki la sistemeltrovinton aŭ liajn amikojn, kiuj lernis de li kaj nun kun granda sukceso faras similajn kursojn. La propaganda kaj varba efiko de la metodo estas tiel nekontraŭstarebla, ke mi forte rekomendas similajn kursojn aranĝotajn ĉie kaj aparte por geinstruistoj. La komencon jam faris la Sveda Instruista Unuiĝo kaj la Sveda Instruistina Unuiĝo per porgeinstruistaj somerkursoj okazontaj ĉi tiun someron en Stockholm. Aliĝis granda nombro da geinstruistoj el la tuta lando, eĉ el la plej norda kaj suda partoj. Tio estas tiom pli mirinda, ĉar la sveda geinstruistaro estas tre konservema kaj ĝis nun tre dubema pri Esperanto. Sed la printempaj kursoj rompis la glacion. Ceestis pli ol ducent personoj (el ili 23 geinstruistoj), kaj la partoprenintaj geinstruistoj post la kurso faris la jenan alvokon:

„Svedujo nun gastigas la hungaran pastron Andreo Ce el Rumanujo. Multon oni skribis pri li en la gazetoj kaj ankoraŭ multo estas direbla. Kio nin geinstruistojn aparte interesas, estas la rapidkursoj en Esperanto, kiujn li gvidis dum tiu ĉi printempo. — La plejmulto da ni, subskribintaj geinstruistoj en popollernejoj kaj gimnazioj de Stockholm, aliĝis al la kursoj pro nura scivolemo, sed mi ĉiuj devis daŭrigi kaŭze de la bonega kvalito de la kursoj. S-ro Ce posedas apartan instrumetodon, sen lernolibroj, sen deviga hejmlaboro, per hora respondado al demandoj, kiu kuraĝigas kaj progresigas eĉ la plej modestan lernanton. La eminenta pedagogia povo de S-ro Ce faris el la lingvaj lecionoj horojn da amuzo kun vere ĝojiga kaj interesa konversacio. Ni ĉiuj ne povas uzi tro superlativajn esprimojn por nia admiro al S-ro Ce kaj lia instrumetodo. Tial ni rekomendas partoprenon en la kursoj aranĝotaj por la sveda geinstruist-

aro, kiel ion plej interesan, je kio oni povas sin okupi dum la somero. (23 subskriboj.)“

La alvoko aperis en ĉiu sveda porgeinstruista gazeto kaj ankaŭ en norvega kaj finna gazetoj. Per instruistaj kursoj la bonega metodo disvastiĝos. Kaj tio estas tre grava, ĉar la metodo estas facile aplikebla de aliaj instruistoj por infaninstruado. Tion spertis la subskribinto, kiu kun granda sukceso gvidas kurson en popollerneja klaso de 12-jaraj knaboj. La rezultoj estas vere tiaj, ke mi ne hezitas nomi la metodon revolucia. Same la instruiston kiel ankaŭ la lernantojn amuzis ĉiu leciono. La lernantoj sentis, ke ili estras ĉion, kio estas pritaktita. Tio donis al ili neordinaran firmosenton, kiun ne maltrankviligis la scio pri venontaj malfacilaĵoj. Plue mi kiel S-ro Ce faris la lecionojn tiel streĉigaj kaj variaj, ke la lernantoj fervore atendis la venontan lecionon. Cio konvinkis min pri la absoluta supereco de la buŝa metodo antaŭ la lernolibra metodo.

La Ce-metodo, buŝe ellernita kaj buŝe instruita, certe estas de nemezu-

rebla utilo por nia movado. Erntrid Malmgren.

La internacia situacio postulas —

Aldono de la Redakcio :

Andreo Ce afable sendis 2 svedajn instruistajn gazetojn, en kiuj troviĝas artikolo pri lia kurso kun lia bildo: „Svensk Lĉrarnetidning“ n-ro 18 (Esperanto), „Folkskollirarnas Tidning“ n-ro 9 (En ny Pestalozzi, de Malmgren).

Estas rekomendinde, ke tiu Pestalozzi post sia misio en Svedujo konvertu la instruistaron ankaŭ de la aliaj landoj. Certe la germana kaj saksa asocio de E-instruistoj klopodos, ke la Germana resp. Saksa Instruista Asocio aranĝu similajn E-kursojn kun Andreo Ce kiel la Sveda Instruistaro. Ankaŭ en aliaj landoj faru la proponon. Motivon ja donas la menciita decido de FIAl, okupiĝi pri la helplingva problemo. Ni atendu la rezulton de la nunaj svedaj instruistaj Ce-kursoj kaj poste petu de la Svedaj Instruistaj Asocioj (Forening kaj Forbund) rekomendon pro kursoj por FIAI kaj aliaj instruistaj asocioj.

Jus nin atingas la informo, ke la Sveda Socialdemokrata Partia Kongreso unuanime decidis, postuli lernejan instruadon de Esperanto.

Aŭtonomio pedagogia. (Principoj kaj postuloj)

1. Aŭtonomio pedagogia kiel propra principeco de pedagogio. 11. La fundamenta valorideo.

111. Ĉu pedagogio povas esti scienco.

1111. Pedagogio kiel scienco organizu la scion pri la tuta sfero pedagogia laŭ argumento kaj konsekvenco.

1112. La ekzistantaj sistemoj pedagogiaj estas bazitaj sur la abstraktaĵo de instruado (ekz. Comenius, Herbart), sur la abstraktaĵo de eduko (ekz. Comte, Spencer, Krieck) aŭ sur la ideo de sinformado (ekz. Froebel, Kerschensteiner in „Theorie der Bildung“ — „Teorio de sinformado“). Eduko estas abstraktaĵo de fakto, sinformado estas valorideo.

1113. Sinformado estas la plej grava problemo en la teorio pedagogia. 112. Pedagogio estas ebla kiel valoroscienco. 1121. Valorfilozofio estas anstataŭanta la malnovan metafizikon.

1122. Sinformado estu rigardata kiel samranga kun la valorfomroj jam validaj: scienceco, moraleco, religiemo, beleco, justeco, (ekonomieco, amo, vivpovo).

1123. Kio la homon en lia evoluo pliriĉigas formante lian individuecon al tuteco, tio estas pedagogie plej valora.

12. Propra principeco de procedo sinformada. 121. Pedagogie psikologia rigardo. 1211. Ne konsiderante la ideon de l’ sinformado kiel valorformon, psikologio ĝenerala ne povas priskribi kaj interpreti la procedon de sinformado. Analogie al psikologio de religio de arto, de ekonomio k.t. p. konstruiĝos psikologio sinformada. Psikologio sinformada eble demandos: laŭ kiuj leĝoj individuo sinformadas al tuteco per impresoj el sia hejma medio, per sia lingvo,

la unuiĝon de ĉiuj Esperanto-instruistoj!

— paĝo 4 de la PDF —

122. 1221.

1222,

1223.

2k 211. 2111.

ek.

2113:

212; 2121.

2122. 41255

22. 221. 2211.

per kunvivo, per ekkono prihistoria; per farado korpa precipe mana, per klopodado pro matematikaj taskoj, per ekkono naturscienca; finfine: laŭ kiuj leĝoj homo al si formas sian mondpercepton. Pedagogie sociologia rigardo.

Kredeble ni formas nin plej multe, sentante la tutecon animan de alia homo.

Procedo sinformada neniam estu rigardata kiel jam finiĝinta escepte dum frenezeco kaj dum tro longdaŭra soleco.

Sinformado okazas nur en interrilato de l homo kun lia kultursfero.

. Aŭtonomio pedagogia kiell memstareco de la lernejaro.

Aŭtonomia lernejaro kiel societo. Ĝia membraro.

Pri la gejunula rajto je sinformado ne la gepatroj estas respondaj, ĉar la kondiĉojn pro tio povas plenumi nur la kultursocio.

Socio sinformada estas nek loke nek tempe limigebla unuo de homoj, kiuj sin influas rilate sinformadon.

Komunumo sinformada estas tutaĵo de ne laŭnome fikseblaj samtempuloj en sama regiono, kiuj senpere povus sinformante interinflui. Kunularo sinformada estas tutaĵo de unu la alian senpere formante influantaj homoj (gejunuloj, pedagogoj, gepatroj kaj negepatroj kiel amikoj de lernejo).

Generala korporacio sinformada estu la jura formo de la respektiva komunumo.

Ĝia funkcio.

La ĝenerala korporacio sinformada zorgu anstataŭ la ŝtato en ties komisio pri la eksteraj kaj laŭeble pri internaj kondiĉoj de perfektiĝo de junaj homoj.

Ideala lernejo estu la komuna vivejo de la junularo.

Lernejo, en kiu estas kulturataj krom instruo ankaŭ ludo, festoj kaj produkta faro kiel pedagogiaj formoj, prezentas al neinstruistaj geamikoj de junularo okazojn por kunagi.

Aŭtonomia lernejaro kiel korporacio kun publikjura privilegio. Sinadministro korporacia.

La loka korporacio sinformada — en urboj kun pluraj lernejdomoj

la kuniĝintaj polernejaj korporacioj — elektu prilernejan komitaton,

2212.

2213;

222,

kiu kune kun komitato de la samloka instruistaro la lernejajn aferojn ofice administros. („Loka lerneja ĉambro“.)

Laŭ la ŝtata membrodivido de la teritorio estu organizataj distriktaj kaj provincaj korporacioj sinformadaj kun analogia funkcio.

Sian supron atingu la organizacio per nacia korporacio sinformada — en landoj kun diversaj lingvoj per pluraj respektivaj korporacioj — kaj en malproksima. estonteco per la tutmonda korporacio sinformada (kiel Karl Christian Friedrich Kraŭse revis en la verko „Das Urbild der Menschheit“ = „La pratipo de l homaro“, 1811, aŭ kiel Aŭguste Comte).

Ŝtata administro de la lernejaro.

— paĝo 5 de la PDF —

Plano de la administracio.

; e? : I dministro de organoj de l’ sato) sinadministraj organoj de la karn ; ENO : : : ; sa teritorio korporacio sinformada la aŭtonomia sindikataj organoj de la instruistaro administro lernejaro ŝtata regna lerneja ĉambro |] regno | 1 | ; : o PEnio regna ” la regna —— kiel regna lernejkomitato komitato | prezidantaro p, dra ministro o… | instruistara gioj lernejara LAVA | provinca lern- | | | eja ĉambro l ; |] provinco membroj membroj de la pro- | provinca reprezentanto prezidantaraj vinca lernejkomitatoj komitato prezidantaro = I de l’ admini- . 8. e-o ~io instruistara gioj stro provinca A AA distrikta lern- kvazaŭ | eja ĉambro organo ŝtata distrikto Sa kongresanoj membroj “i de la distrikta delegitaj o ~— komitato prezidantaro | ĉefkunveno ECUS Oj saj“. 6 e… 8 6405» e instruistara | LAS LAJ LAN loka lerneja kvazaŭ organo | | | ĉambro komunuma komunumo | Il | x A Tx loka lernej- loka komitato : a ĉefa kunveno | prezidantaro komitato inatrhidiaxa prezidantaro | ĉefkunveno

polernejaj korporacioj sinformadaj |

geinstruistoj

(La sagoj montras de la elektantaro al la balotenda membro.)

— paĝo 6 de la PDF —

6

2221. La ŝtato vivtenas la lernejaron, transdonante la „lernejimposton“ al la „regna lerneja ĉambro“ (vidu sub 3223) — en landoj kun diversaj lingvoj al la naciaj korporacioj sinformadaj (kiel en Anglujo alla diversaj societoj edukataj). La ministro lernejara estu priresponda al la parlamento, ke la lernejaro laŭleĝe estas administrata rilate la unuecon, financojn kaj rajtojn de la ĝenerala korporacio sinformada kaj de l’ instruistaro.

2222. En provincoj kaj distriktoj la ŝtataj organoj havu analogiajn devojn (ĉefe rilate al la „ĝenerala unusistema lernejaro“).

2223. Ciu loka lerneja ĉambro balotu siajn pedagogojn; kun sia elektiĝo la instruist(in)o “akirula membrecon je la loka korporacio sinformada kaj estiĝu oficist(in)o de la nacia korporacio sinformada.

3. Aŭtonomio pedagogia kill memrespondeco de la instruistaro. 31. Memrespondeco de unuopa instruist(in)o.

311. Ce ties laŭplana laborado.

3111. Propra principeco de pedagogio sekvigas, ke en ofica reglemento ne laŭsence povas esti dekretata la praktiko pedagoga.

3112. Teoriaj planoj de sinformado anstataŭu la oficajn instruplanojn.

3113. La sukceso de l’ sinformado ne ateste estas fiksebla.

312. Ce la vivado interne de la kunularo sinformada.

3121. Donadi formantan helpon al juna homo estas la devo sole nur de profesiaj geinstruistoj.

3122. Tiu ĉi devo estas senkondiĉa; ĉiu profesia pedagogo ĉiukaze devas krei laŭeble plej bonajn kondiĉojn por sinformado de sia lernantaro.

3123. Tiu devo estas ankaŭ necedebla; nek ŝtataj nek ekleziaj kontrolistoj povas eĉ parte depreni ĝin de taŭga instruist(in)o.

32. Sinadministro de la instruistaro. 321. Rilate unuopan lernejon.

3211. La geinstruistoj plenumu siajn eksterajn devojn laŭleĝe.

3212. lli decidu memstare pri lernolibroj, instruiloj kaj ĉiuj metodaj aferoj.

3213. La kolegio elektu kolegon lernejestro.

322. Rilate la administron lernejaran.

3221. La loka instruistaro elektu konsilantaran komitaton („loka instruistara komitato“), kiu kune kun la prilerneja komitato (vidu sub 2211) formas la lokan lernejan ĉambron.

3222. La distrikta instruistaro elektu konsilantaran komitaton al la „distrikta lerneja ĉambro“, en la provincoj respektive.

3223. La unuiĝinta sindikato instruistara elektu nacian komitaton, kiu kun la supro de la korporacio sinformada kaj kun la ministro lernejara formas la „regnan lernejan ĉambron“.

Samideanoj pri aŭtonomio interesiĝantaj bonvolu respondi jenajn demandojn al D-ro Kurt Riedel, Dresden-A, Pedagogia Instituto, Germanlando: 1. Ĉu oni disputas pri tiaj principoj en via lando ? 2. Ĉu oni faras tiajn postulojn en via lando ? 3. Kiuj el tiuj principoj jam estas akceptitaj en via lando ? 4. Kiuj el tiaj postuloj jam. estas realigitaj plimalpli en via lando ? Kurt Riedel, Dresden.

En jaro 1927 ni krekis de 511 ĝis 641 membroj

La Sanskrita Radiko „mar“. Ĝia influo je la evoluo de la indo-eŭropaj lingvoj kaj je Esperanto.

Certe oni povas supozi, ke preskaŭ ĉiu esperantisto iom scias pri la scienco de la lingvoj gepatra kaj esperanta, do pri radikoj de la vortoj, pri derivoj kaj derivaĵoj, pri parenceco de esperantaj vortoj kun esprimoj de la gepatra lingvo. Trafoliumante la naŭlingvan etimologian leksikonon de la lingvo Esperanto de Louis Bastien (Paris, presa esp.-societo 1907), li vidas, ke la esprimoj esperanta, latina, franca, itala hispana, portugala, germana, angla kaj rusa por la ideo: „interesi“ estas litere preskaŭ la samaj, kvankam la neekkonebla fonetika karaktero estas diferenca. Komparu: interesi, iimteresse, interesser, itteresSare, (interesan im = teressieren, interest, interecobatj (interesovati). Same facile kompreneblaj estas (sur la samaj paĝoj 8485 de la citita verko) la koncernaj vortoj por: insulti, intima, inviti ktp. Ĉiu eŭropano, lerninta krom la gepatra lingvo unu fremdan, hindo-eŭropan lingvon, aŭdis. ke estas parencaj: paradizo kaj paradisus (lat.), pargeto kaj parquet(fr.), paralizi kaj paralyze(angl.). Sed la afero pli kaj pli fariĝas malfacila, se oni komparas la vortojn: parrochia (it), parroquia (hisp), parochia (port.), Pfarre (germ.), parish (angl.), paroĥo: (esp.), aŭ: gaudium (lat.), joie (fr.), gioire (it), gozarse (hisp.), joy (angl.): ĝoji, ĝojo (esp.). Tiam la parenceco de kelkaj vortoj estas konata nur al personoj, okupiĝintaj speciale pri la historio, la evoluado de la indoeŭropaj lingvoj. Pii tio tamen diras Privat en la verko: „La historio de Esperanto“ sur la XI-a paĝo: ….. “ montriĝas ofte tre mirinda nesciado pri la historio de la lingvo (Esperanto) ĉe granda nombro da bonaj Esperantistoj alie tre lertaj“. Orientulo (hino, japano) aŭ ano de alia granda lingvobranĉo (vidu: Oficiala jarlibro de la esperanto-movado. 1925, La lingvoj en la mondo, pĝ. 52-54, kaj Privat: pĝ. 2) certe staras, studante la naŭlingvan etimologian leksikonon, antaŭ haoso. Sed eĉ la plej lertaj esperantistoj ne fanfaronu! Cu ili tuj jesas, ke estas samfamiliaj la vortoj: marasmo, morta, ambrozio, maro, membro, marto, martelo; melki, blasfemi, mordi, milda, memori, martireco?

Ke estas tiel, pruvis D-ro Max Mueller en siaj anglaj: „Prelegoj pri la scienco de la lingvo“. El la germana traduko (de D-ro Karl Boettger; du serioj, Leipzig, eldonejo: Gustav Meyer. 1863. 1865) estas ĉerpita la sekvonta parto de la artikolo pri la sanskrita vortradiko „mar“, la praparenculo de la cititaj esperantaj vortoj.

Antaŭ ol pritrakti la influon de la arkaika radiko „mar“, estas necese, diri ion pri la naturo, la esenco de la sanskritaj radikoj. Pri la rilato inter Esperanto kaj Sanskrito (unu lingvo el la indo-eŭropa aŭ aria familio) komparu: Privat, ĉapitro 1-a!

Oni trovas en la sanskrita lingvo kaj em ĉiu aria lingvo riĉajn grupojn da radikoj, esprimantaj komunan ideon, kiu diferenciĝas unu je ia alis nur per unu aŭ du literoj, aldonitaj komence aŭ fine. Tiaj sanskritaj radikoj, nur iomete diversaj litere, estas:

en jaro 1928 ni kresku ĝis 800!

— paĝo 7 de la PDF —

sar = iri; sarp = rampi; nad = ekkriegi; nand = ĝojegi, pro ĝojo ekkrii; yu = ligi, kunigi; yaut = kunglui; piy = malami; pi y = putri.

Sanskrit-gramatikisto reduktis la tutan radikaron de sia lingvo je proksimume 1 700 radikoj. Post kiam ĉi tiuj radikoj estis registritaj kaj akceptitaj, neniu vorto de la Sanskrito restis sen klarigo. Sed estas fakto, ke multe da tiuj radikoj mem eVidente estas derivaĵoj.

Ĉiuj radikoj estas unusilabaj. Laŭ la kvanto da literoj ili estas klasifikitaj jene:

1 vokalo: i = iri.

1 vokalo kaj 1 konsonanto: ar = plugi; ad = manĝi.

1 kons. kaj 1 vok.: da = doni.

1 kons. kaj 1 vok. kaj 1 kons.: tud = puŝi (ĉiu kons. «estas modifebla).

2 kons. kaj 1 vok.: plu = flui.

1 vok. kaj 2 kons.: ard = difekti.

2 kons. kaj 1 vok. kaj 1 kons.: spas = spioni, sekrete observi.

2 kons., l vok. kaj 2 kons.: spand = tremi.

Pri la ariaj radikoj kun certeco estas asertate, ke oni atribuas al ili tipan formon kaj tipan signifon. Do ili ne estas nur puraj interjekcioj kun ŝanĝiĝantaj kaj ne definitivaj vokaloj, kun konsonantoj, kiuj ŝanceliĝas inter gorĝa kaj lipa tuŝado de la lango kaj ne estis decidiĝintaj por muta, sonanta aŭ spiranta elparolado. Ankaŭ ili ne estis esprimoj por impresoj de la momento, por subite okazantaj emociaj estadoj, kaj neniel ili interrilatis kun impresoj je simila aŭ malsimila karaktero.

La plej multaj radikoj origine posedis materian signifon, signifon tiom ĝeneralan kaj ampleksan, ke ili facile estis uzeblaj por specialaj objektoj. Ekzistas radikoj, kiuj signifas: bati, brili, kreski, fali; sed ne primitivaj radikoj, signifantaj statojn kaj agadojn, kiuj ne estas en la regiono de la homa senta ekkonado; ankaŭ ne radikoj, esprimantaj tiom specialajn fenomenojn kiel: pluvi, tondri, hajli, terni, helpi, provi. De la radiko vas (brili) estas formitaj la nomoj: suno, luno, steloj, okuloj de la homo, oro, arĝento, ludo, ĝojo, feliĉo kaj amo. El la radiko, signifanta: iri (ghar) estis derivataj la nomoj por nuboj, hedero, rampantaj bestoj kaj kreskaĵoj, por la brutaro kaj la movebla kaj malmovebla havaĵo.

La plej natura konjekto estas (diras M. Mueller), ke la simplaj radikoj aŭ radikaj elementoj — en la sama maniero kiel la ideoj — evoluis kaj obliĝis, pliiĝis kaj ŝanĝiĝis. Sed la kontraŭa opinio ankaŭ estas defendebla,

la opinio, ke la lingvo komenciĝis je la multobleco, ke multaj specialaj

radikoj komence estis eliminataj, aŭ ke la pli ĝeneralaj radikoj el ili rezultis, ĉar la literoj, determinantaj la specifikan diversecon de ĉiu radiko, estis forigataj. Nepre ne estas senverŝajne, ke ambaŭ procedoj, nova alkreskado kaj eliminado, okazis samtempe. Sed — eĉ la plej arkaikan el la ariaj lingvoj, la sanskritan, oni konas nur longe post la tempo, kiam ĝi estis pasinta siajn radikan kaj algluantan gradojn, kaj neniam oni certe diros, per kiom malgrandaj paŝoj ĝi trairis ambaŭ gradojn, ĝis ĝi fiksiĝis kiel fleksia lingvo.

Por ni, kiuj parolas per fleksiaj radikoj aŭ per ekstreme delikataj lingvoj, la radikoj estas precipe tio, kio — en plena analogio — restas kiel restaĵo de nia propra dialekto aŭ de ĉiuj dialektoj, kiuj formas la grandan arian lingvo-komplekson.

Se vi volas helpi la propagandon —

Studo de la sanskrita lingvo kaj de la parencaj idiomoj ne povas proprigi al ni ĉiujn necesajn bezonojn pri lingva scienco. Tamen ĝi lernigas al ni multon. Ĝi prezentas al ni la plej subtilajn leĝojn, kiuj regulas la ŝanĝon de la konsonantoj, de ĉiu vokalo, de ĉiu akcento; ĝi kutimigas la lingviston je akurateco, influas lian estimon por ĉiu punkto, ĉiu jo de iu ajn — eĉ la plej barbara — dialekto, analizota.

Al tiu ĉi komuna materialo de la romanaj kaj germanaj lingvoj, de la indo-eŭropa lingvofamilio, Esperanto ŝuldas sian fundamenton.

Por pruvi la influon de la sanskrita lingvo je la indo-eŭropaj lingvoj kaj je la mondlingvo Esperanto, ni sekvu al la aria radiko „mar“, signifanta: polvigi, pulvorigi, mueli, farunigi, dum ĝia aventura vojaĝo tra

la mondo.

Polvigi devenas de polvo. Laŭ Kabe polvo estas: subtilaj liberaj eroj

de seka korpo, precipe de la tero. La sama aŭtoro klarigas: pulvo = seka substanco disigita en tre subtilajn erojn. Ĉar mueli -== pecetigi, pulvorigi la grenon — por fari farunon (Kabe) — ampleksas la tri ideojn: polvigi, pulvorigi, farunigi, estu elektata por la radiko „mar“ la esperanta vorto: mueli, tamen sen la limigo: fari el greno farunon. Mueli do egalas : pecetigi, polvigi, pulvorigi, farunigi ĝenerale, t. e. fari ŝtonan, lignan, teran farunon. “Max Mueller diras: Mi ne intencas aserti, ke tiuj eraras, kiuj imagus percepti en la radiko „mar“ la grincantan bruadon de du solidaj substancoj pulvorigantaj sin reciproke. La homa sentemo ‘pri la naturo de iuj sonoj sendube tre grave estas evoluinta laŭ la influo de la lingvo parolata aŭ konata. Ankaŭ estas certe vera fakto, ke ĉi tiu grincanta, krakanta, kartavanta bruado en diversaj lingvoj tre varie estas reproduktata. Do, ĉar ekzistas tia radiko „mar“ kun la signifo „mueli“, estas natura imago, ke oni aŭdas en ĝi ion similan al la bruado kaŭzita de du muelŝtonoj aŭ de maŝino raspanta metalon. Tamen ekzistas diferenco inter la nura imitado de la neartikigita bruo, kaŭzita dum pulvorigo de malmolaj substancoj, kaj la artikigita silabo „mar“. Ĉiu ebla konsonanta kunmetaĵo finiĝanta per l aŭ r prezentis sin por la uzado; kr, tr, hr, glr estus estintaj tute laŭcelaj kaj efikaj, kaj ili ankaŭ povas esti uzitaj — kiom ni scias — antaŭ la unua ekkomenco de la artikigita aŭ artikiginta parolado. Sed kiam „mar“ estis gajninta la superecon, ĉiuj aliaj kombinaĵoj foriĝis; „mr“ sola estas „varbita“, akceptita, kaj ĝuste pro tio ĝi fariĝis la prapatro de granda vortfamilio. Sekvante al la historio de la radiko „mar“ en ĝia supreniĝanta linio kaj en ĝia plua disvastiĝo, aŭ esplorante ĝiajn derivaĵojn en malsupreniranta linio ĝis tiu specifika ĝermo, oni devas esti kapabla klarigi ĉiujn ŝanĝojn, ŝanĝiĝojn pluajn, necesajn pro fonetikaj kaj etimologiaj leĝoj. En ĉiuj diversaj muntaĵoj la juvelo devas resti la sama, kaj ĉe ĉiuj diversaj falsigaĵoj de la origina vortformo devas esti videblaj aŭ manifesteblaj la kaŭzoj, difektintaj la vortformon.

En neniu vortformo, derivata de „mar“, devas ekzisti — ĉu per plimultiĝo, malgrandiĝo aŭ difektiĝo — sona ŝanĝo, kiu ne estus apogebla sur analogia formo.

tuj renovigu vian abonon!

— paĝo 8 de la PDF —

10

En ĉiuj ideoj, esprimitaj per ĉi tiuj vortoj, devas esti pruvebla unu ĉenero, per kiu la plej disvastigitaj deflankaĵoj kaj abstraktaĵoj direkte aŭ indirekte povas esti interrilatitaj kun la fundamenta ideo: mueli. En la fonetika analizo estas eligata priorie ĉio fantazia kaj arbitria; nenio estas allasata, por kio ne ekzistas iu antaŭa okazo. Tamen en la idea teksaĵo spinita el tiu ĉi unu simpla ideo de la aria spirito, oni ne devas atendi nur la regulan progreson de la logika pensado; ofte oni devas esti preparita vidi la

flugon de poeta libereco. La kreado de novaj vortoj tiom estas dependa –

rezultato de la poeta imago kiom de la akra, spirita konkludo. Se oni eliminus la kreitaĵojn de la poezio aŭ fantazio en la plej fruaj periodoj de la historio pri la homa parolado, oni samtempe rabus al si la plej gravan helpilon ĉe la reevoluo kaj malkovrado de ĝiaj prakomencoj. Komenconte resumon de ĉi tiu vortfamilio, oni pripensu: ; 1. ke r kaj 1 estas parencaj sonoj: kaj povas anstataŭi sin reciproke; do: „mar“=,„mal“; 2. ke ar en la sanskrita lingvo estas mallongigita je simpla vokalo kaj tiam sonas ri; do: mar= mri; 3. ke ar povas esti ankaŭ elparolata ra, kaj al kiel la; „mar“ =mra, mal= mla; 4. ke mra kaj mla en la altgreka lingvo estis aliigitaj je mbro kaj mblo, kaj — post foriĝo de la „m“ — ŝanĝiĝis je „bro“ kaj „blo“. (Daŭrigota.) Hugo Dreusicke, Kassel, Germanujo.

Vienaj Reformoj.

Pedagogia lako de la landa centra asocio de ĉeĥaj geinstruistoj en Moravio aranĝis stud-vojaĝon al Vieno en la tagoj de la 22-a ĝis la 26-a de Aprilo 1928. 64 geinstruistoj partoprenis la ekskurson. La urba lernejkonsilantaro en Vieno akceptis nin tre afable kaj malfermis al ni la klasejojn de ĉiugradaj lernejoj kaj la pordojn de ĉiuj socialaj institutoj. Oni aranĝis por ni bonegajn paroladojn de ĉiuj eminentaj kreintoj kaj konstruantoj de la novaj lernejoj kaj socialaj institutoj.

Ni ekkonis, ke la nova epoko trovis en Vieno eminentajn homojn. Ni admiris grandiozan, laŭplanan, grandstilan, unuecan kaj unuigan laboron de ĉiuj unuopaj fakoj de la homa laboro.

La lernejaj oficoj de la plej altaj ĝis la plej malaltaj, la geinstruistoj, la geinfanoj, la gepatroj kaj la socialaj laborantoj unuiĝis unue interne kaj poste riceproke. La komuna, grandega kaj harmonia laboro alportas la plej belajn rezultojn. Ni vidis en Vieno feliĉajn geinfanojn, feliĉajn geinstruistojn, feliĉajn gepatrojn kaj feliĉan lernejestraron.

La Vienaj gekolegoj serĉas la animon de la infanoj, ili serĉas la metodojn de la infana laboro kaj je tiuj ili bazas sian laboron. La infanoj mem entuziasme laboras, la instruistoj fariĝas bonaj amikoj kaj kondukantoj de la geinfanoj. Tio ŝajnas al mi tre grava afero. Ĉiu instruisto eble spertis la malagrablan senton, kiam al li estis altrudata fremda metodo.

La reciproka estimo mirigas. Mi povas nur admiri kaj gratuli al Vienanoj.

Ni partoprenantoj de la ekskurso promesis solene sekvi la Vienanojn en la bela laboro kaj mi povas diri, ke mi jam sukcese komencis.

Dankeme ni ĉiam rememoros la ridetantajn mienojn kaj eminentajn paroladojn de sroj: prezidanto de la urba lernejkonsilantaro Otto Glockel

li

Se vi deziras plian kreskon de nia movado —

kaj kortega konsilanto D-ro H. Fischel. Ni admiris la gravajn mienojn de la ministeria konsilanto V. Fadrus kaj univers. prof. D-ro Tandler, kiuj montris. en siaj paroladoj tiom da ardeco kaj amo al siaj fakoj.

Feliĉaj estas gekolegoj kaj feliĉaj la geinfanoj, kiuj trovis tiajn gvidantojn.

La 26-an de Aprilo akceptis nin solene en la nomo de la s-ro urbestro en la kelo de la urbdomo, s-ro vicurbestro tre afable kaj ni estis bonege gastigitaj. Dum la tagmanĝo oni parolis germane kaj ĉeĥe. Mi petis la parolon kaj alparolis kaj salutis la ĉeestantojn en la nomo de TAGE en esperanto. Mia alparolo surprizis kaj faris bonan impreson. Tradukis S-ro prof. Otto Simon, membro de la urba lernejkonsilantaro. Sabate la 28-an de Aprilo aranĝis la Vienaj gekolegoj komunan kunvenon en la urbdoma kelo. Mi trovis inter ili S-inon prof. Al. Schulte, kun kiu mi tre bone amuziĝis kaj vekis intereson de miaj gekolegoj. Kaj fine mi salutis la germanajn gekolegojn en la nomo de TAGE per jenaj mallongaj frazoj: Tre estimataj ĉeestantoj ! Mi salutas vin tutkore en la nomo de la Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj, kies reprezentanto mi estas. Instruistaro de la tuta mondo prezentas al si reciproke la manojn al la komuna laboro por plibonigo de la lernejoj. Vi Germanoj kantas la belan kanton: Briider reicht die Hand zum Bunde …. Mi prezentas al vi la manon en la nomo de TAGE, bonvolu ĝin akcepti. La frazojn komencis traduki F-ino prof. Schulte, sed oni vokis : „Ne necesas, ni komprenis“.

Mi vizitis la burĝan lernejon en Sechshauserstr., kie du kolegoj instruis esperanton en du klasoj po 20 knaboj. En la klaso de kolego Scheibenreiter mi ĉeestis la lecionon kaj mi konstatis, ke mi instruas laŭ la sama maniero, kiel S-ro Scheibenreiter. Mi salutis kaj alparolis la knabojn, kiuj bonege parolis esperanton kaj bone min komprenis, en la nomo de miaj lernantinoj kaj ni promesis reciproke la interkorespondadon, kiu estis jam komencita.

La 26-an de Aprilo mi vizitis esperantan societon en Ottakring-a Laborista hejmo, kie mi trovis 20 gelaboristojn, kiuj tre bele amuziĝis per solvado de esperanto-krucenigmoj. Oni disdonis la premiojn, skatolon da sardinoj, ĉokoladon .. ., ili kantis kaj mi salutis ilin kaj ekkantis tri ĉeĥajn kantojn de mi esperantigitajn.

Vienaj samideanoj s-roj: kortega konsilanto D-ro Wollmann, prof. D-ro Jokl kaj prof. Simon akceptis min tre afable.

Mi vizitis Vienon en 1889 kiel studento, en 1914 kiel soldato, tiam mi estis feliĉa, kiam mi forlasis Vienon irante al la batalkampo, en 1924 dum la U.E.A.-Kongreso mi ekkonis grandan ŝanĝon kaj la lasta vizito estis vere plezuro.

Fine mi devas rememori S-ron direktoron Ronge, kiu estis tre afabla kaj agrabla „Herbergsmutter“ kaj zorgadis sindoneme pri ni dum la tuta semajno. Li vere meritis la kison de unu juna filozofino, kiu partoprenis nian ekskurson. Ĉe la fino de mia raporto mi esprimas deziron kaj peton: Vienaj gekolegoj esperantistaj bonvolu traduki la belajn librojn kaj informi per

esperanto la tutmondan geinstruistaron pri la bela laboro en Vieno. Albin Neuzil.

sendu tuj vian abonpagon!

— paĝo 9 de la PDF —

12

Internacia Esperanto-Muzeo en Wien.

Fondiĝis en Wien komitato por kreo de Internacia Esperanto- Muzeo sub ŝtata protekto!

La muzeo havas la celon, kolekti kaj konservi la tutan materialon, ligitan kun la historia movado kaj dokumente pruvi la disvastiĝon de nia lingvo en la diversaj landoj!

La evoluo de Esperanto en la lasta tempo tiom rapidiĝis, ke urĝas jam kolekti en unu centra ejo, alirebla kaj disponebla por la tuta mondo, la maloftiĝantan kaj perdiĝantan materialon de la unuaj. fazoj.

Neniu alia urbo estas tiel destinita por tia tasko kiel Wien; ne nur geografie pro sia situo en la mezo de Eŭropo, sed ĉefe kaj antaŭ ĉio prola favoro de la registaro por nia afero. Jam ĝi disponigis al ni por ĉi tiu celo dignajn reprezentajn ejojn en la centro de l’urbo Wien (Aktnumero 70873, Minist. p. Komerco).

La organiza bazo estas leĝe jam registrita societo „Internacia Esperanto- Muzeo, Wien“. Laŭ la statuo ĝi konsistas el:

a) Loka kuratora komitato (LKK),

b) Internacia kuratora komitato (IKK), en kiu sidos eminentaj esperantistoj, nomotaj de la Esp.-landorganizoj tutmondaj,

c) Internacia honora komitato (HK).

d) Konstanta Kaskontrolo.

Konvinkitaj, ke por la efektivigo de tiu granda verko ni sendube havos la apogon de la tutmonda samideanaro, ni sciigas, ke la preparaj laboroj jam komenciĝis. Detaloj pri la organizo estos prezentataj al nia XX-a, kie pri la fondo de IEMW estos farataj kelkaj precizaj raportoj.

Jam en Aŭstrujo troviĝas riĉa kaj valora materialo por la Muzeo; por ke ĝi estu internacie kompletigata, ni turnas nin al la tutmonda esperantistaro kun la afabla peto pri morala kaj materia apogo. La intereso de ĉiu unuopa lando estas des pli evidenta, ĉar la ekspozicio de ricevita materialo estos aranĝata memkompreneble laŭ landoj. Cio havas valoron por la muzeo, ĉu libroj, prospektoj, malnovaj gazetoj, flugfolioj, fotografaĵoj, afiŝoj ktp. Vi povas donaci ilin al la Muzeo aŭ pruntedoni. Bonvolu skribi sur ĉiu donaco vian nomon. Sur la objektoj pruntedonitaj ni notos „Propraĵo de …“ Liston de la donacintoj ni publikigos.

Aliĝu kiel membro kun jarkotizo de almenaŭ sv. frk. 1-. Ni faros je jarfino membroliston, kiun ĉiu ricevos, kiu aldonas 20 sv. ctm. La monon sendu per respondkuponoj internaciaj aŭ de UEA!

IEMW sisteme kaj regule raportados pri siaj laboroj!

La oficiala malfermo okazos dum Wien-a Antaŭkongreso de la XXI-a fine de Julio 1929.

Ciujn sendaĵojn bonvolu direkti al „Int. Esperanto-Muzeo“, Wien I, Liebiggasse 5.

Internacia Infankorespondado kaj Instruistaro.

Taskoj porla Esperanto-lInstruistaro.

a) La internacia konferenco de FIAl en Berlin decidis: „Dum ĉiu kongreso (de la Federacio) ekspozicio montru, kio estas farita sur la kampo de edukado al pacifismo“. Ne estos tre facile, trovi la koncernan ekspozicimaterialon. Sed ni Esp.-instruistoj havos ĝin: La internacian infankorespondadon. Kiel

13 pruvis la ekzemplo de Leipzig (rig. paĝ. 19), en anglaj kaj francaj lingvaj kursoj la infankorespondado ne estas tre akcentata. Des pli efike ni povos prezenti la Esperantan infankorespondadon kaj montri ĝian porpacan valoron. Do la tasko de TAGE estas, prepari ĝis la venonta FIAI-kongreso (verŝajne paskon 1929 en uenevo) bonkvalitan ekspozicion pri imternacia Infankorespondado.

b) Krom tio la konferenco de FIAl decidis, ke ĉiu nacia asocio prilaboru la temon: „Lernejo en la Servo de Interpopola Repacigo“. Ĉe tiu okazo la diverslandaj Esp.-instruistoj denove atentigu pri la internacia esperanta infankorespondado, pri ĝia eduka valoro por interpopola repacigo. Ili nepre partoprenu eventualan ekspozicion aŭ eĉ proponu tian ĉe sia asocia estraro. (Kompreneble la instruista Esp.-unuiĝo pli facile atingos la celon ol izolulo. La organiziĝo en ĉiu lando estas urĝe necesa!)

c) Por sukcese solvi tiujn gravajn taskojn, ni agu laŭ jenaj proponoj:

1. Infankorespondado ĉie estu aranĝata.

2. La instruisto korektu ĉiun korespondaĵon, ĝis la infano fakte estas memstara. (Ni tre ofte ricevis erarplenan skribaĵon.)

3. La instruisto rigore zorgu, ke ĉiu korespondaĵo estu respondata. (Ko. Kronberger-Wien en Heroldo tute prave konstatas, ke ne-respondi al korespondanta infano signifas kompromitaĵon por Esperanto.)

4. La instruisto gvidu la korespondadon en seriozan direkton, konsideiante ke la korespondado parte estu ekspoziciinda kaj donu materialon ekz. por la Pedagogia Porpaca Ekspozicio.

5. Registru kaj zorge konservu la korespondaĵojn!

6. IPR volas akceli tiun interkorespondadon. Ni petas ĉiujn gekolegojn, anonci al nia estro de la Lerneja Servo, k-o. Rich. Mŭller, Kaiserstr. 53, Auerbach, Vogtland, Saksujo, aŭ al la administrejo de IPR, kiom da infanoj kapablas kaj deziras korespondi.

7. Same IPR aperigos la plendojn de kursgvidantoj kontraŭ tiuj en IPR anoncintoj, kiuj ne respondos.

Ni estu maldormaj en la momento, kiam FIAI unuanime decidis — laŭ propono de Bjerke, sveda membro de la estrarkomitato de la Federacio — ke ĉiuj asocioj esploru la problemon de internacia helplingvo kaj varbu por ĝi en siaj rondoj!! Ni ne pasive atendu la rezulton de tiuj esploroj sed plej aktive influu ĝin, altrudante al la internacia instruistaro la fakton de

vigla internacia infankorespondado. ; Goldberg.

Ekspozicio de la Samtempa Kulturo en Brno (Briinn) – Cehoslovakujo.

De la 26-a de majo ĝis la 30-a de Septembro 1928 estas aranĝata la ekspozicio de la samtempa kulturo en Brno, kiu montras la bildon de la spirita evoluo kaj progreso en la lastaj 10 jaroj en Ĉeĥoslovakujo. La ekspozicio enhavas jenajn fakojn : : = ;

1. Lernejoj. 2. Homo kaj naturo. 3. Juro kaj ŝtato. 4. La spirita vivo de la homo. 5. Arto. 6. Specimenaj foiroj de Brno. i

Laŭ speciala deziro de la landa lerneja konsilantaro en Brno mi aranĝis ĉe la ekspozicio esperantan angulon en la pavilono de la naciaj lernejoj. Mi montris modelajn lecionojn de esperanta instruado em mia duklasa

— paĝo 10 de la PDF —

14

elementa lernejo, laŭ beleta bildo, praktikan uzon de esperanto en korespondado kaj interŝanĝado kun lernejoj en Hindujo, Japanujo, Anglujo, Nederlando, Francujo, Estonio, Germanujo kaj statistikan landkarton pri esperanto-movado en la lernejoj de CSR.

Fremduloj. kiuj prizorgos al si ekspozician legitimacion, ĉe iu vojaĝoficejo aŭ ĉe la ambasadorejo de CSR pro 18 Kĉ., ricevos 33 ‘y da rabato de vojaĝkostoj al Brno kaj unu liberan eniron en la ekspozicion.

Samideanoj en Brno helpos al esperantaj vizitantoj. Kongresanoj de U.E.A.-K. trapasontaj CSR vizitu nepre la ekspozicion, vi certe ne bedaŭros tion.

Albin Neuzi!l.

La Urbo de la XX-a.

Antverpeno, la reĝino de la Skeldo.

Niaj praavoj, Germanoj de Saksa sango, estis ekloĝintaj sur la dekstra Skeldobordo, verŝajne en la 6-a aŭ 7-a jarcento kaj tie konstruis enŝipiĝejon. De tiu lasta vorto en Flandra lingvo „Werf“ devenus la nomo „Antwerpen“ (aen’t — Andwerf, Antwerp = ĉe la enŝipiĝejo). Pli populara estas la legendo pri giganto Druon Antigoon, kiu forhakis la manon (Flandre: Hand) de ŝipistoj rifuzintaj pagi imposton, por ĵeti (Flandre: werpen) ĝin en la Skeldon. Kuriozaĵo estas, ke en la blazono de Antwerpen ankoraŭ troviĝas du manoj.

La fortigita kastelo, kiu estis la naskejo de la urbo, estis detruita de la Normanoj, tiel ke en la deka jarcento la historio pri ĝi ne plu parolas. Malrapide tamen ĝi releviĝis kaj en la 12-a jc. vivis ĉi tie jam ampleksa loĝantaro da komercistoj.

La komerco ja kaŭzis la floradon de Antwerpeno. Precize en la 16-a jc., pro la defalo de Bruĝo, Antverpeno iĝis la plej grava komerca centro de Eŭropo. Fidinda atestanto pri tiu tempo estas la italo Ludovico Guicciardini, kiu travojaĝis la Nederlandojn, pri kiuj li donis priskribon eldonitan en 1567 en la fama Antwerpena presejo de Kristoforo Plantin, la reĝo de la tipografoj de sia tempo. Lia plej interesa domo kun laborejo kaj butiko estas konservata ĝis nun en sia originala stato kaj vizitebla de la publiko.

Krom la komerca prospero la industrio plene floradis. Ekzistis multaj fabrikejoj de drapo kaj ĉiuspecaj silkoj. La Antwerpena veluro estis ĉie konata. De 1415 oni teksis tapiŝojn. La veturilfarado kaj vitropentrado okupis multajn en Antverpeno, kie eĉ estis troveblaj kanonfandejoj. Plie ekzistis potencaj gildoj aŭ korporacioj kaj inter ili tiu de la bierfaristoj kun 200 membroj. La „Gerstenbier“ (hordea biero) estis tre ŝatata kaj eksportata eksterlanden. Antverpeno ankaŭ de tiam famiĝis pro siaj diamantpolurejoj laŭ metodo, kiun la Bruĝano Ludoviko van Berkem eltrovis. Estus tre interese por la kongresanoj, viziti modernan diamantlaborejon.

Antverpeno estis la metropolo de la Flandra arto. Alberto Diirer, kiu loĝis tie ĉi en 1520 konfesis, ke li ne vidis en Germanujo tiajn fieregajn palacojn kiel en la Skeldurbo. En 1518 la belega katedralo gotika kun sia gracia turo, 123 metrojn alta, estis fine konstruita post du jarcentoj da laboro. Laŭ Schiller ĝi estas la plej bela preĝejo de la Kristaneco post tiu de Sankta Petro en Romo. La riĉeco de Antverpeno bedaŭrinde pereis pro la religia batalado dum la hispana regado kaj en 1648 la fermo de la Skeldo pro la kontrakto de Munster donis la mortigan baton. La denaska

15

artema naturo de la Antwerpenano tamen glore riveliĝis en tiu tempo de malprosperado. Heredintoj de la famo de Quinten Matsys, la lasta reprezentanto de la gotika Flandra pentroskolo aperis figuroj kiel Rubens, van Dyck, Jordaens, Teniers Quellin kaj aliaj pentristoj kaj skulptistoj, kiuj por eterne fiksis la prestiĝon de la Flandra pentrarto. En muzeoj kaj preĝejoj iliaj ĉefverkoj estas admirataj.

La Skeldo, tiu fonto de riĉeco de Antverpeno kaj de la tuta Belgujo estis denove malfermita por la ŝipveturado de la unua Franca Respubliko en 1792 kaj precipe dum la regado de Napolĉon l., la komerco ree ekfloris kaj poste daŭre prosperis, precipe kiam en 1863 la impostoj, kiuj devis esti pagataj al Holando estis forigitaj. Vizito de la haveno estos organizata dum . la universala kongreso. ;

La moderna Antverpeno same kiel la haveno ĉiam plivastiĝas. Ĝi estas la plej granda urbo de Belgujo (300000 da enloĝantoj — 500000 kun la antaŭurboj).

De ĉiu vidpunkto Antverpeno estas vizitinda. La reĝino de la Skeldo, kiu tiel gasteme akceptis la Esperantistojn dum la 7-a kongreso en 1911, sin pretigas por agrabligi kaj plej interesigi la viziton de kelkaj miloj da kongresanoj en la venonta monato aŭgusto.

H. Vermuyten (Antve:peno).

TAGE-kunveno en Antverpeno.

Okaze de la UEA-kongreso la E-instruistoj havas fakkunvenon kun jena tagordo: 1. Raporto pri TAGE kaj IPR. 2. Kunlaboro de TAGE en la pedagogia movado (Internacia Oficejo de Edukado, Internacia Laborrondo por Nova Edukado, Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj, Internacio de Eduklaboristoj, Mondfederacio de Instruistaj Asocioj) 3. Esperanto kaj Reformo de la Historiinstruo. 4. Kunlaboro de TAGE en UEA kaj SAT. 5. Fondo de landaj unuiĝoj de E-instruistoj, filioj de TAGE. Krom tio estas projektita E-leciono kun infanoj. rus Tempon kaj lokon vi ekscios en la kongresejo kaj el la kongresmaterialo. Atentigu la ĉeestontajn instruistojn pri la TAGE-fakkunveno! = W Gekolegoj, kiuj veturos Antverpenon, bonvolu informi la administracion de IPR.

TAGE-kunveno en Goteborg.

Ni proponas la saman tagordon kiel por la kunveno en Antverpeno. Punkto 3 estu anstataŭata per raporto pri la kongreso de Edukintern en Leipzig.

Konferenco de „Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj“ (FIAI) – en Berlin paskon 1928.

La tiujara delegitarkunveno okazis dum la per la nombro de 7000 partoprenantoj imponanta Internacia Pedagogia Kongreso la 14-an – 10-an de

— paĝo 11 de la PDF —

16

Aprilo en la kunvenejo en la bela domo de „Deutscher Lehrerverein“ (Germana instruistasocio) en Berlin. Partoprenis 40 delegitoj de la diversaj aliĝintaj naciaj instruistasocioj de Anglujo, Bulgarujo, Cehoslovakujo, Estonio, Francujo, Germanujo, Jugoslavujo, Nederlando, Latvio, Litovujo, Polujo, Svedujo, Svisujo. (La internacio havas 483000 membrojn.) Gastoj estis reprezentantoj de la germana pedagogia fakgazetaro, reprezentantino de la germana ligo por la Ligo de Nacioj kaj Internacia Eduk-Oficejo-Genevo, grafino Dohna, kaj reprezentanto de la Esp.-instruistaro, Schneller-Leipzig.

1. Unua tagorda punkto estis la raporto de la sekretario Dumas – Paris. Dumas rakontis mallongige la malgrandan historion de la internacio, li vidigis al ni la limojn inter la nova internacio FIAI kaj la jam ekzistantaj internacioj, limojn, kiuj ne permesas pro la nedependemo de FIAI kuniĝon kun la aliaj internacioj. La gravecon de la nova internacio atestas la nombro de ĝiaj membroj — grandioza asocio, sed ne nur fasado, malantaŭ kiu ekzistas nenio alia ol espero. La agado de FIAI, akompanata de ĉiun kvaran monaton franclingve aperanta bulteno, celas kunlaboradojn pedagogian kaj porpacan per dokumentado pedagogia, purigado de la historilibroj, verkado de internaciaj lernolibroj, interŝanĝo de geinstruistoj kaj gelernantoj ktp.

La angla delegito Goldstone denove proponas, havigi al si kaj konservi tre amikajn interrilatojn al la internacio de San Francisko „World Federation“. Pro tio el kvin personoj konsistanta komitato estas komisiita starigi planon de la kunlaborado („World Federation“ havos kongreson en 1929 en Genevo), membroj: Bjerke-Svedujo, Dumas-Francujo, Goldstone-Anglujo, Thijssen- Nederlando. Wolff-Germanujo.

2. La ĝis nun aperinta bulteno „Bulletin Trimestriel“ restas la organo de FIAI aperonta sammaniere kiel ĝis nun. La naciaj asocioj havos la devon, diskonigi la artikolojn inter siaj anoj helpe de sia pedagogia gazetaro.

3. La laboro de la venonta federacijaro ampleksu a) enketon pri porinstruista instruado kaj salajroj kaj vivkostoj en la diversaj landoj, b) organizon de interŝanĝo de geinstruistoj kaj gelernantoj per ĉiulande starigota komitato — turisma servo —, c) esploron de internacia legolibro verkota por dekdujaraj infanoj pro mondrepaciĝo, d) batalon kontraŭ ŝovinistaj historilibroj — tiuokaze estas akceptata franca propono: ĉiuj asocioj pritraktu en la venonta jaro la temon „La lernejo en la servo de popolrepaciĝo“ laŭ la modelo de „Deutscher Lehrerverein“ (Germana Instruistasocio), e) organizon de speciala instruo pri Ligo de Nacioj interne de la ĉiulandaj popollernejoj kaj organizon de ĉiujare akompananta la kongreson ekspozicio pri instruitaĵoj pri popolrepaciĝo, f) ĉiulandan organizon de nacilingva instruado por la en la diversaj landoj ekzistantaj laŭnaciaj malplimultoj.

4. Lapierre-Francujo faras detalan raporton pri rezultatoj de enketo pri lernejo kaj eklezio en ĉiuj landoj. Lasta decido pri tiurilata federacia programo estas prokrastita.

9. Laŭ propono de Bjerke-Svedujo la internacio esploros la problemon de mondhelplingvo kaj oficialigos kaj sukcesigos al siaj membroj pere de la naciaj asocioj la studon de la mondhelplingvo. (Tiun decidon ni dankas antaŭ ĉio al bonege verkita de nia sekretario de TAGE propagandletero,

14

kiu estis transdonita en nacilingva tradukaĵo farita de samideanoj de la koncernaj landoj al la en la estran komitaton senditaj delegitoj).“)

6. Por la venonta jaro estas elektataj kiel anoj de la estrarkomitato apud la daŭraj membroj (delegitoj de Anglujo, Francujo kaj Germanujo) la delegitoj de Jugoslavujo, Nederlando kaj Polujo.

7. La venonta kongreso verŝajne okazos en Svisujo post koncerna decido de la estrarkomitato. Schneller—Leipzig.

Pedagogia Kongreso en Leipzig.

Pasintan paskon la Internacio de Eduklaboristoj aranĝis internacian pedagogian kongreson kun la temo „La proletaria infano“. Temo, referatoj kaj diskutoj esprimis la karakteron de la Internacio, kies mondpercepto estas : La sociordo estas la rezulto de la klasbatalo, kaj kies celo estas: Forigo de la nuna kapitalista sociordo. La kunsidoj okazis en la domo de la Leipziga Instruista Asocio. Partoprenis proksimume 150 germanaj instruistoj kaj 40 alilandaj. La rusaj instruistoj ne estis ricevintaj la germanan pasportvizon.

Konciza raporto donu bildon de la kongreso: Doering de la pedagogia instituto Leipzig, refutis la aserton de kelkaj statistikoj kaj scienculoj, ke la proletaria infano havas malpli bonajn psikajn talentojn. ~Oorpaj kaj psikaj talentoj plej forte estas influataj (sed ne kreataj) de la medio de la infanoj: Riĉaj gepatroj povas flegi kaj akceli la hereditajn talentojn, malriĉeco malhelpas ilian normalan evoluon. Ekonomiaj krizoj detruas en unua vico la proletarian familion, kaj poste la malbona medio danĝerigas la normalan evoluon de la proletaria infano.

Meta Kraus-Fessel, Berlin, montras riĉan materialon pri infan- kaj virinlaboro. D-ro Oki, Japanujo, raportas, ke tie junuloj kaj infanoj en fabrikejoj estas 500/) de la tuta laboristaro. Infanoj laboras dum 12-15 horoj ĉiutage. 9-jaraj kaj pli junaj infanoj laboras en spinfabrikejoj. Depost 1926 estas fonditaj miloj da militistaj edukejoj por junuloj en aĝo de 16 ĝis 20 jaroj.

Hierl-Jena (Germ.): La religia idolo de la primitiva homo montras, en kiu grado la primitivulo ne povis regi la natur-fortojn. En tiu senco ankaŭ hodiaŭ religio estas konduko for de la fundamentaj taskoj de la homo, science esplori la naturon kaj regi ĝin. Religio kaj fabeloj devas esti forigataj, ili donas okazon, ke la infano retiriĝas en la sonĝon de la primitivulo, en la fantazion. lli ne helpas forigi ekonomiajn krizojn, malsanojn, la kapitalistan sistemon.

La diskuto pri la referatoj Redgrove-Anglujo kaj Rednas-Belgujo (Lernejo kaj Socio) akcentas la postulon, ke la proletaria infano estu edukata revolucia homo. Ruge-Berlin ne volas eduki al morala, pacifista ŝtatano, sed al komunista moralo, detrui la nunan socion kaj ĝian lernejon. D-ro Bernfeld-Berlin : La proletariaj infanoj estu starigataj en la klasbatalon, ne en la publika lernejo sed en la proletariaj infanorganizaĵoj. Capper-Anglujo : La angla laboristaro pli forte estas religie ligita ol la kontinenta laboristaro. 420/y de la lernejoj estas ŝtataj, 509/, ŝtatekleziaj, 89/9 alisektaj.

X) Tre detale motivigita kaj tre longa decidpropono de TAGE al FIAI estis nacilingven tradukita kaj transdonita al la koncerna nacia delegito en la estrarkomitato kujo kiti de jenaj kolegoj, al kiuj ni ŝuldas tre grandan dankon: Kate Hancock-Anglujo, arafov- Bulgarujo, Neuzil-Ceĥoslovakujo, Elizabet Lŭbeck-Estonio, Boubou-Francujo, Pennesa p), Germanujo, Korte-Holando, Petroviĉ-Jugoslavujo, Bruklis-Latvujo, Prapuolenis-Litovujo, Gluchowski-Warszawa-Polujo, Malmgren-Svedujo, Schneller-Leipzig insistis s~ interrilaton kun la estrarkomitatoj en Berlin pro tiu decidpropono. –

— paĝo 12 de la PDF —

18

La ĉefa diskutproblemo de la 3-a tago estis la Lerneja Disciplino. Freinet-Francujo. kritikas la aŭtoritatecon en la apliko de la disciplino. Instruplanoj kaj ekzamenoj estas la kaŭzoj de la kontraŭnatura disciplino. La nova disciplino povas esti bazata nur sur profunda scienca kono de la infana psiko. D-ro Bernfeld: La proletaria edukisto devas kolekti la infanojn en amasaj organizaĵoj por festoj, demonstracioj kaj detrui per tio la aŭtoritatecan ordon de la lernejaj klasoj. Tiaj „lernejkomunumoj“ laboras en la servo de la klasbatalo. Moore-Anglujo: En la elementa lernejo, en kies klasoj sidas 60 infanoj, ne temas pri edukado, nek pri iniciativo, sed nur pri obeo. La religio servas kiel rimedo por edukado al obeemo. Ruge: Ni ne nur devas ĝeni la ordon de la lernejo, sed detrui ĝin. La infanoj de la duagradaj lernejoj devas enpenetri en la administran maŝinaron (decidrajto en konferencoj, lecion- kaj studobjektplanoj, aranĝoj). Sukcesinte tion la infanoj tute ne atentu la disciplinon (en la konferencoj). Peters-Belgujo: La estimo de la edukisto antaŭ la infano kiel spirite memstara persono ne permesas, eduki

la infanon al iu partio. D-ro Bernfeld: La proletaria infanmovado atentu

kaj konservu la socialistan unuecon de la laboristaro.

La problemon de la disciplino ankaŭ tuŝis la Majo-kajero de Sennacieca Revuo, organo de la proletariaj Esperantistoj (SAT). Tie (paĝoj 114-115) ni trovas jenan antitezon al la diskutoj de Leipzig: „La gepatroj montru al siaj infanoj, ke ili (infanoj) ĉiam devas esti atentemaj al la instruistoj kaj tre respektu ĉi tiujn. — La gepatroj parolu (antaŭ la infano) nur favore pri ĝia instruisto, por fortigi la moralan aŭtoritatecon de la edukisto rilate la infanon. Tial antaŭ la infano neniam malaprobu ĝian instruiston, ĉar tio tre influus por la maldisciplino klasa aŭ lerneja. — Se ion ordonas la instruisto al infano, la gepatroj devas montri fortan inklinon favoran al la instruisto, por ke la infano plenumu laŭlitere ĉion, kion la edukisto kredas necesa.“ Mankis en la diskuto en Leipzig ĉi tiu antitezo kaj la sintezo.

Pinkeviĉ-Sovetio, kiu sole estis permesita vojaĝi al Leipzig, transdonis la salutojn de la rusaj edukistoj kaj skizis la celon de la sovetia Jernejo, kiu krom tio estis montrata en granda formato kaj tre instrua maniero en la samtempa Pedagogia Ekspozicio (Grassi-Muzeo, Leipzig).

Post la pedagogiaj tagoj sekvis la 5-a kongreso de la Internacio de

Eduklaboristoj, kiu plenumis ĉefe internajn taskojn, kaj pri kiu ni eble raportos ĉe alia okazo.

La Internaciaj Pedagogiaj Tagoj denove montris al ĉiu partopreninto la necesecon de komuna lingvo. Kvankam estis uzitaj nur 4 lingvoj (angla, flama, franca kaj germana), la malhelpaĵoj estis grandaj: La referatoj anglaj kaj francaj devis esti tradukataj en germanan lingvon. Kelkaj negermanaj

delegitoj nenion komprenis de la paroladoj, diskutoj, plejgrandparte diritaj.

en germana lingvo. En specialaj okazoj la germanlingva diskuto devis esti tradukata en francan aŭ anglan lingvon. Recdgrove-Anglujo kaj Peters-Belgujo (Flamo) konstatis, ke ili estis miskomprenitaj sekve de la tradukoj (kvankam deĵoris tre lertaj tradukantoj !). Estraranoj kaj multaj partoprenintoj deklaris : Ni bezonas la helplingvon! Malbona memoraĵo el pasinta tempo de interbatalo de helplingvaj sistemoj estis la sola kaŭzo, ke la pedagogia sekretario ne riskis sekvi niajn klopodojn por Esperanto.

La instruista kaj laborista Esp.-grupoj de Leipzig aranĝis komunan internacian kaj interesan vesperon por la eksterlandaj samideanoj.

2

19

Plenan preskaŭ surprizan sukceson por Esperanto ni konstatis en la jam menciita Pedagogia Ekspozicio: 1. Loka Komitato de la kongreso decidis unuanime, traduki ĉiujn klarigajn germanajn surskribojn en la diversaj eks-

– poziciaj fakoj nur en Esperanton, por plifaciligi al ne-germanoj la komprenon

de la tekstoj. 2. La Esp.-instruistoj de Leipzig efektivigis la projekton de la Ekzekutiva Komitato de la Internacio, ekspozicii la Internacian Infankorespondadon. Kvankam ekzistas en Leipzig proks. 150 anglaj kaj multaj francaj kursoj, de ili neniu materialo alvenis pri infankorespondado. Do ni montris per riĉa kaj parte tre valora materialo la internacian infankorespondadon de niaj Esperanto-lernantoj. La plej interesa objekto de tiu fako estis granda mondkarto, sur kiu vidiĝis la koresponda interligo de la Leipzigaj Esperanto-infanoj kun la tutmondo. Tiu prezentado de faktoj tre bone efikis, kiel montris la intereso de la multnombra vizitantaro kaj la recenzoj en la pedagogiaj rondoj kaj gazetoj.) Esperanto ne aperis kiel problemo, sed kiel memkomprenebla fakto. En dua ejo (Esperanto en la Servo de Internacia Instruistaro kaj Laboristaro) sur granda karto de Saksujo estis markitaj ĉiuj saksaj lokoj (42) en kiuj estas Esp.-instruo en la lernejoj (77), kaj de kiuj okazas internacia infankorespondado. ) :

La gekolegoj, laboristoj kaj gejunuloj, kiuj helpis la preparon de la ekspozicio, tre grave servis al la Esp.-movado kaj meritas plej sinceran dankon.

Goldberg.

Ĉefkunveno de la E-Asocio de Germanaj instruistoj.

La 8-a ĉefkunveno de la E-Asocio de Germanaj instruistoj okazis interne de la 17-a Germana E-Kongreso en Potsdam la 26-an de majo.

Antaŭtaĝmeze en la realgimnazio antaŭ multnombra aŭskultantaro, inter kiu troviĝis la honor-prezidanto de la kongreso, universitata profesoro D-ro A. Schmidt-Berlin kaj profesoro D-ro Dietterle, direktoro de la E-instituto, estas faritaj du E-lecionoj en popollernejaj klasoj de kolegoj Markaŭ kaj Heinrich-Potsdam en bonega maniero propagandante Esperanton kiel sole en popollernejo sukceson promesantan fremdlingvan instruon. ;

La jarraporto de la prezidanto Schneller-Leipzig montris du signalojn al agadoj farita kaj farota: IALA (komp. Revuo n-ro 4 -5, pĝ. 6) kaj FIAI (Federation Internationale des Associations d’Instituteurs, komp. raporton pri Berlin-a konferenco en ĉi tiu numero de Revuo). o oj

Postiris referato de la prezidanto pri E kaj la reformo de la historiinstruo. Sekvante la vojon de la germanaj historiistoj Ranke, Spengler kaj montrante la diversajn klopodojn pri reformo (Kawerau, Nouvelle Histoire de France, Projekto Novaj Tempoj) la parolinto starigis la modernan historiinstruon sub la devizo: De la popolo al la homaro! Do: la spiriton de la instruo kreas la interna ideo de Esperanto kaj gravajn helpojn al la realigo de la ideo donas la tiurilata uzado de nia lingvo. =

Post la kasraporto, tre valoraj iniciatoj kaj proponoj de la ĉeestantaro, reelekto de la ĝisnuna estraro salutis la instruistaron la brazila universitata profesoro Von Bergheuser el Rio de Janeiro. SO

, 5) Tre klara fotografaĵo de tiu infankoresponda fako estas aĉetebla por 1 germ. mark.

en la administrejo de IPR.

— paĝo 13 de la PDF —

Kunsido de la Esperanto-Asocio de Saksaj geinstruistoj. La trian labortagon de la Chemnitz-a ĉefkunveno okazis kunsido de saksaj esperanto-instruistoj. Samtempe okazis la laborkunsido en la granda salono

de la Unuiĝ-domo. La temo pri historiinstruo estis tro grava, tial la kantsalono ne estis plenplena.

Malgraŭ la malvasta kunsidejo la estraro sukcesis, entuziasmigi la partoprenintojn. La unua prezidanto, S-ro Hahn-Gohlis, salutis kontentigan nombron da esperanto-instruistoj el ĉiuj partoj de Saksujo, inter aliaj ankaŭ superlernejkonsilanton D-ron Kraner-Dresden kaj la direktoron de la Esperanto-Instituto por la Germana Regno, S-ron P-rof D-ron Dietterle- Leipzig.

kade i prezidanto raportis pri bonaj okazintaĵoj dum la pasinta laborjaro. La saksa geinstruistaro ĉiam pli kaj pli fidas la laborojn de la Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj, ties membronombro kreskis ĝis la kvara cento. La ministerio por popolklerigo dufoje donis al la Asocio financajn subvenciojn; 15 de la ministerio subvenciitaj instruistaj kursoj okazis. En la laborplano de 12 distriktunuiĝoj troviĝas la tmo: Esperanto kaj la lernejo. La jarraporto, transdonita al la ĉefasocio de Saksaj Geinstruistoj kaj la „Statistiko pri Lernejo kaj Esperanto en Saksujo“ atestas la progresojn kaj sukcesojn de la Asocio.

Kiel dua punkto de la tagordo sekvis poezia prologo de superinstruisto Rothe-Buchholz.

Trie la ĉefparolinto studkonsilanto D-ro Trogel de la supera provlernejo Dresden parolis pri Esperanto kielkulturokajklerigaĵo“. Li klarigis la abstraktaĵojn kulturo kaj klerigo kaj priparolis la interrilatojn inter ili. Apud la popolkulturoj staras hodiaŭ la mondkulturo; ĝi estas sennacia, supernacia. La arto, la tekniko, la tuta vivo de l’ popoloj ĉiutage provas tion. La fundamento de la mondkulturo devas esti mondlingvo. Kaj kiu estas la celo de la klerigo? La homo fariĝu agema membro de la socio. El la popolsocioj estu trovata la vojo al la homaro. Kiel rilatas Esperanto al kulturo kaj klerigo? Esperanto enhavas altajn klerigvalorojn formalajn, jam tial ĝi estu enkondukata en lernejojn. Kio estis por la malnova lernejo Latino, tio estos por la hodiaŭa popollernejo Esperanto! Esperanto estas ankaŭ laŭenhave tre valora. La konvinko, ke la amaso da nacie ligitaj kaj ligataj homoj iam formu unu socion, ignorante la naciajn barilojn, por fari komunan kulturlaboron; tio estas la Interna Ideo de Esperanto. La celo estas la interpopola paco.

La entuziasmigaj vortoj de la parolinto vekis viglan aplaŭdon kaj plej koran dankon.

Sciigoj de la Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko.

Riesa: Ekzamenoj okazis la 13-an kaj 14-an de aprilo. Komisiono: Prof.

D-ro Dietterle, Leipzig; lernejestro Hahn, Gohlis-Dresden; sup. instruisto Naumann-OroBenhain.

23 geinstruistoj sukcese plenumis la ekzamenon pri scienca-pedagogia kapableco: Ludwig Engelhardt, Walter Fechler, Ernst Fickler, Artur Franke,

p. ~ = 57 las ver kE e

21

Alfred Hamitzsch, Karl Hase, lernejestro Kurt Haubold, Hugo Henmnig, stud. as. Gustav Hermann, Kurt Hofmann, lernejestro Richard Hofmann, Werner Hofmann, Karl Holzhausen, stud. kons. Kieser, Karl Krober, stud. as. Lange, Bernhard Mosebach, Anna Mŭller, Karl Ritter, Walther Schmidt, Edith Urban, Kurt Winkler, Dir. D-ro Wolf. = E | i Depost pasko esperanto estas instruata en Ĉiuj lernejoj de Riesa, ankaŭ en la realgimnazio kaj la komerca lernejo. keta o Dresden: La Dresden-a komisiono ekzamenis kvar sinjorojn; Ĉiuj bone is. | E EI Srno pri scienca pedasogia kom mern S-ro Otto Leichert, ital, S-ro Reinhold Scheibler, Wurgwitz. : TO PEGiieno pri lingva kapableco: S-ro Erich Schulze, Cossebaude,

S-ro Richard Zscherper, Meissen. Hahn, Gohlis-Dresden.

TAGE plue kreskas.

ine de la pasinta jaro ni povis konstati en n-ro 11-12, ke la abonantaro de IPR kreskis de su ĝis 630, t.e. je 429/9p. Hodiaŭ ni povas doni la tre ĝojigan informon, ke la kresko de nia movado daŭras en 1928: kg pru ni superis la staton el fino de 1927. La saksa kasisto anoncas 292 : onantojn (264 en 1927), la germana 95 (115), el aliaj landoj venis 291 al giaj (251), sume 639 abonantoj! eo! el diversaj landoj esperigas nin, Ke ni ĝis fino de 1928 facile atingos l : : ZOJ | Vasta estas la kampo de nia propagando: 2000 Esp.-instruistojn mi soj koraŭ devas varbi kaj konvinkigi pri la meceseco de TAGE. EOJ pErspektivoj al plua kresko de TAGE rezultiĝas el 1. la vigla pronezaj (oj o” Svedujo, 2. la gravaj decidoj de FIAl, 3. la kunlaborado de la SRA Oficejo de Edukado, 4. la kunlaboro de eminentaj samideanoj, 5. la inter La de IALA por la instruista Esp.-movado. Tamen ni ne vivu de uro, aj deziro pri laboroj de aliaj, sed ĉiu mem laboru! Tiam fine de la jar denove raportos: TAGE plue kreskis.

Peresperanta Enketo de „Chemnitzer Tageblatt“.

La konata gazeto „Chemnitzer Tageblatt“ aranĝis enketon per mma Kiel rezulton ĝi publikigis sub la titolo „Kion oni parolas peo EE leterojn el 50 landoj de la tero. La leteroj mem kun la e kl kn ii markoj estas videblaj en granda montrofenestro de la aro o pao lertege aranĝita ekspozicio allogis multajn interesitojn. KE E-o; a preno estis tre efika, ĉar la artikolo aperis dum la ĉefa jarkunven ato, saksa instruistaro, kiun ĉeestis 5000 geinstruistoj. Ni dankas la pion propagandon al nia meritoplena samideano sup.-instruisto Klemm, Che :

Tutmonda Ligo por Seksaj Reformoj.

; LE Tiu Ligo (World League for Sexual Reform) uzos dum sia unua mon So Eko 1.—5. Julio 1928 en Kopenhagen ankaŭ Esperanton. Celo de la

Ligo estas:

— paĝo 14 de la PDF —

22

1. disvastigi la seksosciencan scion, 2. praktike utiligi la rezultojn de la sekso-sciencaj esploroj kaj batali kontraŭ la antaŭjuĝoj kaj aranĝoj, kiuj kontraŭstaras racian reguligon de la seksaj aferoj, 3. unuigi ĉiujn samideanojn en la mondo. Monata gazeto de la ligo enhavos artikolojn ankaŭ en Esperanto! Inter la fondintoj troviĝas. Auguste Forel-Svisujo, konata amiko de Esperanto. Jarkotizo kostas 5 germ. mark., kongreskarto por Kopenhago 20 germ. mark. Skribu esperante al D-ro Leunbach, Stockholmsgade 39, Kobenhavn, Danujo. Partoprenintoj bonvolu raporti al IPR.

Internacia Esp.-Konferenco de Universitanoj

okazos 28. Julio — 2. Aŭgusto 1928, kelkajn tagojn antaŭ la UEA-kongreso en Bruxelles por profesoroj, studentoj kaj diplomatoj.

Por ebligi plej eblan sukceson al tiu konferenco, ni alvokas ĉiulandajn Esp.-universitatanojn, grupiĝi en landaj specialaj organizaĵoj, laŭeble sekcioj de Naciaj Societoj.

Estas dezirinde ke diverslandaj s-anoj klopodu ĉe naciaj universitataj asocioj diverskarakteraj, por sukcesi ricevi ilian aliĝon kaj instigi laŭeble

reprezenton al la konferenco (se ne direktan, almenaŭ peran per E-istoj partoprenontaj).

Ni alvokas ankaŭ ĉiujn E-istojn, kiuj sin interesas pri nia movado, ĉeesti la konferencon en Bruxelles. — Kotizo: l sv. fr. Pri aliĝo skribu al Gaston Van der Lyn, 74 rue de Hollande, Bruxelles,

“Belgujo. Pri tagordo ktp. al Jan Zylberstejn, 8 rue Baour-Lormian, Toulouse, Francujo.

Supera Esperanto-Kurso.

Por ebligi gvidadon de superaj kursoj de Esperanto, ĵus aperis nova, nur en Esp. verkita, interesa lernolibro „Supera Kurso de Esperanto“ en 10 lecionoj. Por ke eĉ sen instruisto supera studado de E. estu ebligata, instruistoj ĉiulandaj komuniku sian pretecon, korektadi perletere la 10 lecionajn taskojn, ĉiu en sia lando. La lernanto enmetas duoblan leterafrankon en ĉiun leteron. La instruisto ricevos senpagan kurslibron. Viaj nomo kaj adreso aperos, por informi la lernantojn, sur aparta „Listo de landaj instru-

istoj perleteraj“. Bonvolu tuj skribi al D-ro Leopold Dreher, Starowislna 37, Krakow, Polujo.

El Praha.

La 16-an de Majo 1928 paroladis en Radiostacio Praha ĉeĥe kolegino Julie Supichova pri „Esperanto kaj junularo“.

Mondjunulartendaro

okazos 25. Julio — 8. Aŭgusto ĉe Chemin des Dames-Francujo antaŭ la Mondjunulara Packongreso en Eerde. Ambaŭ aranĝoj preparas Mondligon de la Junularo. Demandoj kaj aliĝoj kontraŭ 0,30 germ.m. ĉe W, Jantschge, Frankfurta.M., Eckenheimer Landstr. 287.

e la sama adreso estas havebla (por 1,50 germ.m. kaj 0,30 germ. m. afranko) inter-

partia broŝuro „Fiŭr einen Weltbund der Jugend“ (Por Mondligo de la Junularo), Poŝtĉekkonto: Frankfurt a. M. 33 063. j

23 Bibliografio.

Galerio de Zamenhofoj. — Kolektita de E. Wiesenfeld. (40 paĝoj, 19 fotografaĵoj, genealogia tabelo). Utila verketo kun multaj detalaĵoj pri la tamilio Z , alie ne troveblaj. Bona stilo, — Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b Koln, Germanujo.

Sakuntala. — (prononcu la 2-an silabon !), 89-paĝ postrakonto de la samnoma dramo de Kalidasa (hindu poeto el lla 6-a jarcento post Kristo). 4-a volumo de la Ilustrita Biblioteko. Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ.

Ribelemaj virinoj. — De M. ĈE Kuo; trad. Ŝ. M. Chun. (31 paĝoj). Drameto iom stranga kaj kruda. Bonstila. Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Kŭln, Germ.

1001 noktoj. — 3 rakontoj el tiu fama kolekto. (B1 paĝoj. Tre bone kaj bonstile rakontitaj. Bld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ.

Josef kaj la edzino de Potifar. — Originale de H J. Bulthuis. Du volumoj kun 388 paĝoj entute. — Ne grava, profundpensa literaturaĵo, sed bela, ĉiam interesa rakonto pri la sorto de Haag’a stratbubo. La tre bona, simpla stilo igas la verkon tre konvena jam por komencantoj (ne por infanoj). Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ.

Devi Angreni (kaj Mak Miah). — Du rakontoj el Java, originale verkitaj en Esperanto de P. W. van den Broek N-roj 1-2 de la Ilustrita Biblioteko. Eld,: Heroldo de Esperanto, Horrem b Koln, Germ. — 63 paĝoj. El la malgrandaj historietoj oni lernas multe pri la insula medio kaj moraro, precipe per multaj klarigoj, kiuj bedaŭrinde lokiĝis inter la tekstajn liniojn kaj pro tio tre ofte interrompas la fluon de la rakonto.

Landoj de l’ fantazio. — Romano originale verkita de Teo Jung. (319 paĝoj). — La aŭtoro aviade nin gvidas al lando perdita inter nepaseblaj altmontaroj, kaj per fleksiĝema — iom noviĝema — lingvo li prentras siajn sorĉbildojn. Poste li kondukas du princojn el tiu oazo de la feliĉuloj en niajn centrojn de l’ civilizacio, eĉ al Horrem en Eŭropo. Eld.: Heroldo de Esperan o, Horrem b. Koln, Germ.

La refleksiva pronomo en Esperanto. — D-ro Lippmann (direktoro de la Gramatika Sekcio en la Akademio). — Kiel oni rajtis atendi, verketo de diligenteco kaj klareco. Ĉiu germanlingva instruisto ĝin nepre devas havi. Sed al komencantoj oni ne ĝin enmanigu, ĉar alie la vero, ke Esperanto estas facile lernebla lingvo, ne kredebliĝas. — Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ,

La morto de Danton. — De Aleksej N. Tolstoj. Tragedio. El rusa lingvo tradukis Nikolao Hohlov. 75 pĝ. broŝ. germ. mark. 1.60 (sv. fr. 2.) Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Kŭln, Germ.

La Tajdo. — De Nikolao Hohlov. — Liriko. Poemaro. Kun portreto de la aŭtoro. 64 pĝ. broŝ. germ mk. 1.20 (sv. fr. 1.50). — Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ.

La alta kanto de la amo. — De Teo Jung. — Laŭ malnova legendo rekantita originale en Esperanto. Dua luksa eldono. 38 p$., prezo: germ. mk. 0,80 (sv. fr. 1.—). Eld.: Heroldo de Esperanto, Horrem b. Koln, Germ.

Ĉu estas ebla kaj necesa internacia helplingvo? —- De D-ro Ivan D. Ŝiŝmanov. — Eld.: Bulgara Esperantista Asocio Sofia. Prezo: 0,50 sv. fr. Havebla ĉe agentejo „Pelikan“, Alabinska 19, Sofia (Bulg). — Ĉi tiu 28-paĝa broŝureto, klare kaj bonstile, interesege kaj spirite skribita, enhavanta multe da konvinkiga materialo por la batalo kontraŭ la indiferentuloj, antaŭjuĵemuloj kaj malamikoj de Esperanto, tre varme povas esti rekomendata al ĉiu esperantisto. La libreto estas bona ilo por la urĝe necesa poresperanta propagando.

— paĝo 15 de la PDF —

24

For la neŭtralismon! — De E. Lanty. — 3-a eldono. Havebla ĉe Sennacieca Asocio Tutmonda. Colmstr. 1, Leipzig-O, 27, Germ. Prezo: 0,30 germ. mk. — Ci tiu 29-paĝa broŝureto, facile kompreneble skribita kaj bonstile kaj klaskonscie verkita enkondukas per konvinkigaj vortoj en la celojn de la peresperanta sennacieca movado.

Esperanto. — De Robert Kreuz, L.K. — Eld: Wilhelm Violet, Stuttgart, Germ. B00 komercaj frazoj. — La libreto estas bona por komercistoj, por perfektiĝi en komerca korespondado kaj konversacio

Kvin vivokantetoj. — Tekstoj originale de Catharina J. Roskes-Dirksen. Muziko de H, Windisch-Sartowsky. Prezo: Fl. 0,90, germ. mk. 1,60. — Havebla ĉe: S-ino Cath. J. Roskes-Dirksen, Anemoonstrato 96, Hago (Nederlando) kaj ĉe S-ro H. Windisch- Sartowsky, Lindenstr. 85 b, Berlin-Niederschonhausen (Germ.). — Ci tiuj gajaj popolkantoj, menciitaj dum la XII-aj Esperantistaj Floraj Ludoj en Santa Coloma de Farnĉs estas orelplaĉaj melodioj, kiuj — facile kant- kaj ludeblaj — bone konvenas alla populareca muziko. Plena de sentimenteco kaj de belaj muzikaj efektoj estas la lasta horala kanto „Majstro“.

El spertoj pri internacia funkciado de la floraj ludoj. — De Delfi Dalmaŭ. — Eld.: de la Dalmaŭ-Liceo, Strato Valencia 243-245, Barcelona (Port.) — Prezo: 50 sv. ĉent. — Tiu ĉi broŝureto celas, denove diskonigi la celon, laboradon kaj kondiĉojn por la kunlaborantoj. En alvoko sur paĝoj 15-17 ĉiuj lertaj esperantistoj estas petataj, partopreni regule la konkursojn, kunlaborante aŭ ofereme subtenante.

Sub ruĝaj standardoj. — Impresoj kaj travivaĵoj en Sovet-Unio. — De Einar Adamson. Prezo egale je tri respondkuponoj. Eld.: Sveda Esperanto-Oficejo, Box 73, Goteborg, Svedujo. — La libreto, 44-paĝa, estas riĉe ilustrita.

800-Jar-Festo 1928 Graz. — Jubileaj ekspozicioj. Jubilea foiro. — Bele ilustrita varbfolio, eld. de la Graz-a Foiroficejo, senpage ricevebla mendite per ilustrita poŝtkarto. Estas tre rekomendinda, ke kiel eble plej multaj esperantistoj tuj mendu tian aŭ tiajn varbfoliojn, ĉar la unua sukceso estos instigo por la foir-oficejo, de nun regule uzi Esp. por reklamo kaj korespondado de la foir-oficejo. Tial tuj skribu al: Karl Bartel, del. de U. E. A., Schonaugasse 6, Graz, (Stirio), Aŭstrujo.

Novaj ŝlosiloj svedaj. — La sepa ŝlosilo de Esperanto ĵus aperis ĉe Eldona Societo Esperanto, Stockholm, poŝta fako 698. 2 ekzempleroj kostas 1 respondkuponon.

Nokkel til Esperanto (Norvega Esperanto-Ŝlosilo). “Prezo: 20 cere. Havebla ĉe: Norvega Esperanto-Ligo, Bergsliens Gate 11, Oslo Ci tiu ŝlosilo enhavas ankaŭ gramatikan parton.

English-Esperanto-Vocabulary (angla-esperanta vortaro). Eldon. de la Brita Esperanto-Asocio, 142 High Holborn, London, W.(. 1.

Gvidfolio tra Norderney. Eldon. de la banloka direkcio sub aŭspicioj de Universala Esperanto-Asocio, turisma servo. — Ĉi tiu ilustrita 16-paĝa broŝureto informas pri la plej belaj sciindaĵoj de Norderney. Kromajn informojn oni petu de la delegito de U. E. A., S-ro Herbert Grosch, veterinaro, Norderney, Birgermeister Berghausstr. 86 kaj de la banloka direkcio de Norderney.

Poŝtkartoj de D-ro Zamenhof kaj Andreo Ĉe. — Eldon. en Svedujo de Eldona Societo Esperanto, Poŝta fako 698, Stockholm I. La prezo estas po 1,5 sv. fr. por 10 ekzempleroj. La profito estas uzota por la propagando de s-ro. Ce en Svedujo.

Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz, Bohemio.

MIS Legofruktoj. “Entute la interpopola malamo estas strangaĵo. Ĉe homoj starantaj sur plej malalta kulturnivelo vi trovos ĝin ĉiam plej pasia kaj forta. Sed ekzistas stato, ke ĝi tute malaperas, ke oni staras kvazaŭ super la nacioj, ke oni sentas feliĉon aŭ doloron de la najbara popolo, kvazaŭ ili koncernus la “propran. Tiu kultura stato estis laŭ mia naturo, kaj ĝi estis kutima al mi “antaŭ ol mi estis atinginta mian sesdekan jaron.

Milito estas ironio al la „Nova testamento“.

; (Germ. imperiestro Frederiko III), Ciu milito, ankaŭ venka, estas malfeliĉo, kaj ne por la venkito, sed ankaŭ „por la venkinto. Bedaŭrinde tiu opinio ne jam estas ĝenerala. Tio povus EZA esti nur estonte per pli bona edukado de la popoloj. (Moltke 1883),

Walther Hahn, Gohlis-Dresden. Niaj Propagandistoj.

i Ĉeĥoslovakujo: Magyar Taniigy, organo de la hungaraj instruistoj ~en Ĉeĥoslovakujo, -enhavas esperantan tekston, eĉ lecionon, de Reininger- – Ŝamoryn, kaj alvokas kaj propagandas por IPR.

Litovio: K-o B. Ruzgus aperigis artikolon „Geinstruistoj kaj Lingvo “Esperanto“ en „Mokykla ir Gyvenimas“ (Lernejo kaj Vivo), organo de Geinstruista Asocio de Litovujo. = Hungarujo: K-o Jamber, kunredaktoro por la instruista gazeto = »Tanitok Lapja“, aperigis en n-ro 7 de „Tanitok Lapja“ du artikolojn pri = Internacia Eduka Oficejo, Packonferenco en Praha kaj Esperanto. = Polujo: K-o B. Gluchowski aperigis en Glos Nauczycielski (Pola “instruista gazeto) artikolon el n-ro 2-3 de IPR „Latvia Instruista Asocio“.

Donaco al IPR.

K-o Neuzil-Olomouc donacis sian akcion de 12,50 germ. mark. IPR kore dankas por tiu respondo al sia multekosta propagando. — K-o Kriiger- “Leipzig donacis 5 germ. mark. de sia akcio. Ankaŭ al li koran dankon. .

Niaj Kunlaborantoj.

Pro bedaŭrinda eraro mankis en la listo de n-ro 4-5 la nomo de nia

(Goethe al Eckermann),

= konata meritplena amiko S-ro W. Hahn, lernejestro, Gohlis-Dresden. Ni tre = petas lian afablan pardonon. Lo Tra la Pedagogiaj Parlamentoj.

Pri numero 2-3 de IPR aperigis noton aŭ anoncon:

de The British Esperantist, Informoj (Estonio), Sennaciulo, Heroldo de Es-

peranto, Junularo, L” Esperanto (ltalujo), Pola Esperantisto, Svenska Esperanto-

“Tidningen, Svenska Arbeitar-Esperantisten, Belga Esperantisto. = Arto,

LA Aŭstria Esperantisto aperigis la artikolon „Novaj Perspektivoj en la

= Instruista Esperanto-movado“. ren Mortis.

S-ro Fr. Paleĉek, direktoro de la burĝa lernejo en Trŝice apud Olomouc- EOZN Ĉeĥoslovakujo. Li estis bona, afabla kolego. Jam maljuna li lernis Esper-

anton kun fervoreco de juna entuziasmulo. Ni honoru lian memoron | “rigante la laboron de nia ripozanta samideano. y

— paĝo 16 de la PDF —

SENNACIECA REVUO

monata organo de Sennacieca Asocio Tutmonda

Literaturo, Sienco, Pedagogio

Ĉi tiu revuo aperigas en ĉiu jarkolekto 4 numerojn tute dediĉitaj al

Pedagogial Temoj Abonprezo: 4 germ. mark. jare

Petu specimenon ĉe la administranto

R.: LERCHNER Colmstr. 1, LeipzigO 27

SEMAJNE

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala ĵurnalo de la Esperanto-movado en granda, tagĵurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO

kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 40 landoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

HEROLDO poe: ESPERANTO HORREM B. KOLN, GERM.

INFORMOJ

de Esperanto-Asocio de Estonio monata gazeto, aperanta jam pli ol tri jarojn, tre leginda ankaŭ por neestonianoj!

Kunlaboras dudeko da spertaj ges-anoj, bone konataj en la esperantista mondo.

Abono: 1 jaro 3,50 sv. fr., kvaronjaro 0,90 sv. fr.

Anoncoj (ĉiaj): nur 5.— sv. cent. por 1 kv. cm.

Mendu tuj specimenan numeron (aldonante respondkuponon)!

Administrejo:

TALLIN, ESTONIO

POŜTKESTO 6.

La plej malkara

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj, la cetera teksto nur en Esperanto. Jarabono nur 2,50 sv. fk. aŭ egalvaloro.Kolektivajarabono (minimume 5 abonoj al sama adreso) 2 fk. ĝis 1.20 fk. Specimeno tute senpage de la Administracio

VERDA STELO, Horrem bei Koln (Germ.)

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

F’PLDAGOGIAREVUON

OFICIALA ORGANO : ; DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ TA.G.E.

7-a JARO N-o 8 AŬGUSTO 1928

— paĝo 2 de la PDF —

TARIFO DE LA ABONPREZOJ.

Landoj Prezoj Angla il. 4 Argentina = or. 2

Aŭstria en , Belga elgoj Brazila milr. 5 Bulgara lev. bulg. “ 100 Ĉeĥoslovaka kron.ĉek. 25 Dana kronoj d. 3- Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankojfr. 18 Germana mark. or 3 Greka drahmoj b4 Hispana pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4 Itala Lliroj ital. lo Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. 15 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron.norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala eskud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo.

Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.—- M: 1 M e la germ. asocio, kaj 3.—M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutsch, No.27.8574“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

ENKONDUKI

TINN EERNKSIENIESN E KSS EKSNTA SOREN TETA Esperanton en la Lernejojn praktike preparas Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Atentu tiun fakton kaj abonu

Internacian Pedagogian Revuon

AGENTOJ DE TAGE. Vian kotizon akceptas:

En Landoj

Angla: F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex.

Aŭstra; Josef Feder, Wien I/I, Erlafstr. 8/9.

Belga: Lab. Esp. Grupo, 24, rue de Sevignĉ-Anderlecht, Bruxelles. poŝtĉ. 124.801.

Blankrusa: Agentejo Esperanto, D, Sneĵko, Minsk, Poŝtkesto 33.

Bulgara: Ivan Sarafov, Golemo-Selo, Kazanlika regiono.

Ĉekoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro, Olomouc-Netedin.

Dana; La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkonto: 3584, — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Estona: Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

Finnlanda: Pĝĉrnainen, Sulkava, Lieviska.

Franca: M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret.

Germana; Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer, ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

Greka: D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Hispana: Ferd. Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Hungara: Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag-utca 9.

Japana; Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O. Box 1.

Java: K. Wirjosaksono, Klaten.

Jugoslava: Svetislav 8. Petroviĉ, Pirot, Serbio, Novosadska 17.

Litova: A. Prapuolenis, mok., Kazlu- Ruda.

Nederlanda: P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR).

Pola: K.Majorkiewicz, Czersk-Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan).

Rumana: Francisko Abel, Ineu, Jud. Arad.

Rusa; Centra Komitato de Sov.

Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo.

Sveda: Ernfrid Malmgren, Helene- ; borgsgatan 6, Stockholm. Svisa; S-ino N Qumansky, 4 Petites

Delices, Ĝenevo.

7-a Jaro. N-o 8 Aŭgusto 1928

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: HANS LUDWIG, Pirna- Posta IV-b (Germanujo) Administrejo: M. GOLDBERG, Frohburgerstr. 68 p, LeipzigS3 (Germ.), poŝtĉekkonto Leipzig 20410 Anoncoj: La linio, 3 mm alta, 6 cm larĝa, kostas 0,30 M.

Esplorado pri vortofteco en Esperanto kaj en aliaj lingvoj“) de Henrikino Danneil.

Enkonduko. — Esperanto estas instruata kaj lernata en la tuta mondo. Estas sendube, ke Esperanto estas multe pli facila ol ĉiu nacia lingvo. Sed ankaŭ sendube estas, ke ĝi ne estas egale facila por ĉiuj nacianoj, por ĉiuj medioj aŭ sociaj klasoj, kaj por ĉiu aĝo. Estus utile kompari tiujn diferencojn, sekvante la lernadon en diversaj sferoj. Se oni povus precize scii, kiagrade kaj kiamaniere tiuj diversaj kaŭzoj influas lernadon de Esperanto, oni kapablus, multe pli bone ol oni faris ĝis nun, adapti taŭgan instru-metodon al specialaj kondiĉoj kaj tiel plirapidigi lernadon de Esperanto.

IALA (International Auxiliary Language Association in the United States, Incorporated), kies sidejo estas en New York, kaj Instituto J. J. Roussseau, en Genevo, entreprenis kune objektivan kontrolon de Esperanto-instruado kaj komparon de la rapideco, je kiu Esperanto kaj aliaj lingvoj estas lernataj. lli opiniis oportune, komenci la laboron per esploro de la nomita kampo, uzante por tio la metodon de testoj, t. e. de precizaj ekzamenoj faritaj en difinitaj kondiĉoj, sur bazo de science ellaborita demandaro. Tiaj testoj celas mezuri la diversajn ŝtupojn, la progresojn dum lernado. lli montros, ĉu kaj kiom gepatra lingvo, kono de aliaj lingvoj, grado de ĝenerala instruo, aĝo, labora kaj familia medio, ja eĉ raso kaj geografia malsameco konstateble influas kapablon lerni Esperanton -—— En nia kazo, tiu testo-metodo ŝajnas al ni plej taŭga, ĉar ĝi permesas kontrolon, komparon faratajn en unu centro, laŭ la ricevitaj folioj, ne necesigante personajn rilatojn inter centro kaj instruantoj aŭ lernantoj. Ĉar tiuj ĉi estas en la plej diversaj lokoj de la terglobo, tia avantaĝo estas grava. ;

Ni esperas, ke la ĝisnuna laboro, ĉi-sube priskribita, eble povos esti helpilo por instruistoj, kursgvidantoj kaj verkontoj de lernolibroj.

Netaŭgeco de naciaj testoj por nia celo. — Kiam Instituto J. J. Rousseau, kiu havas i. a. la specialan taskon aplikigi tiajn testojn, ricevis el

X) Tiu ĉi esplorado estis ebligita per subvencio de IALA, al kiu ni esprimas nian Sinceran dankon.

La venonta numero aperos la 15-an de Septembro.

— paĝo 3 de la PDF —

2

Usono la proponon uzi esperantajn tradukojn de testoj uzataj por ekzamenoj en angla lingvo, ĝi rimarkis, ke tiaj testoj tute ne taŭgas por nia celo. lli ne estas gradigitaj laŭ la bezonoj de nia eksperimento; ili prezentas vortojn, kiujn infanoj konas en sia gepatra lingvo, sed kiujn oni ne “lernas en la unuaj fremdlingvaj lecionoj. ili ankaŭ ne estas sufiĉe internaciaj laŭ enhavo, pritraktante temojn tro specialajn, kiel ekzemple usonajn kutimojn, ne konataj de alilandanoj. Estis do necese, verki aliajn testojn, konstruotajn sur nova bazo.

Esploro de lernolibroj por starigo de internaciaj testoj. — Por fari internaciajn testojn, ŝajnas necese, scii laŭ kiuj metodoj kaj lernolibroj oni instruas Esperanton diverslande. Pro tio ni skribis al instruantoj diversnaciaj, kaj ricevis respondojn el 16 landoj. En kelkaj landoj estas nur unu libro, kiu estas plej ĝenerale uzata, en aliaj du aŭ pli. Konforme al la sciigoj, kiujn ni ricevis kaj kiujn ni ĉerpis el diversaj partoj de ĉiu lando por havi plej senpartian rezulton, ni studadis 29 lernolibrojn: 28 naciajn kaj la „Fundamenton“, kiu estas uzata en kelkaj regionoj.

Jen la listo de naciaj libroj :

en angla lingvo, lernolibroj de: Butler, Fryer, Benson (Usona); „ bulgara ĝi hi „ Atanasov;

» ĉeĥa sI Silha, Supichova;

„ dana ki = » Skeel-Giorling, Zoffmann; szebranucas o 45, = „ Cart, Grosjean-Maupin,

Privat, Rosiaux Rd Bonnehon; libreto de Librairie centrale“; Cours rationnel, eldonita de „Federation esperantiste ouvriĉre;

PV ermaŭa—., gi „ Borel, Mobusz, Otto, Schammanek, Streidi;

hispana p 3 „ Inglada kLoOpezVillanueva; holanda ; = ss Brok;

s=ktala = ; „ Migliorini, Stromboli;

” pola » ZE gn » Turno;

» rumana ; LA „ Kimel;

~arwWSa = i „ Lydin, Sakaroti;

~esveda = = » Jansson.

La celo estis do scii, ĉu la vortoj uzataj en lernolibroj por elementaj kursoj estas samaj en diversaj landoj, ĉu la lecionoj estas same gradigitaj, k.t. p., ĉar la rezulto devas liveri la materialon uzotan en internaciaj testoj. Tiu studado montris al ni, kia anarkia stato regas en la elekto de vortoj por lernolibroj.

Por faciligi komparon, ni partigis ĉiun libron je 15 partoj. Ni ne povis partigi laŭ libraj lecionoj aŭ ĉapitroj, ĉar la nombro da tiaj ne estas sama en ĉiu lernolibro. 15 estis la plej taŭga nombro, ĉar pluraj libroj enhavas 15 lecionojn; unu havas 45, do facile dividebla je 15; pli malpli facile kaj kiel eble laŭsence, ni partigis la aliajn. Nur mallongajn libretojn en 10 lecionoj ni ne partigis, sed konsideris tiujn 10 lecionojn kiel la 10 unuajn partojn.

Poste ni faris unue tabelon, kiu enhavas la ĉefajn gramatikajn regulojn kaj la atiksojn aperantajn en ĉiu parto; due liston de ĉiuj radikoj uzataj en la libroj, skribante apud ĉiu vorto, en kiu parto de ĉiu libro ĝi aperis unuafoje.

3

Entute ni trovis tiamaniere proksimume 3.250 vortojn. — Interese estas scii ke la vortaro de BOIRAC, Esperanto-Esperanta enhavas ĉirkaŭ 11,500 vanus

Malsameco de lernolibroj. — Havante antaŭ si tiujn 3.250 radikojn ĉerpitajn el 29 lernolibroj, oni unuamomente supozas, ke oni havas grandan trezoron por starigi vere internaciajn testojn. Studinte pli atente, oni troviĝas en granda embaraso! La malsameco de la vortoj uzitaj en la diversaj lernolibroj montras ke tiuj estas faritaj laŭ iute diversaj metodoj, kelkafoje eĉ, ŝajnas, sen metodo.

Entute estas 91 radikoj, kiuj troviĝas er ĉiuj lernolibroj, kaj ne ekzistas eĉ unu vorto, kiu aperas en ĉiuj libroj en la unua parto! Esti aperas en du libroj en la dua leciono, en ĉiuj aliaj en la unua. La artikolon la ni trovas en la dua leciono de unu libro kaj en la kvara de alia; en ĉiuj aliaj en lau una. Kaj tiuj du vortoj estas la plej perfektaj en tiu rilato.

Kie troviĝas en preskaŭ ĉiuj libroj en unu el la 3 unuaj partoj; tamen, en 3 libroj ĝi aperas nur en la respektive 7-a, 9-a kaj 10-a. La radikon long ni trovas en unu libro en la 15-a, en alia en la 12-a, en ĉiuj aliaj en la 6 unuaj partoj.

Kaj plej uzataj vortoj kiel: diri, ankaŭ, danki, fini, frukto, ĝis, horo, jes, kosti, meti, nun, nur, pano, sed, tranĉi, varma — mankas en unu aŭ pluraj libroj.

Simila malsameco montriĝas, kiam oni rigardas la afiksojn: laŭ la libro ni trovas: mal en la 1-a, 2-a, 3-a, 4-a, 5-a aŭ 14-a parto; aĵ en la 2-a, 3-a, 4-a, 7-a, 8-a, 9-a, 10-a, 11-a, 12-a, 13-a aŭ 14-a parto; in en la 8 unuaj kaj 11-a partoj.

Tiuj diferencoj venas nur malgrandparte de malsameco de naciaj lingvoj. Oni ‘ povus supozi, ke aŭtoroj ĝenerale klopodas prezenti en la lecionoj vortojn similajn al gepatra lingvo de lernantoj. Sed sperto montras, ke tio efektiviĝas nur en malmultaj kazoj. Sajnas, ke la diferenco estas kaŭzata ĉefe de la ekzercoj elektitaj de aŭtoroj. Kelkaj elektas „klasikajn“ tekstojn, kiuj enkondukas, jam de komenco, sufiĉe maloftajn vortojn. — Aliaj elektas ian temon, kaj traktas ĝin tre detale; tio ankaŭ alvenigas vortojn ne ofte uzatajn; tiel oni trovas, ekzemple, en sama libro: orfo, vidvo jam en unua leciono; apro, ŝakalo en dua; arterio en tria, dum kiam lakto

venas nur en 6-a, afero en 9-a, kaj adreso en 15-a. — Aliaj aŭtoroj apartigas vortojn laŭ elparolo Do troviĝas en sama leciono plej diversaj vortoj — laŭ senco — ĉar ili estas similaj laŭ elparolo.

Starigo de internaciaj testoj laŭ uzataj lernolibroj. — Tre malfacile estas, starigi testojn sur tia divers,„oza“ bazo. Oni devas elekti vortojn laŭ la graveco de l diversaj lernolibroj, kaj laŭ la ofteco de ilia praktika uzado; ĉar certe estas, ke instruanto, kiu uzas unu el la vortmalriĉaj libroj, lernigas al siaj lernantoj aliajn vortojn dum lecionoj.

Sperto montris do, ke estas tute neeble starigi testojn, kiuj enhavas vortojn konatajn de ĉiuj lernantoj post sama nombro la lecionoj. Sed, se oni ne povas fari tion kun matematika precizeco, oni tamen povas akiri altan gradon da egaleco, rilate al la malfacilaĵoj, kiujn oni prezentas al la lernantoj per testoj.

Por pruvi tion, ni ekzamenu la unue proponitajn testojn, tradukitajn el angla lingvo. En la unua alineo, ni trovas la vortojn: vulpo, sciuro, serpento, kuniklo,

— paĝo 4 de la PDF —

Preninta nian liston, ni vidas, ke kuniklo estas uzata nur de un u sola lernolibro en ĝia unua parto. Ĝi aperas poste: :

en 1 libro en ĝia 2-a parto ” ” ” 3-a ” ” 6-a ” [I ” ” 7-a LI) ” ” ” 8-a „

PL A ua

En la aliaj 23 libroj ĝi tute ne aperas.

Aplikante la ekzemplon praktike, ni do vidas, ke, el 29 ekzamenatoj (supozante ke ĉiu uzis unu el niaj libroj kaj neniu konis vortojn el alia fonto ol la libro) nur unu povus respondi la demandon; 5 povus ĝin respondi post pliaj lecionoj, kaj 23 tute ne kapablus respondi ĝin. — Ankoraŭ pli grava estas la afero pri vorto sciuro, kiu estas uzata nur en 2 lernolibroj: do 27 el 29 lernantoj ne komprenus la demandon.

Se ni faras la kontraŭon, kaj elektas teston laŭ la listo, ni vidas, ke se ni uzas, ekzemple, la vorton birdo (por resti en sama arbara atmosfero), el la 28 lernantoj nur 2 neniam renkontis tiun vorton; el la 27 aliaj

11 renkontis ĝin en 1-a parto ” » ” 2-a ” ” » ” 3-a » ” „ ” 4-a ” 56-a » LI) n 7-a ” ” LI) LJ 8-a ” ” LI) LIJ 9-a »

HM p mi mi DO MI LO

Certe, testoj ne devas esti tro facilaj, sed, por nia celo, ili devas esti laŭeble egalaj por ĉiuj landanoj, kaj tiun (nur relativan, tion ni scias) egalecon oni atingas nur, se oni faras testojn, atentinte ĉiujn diverslandajn lernolibrojn, aŭ almenaŭ la plej uzatajn.

Ni klopodis esti kiel eble plej objektivaj starigante novajn testojn sur lernolibra bazo. Ni faris 4 diversajn testojn.

La unua testo, prezentota al la lernantoj komence de la unua leciono, estas sendependa de lernolibroj; ĝi celas montri, kiom oni povas diveni, eĉ antaŭ ol lerni ion.

La dua testo enhavas laŭeble la vortojn aperantajn en la 5 unuaj partoj de. almenaŭ 23 lernolibroj.

La tria testo, sammaniere enhavas vortojn aperantajn en la 10 unuaj partoj; la kvara testo, vortojn aperantajn en la 15, partoj.

“Sur nia ĉi-suba listo, ni metis apud la literon L (= el lernolibroj) ciferon, kiu indikas, en kiu testo ni povas uzi la vorton. Ekzemple: aĉet L3, signifas, ke la radiko aĉet aperis en la plej multaj libroj en la 6—10-a lecionoj, do en la dua parto, kiu liveras la vortojn por testo 3-a.

Komparo de vortofteco en diversaj lingvoj. — Oni rimarkas, kaj la unuaj de ni uzitaj testoj akcentas tiun fakton, ke vortoj, konataj de ĉiu homo, eĉ de infano, en gepatra lingvo — ĉar uzataj en ĉiutaga vivo — ne estas konataj de Esperanto-lernantoj, kiuj ne lernas la lingvon per bezonoj de vivo, sed nur dum lecionoj, ĉefe per, aŭ almenaŭ laŭ libroj. La konata esperanta vortaro estas do tute alia, ol tiu de gepatra lingvo; la plej komunajn vortojn ofte ne konas eĉ bonaj esperantistoj — ĉar ili neniam vivis en Esperantlando.

2

Kiam oni instruas Esperanton aŭ verkas lernolibron, oni devas atenti la celon, kiun deziras atingi la lernantoj. Pro tio ekzistas ja fakaj lernolibroj, enhavantaj vortojn speciale utilajn por ia celo: komerco, turismo, scienco, k.t.p. Sed, por ĝenerala uzo de Esperanto, ŝajnas ke, ĝis ia grado, oni bezonas koni la samajn vortojn, kiujn oni konas en gepatra lingvo. Por instrui Esperanton aŭ verki lernolibron. estus do tre utile scii, kiuj vortoj estas plej ofte uzataj en naciaj lingvoj; kaj por nia speciala celo, estas interese scii, ĉu oftaj vortoj en naciaj lingvoj respondas al la vortoj troviĝantaj en lernolibroj.

Ni faris tiun komparon tiamaniere:

Unue ni starigis liston konsistantan el ĉiuj vortoj (radikoj kaj helpaj elementoj) kiuj troviĝas en almenaŭ 23 el la 29 studitaj Esperanto-lernolibroj (do en ĉirkaŭ 809/9); ni havis tiamaniere 431 vortojn.

Poste ni faris 3 listojn (francan, anglan, germanan) enhavantajn la 431 plej ofte uzatajn vortojn en la franca, angla kaj germana lingvoj.

Por starigi tiujn listojn, ni konsultis 3 librojn pri vortofteco. La francajn vortojn ni prenis el la usona libro de Henmon, titolita: „A French Word Book based on a count of 400.000 running words“ (Franca vortolibro bazita sur 400.000 vortoj el sinsekvaj tekstoj), eldonita de l’ Universitato de Wisconsin (sept. 1924).

La vortoj de tiu libro estas ĉerpitaj el diversaj fontoj, el:

Tekstoj eldonitaj por lerneja uzo 80.000 vortoj

Filozofa prozo 20.000 – „, Gazetaj artikoloj 50000 „ Ĵurnalaj artikoloj kaj rakontoj 80000 Modernaj francaj aŭtoroj 140.000 „, Poeziaĵoj 15000 Politikaj kaj militistaj artikoloj 25000 „, Leteroj kaj telegramoj 15000 Popolaj fabeloi 256.00. „,

Entute 400.000 vortoj

Tiu nombro da vortoj entenas 9.187 diversajn vortojn (laŭ vortara maniero:. El tiuj, 8.905 aperis almenaŭ 5-foje; ili estas konsiderataj kiel oftaj vortoj kaj formas la enhavon de la libro, El ili ni do eltiris la 431 plej oitajn.

La anglajn vortojn liveris „The Teacher’s Word Book“ (La vortolibro de l’ Instruisto) de Edward L. THORNDIKE, Teachers College, Columbia University, New York, 1921. Tiu libro enhavas 10.C00 oftajn vortojn ĉerpitajn el precizaj fakoj: jen la suma nombro da vortoj de ĉiu fako:

Porinfana literaturo ; 625.000 vortoj Biblio kaj anglaj klasikaj verkoj 8.000: =, Lernejaj lernolibroj 800.000 — „, Libroj pri kuiro, kudro, agrikulturo, komerco, k. t. p. 50000 „ Jurnaloj 90.000 „, Korespondado 500.000 3

Sumo 1,668.000 vortoj

En germana lingvo ni eltiris la vortojn el la verko de F. W. KAEDING: „Haufigkeitsworterbuch der deutschen Sprache“ (Ofteca vortaro de germana lingvo), Steglitz apud Berlin, 1897. La vortoj enhavataj en tiu libro estas ĉerpitaj el:

— paĝo 5 de la PDF —

6 Diversaĵoj 4,306.253 vortoj Ĵuro 400.000 Teologio 400.000 Medicino 100.000 „ Komerco 300.000 = Historio 600.000 „, Klasikaĵoj 2000.000 Leteroj: a) komercaj 100.000 b) militistaj 200.000 c) privataj 700.000 mi Parlamento 900.000 p Libro pri Eltrovoj 400.000 „, Ĝeneralaj militaĵoj 600.00 LA.

Sumo 10.906.235 vortoj

Komparante nian esperantan liston kun la 3 nacilingvaj, ni konstatis, ke 199 vortoj stariĝas samtempe sur nia listo kaj surla tri aliaj. Estas sur nia esperanta listo 257 vortoj al kiuj respondas unu aŭ kelkaj

vortoj de la franca listo;

Estas sur nia esperanta listo 296 vortoj al kiuj respondas unu aŭ kelkaj vortoj de la angla listo;

Estas sur nia esperanta listo 274 vortoj al kiuj respondas unu aŭ kelkaj vortoj de la germana listo.

Estas sur la esperanta listo 174 vortoj kiuj mankas sur la franca, Jia ko ret : „ angla, kaj 157 germana listoj.

” ”

” » ”

Kontraŭe: Staras sur la franca listo 93 vortoj kiuj mankas sur la esperanta, „»anla „88, “„u „, ,.» kaj= „germana „~109: .

”

» ” ” ” LA

Ci tie ŝajnas esti kalkuleraro, ĉar sur nacilingva listo la sumo de la vortoj respondantaj al la esperantaj kaj tiuj mankantaj en Esperanto ne estas 431, la sumo de ĉiuj vortoj. La kialo de tiu diferenc» estas, ke, en nacia lingvo estas ofte pluraj vortoj kiuj estas tradukataj en Esperanto nur per unu radiko. Ekzemple al la radiko „hom“ respondas sur franca listo „homme“ — „humain“; sur angla „people“ — „man“ -r

„person“, sur la germana „Mensch“ — „Leute“. — La franca listo tradukita liveras 350 esperantajn radikojn, » angla = ; 5 379 : germana „ ; ; 383 ; »

75 vortoj (I70y de la-tuto) staras sur nia esperanta listo kaj mankas sur la tri aliaj.

Kontraŭe 29 vortoj (6,709) staras surla trinacilingvaj listoj kaj mankas sur la esperanta.

Entute mankas proksimume 200 esperantaj vortoj por havi ĉiujn vortojn kiuj staras sur unu, du aŭ la tri nacilingvaj listoj, do vortoj

troviĝantaj inter la 431 plej oftaj vortoj en franca, angla aŭ germana lingvo, aŭ en du aŭ tri lingvoj samtempe.

Plej grandan similecon havas la esperanta listo kun la angla.

Tiu malsimileco ne signifas ke, por fari taŭgan lernolibron, oni devus nepre kaj nur uzi la vortojn plej ofte uzatajn en aliaj lingvoj. Certe estus bone, se oni povus aldoni parton de la mankantaj vortoj, almenaŭ la 29

7

vortojn troviĝantajn sur ĉiuj nacilingvaj listoj; kelkaj el ili estas tiom ofte uzataj, ke oni ne komprenas, kiel ili povas manki en esperantaj lernolibroj ; ekzemple: part, sekv, kamp, form, sol, plen, halt, perd, pres – kaŭ, tie, tiam, k.t.p. Sed kontraŭe, iu nombro da vortoj troviĝantaj sur la esperanto-listo kaj ne sur la aliaj nepre devas resti, ĉar, se ili ne estas tre ofte uzataj, oni tamen devas, pro ia kaŭzo, koni ilin post elementa kurso; ili estas necesaj al nova esperantisto, aŭ utilaj al gramatikaj klarigoj, aŭ al lernado de vortfarado; aŭ ili estas tiaj, kiajn oni uzas dum lecionoj; ekzemple. nomoj de monatoj, de tagoj, nombroj, vortoj kiel: leciono, lingvo, metro, plumo, pomo, diligenta, kuraci, saluti.

Resume oni rimarkas, ke ĉirkaŭ 469/9) de la vortoj de nia esperanta lernolibra listo akordiĝas kun la vortofteco de tri naciaj lingvoj. Proksimume 179/y el la lernolibraj vortoj en neniu el la tri naciaj lingvoj estas oftaj vortoj. La resto, 370/0, estas oftaj en unu aŭ du naciaj lingvoj (franca, angla, germana).

Vortofteco en esperantaj tekstoj. — Poste ni faris alian interesan komparon. En Sennacieca Revuo (numero de Julio-Septembro 1927) aperis artikulo de S. RUBLEV: „Provo de kvanta element-analizo de la lingvo esperanto“. Tiu artikolo klarigas esploron pri vortofteco en Esperanto. S-ro Rublev analizis 3 numerojn de la gazeto „Sennaciulo“ kaj 3 librojn: „ABC de Sennaciismo“ de V. ELSUDO (originalo), „Patro kaj filoj“ de TURGENEV (taduko de KABE), „En malliberejo“ de Cirikov (traduko de KABE).

Tiuj skribaĵoj liveris ĉirkaŭ 100.000 vortojn — radikajn kaj helpajn elementojn, el kiuj 235 (ni dekalkulis la afiksojn por havi la saman bazon kian ni uzis por nia listo) estas konsiderataj kiel oftaj.

El tiu listo estas 187 vortoj kiuj troviĝas ankaŭ sur la lernolibra esperanta listo, kaj 48 kiuj mankas sur ĝi. Do el la Rublev-a listo, t. e. esperanta ofteco, proksimume 809/p, el la oftaj vortoj akordiĝas kun la lernolibra listo, kaj 209/) mankas sur nia listo.

Ni ne povas fari kontraŭan provon, ĉar la sumo da vortoj ne estas sama.

Vortokono de infanoj. — Fine, ni uzis laboraĵon de D-ro D. A. Prescott, de Instituto J. J. Rousseau, kiu, por alia celo, faris en Genevo enketon pri vortokono ĉe infanoj. 104 infanoj (52 knaboj kaj 52 knabinoj) 10—11-jaraj, sama nombro 11-12, 12-13, 13—14-jaraj, do entute 416 infanoj el publika lernejo havis taskon, skribi dum 14 da horo ĉiujn vortojn (en gepatra franca lingvo), kiuj trapasis sinsekve ilian cerbon. D-ro Prescott starigis listojn enhavantajn ĉiujn tiujn vortojn; li aldonis apud ĉiu vorto, kiom da fojoj ĝi estas menciita de l’ infanoj. ; e

Tiel starigita listo ne informas pri kompleta vortaro konata de infanoj. Sed, se unuflanke la infanoj estas influataj de la medio en kiu ili estas, kiam ili skribas, — de momenta priokupo, projekto aŭ travivaĵo, — aliflanke la fakto, ke ni konsideris ĉi tie kiel oftajn nur la vortojn skribitajn de almenaŭ 29 infanoj, garantias pri efektiva ofteco. El tiu listo ni ree elĉerpis la 431 plej oftajn vortojn, kaj komparis ilin kun nia esperanta listo.

Estas sur nia listo 136 vortoj al kiuj respondas unu aŭ kelkaj vortoj de tiu infana listo;

estas sur la infana listo 261 vortoj kiuj mankas sur la esperanta.

— paĝo 6 de la PDF —

Ni vidas do, ke nia listo diferenciĝas de la infana pli ol de ĉiu alia. Tio .

estas kaŭzita ĉefe de tio, ke infanoj skribis precipe substantivojn, verbojn, adjektivojn, forlasante prepoziciojn kaj aliajn helpajn elementojn, kiuj troviĝas sur ĉiu alia listo. ;

Interese estas, atenti ankaŭ la datojn: la libro pri vortofteco de Kaeding aperis en 1897. La listo de la infanoj montras kiel, 30 jarojn poste, aliaj vortoj nomantaj novajn eltrovaĵojn iĝis tute kutimaj, eĉ por infanoj; ekzemple : aŭtomobilo, elektro, kinematografo, motociklo.

Sintezante nian laboron, ni faris liston da vortoj enhavantan :

1. la vortojn de la lernolibra listo; 2. la vortojn oftajn en franca, amgla kaj germana lingvoj (laŭ Henmon, Thorndike kaj Kaeding); ; 3. la vortojn oftajn en Esperanto (laŭ Rublev); 4. la vortojn oftajn en la listo liverita de infanoj (laŭ Prescott). Tiu listo enhavas 876 vortojn. Apud ĉiu vorto estas literoj, kiuj indikas kie troviĝas la vorto.

Listo da Vortoj.

L = el esperanto-lernolibroj.

F = el franca ofteco-listo.

A = el angla ofteco-listo.

G = el germana ofteco-listo.

R = el esperanto-listo de Rublev.

I = el listo liverita de infanoj. abel I aper F-‘A G R abi I apog I abrikot I april L.3 aĉet L.3 A G apud L.8. -E’. AG aer L4 FAG arb L.2 A afabl I ardez afer kna AO R arĝent A ag iudi ES VA-. QG arme FAG agl I art A G-=R agrab] L.4 atend Ea” “A 6 aĝ A | atent 1.8 A ajn L. 4 A G | ating L. 4 A G akcept Li FA aŭ L„B3 E A GR akv Lo3 BE; A: I aŭd LB FAG al bo 2 E AS: SERGE ~I aŭgust L. 4 ali lz = vA eee R aŭskult L.4 F alt L3 F.A G- R aŭtomobil I am laa: =B: -A£GO aŭtun L 4 amas G av L.3 I ambaŭ A G avel I amik L;,2 ESAV. azen I

‘ anas I babil L. 4 A

anser I baldaŭ bia RoSA: G anim F G banan I ankaŭ Di: 95 E-A RI bank G ankoraŭ L.5 E A?OR bar I anstataŭ L. 4 G bat L.4 F G antaŭ ATES AZ si [E I: kakao l batal G R apart R bedaŭr G aparten L. 4 bek I

== =;

3 bel benk ber best bezon bicikl bild bird blank blov blu bluz bol bombon bon botel bov brak branĉ brasik brav bril bros bru brul brun buĉ burĝ buŝ buter butik buton ] cel ; cent cert ci cifer cigar cirkel ĉambr ĉapel ĉar (kunjunkcio) ĉar ..(0)

Fi; eo

ni

ŝ Ĥ Lo

ĉirkaŭ ĉiu ĉokolad ĉu

da

—-— —E——

L.

so

mu o 9

rmon ke

LEN ui su [So] DO 9 Do

ple tpr

e rrpon

Lo LO

[So]

19 GO l mo mj

ye Nm ĜO ka CO ĈUJ

QU DO | LO LO LO [oj

Lo ME so o E» Nej

= Lp

~~ y o ~m

Ej FE) FEJ Maj MT) MEJ

mu mj = pon

bb» b»b»

LL CQADA

pp»

QE

QO Ay vu m

Q Q

GQRA e”

QR su I

R

kemi kmi kmi bem

=. ==

AAA AA o]

—

dank daŭr MEV decembr decimetr dek dekstr demand dent denuno des desegn dev dezir

Di : dik diligent dimanĉ dir direkt direktor divers do doktor dom don dorm dra

du £ dum

eĉ

edz efektiv efik egal ekonomi ekster ekzempl ekzist el elefant elekt elektr en episkop esper est estim estrad etaĝ facil faden fajr

fak

fakt

fal famili far farm farun fasad februar feliĉ

en

el a sa vj em e

qu

L.

L.

rno po pruim

sn

Lo eles LO ye GO

= DO GO

[o LO LO LO LO

LO Lo

DIVI o

LO LO LO IV

w

= p

sonr

pn ho (o

DO DO LO

roj lj

F

lolo]

uuIuTOUJ m=mum

mi

Moj moj moj aj mj

=

=»

=

QG CO GA

p» bm

DEA uuu

=»

LL

E Dl

QGO MD

Da DD DP AQ

QQO QA

Q QA QC A

vu

m~ vu

= ==

——————

— paĝo 7 de la PDF —

10

fenestr

fer – ferm fil

fin fingr firm fiŝ flank flav flor flug Fi foli for forges fork form forn fort Franc frank frat fraŭl fraz fring

fromaĝ

front fru frukt fund funkci ga] gajn gas gazet genu

geografi geometri german

glas

gramatik

grand grav

gravur

gren griz um

ĝarden ĝeneral

ĝi ĝis ĝoj ĝust har hav halt hejm hejt ŝelp herb hieraŭ hirund

rrrpen e QUO 69 o e CIO

LO Lo LO LO LO

pipo kes

ID «» Lo

L.3 L.2

im SRO SK SEA Se se SG eG WP PL

CO Ke GO = 19 09

mj ‘Ti mi »r »

ke» VRer- ESAS – ROSO»

o DM oo IM,

F

MI mu ri mi

lesiie»] »b» p»

Q OQIAOC

=»

„»

p»

=. ĈI A Nu] AN]

Q ~u

» ki i kmi kami hamt

4

QO uv

Q

histori hodiaŭ hom honor hor horloĝ hund ia

ial

iam ide

ie

iel

ies

ili imperi impost impres infan ink instinkt instru inteligent intenc inter interes io

iom

ir

iu

jak jam januar jar

je

jen

jes

ju

juĝ juli jun Jup just juvel ĵaud ĵet

ĵus kadr kaf

kaj kajer kalendar kalkul kamarad kamen kamp kanap kandel kanon kant kanton

kap kapabl

pOonmsnprmmoou ure KO Kn am im ie UD AR l BO LO Lo LO UO

sr LS)

LO o Pe LO o E w

SA Rj ek saj vui sj an SSL su i sas sj

Lo LO E DO LO QO LO LO UI

=

TRN SONI oo Qo Wu LO Jo

kolo loo» ]

= oy mu uu. mmm

F

F F

F

» p» QNGOEO

» pp pE DP

»»b»= bk bp»bb » gPppEPAGEO DO FADEVSO

p Q

QO

QD ACDOGON

o

G

i y N |

AM vaj meno

kinematograf

vumz uun gu

STEMUNNU KO v

o]

vu

al, Lo e Mi mj

a v

EPRE KS EFE uko EsEo EI PUSIS LO Pe GO DO Me DO w WP e LO DO QO GO VO w [25]

Kemiaj mn PNGA emas ve ~m GO = lo Ie UO

LO LO P- LO

Sel sd sed sl

L3

= uiu um] = mm

kole » p» bm»

rej roj. Mej, MEJO lO Pj

Lolco] LE

F-

1 E—-—— —

=»

b»b=bpb » »» cavo o DOP

DL DO

mx

ba

[miele keke] QD OA Q

pojno)

QD OOA

mumesmz mIT

~

umr

R

em kmj kmi famaj (ram famaj fami fonaj

~=

=

krajon kran kravat kre kred kresk kret kri kroĉ krom kruc krur kudr kuf kuir kuk kuler kulp kun kunikl kur kurac kuraĝ kurten kuŝ kuz

kvadrat kvankam

kvant kvar kverk kvin la labor laĉ lac lag lakt lamp lan land lang larĝ las last laŭ laŭd lav lecion leg legom lekant leĝ leon lern leter lev

li liber libr lig lign lingv

QO –

L.8

L.3

ag

gisaj si cu NS Vo low Co IP

l SRKOST] eme apel 1 oz ui ex QO Ee OU QUO ND II o DO E

»» [rpep]

= D DO DD GAO

CQ Q

ko LS, kb mj lmj = b»bb»b»bbb s p» bbb=bb = b »»bb bb»

mi

R

R

R

R

R R

mu

ki ki kmi

„=: =: j=== yam pm

~= — = =

= =— =

komi kami kami

— paĝo 8 de la PDF —

12

lini lit

loĝ lok

lokomotiv

long

lorn

lud

lum

lun

lund

lup magazen ma, majest majstr malgraŭ man manĝ manik mank mantel mar mard mark marŝ mart martel

. mastr

maŝin maten mej] mem membr memor merkred merl met metr mez mezur Mi mien mil milit min minut mir model moment mon monat mond mont montr morgaŭ mort motocikl mov mult mur mus muŝ

LI Vo LO

porn ps prr He DO [Uo]

Lo

laj Lo)

prr DV IV

L.3

L.2 L.3

LO LO LO

mere [Au] um mm Mm

w

P

prn pne LO LO LO Me e LO LO

Ska Go tO

o mm

b»» pb bphbb»

QO | QI

mEumy = EO” hl lQ

Moj taj jo kaj [epkeo]

» pLRR

p» DID p ~=

QO (QA OO

mm muli MIJ MTj kj lj bb» b b» »b»

eee p l /O uu mu mm -W

Q

muzik naci najl najtingal nask natur naŭ naz ne neces neĝ nek nenia nenial neniam nenie neniel nenies nenio neniom neniu nerv nev

ni nigr nokt nom nombr nord not nov nu nub nuks nun nur objekt ofic oft

ok okaz okul okup ol ombrel oni onkl opini or oranĝg ord ordon orel organiz orient ort

ov pac paf Lear] Ĉ pa

pal pan

prrpeepe os

= re

NL SS SEEN QO Me QUO A KE e UO a Ke CO Ak uj DO MO QD) | Me

moj oj lj loj Fa Prj Fr Moj koj

EJ sall to LO E LO pL pobobD»

Lom

3

cr [SO

kum «NELE DIO = DO UO LO LO LO

L..8

EE EGULR DO (o Lo Me w

~

MI mi [ep] QE OA vu mu

ka Q

DLL» » [p kepkop keo]

= [ke] D QDEO D koksoj

~o mim L»

m~ lmj Maj FT) Mj pp» p MD» »» b Oo QO O. GI GOGB

5

pantalon pantofl paper papili paragraf parol part paru pas paser pastr paŝ patr pec pelt pelv pen pens pentr per percept perd permes persik person pet pian piel pilk pir plaĉ plafon plank plat plej plen plezur pli plor plu plum pluv po poezi politik pom pont popol por pord pore pork port post postu! poŝ poŝt pot pov pozici precip preĝ prem

L.3

L.32

L.3

L.2

L.3 L.2

Lo ma ced o mad BEJ gu GO DO VO LO LD Kl | GO

lo [Lo

sm VW 9

sr 10

»» GGSO A

koleo oo o L-A c-]

p» DDG)

„b»Lp» bk

luo jeo Maj Moj lmj kmj Panj Menj Ge OD GG GUMU

=

Maj MEJ Mj lI) Ferj Moj

e tio pers pole ov, ao o OD DA AQ ~ mu UU

D

Mj moj Mj =» =» DA [ep Kep]

mu

minj mumz

QD GA

R R

R R R

ur

A o]

= = =

la on] — =

~= =

pren preskaŭ prez prezent pri primol

printemp

pro produkt proksim prolet promen proporci propr protekt prov prun punkt pup. pupitr pur

puŝ raci

rad radi rajd rajt rakont ran rapid rat

reg regul reĝ rekt renkont respond rest ricev riĉ

rid rifuz rigard rilat rimark rimed ring ripet ripoz river riz

rob romp rond roz ruband ruĝ

rul sabat sabl sak

sal salat

do 1 9 LO qo

Me DO LO IO LO LO [JI]

« precen rn soleo oco esl eskcokos]

w

LN em mn omi

= LO LO

rr) Mj mj mj MT) moj

„= pb pL Do.» po »

Q

mm mi

F

F

mJ

»» DDE

» bS»»L»PRoDbbon » nDoOhS QEDL LC DEC OD DEA n mo lQ Q

DL

R

uu

R R

R

R R

kh

R

R

=. == i

=. = jami

=; mi jej prnm( hmi |i

kd mn mat

— paĝo 9 de la PDF —

H

salt salut sam san sankt sap sat sav scen sci scienc sciur se sed seĝ sekund sekv semajn sen senc send sent sep serĉ serpent serur serv ses si sid signif silent silk simi “simpl sinjor situ skatol skrib soci sol soldat somer son sonor sorb spec spegul spic spirit spong stang star stat stel strat streĉ strig sub substanc sud sufer sufiĉ

l EAR EO

rrrr kO UI QI LU

FIIR =] Qe DO [NO

Lao sal spoto =se; 69 po LO | GO CO

r poeRr w QO LO LO LO

sn vo

mumo mj

Maj kaj kaj lmj b»=»b»

e A NL.

=» [splev]

po DOPE

DDMGDA LC mu mm

poor LD

Q

[Ee keplleo]

epeo

mnaB

me DO

I pO tj

R R

R

suker sun sup super supre sur ŝaf ŝajn ŝanĝ ŝi

ŝip ŝlos ŝnur ŝpar ŝrank ŝtat ŝtof ŝton ŝtop ŝtrump ŝtup Ŝu ŝuld tabl tabul taburet tag tali tamen tapiŝ tas tavol te tegment tegol teler tem temp ten ter tia tial tiam tie tiel tigr tim tio tiom tir

tiu

tol tond tra traduk tram tranĉ trankvil trans tre

tri trikot trink

q

MAP.

L.

— ho

prrerr

pre o DO

sonor Lo Ke Qo Qo Do

Ej lj Perj Pj jo Kj kj ljo PE) Kaj lj MEI Mj »» »» »kb»bokboh»kn DPBLHDO PDDDONGON

e] mal ma a PSA smo Dom GO IVO 9

komao ml spami mj muj QO IO LO ie LIO GO

LO DO QO LO ME DO QO um mmm ‘Tj ph» pb. p

=

= PB

» pTD»

QED AQA

[ep]

eca

mmumr

um

==

mi (mt kami prami Mm hozni | joan) juna

= ~.— a =.

= —

15

ritik | I verk ; G tro ELBIOENA verm I trotuar I vesper L.3 F

trov LBFAGR vest L.3 A I tru I veŝt I tub I veter L.B F

tuj | o SSS o G vetur L. 3 GR tuk I vi bezo Per A 2 GR turn FOA G viand L.4 I tuŝ F “vid kva i AN GPS tut io E ASP SI vilaĝ bor~E I ung I vin L.3 I unu LZ FAG RI | vintr L. 3 A

urb Lo Fo rA GR] viol I urs I violon I uz L.3 A 6 vir DRBABRISA IOS uz vagon L.4 A I viŝ I valid G vitr I valor G viv LB: FAX 9-G33R varm L.2 A vizaĝ L 3 A R vaz I vizit L.3 A

vek L.3 voĉ FAG

vel A voj Lila E AG GANG ven L2 FA GR vojaĝ L. 4 G

vend ‘ L.3 I vok FA tw vendred L 3 vol Izo: le ASSR, vent F.A I volont G

ver L3. ECA 96 vort Las FAS GR verb I | vulp 1 verd Vos zorg L83: Fu (A = G

Afiksoj.

Afiksoj uzeblaj en testo 2-a, ĉar troviĝantaj en la plej multaj lernolibroj en la 5 unuaj partoj: mal, in.

Afiksoj uzeblaj en testo 3-a, ĉar troviĝantaj en la plej multaj lernolibroj en la 10 unuaj partoj: bo, ek, ge, ad, an, ar, ebl, ec,eg,ej, et ig, eĝil,ist,uj, ul.

Afiksoj uzeblaj en testo 4-a, ĉar troviĝantaj en la plej multaj lernolibroj en la 5 lastaj partoj: dis,re, aĵ, em, er,estr, id, ind, ing.

Esperanto en la Lernejo. El „Internacia Esperanto-Servo“.

En Aŭstrujo: La administra konsilantaro de Vieno decidis en unu el siaj lastaj kunsidoj la organizon de 24 novaj esp.-kursoj en la normal-lernejoj de la aŭstria ĉefurbo. — La fakultativa esp.-instruado estas enkondukita en la programon de la Instruista Seminario de Stŭbersdorf.

En Francujo: La Urba Lernejo por Eksterlanda Komerco kaj Reprezentado en Parizo, kie Esperanto estas instruata kiel libervola fako, ĵus unuafoje organizis ekzamenojn por havigi la oficialan diplomon pri la studo de esperanto.

En Finlando: Esperanto estas ĵus enkondukita en la 3 klasojn de la normal-liceo finlanda en Helsingfors (Helsinki), Kie la instruistoj-studentoj

de la instruista seminario devas doni siajn unuajn prov-lecionojn. La instruado estas deviga por la partoprenantoj de la kursoj.

En Italujo: La faŝista instrua instituto en Brescia enkondukis esperanton en sian programon. Oni atendas, ke tiun ĉi ekzemplon oni sekvos en aliaj urboj.

— paĝo 10 de la PDF —

16

En Nederlando: La komerca instituto Schoevers en Hago enkondukis la instruadon de esperanto en sian programon kaj ĵus organizis plurajn kursojn por tiu ĉi lingvo. .

Angla Konferenco Instruista — Paskon 1928. (Ekstrakto el ĵurnalo „The Daily Express“).

Eduku la voĉdonantaron — La junulinoj. Parolante al la konferenco ĉe Cambridge s-ro W.W. Hill, prezidanto de N. U. T. — angla unuiĝo instruista — postulis grandan progresan movadon

en edukado. Li diris, ke nur malgranda nombro da infanoj eniras liceon post la elementa lernejo; ke multaj lernejaj konstruaĵoj estas tiom malbonstataj, ke la infanaro suferas.

Ne nur estas edukado bezonata por la infano hodiaŭ. Estas eĉ pli bezonata por la komunumo, por doni ŝtatan firmecon. Donante la voĉdonon al la junulinaro, la lando fine venas sub kontrolon de la tuta plenaĝa enloĝantaro. Kelkaj personoj ŝajne estas timigataj pro eblaj rezultatoj de junulinara voĉdono. Kialo por ilia timo estas la ŝajna frivoleco kaj gajeco de tiuj ĉi novaj junaj civitanoj. :

„Mi konfesas, ke timo pro tia konsidero ŝajnas al mi ne rajtigita. Mi tute ne estas terurigata de ilia aspekto — iom kontraŭe. Kaj mi ja ne kredas, eĉ dum momento, ke virina kapableco, ekporti pli grandajn ŝarĝojn, malpliiĝis per lasta malpliiĝo de ilia vesta ŝarĝo.“

„Tio, kion mi timas, kaj kion ni ĉiuj devas timi, estas danĝero pro duone edukita voĉdonantaro. Ne la demokratio minacas, sed la nescio.“

Lernejo estu rigardata kiel ilo de nacia savo. Ĝi estu uzata, ŝirmi estontajn civitanojn naciajn kontraŭ danĝeroj, kiuj stariĝos antaŭ ili dum farado de civitanaj devoj kaj rajtoj. Plej insida el tiuj ĉi danĝeroj estas la minaco de homamasa psikologio.“ 3

„Tiu ĉi danĝero kutimis rilati al homamasa oratoro. Gi nuntempe alprenas formon de amasa maŝinaro. Mi celas la menanikan kaj centrigitan karakteron de kinematografio, radio kaj eble, estonte, la gazetaro. Oni prezentas samajn filmojn, ne nur en ĉiu urbo en lando, sed en ĉiu lando de l mondo. Ciunokte al la vidantaj mondanoj filmestro de Hollywood prezentas dramojn kaj komediojn kaj traktas sian interpreton de l’ vivo per analfabetaj rubrikoj kaj kunigata dolĉeco de longedaŭra kisado.“

„Simila centriga tendenco montriĝas en la taga gazetaro. lom post iom la gazetaro iĝas kontrolata de malgranda nombro de estroj.“

„Kiam ni nin turnas al radio, ni eltrovas, ke monopola kontrolo estas fakto, ke arta kaj intelekta kulturo jam estas, tiuflanke, centrigita kaj normigita. Eble tempo alvenos, kiam areto da homoj difinos tion, kion ni legos sidante sur niaj brakseĝoj, kaj kion ni aŭskultos ĉe niaj fajrejoj. Homamasa psikologio, estonte, kreskos ne ĉe stratangulo, sed ĉe fajrejo.“

Kontraŭ tia superigo de l’ homamaso kaj subpremo de l individuo la in-

struistaro firme deklaras batalon. = Oi kriko dk.

Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz, Bohemio.

= apur

o TAGE-kunveno en Antverpeno.

: Lundon, la 6-an de Aŭgusto, je la 15-a, en ĉambro de la Supera Komerca

Instituto, Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) havos fakkunvenon kun jena tagordo: 1. Raporto pri TAGE kaj IPR. 2. Kunlaboro de TAGE en la pedagogia movado : Internacia Oficejo de Edukado, Internacia Laborrondo por Nova Edukado, Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj, Internacio de Eduklaboristoj, Mondfederacio de Instruistaj Asocioj.

3. Esperanto kaj Reformo de la Historiinstruo. 4. Kunlaboro de TAGE en UEA kaj SAT.

5. Fondo de landaj unuiĝoj de Esperanto-instruistoj, filioj de TAGE. Krom tio estas projektita Esperanto-leciono kun infanoj.

Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE).

La asocio de la organizita Esperanto-instruistaro moviĝas sur altiĝanta linio: En la jaro post la fondo de TAGE, 1925, Internacia Pedagogia Revuo havis 507 abonantojn, 1926: 511, 1927: 630, 1928: 700.

Ĉar ankoraŭ estas kelkaj monatoj ĝis jarfino, ni certe superos fine de 1928 la nombron de 750 abonantoj. Inter la membraro troviĝas influriĉaj kaj eminentaj personoj. Pro la gravaj taskoj, kiujn devas plenumi TAGE en la propagando de Esperanto en Lernejo kaj Instruistaro, tiu kresko estas tre efika kaj necesa.

Unu fakto el la agado de TAGE meritas la specialan atenton de la

Esperantistaro :

LA

Paskon 1928 la Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (kiu havas membraron de 500000 instruistoj) havis internacian konferencon en Berlin. TAGE sendis al ĉiuj membroj de la Estrarkomitato en 11 nacilingvaj tekstoj detale motivigitan proponon pri akcepto de Esperanto. La sukceso estis, ke la konferenco, laŭ propono de Bjerke-Svedujo, unuanime decidis, komisii al ĉiuj aliĝintaj asocioj la esploron de la helplingva problemo (rig. raporton en n-ro 6/7 de IPR!),

El tiu decido rezultiĝas gravaj taskoj por ni Esperanto-instruistoj.

Krom tio multaj aliaj taskoj atendas, ĝis la organizita Esperanto-instruistaro ekprenos ilin. Rememoru, ke en somero 1929 okazos en Kopenhago la 5-a kongreso de la Internacia Laborrondo por Nova Edukado, dum kiu unuafoje estos aplikata ankaŭ Esperanto.

Same en 1929 okazos en Ĝenevo grava pedagogia kongreso de Mondfederacio de Instruistaj Asocioj (San Francisko), kiu ankaŭ diskutos pri Esperanto.

Ni estu maldormaj en tiu situacio. :

Helpu fortigi TAGE al konsiderinda asocio, abonante ĝian organon. Internacia Pedagogia Revuo (jarabono 3 gm).

TAGE bezonas la subtenon de ĉiu Esperanto-instruisto. abo Administrejo: M. Goldberg, Leipzig S 3, Frohburgerstr. 68 p.

— paĝo 11 de la PDF —

SENNACIECA

REVUO

monata organo de Sennacieca Asocio Tutmonda

Literaturo,Scienco, Pedagogio

Ĉi tiu revuo aperigas en ĉiu jarkolekto 4 numerojn tute dediĉitajn al

Pedagogiaj Temoj Abonprezo: 4 germ.mark. jare

Petu specimenon ĉe la administranto

R-L-ERCIENER

E A mo oa Colmstr. l, LeipzigO 27

SEMAJNE

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala ĵurnalo de la Esperanto-movado en granda, tagĵurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO

kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 40landoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

HEROLDO o: ESPERANTO HORREM B. KOULN, GERM.

La plej malkara

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj, la cetera teksto nur en Esperanto. Jarabono nur 2,50 sv. fk. aŭ egalvaloro.Kolektivajarabono (minimume 5 abonojal sama adreso) 2 ik. ĝis 1.20 fk. Specimeno tute senpage de la Administracio

VERDA STELO, Horrem bei K0ln (Germ.)

3200 Esperanto – Instruistoj

ricevis propagandnumeron 4;5, 1928 de

Internacia Pedagogia Revuo

3200 Esperanto-Instruistoj

organiziĝu en TAGE, abonante IPR, por sukcesigi Esperanton en

Lernejo kaj Instruistaro

Propagando.

Se vi konas Esperantoinstruiston, kiu ne jam legas Int. Ped. Rev. bonvolu sciigi ties adreson al la administrejo.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

-| 7-a JARO N-o 9-10 SEPTEMBRO-OKTOBRO 1928

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ TA.G.E.

— paĝo 2 de la PDF —

TARIFO DE LA ABONPREZOJ.

Landoj Prezoj Angla ŝil. : entina Ss. OF… AlEtris ki ; Belga -| belgoj Brasila milr. 5 Bulgara lev. bulg. ‘100 Ĉeĥoslovaka kron.ĉek. 25 Dana kronoj d. 8 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankojfr. 18 Germana mark. or. 3 Greka drahmoj b4 Hispana Menj 4) – Hungara ronoj or. 4 Itala liroj ital. 16 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. 1,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron.norv. 8 Pola zlot. 6 Portugala eskud. 1b Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 8 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la

; administrejo.

Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4. M: 1,— M por la germ. asocio, kaj 8.—M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto AAA OE, deutscher Lehrer, Le!pzig-Leutsch, No.27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko

Dresden 112.617.

RSE IIN SS ISP oSE SIE EN PPTETGNVERIS TGZ Esperanton en la Lernejojn praktike preparas Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Atentu tiun fakton kaj abonu

Internacian Pedagonian Revuon

AGENTOJ DE TAGE.

Vian

kotizon akceptas:

En Landoj

Angla: Aŭstra: Belga:

Blankrusa:

Bulgara;

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex. Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9.

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sevign6-Anderlecht, Bruxelles. poŝtĉ. 124.801.

Agentejo Esperanto, D, Sneĵko, Minsk, Poŝtkesto 33. Ivan Sarafov, Golemo-Selo, Kazanlika regiono.

Ĉekoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro,

Dana;

Estona:

Finnlanda: Franca;

Germana;

Greka: Hispana: Hungara: Japana:

Java: Jugoslava:

Litova; Nederlanda:

Pola:

Rumana:

Rusa;

Sveda:

Svisa;

Olomouc-Netedin, ; La Forta Voko, Dana Esperanto- Gazeto, Poŝtkonto: 8584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago. Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

ParnaAnen, Sulkava, Lieviska. M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer, ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21, Ateno. 1A Ferd, Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona. Librejo de H. E. S.L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag-utca 9. Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O. Box 1.

K. Wirjosaksono, Klaten. Svetislav 8. Petroviĉ, Pirot, Serbio, Novosadska 17.

A, Prapuolenis, mok., Kazlu- Ruda.

P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). K.Majorkiewicz, (zersk-Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Boznan).

Francisko Abel, Ineu, Jud. Arad.

Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo

Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6, Stockholm. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Genevo.

ai

EIN E to Suo

7-a Jaro. N-o 9-IO Septembro-Oktobro 1928

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: HANS LUDWIG, Pirna- Posta IV-b (Germanujo) Administrejo: M: GOLDBERG, Frohburgerstr. 68 p, Leipzig S 3 (Germ.), poŝtĉekkonto Leipzig 20410 Anoncoj: La linio, 3 mm alta, 6 cm larĝa, kostas 0,30 M.

=== —zrerma ——— o

Enhavo: Instruist-Asocioj salutas la TAGE-kunvenon. — Tutmonda Asocio de Ge-

instruistoj Esperantistaj. Unika sukceso de la Ĉemetodo. — Pri la asocia vivo de

la hungara instruistaro. — Ĉeĥoslovaka instruistaro. — El Heroldo. — Eminentaj

politikistoj pri internaciaj rilatoj. — La sanskrita radiko „mar“. — Internacia vortaro. — Nova kalkulinstruilo. — Bibliografio. — Diversaĵoj. — Anoncoj.

Instruist-Asocioj salutas la TAGE-Kunvenon.

En Antverpeno la unuan fojon TAGE ricevis salutojn kaj bondezirojn de instruistaj asocioj el kelkaj landoj: La instruista Asocio de Antverpeno invitis nian asocion, konferenci en sia domo, kaj per reprezentanto salutis nian kunvenon.

Kolego Malmgren-Stockholm esprimis la salutojn de sveda instruistaro esperantista. =

La prezidanto de la ĉeĥoslovaka asocio „Obec Uĉitelska“, Ant. Vimmer, sendis salutleteron, kiu estas citata en la speciala raporto pri la kunveno.

La prezidanto de la asocio (National Union of Teachers), W. W. Hill, persone ĉeestis kaj esprimis sian sinceran bedaŭron, ke li ne povas alparoli la esperantistajn geinstruistojn en Esperanto. Li aludis pri la granda intereso, kiun ĉiu membro de la Union (NUT) devus senti por movado, kiu celas la tutmondan amikecon kaj pacon. Se la scivolo (postulo) de kelkaj ekster la esperanta movado pri la literatura valoro de Internacia Lingvo ankoraŭ ne estas kontentigita, tamen ili jam nun ne povus fari alie ol deziri plenan sukceson al tiu paciga flanko de la esperantaj klopodoj. Kun granda plezuro li rakontis pri alia internacia kunveno ĵus okazinta, en kiu la anglaj kaj la germanaj instruistoj tuŝigis siajn glasojn kaj kune trinkis al la paco kaj interfratiĝo. Reironte Anglujon li certe kunprenus kun si plej vivajn kaj kuraĝigajn impresojn pri la valoro de Esperanto por la Tutmonda Geinstruistaro. (Laŭ traduko de Prof. Collinson).

Pri tiuj impresoj dum la UEA-kongreso en Antverpeno s-ro Hill aperigis artikoleton en la angla instruista gazeto „The Schoolmaster“ (de 16. 8. 1928), el kiu ni ĉerpas jenajn frazojn:

„Postla holanda konferenco la vicprezidanto kaj mi mem vizitis la kongreson de Esperantistoj en Antverpeno. Tio estis la plej rimarkinda internacia kongreso, kiun mi iam partoprenis. La urbo Antverpeno estis

La venonta numero aperos la 15-an de Novembro.

— paĝo 3 de la PDF —

2

superregata de la kongreso, kaj la stratoj estis gajaj pro delegitoj. Kelkfoje ni renkontis kelkajn anojn de nia NUT ĉe tiu komgreso. Erarigite pro la ĉarma varieco kaj la nekutima (al anglaj okuloj) aspekto de multaj Esperantistoj, unu persono, kies konversacion mi hazarde aŭdis, nomis ilin „maniuloj“. Neniu povus esti pli malĝusta. Ĉi tiuj personoj estas ekkaptintaj firman kaj potencan ideon — tiu ideo estas, ke forigante barilojn de lingva malsameco oni povus forigi barilojn, kiuj kontraŭas reciprokan komprenon internacian, kaj sekve povus helpi forigi kaŭzojn de milito. Kaj la rimedo alprenita, konstrui artefaritan lingvon, kiu estas lernebla de popoloj de ĉiuj nacioj facile kaj rapide, sendube estas tre rekomendinda.

Ce ordinara internacia konferenco paroladoj devas esti tradukataj de interpretantoj. Ĉe kongreso simila al la Antverpena, kie eble 30 aŭ 40 diversaj nacioj kunvenis, ĉiu parolo bezonus multajn tradukojn: por japanoj, finlandanoj, germanoj, francoj, hispanoj kaj por ĉiuj aliaj nacianoj ĉeestantaj. Sed kiam mi transdonis fratecajn salutojn de NUT al ia Esperanto-kunveno, nur unu traduko estis necesa (de Prof. Collinson, Liverpool Universitato). Kaj se mi estus parolinta en Esperanto, eĉ neniu traduko estus bezonita: Mi estus parolinta rekte al ĉiu individuo. em la salono.

Ne estas mia intenco, nek estas taŭge, ĉi tie komenci diskuton pri meritoj aŭ malmeritoj de tiu internacia helplingvo. lu priskribis ĝin kiel „nura kodo“. Sed restas la fakto, ke ĝi al personoj, ĉe kiuj ordinare mankas tempo por lerni fremdan lingvon, kaj eĉ al personoj, kiuj me havas sufiĉan bazan edukon por studi fremdan lingvon, ebligas lerni komunikilon, per kio ili povas paroli gramatike kaj klare al popoloj de ĉiuj nacioj. Gia kompleta gramatiko estas lernebla en daŭro de malmultaj horoj, kaj la lingvo estas akirebla, preta por uzo, en la daŭro de malmultaj monatoj.

Kelkaj anoj de nia Unuiĝo jam instruas Esperanton en siaj lernejoj. Antaŭe mi faris sugeston pri temoj, kiujn oni povus diskuti en paĝoj de „The Schoolmaster“, kaj mi aldonas la pluan sugeston: Ke tiuj el niaj anoj, kiuj efektive, esplore, provis la Esperanto-lingvon, diru al ni aliaj siajn opiniojn pri ĝi. Mi estas certa, ke la redaktoro bonvenigos leterojn de instruistoj pri tiu temo“. (Laŭ traduko de K. Hancock.)

Se tiuj salutoj kaj opinioj el la instruist-asocioj ne estas hazdrdaj, sed sekvoj de nia laboro inter la instruistaro, ni povas ĝoji kaj esperi. Car en nia laboro ni ne laciĝos.

Por nia estonta propagando inter la instruistaro la salutoj al la TAGE- kunveno kaj la artikolo en „The Schoolmaster“ de la prezidanto de NUT estas tre valoraj faktoj, kiujn ni konigu al la tutmonda instruistaro.

Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj

okazigis fakkunsidon dum la 20-a Universala Kongreso de Esperanto en Antverpeno la 6-an de Aŭgusto 1928. Partoprenis ĉirkaŭ 80 geinstruistoj -el la plej diversaj landoj. La kunsido, okazinta en la hejmo de la Belga Geinstruista Sindikato, estis estrata de la prezidanto de la asocio, Neuzil, Ceĥhoslovakujo. La partoprenintoj estis salutataj de reprezentantoj de la belga, ĉeĥoslovaka, sveda kaj angla geinstruistaj unuiĝoj. Iliaj salutparoladoj h rmoniis kun la deziroj de la Ĉeĥoslovaka Geinstruista Asocio (Ĉsl. Obec Ŭĉitelska) skribe perigitaj al la kunveno. Ĝi skribis: Al la faka kunsido de geinstruistoj, TAGE, en Antverpeno. Ĉeĥoslovaka federacio de geinstruistoj

3

origine unu sola organizo de ĉiu ĉeĥoslovaka geinstruistaro sendas al vi sinceran saluton kaj esprimas la deziron, ke la kunveno helpu solvi, eĉ efektivigi viajn idealojn. „La Ceĥhoslovaka Geinstruista Asocio tre ŝatas, ke via organizacio laboras por la neŭtrala lingvo kaj batalas por la tuta homaro kaj tiamaniere celas du taskojn: unu direktanta la pacon — per la interkomprenigado de la popoloj — kaj kulturan, ebliganteal la homoj atingi la fruktojn de la scienco de ĉiuj popoloj, Via penado estontece havos materian sukceson ; ĉar kiam Esperanto eniĝos en la komercajn rondojn, ĝi malfermos la pordojn al pli facilaj rilatoj inter la popoloj, kaj ĝi eminente efikos la internacian komercon, de kiu eliros bonfarto kaj paco inter la popoloj. Ni deziras, ke via kunsido veku la intereson por via laborado en ĉiuj rondoj de la homaro.“

La kunvenon ankaŭ partoprenis i. a. la honora sekretariino de Internacia Asocio por Helplingvo-Usono (IALA), instiganta la geinstruistojn, kiuj instruas Esperanton, ke ili turnu ilian atenton al tio, ĉu la aserto estas ĝusta, ke la Esperanta instruado gvidu al pli bona komprenado de la gepatra lingvo kaj ke ĝi favore preparu la ellernadon de fremdaj lingvoj.

En la centro de la kunsido estis la raporto de la administranto Goldberg el Leipzig pri TAGE kaj IPR. Ni prenas el la raporto la sekvontan ;

La asocio preparas la ekondukon de Esperanto en la geinstruistaron kaj en la lernejojn kaj varbas pro tio ĉi. Ĝia organo, depost du jaroj aperantaj sub la nomo IPR, estas posteulo de la pedagogia gazeto „Novaj Tempoj“, ekzistinta de 1922 ĝis 1926. Depost 1925 la monata gazeto estas administrata kaj redaktata de Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj (sekcio de Saksa Geinstruista Unuiĝo). La nombro de ĝiaj abonantoj kreskis dum la jaroj 1926 kaj 1927 de 511 ĝis 630 kaj 1928 ĝis 710. La redakcio intencas komence 1929 aperigi adresaron, kiu enhavos ĉirkaŭ 4000 adresojn de esperantistaj geinstruistoj, kolektitajn de la direktoro de la Stata Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko, Prof. D-ro Dietterle.

Pri la kunlaborado de la asocio en la internacia pedagogia movado estus menciitaj: Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj decidis en Berlin esplori la mondhelplingvan problemon. Kun la ĉefkunveno, okazonta paskon 1929 verŝajne en Genevo ekspozicio estos kunligata, kiu montru la laborojn por edukado al paciigo de la popoloj. Por tiu ĉi celo esperantistaj geinstruistoj povos doni gravan materialon per la internacia infankorespondado. Cetere tiu korespondado bezonas precipan atenton kaj flegadon pro sia eduka graveco.

TAGE «kunlaboris en la internacia konferenco de Internacio de Eduklaboristoj okazinta paskon 1928 en Leigzig. La Leipzig-a grupo estis tradukinta esperanten la ĉefajn surskribojn en la pedagogia ekspozicio. Krom tio ĝi estis ekspozicianta internacian infankorespondadon kaj materialon pri Esperanto en servo de la instruistaro. La demando, sur kiu pedagogia kongreso 1929 TAGE devas oficiale partopreni, ne estis diskutata kaj voĉdonata. Sed la kunveno decidis, ke TAGE klopodu aranĝi propran kongreson, kaj ke la estraro de TAGE sciigu siajn opiniojn kaj proponojn pri tio en IPR.

Fine la raporto volis instigi la esperantajn geinstruistojn en la diversaj landoj organizigi laŭmaniere de Esp.-Asocio de Saksaj Geinstruistoj, por povi ĝuste plenumi gravajn taskojn. Sekvontaj faktoj montru la valoron de organizita laboro: Esp.-kursoj en multaj saksaj lernejoj; financa subtenado por instruistaj kursoj per la saksa ministerio; malvastaj kaj plej bonaj rilatoj al Saksa Geinstruista Asocio. La Saksa Asocio estas la „spino“ en la inter-

— paĝo 4 de la PDF —

Li

nacia movado, ĉar tiu ĉi malgranda lando prezentas preskaŭ la duonon de la membraro. Ĝi kaj la sekcioj de aliaj landoj estos plenumantaj estontece tiujn taskojn: Prizorgi, ke la ĝeneralaj instruistaj unuiĝoj plenumos la decidon de Internacia Federacio studi la mondhelplingvan problemon, partopreni la ĉefkunvenon de Germana Instruista Unuiĝo 1929 en Dresden, dum kiu estos pritraktata la temo „La lernejo en servo de la interkompreniĝado de la popolo kaj de la popoloj“, kaj sendi materialon el la internacia infankorespondado al la ekspozicio kunligota la kunvenon; klarigi la instruistajn unuiĝojn pri la sukcesoj de la Esp.-kursoj de Pastro Ce en la sveda instruistaro.

Oni decidis, estonte presigi la raporton de TAGE kaj aldoni ĝin al la kongresdokumentoj.

„Multaj manoj, multaj cerboj, la aktiva volo de ĉiu unuopo devas helpi, ke TAGE vigle marŝos antaŭen“. –

Johs. Kurt Haubold- Riesa.

Unika Sukceso de la Ĉe-Metodo.

Ĝis ĉi tiu jaro la sveda instruistaro estis tre hezitema pri nia lingvo. Sed ŝajnas, ke dum la pasinta printempo la glacio rompiĝis. Pluraj faktoj montras tion:

Dum la lasta pasko okazis en Berlino la kongreso de la Internacia Federacio de Instruistaj Asocioj. Kaj tie la sveda delegito s-ro. Bjerke, kiu mem dum pluraj jaroj estis gvidanto de porsvedaj lingvokursoj en Anglujo kaj Francujo, proponis, ke la Asocioj urĝe pritraktu la demandon pri la elekto de internacia neŭtrala helplingvo. La propono estis unuvoĉe akceptata.

Antaŭ kelke da semajnoj oni sciiĝis, ke la Sveda Instruista kaj Instruistina Unuiĝoj decidis organizi somerkursojn de Esperanto por siaj anaroj.

Partoprenis 50 geinstruistoj el 30 diversaj urboj kaj vilaĝoj, de la plej norda ĝis la plej suda partoj de Svedujo. En ĉiuj porinstruistaj gazetoj aperis favoraj kaj instigaj artikoloj kaj ankaŭ la ĉiutagaj gazetoj en Stockholm favore raportis, kiam la kursoj komenciĝis.

La kursoj vekis intereson eĉ ĉe la estraroj de komunumoj kai klerigaj asocioj, el kiuj kelkaj donis stipendion al partoprenontaj instruistoj. :

La somerkursoj finiĝis. Kaj vere la rezultoj estas tiaj, ke ĉiuj miras. Car rimarku: la du kursoj daŭris nur po 10 tagoj — ĉiutage kun du duhoraj lecionoj — kaj kiam le ekzamenaj paperoj estis korektataj, vidiĝis, ke la partoprenintoj sciis preskaŭ senerare ne nur traduki esperanten kaj sveden ordinaran tekston kaj skribe. rerakonti laŭtlegitan historion, sed ili sciis ankaŭ paroli — kelkaj eĉ bonege — pri diversaj ĉiutagaj aferoj. Kaj dum la festenaj vesperoj post la kursoj kelke da lernintoj en Esperanto faris grandiozajn dankparoladojn al pastro Andreo Ĉe, la instruisto de la kursoj.

Kaj li vere estis laŭdinda. Car ĉiu komprenas, ke tiaj kursoj postulas tre grandajn kvalitojn de la instruisto. Tamen s-ro. Ĉe finfaris la taskon en bonega maniero. Ankoraŭ unufoje mi devas diri kelkajn vortojn pri la Ve-metodo. Car estas personoj, kiuj postulas de li, ke li verku lernolibron aŭ iel presigu sian metodon. Mi forte protestas. Kaj s-ro. Ce faros la samon. Car lia metodo estas buŝa. Kaj per ĝi oni povas ekviviĝi la esperantan lingvon al la lernantoj. La lernantoj dum la lernado de Esperanto havas preskaŭ la saman senton, kvazaŭ ili eklernus novan patran lingvon. Ili denove travivas rapide siajn infanjarojn, komencante per la plej simplaj frazoj ĝis la delikataj nuancoj de la lingvo. La lernantoj travivas denove siajn infan-

5 jarojn kun iliaj serĉadoj, iliaj esploradoj kaj iliaj surprizoj kai ĝojoj. Ĉiu lerninto de li povas atesti, ke mi diras la veron. La Ĉe-metodo estas la vivanta metodo kaj se oni publikigus ĝin en lernolibro ĝiaj plej gravaj ecoj mortus. Kaj la bonajn aferojn ni ne mortigu, sed kontraŭe konservu ilin. La solvo de la disvastigo de la metodo ne estas publikigi ĝin, sed okazigi porinstruistajn kursojn kaj tiamaniere konatigi la metodon al la tuta mondo. Car s-ro. Ce rajtigas kaj petas ĉiujn instruistojn, kiuj partoprenis liajn kursojn, instrui laŭ la sama metodo.

La dektagaj svedaj instruistaj kursoj estas la ĝis nun plej granda venko de la Ve-metodo. Kaj la partoprenintaj geinstruistoj estas ravitaj. Al la invitintaj unuiĝoj ili skribis:

„La subskribintaj instruistoj kaj instruistinoj partoprenis la Esperanto-

kursojn, kiujn dum la somero 1928 okazigis la Sveda Instruista Unuiĝo kaj.

la Sveda Instruistina Unuiĝo. La kursoj, gviditaj de s-ro. Andreo Ce, estis

treege interesaj. La pedagogian konstruadon de la instrumaniero ni dum la –

tuta kurso admiris kiel majstran kaj la scioj, kiujn ni dum la dek tagoj de la kursoj ricevis, ŝajnas al ni mirinde grandaj. Al la Sveda Instruista Unuiĝo kaj al la Sveda Instruistina Unuiĝo kiel invitintoj al la kursoj, ni nun esprimas nian koran dankon pro la okazo, kiu pretiĝis al ni kun la celo, ricevi la elementojn kaj sufiĉe grandan paroleblecon de nova lingvo, krom kio ni ankaŭ ekkonis gramatikan sistemon tiel admirindan, ke ĝi devas fariĝi netaksebla helpo en la esplorado de la gramatikoj de aliaj lingvoj. Al nia danko ni ligas la esperon, ke similaj kursoj estos aranĝataj ankaŭ dum la venontaj jaroj.“

La kursoj formis ne nur parolantajn esperantistojn, sed ankaŭ stabon de fervoraj esp.-instruistoj, ĉar la partoprenintaj geinstruistoj tiel entuziasmiĝis, ke ili jam nun decidis instrui esperanton komence de aŭtuno en siaj urboj.

Inter tiuj urboj estas ankaŭ Kiruna, la mineja urbo kuŝanta norde de la polusa cirklo, de kie venis du instruistoj kaj promesis fari knrsojn, kiuj estos ebln la plej nordaj kursoj en la ĝisnuna historio de nia movado.

La sukceson de la kursoj kaj la entuziasmiĝon de la partoprenintoj komprenigas tio, ke en la kursoj Esperanto estis prezentata ne nur per pedagogie altkvalita laboro, sed ankaŭ en tiel ĉarma kaj korgajna maniero, ke neniu povas kontraŭstari la allogon fariĝi fervora adepto kaj laboranto

de nia movado. Ernfrid Malmgren.

Rimarko de la redakcio: Andreo Ĉe nun adiaŭis de sia sukcesplena laborkampo kaj jam komencis novan semadon en Estonio. Niaj bondeziroj akompanas lin.

Pri la Asocia Vivo de la Hungara Instruistaro.

1868 estas la jaro de la kompromiso inter Aŭstrujo kaj Hungarujo. La naciaj fortoj ekliberiĝas. La popolinstruado ja restas en la mano de la eklezioj, sed jam sub kontrolo de la ministro de publika instruado (tiam: la leĝkreanta barono Josefo Eŭtvos). La instruistsocietoj formiĝas unu post la alia. La komunumaj instruistoj sur la bazo de la nova leĝo, formas jam devigite siajn societojn. En sama tempo la ŝtato komencas starigi ŝtatajn lernejojn ĉe la pli malriĉaj lokoj kaj en la naciecaj regionoj. La ministra dekreto ankaŭ la instruistojn de tiuj devigas en la societojn. )

Per la 1872-a dekreto formiĝas la departementaj asocioj („generalaj asocioj geinstruistaj“, kiuj sekciumas je distriktaj rondoj) kaj el tiuj: la

— paĝo 5 de la PDF —

6

oficiala landa asocio. Tiam ankoraŭ krom la komunumaj kaj ŝtataj instruisto” ankaŭ la instruistoj de la burĝaj kaj superaj popollernejoj, la profesoroj de Vinstruist-edukejoj kaj la personaro de l’instru-inspektoroj estis devigitaj membroj de la departementaj asocioj. Landa asocio, kiun mem la ministro kunvokadis po 3 jaroj, konsistis el la delegitoj de l’ĝeneralaj asocioj, la direktoroj de la ŝtataj instruistedukejoj kaj la budapeŝta lernejinspektoro. La 1882-jara dekreto la devigan membrecon de la ĝeneralaj asocioj malvastigis nur je la element-lerneja instruistaro, kaj ĝi lasis okazon por libera agado en ĉiuj direktoj.

En 1890 naskiĝis la unua sendependa ĝenerala kuniĝo instruista: Landa Komitato de la Instruistoj Hungarlandaj (Magyarorszagi Tanito-egyesiletek Orszagos Kŭvetsĉge“ — MTOSz). Gi estas ankaŭ hodiaŭ la plej ĉefa forumo kaj reprezentanto de la hungara geinstruistaro. Vidu, mallonge, ties organismon kaj rolon inter la hungaraj lernaferaj rilatoj!

En la nuna Hungarujo ekzistas (ĉirkaŭe) 1050 ŝtataj popollernejoj kun 4700 geinstruistoj: 700 komunumaj 1. kun 3000 geinstr., 2500 rom. kath.

(ekleziaj) lern. kun 5500 geinstr., 1 200 ref. eklez lern. kun 2400 geinstr., 400 evang.-luth. eklez. lern. kun 700 gein-oj, 150 izr. (jud.) lern. kun 380 gein-oj, 130 privataj lern. kun 50 gein-oj., 170 aliaj ekleziaj lern. kun 220 gein-oj. Sume: 6300 popollernejoj kun 17 400 geinstruistoj. Gi estas apenaŭ triono de la nombro de l’instruistaro de la antaŭmilita Hungarujo, (simile al lia amplekso).

El tiuj estas membroj de Landa Ligo (MTOSz): 4700 ŝtataj gein-oj., 2300 komunumaj gein-oj, 2000 rom. kat. ekl. gein-oj, 2000 ref. ekl. gein-oj., 500 evang. ekl. gein-oj., 50 izr ekl. gein-oj., 120 grek. kat. ekl. gein-oj., 30 ceteraj ekl. gein-oj., sume: 11700 gein-oj, do 670/, de la tuta geinstruistaro.

Landa Ligo estas konstruata precipe sur la ĝeneralaj (departementaj) instruistaj asocioj, kiuj estas el ofico membroj liaj. Inter la ceteraj asocioj ekz. la Landa Ligo de rom. kat. instruist-societoj de komenco funkcias aparte. (La tabelitaj 2000 rom. kat. geinstruistoj estas membroj nur pere de la departementaj asacioj!).

La aliaj landaj asocioj aliĝis al la Ligo tuj komence aŭ pli malfrue, plej nove la ĉefurba komunuma instruistaro, kiu, en kadro de la postmilita Nacia Ligo de Publikaj Oficistoj, ĝis nun ne partoprenis la laboron de la Ligo, nur per la t.n. Direktanta Komitato de l Instruist-asocioj. Ĉi tiu estas la plej alta organo de la Ligo por pritaktado de la ĝeneralaj interesaj aferoj. La agadon (defendo de Vgeinstruistaj rajtoj kaj perbatalo de la komunumaj celoj) de la Difektanta Komitato partoprenas per 4 kaj 4 delegitoj, jenaj korporacioj: MTOSz mem, Landa Ligo de rom. kat. Instruistsocietoj. Instruista sekcio de Nacia Ligo de Publ. Ofic., Landa asocio de ref. geinstruistoj, (ORTE), Landa Asoc. de evang. gein-oj., Landa Asoc. de grek. kat. gein-oj., Landa Asocio de Ekonomiaj Fak-instruistoj, Landa Asoc. de izr. gein-oj., Landa Asoc. de Infanet-Edukistoj. Nur tre malgranda parto de la hungara instruistaro (tiuj, kiuj estas aliĝintaj al la ŝovinista, postmilita formacio: Nacia Ligo de Hungaraj Instruistoj kaj Profesoroj) estas sen reprezentanto en la Direktanta Komitato.

“La aferojn de MTOSz administras prezidantaro kaj direktorio en kunsidoj direktant-komitataj, prezidantaraj, direktoriaj, ligokonsilantaraj kaj per la landaj instruistaj ĝeneralaj kunvenoj. (Tian landan kunvenon la MTOSz aranĝis dufoje: en 1912 la VIl-an, en 1923 la VIII-an).

V

7

La membrojn de prezidantaro kaj direktorio ĉiu-3-jare elektas la Ligokonsilantara Kunsido, kies membroj estas la delegitoj de l’aliĝintaj societoj.

MTOSz havas 4 sekciojn: karitativan, pedagogian, publik-klerigadan kaj literaturan sekciojn. Lasta sekcio sub nomo Geza Landa Literatura Societo de jaro 1922 atingis gravan pozicion en la literatura vivo de Hungarujo, kaj inter liaj 175 membroj oni trovas multe da landaj reputaciaj verkistoj, poetoj Bedaŭrinde MTOSz ne havas reprezentanton en la hungara parlamento (nur kelkajn honorajn membrojn).

MTOSz nun aĉetis propran domon en Budapeŝt; ĝis tiam li restadis en la „Franc. Josefo“-Domo de Instruistoj, kiu estas propraĵo de l „Eŭtvos- Fondo“, kun kiu la Ligo staras en forta kooperado. La Fondo havas knabohejmon kaj someran refreŝigan domon (kun nomo de la nuna liga prezidanto : Stefano Rakos). La Ligo estas en interrilato kun „Kalak (Spiko) Komercaĵokomunika akcia societo (precipe ĝi eldonas lernolibrojn).

MTOSz eldonas du-semajnan oficialan gazeton sub titolo „Tanitok Szovetsĉge“ (Ligo de Instruistoj), redaktata de l’ agema ĉef-sek:etario Ludoviko Simon, ie 10000 ekzempleroj. Literatura sekcio ankaŭ eldonas infangazeton: „Meseorszag“ (Fablolando) Krom’ tiuj la ministro de publika instruado eldonas ampleksan semajnan organon: „NĉptanitoOle Lapja“ (Gazeto de popolinstruistoj) kaj ĉiu landa asocio — eĉ kelkaj departementaj asocioj — havas propran organon. Inter tiuj pleje gravas (la plej aĝa) „Tanitole Lapja“ (Gazeto de Instruistoj): organo de ref. geinstruistoj (ORTE), redaktata de la fame konata instruist~-kondukanto, maljuna porbatalanto Aleksandro Dobo, kun helpo de la agemaj Ludoviko Ormos kaj Johano Molnar. „Tanitole Lapja“ estas la sola hungara pedagogia gazeto, kiu okupadas sin detale kun la internaciaj organizacioj instruistaj kaj esperanto. (Redaktoro de ĉi tiuj fakoj estas L. Jambor).

MTOSz ankoraŭ havas internaciajn interrilatojn nur apenaŭ; sole en la plej novaj tempoj pere de la Germana ligo (Deutscher Lehrerverein), kun ties prezidanto Gottfried RoOhl estas la hungara ligo-prezidanto Stefano Rakos en persona amikeco.

Sevke de propono de MTOSz oni aranĝos la 2.-5.-an de julio 1928 en Budapeŝt la IlI-an Generalan Lernejan Kongreson. (La l-a estis en 1848, la 2-a en 1906). Tiun kongreson la Ligo aktive partoprenos je reprezentado de la elementa popolinstruado.

MTOSz dum sia 19-jara laborado atingis tre gravajn rezultojn en la akirado de materiaj kaj moralaj bonoj de l’ hungaraj geinstruistoj; ĝi daŭrigas la porbatalon eĉ nun malgraŭ la malfacilaj ĉirkonstancoj postmilitaj de la ŝtata vivo. La programo, kiun lia organo „TanitokSzovetsege“ portas sur la frunto, estas la jena : ;

„La instruistaro pro ĝia naci-eduka graveco estu homorota per escepta materia traktado. — La publika lerneja administracio estu speciala kaj imuna de ĉia politika influo; la lernejan inspektoron la instruistaro elektu el si mem. — La ok-klasa popollernejo estu leĝe certigota, ankaŭ la universitata edukado de instruistoj. — La karitativaj kaj ekonomiaj klopodoj de l’ instruistaj organizadoj servu la tutecon, ne la disigon; do ni postulas, ke ĉiuj instruistoj estu devigataj membroj de la departementa ĝenerala asocio. — Instruisto pro sia specifa etato socia en sia laborado havu pligrandigitan

defendon de la magistratoj . .. “ L. Jambor, Debrecen, Hungarujo.

— paĝo 6 de la PDF —

Ĉeĥoslovaka Instruistaro.

Nuntempe ekzistas 2 gravaj tutrespublikaj organizaĵoj ĉeĥoslovakaj. Pri la germanaj, magiaraj kaj polaj organizaĵoj mi ne povas raporti, ĉar mi ne scias pri ili necesajn datojn.

I~a.

Ĉeĥoslovaka Federacio de Geinstruistoj (Ĉeskoslovenska Obec Uĉitelska — COU) — 10000 membroj. Centra organo: Gazeto de Ĉeĥoslovaka Federacio de Geinstruistoj — Casopis Ceskoslovenskĉ obce uĉitelske. Prezidanto: S-ro Antono Vimmer, eksdirektoro de burĝa lernejo.. Adreso : Kralovskĉ Vinohrady, Francouzsk4 7, Praha. — Generalaj kunvenoj okazas nur post du jaroj. La lasta okazis la 28-an kaj 29-an de Decembro 1926. Gravaj decidoj estis: COU postulas unuecan, sed diferencigitan popolan lernejon elementan kaj burĝan, unua- kaj duagradan, universitatan klerigadon de ĉiuj geinstruistoj, ĝi gardas la laikan karakteron de popola lernejo kaj kontraŭbatalas la eklezian influon en la lernejoj, ĝi postulas, ke oni apartigu la lernejan administradon de la politikaj oficoj, ĝi penas organizi la tutan geinstruistaron de la popollernejoj sur la bazo de la specialaj interesoj por la instruistoj de elementaj kaj burĝaj lernejoj.

Tiu ĉi Federacio organizas tutrespublikajn grupojn de la instruistoj por elementaj kaj burĝaj lernejoj.

Kontraŭ la Federacio COU, kiu estis forta kaj bonege defendadis la komunan aferon de geinstruistaro, estis fondita nova asocio:

Il-a.

Asocio de Ĉeĥoslovaka Geinstruistaro — Svaz Uĉitelstva Ĉeskoslovenskeĉho — SUC. — Ĝi enhavas jenajn organizaĵojn: Landa centra societo de geinstruistoj en Bohemujo 9500 membroj kaj Landa centra societo de geinstruistoj en Moravio kaj Silezio 6500 membroj. Al tiu ĉi SUC apartenas grupoj de specialaj interesoj: Landa centra societo de instruistinoj por virinaj manlaboroj en Bohemujo 900 membroj, — Ceteraj membroj estas en kontrakta rilato: Landa unuiĝo de instruistinoj en Bohemujo 1 800 membroj, societo de pensiumitaj geinstruistoj 8000 membroj. Entute oni kalkulas

ĉirkaŭ 27700 membrojn sed precipe laŭ la pagitaj kotizoj aspektas la afero tute alie.

Centra organo mankas. Prezidanto: Mir. Hrejsa, lernejestro. Nebuŝice u Prahy. La unua ĝenerala kunveno okazis la 1-an kaj 2-an de Novembro 1926. La plej grava decido: SUC postulas unuecan nacian lernejon sen la diferenco de specialaj interesoj, sur la bazo de egaleco de la tuta instruistaro.

La organiza stato de geinstruistoj en Ĉeĥoslovaka respubliko ne estas. nun nura krizo, sed laŭ mia opinio vera bankroto. Estas vere tre bedaŭrinda afero, ke nur la gvidantoj de ambaŭ grupoj interbatalas, kiam la simplaj membroj estas reciproke aŭ toleremaj aŭ tute amikaj. Ambaŭ centroj elvokis tiujn grupojn de specialaj interesoj kaj nun staras unu grupo sen kompromise kaj la alia faras kompromisojn. lu konsilo estas tre malfacila. En nia respubliko ekzistas nun tutrespublikaj grupoj de geinstruistoj apartigitaj laŭ la specialaj interesoj, kiuj tute ne volas likvidi siajn organizaĵojn. Tiamaniere ekzistas vera haoso kaj la reakciaj direktoj triumfas.

Neuzil.

gu

El Herolda.

La 28-an kaj 29-an de junio okazis en Tallinn 2-a Kongreso de Instruistoj de baltaj ŝtatoj, kiun partoprenis 350 instruistoj el Estonio, 70 el Latvio kaj 40 el Litovio. D-ro. A. Audova (Estonio), privatdocento de Tartua universitato, tuŝis em sia referato „Nacia edukado kaj idealo de tutmonda paco“ ankaŭ Esperanton, dirante ke tre grava faktoro por efektivigo de tutmonda paco estas internacia lingvo Esperanto kaj esprimante la deziron, ke oni enkonduku ĝin en la lernejojn. Je tio la tuta salono varme aplaŭdis. Dum la interparoloj atentigis pri Esperanto s-ino. Otilia Juŝen el Riga (Latvio), dirante ke esperanto estas plej bona helpa lingvo por la baltaj ŝtatoj (ĝis nun kiel tia servis precipe la rusa kiel heredaĵo de la rusa regado).

Oni akceptis rezolucion, ke la popoloj de la baltaj landoj ellernu unu kaj saman novan lingvon, kiu estas elektota. Unu el la kandidatoj por tiu lingvo oni povas konsideri ankaŭ Esperanton. —- Dum la kongreso oni akre malaprobis la militarismon en la lernejoj.

Eminentaj Politikistoj pri Internaciaj Rilatoj.

Dum la lasta tempo tri eminentaj politikistoj parolis pri internaciaj rilatoj, pri nacia kaj internacia ideoj kaj pri eduko al internacia spirito. Tiuj ĉi paroladoj estas tiom gravaj kaj tiel multe tuŝas nian esp. movadon, ke ili certe trovos la intereson de la esperantistaro.

La unuan paroladon faris la usona ambasadoro D-ro Shurmann, Berlin okaze de sia honorpromocio en la universitato Heidelberg. La dua estas la respondo de la Ĝermana ministro por eksteraj aferoj. D-ro Stresemann. La trian faris la Prusa kultministro D-ro Becker ĉe la malfermo de la pedagogia kongreso en Berlin. La paroladoj ĉi tie estas mallongigitaj.

(Walther Ha hn.)

Ambasadoro D-ro Shurmann, Usono.

S-ro ŝtata sekretario Kellogg transsendis al la registaroj de la grandŝtatoj projekton pri proskripcio de la milito. La scienco tiom progresis, ke estonte al neniu nacio povas esti permesite, uzi en milito la fortojn de la naturo, kiujn la homaro lernis estri kaj uzi por siaj celoj dank’ al la scienco. Por ke la homa civilizacio kaj kulturo povu daŭri, la milito devas esti proskripciata. La usona projekto kontraŭ la milito proponas, ke la grandŝtatoj rezienu, uzi la militon kiel rimedon de la nacia politiko kaj solvu pace siajn konfliktojn. S-ro D-ro Stresemann sciigis al mi, ke la germana registaro estas preta fari kontrakton laŭ la propono dela Usona registaro.

Germanujo kaj Usono marŝas antaŭen en granda nobla aventuro pro la homa kulturo. Mi esperegas kaj certe atendas, ke ĉiuj nacioj de la mondo baldaŭ aliĝu al tiu glora movado. Universala kooperado rilate al la paco estas por si mem kreema kaj akcela por la internacia amikiĝo.

D-ro Stresemann, Germana ministro por eksteraj aferoj.

Estas malfeliĉa eraro, rigardi kiel kontraston la nacian kaj internacian ideojn kaj ligi kun la internacia ideo la riproĉon de nacieco. Per tio mi tute ne volas esprimi mian konsenton kun tiuj politikaj kaj spiritaj movadoj, kiuj opinias, ke Ja internacia formo de la homa vivado estas la pli alta

— paĝo 7 de la PDF —

10

kaj la nacia nur la provizora. Tio estas grava eraro. Eĉ la plej alta spirita evoluo ne forgesigos la homon pri la persangaj ligoj kun la propraĵoj kaj tradicioj de sia popolo. La plej grandaj filozofoj kaj poetoj, kiuj povis paroli al ĉiuj popoloj, montris nur tie sian plej altan forton, kie ili radikis en nacia fundo. Shakespeare sen Anglujo, Goethe sen Germanujo, Dante sen Italujo ne estas kompreneblaj, kaj neniu sen la tempo, en kiu li vivis. Tial neniam mondorganizaĵo estas konstruebla sen la firma natura fundamento, kiu konsistas el la apartaj popoloj kuniĝintaj en la naciaj ŝtatoj.

Kiel la forto de ŝtato devenas el la forto de la multaj individuaj personoj

apartenantaj al ĝi, tiel la radikoj de la internacia vivado prosperas nur pro –

la saneco de la apartaj ŝtatoj de la mondkuneco.

: La enordigo de persono en tutaĵon ne estas rezigno, ne estas perdo, sed instigas al koncentrigo de ĉiuj fortoj por alta morala celo. Tio validas ankaŭ “kg al enordigo de popolo en la organizitan tutaĵon de la kultura mondo.

S-ro D-ro Becker, Prusa kultministro (Temo: Internacia spirito kaj nacia eduko).

“Kiam la instruistoj kaj edukistoj de la kulturaj ŝtatoj kuniĝis al granda ligo, ili decidis por internacia kooperado rilate al la edukado. Ĉiu nacio volas lerni de la alia, kaj oni kredas, plej bone atingi tion kreante internaciajn organizaĵojn.

La internacia kooperado kun la celo interkomprenigi kaj alproksimigi la popolojn, enhavas taskon por la instruistoj kaj edukistoj, kiu estas multe pli granda kaj grava ol la samcelaj penadoj de la sociaj ekonomiestroj, de la scienculoj kaj politikistoj; ĉar ĉi tie la nura organizo ne sufiĉas. Kion utilas la plej bonaj internaciaj organizaĵoj al la edukistoj, al la popoloj, kiam la junularo, la popolo de morgaŭ plenkreskas ne komprenante la karakteron kaj la bezonojn de la aliaj popoloj, konsiderante nur sin mem egoiste kaj naciisme? Ankaŭ dum la antaŭmilita tempo internaciaj organizaĵoj ne mankis kaj tamen ni havis la faton de la mondmilito.

La internacia ideo estas multe kontraŭbatalata, ĉar oni ofte kredas ĝian efektivigon identa kun popolmiksado kaj forigo de aparta nacia konscio kaj nur atingebla per (tute erare) organiza meĥanigo. Ni vivas en la epoko de nacia ideo. La Eŭropa nacia ideo daŭrigis sian venkiron ĝis Azio kaj malligis ŝajne ne detrueblajn organizaĵojn mezepok-religiajn.

La vera internacia spirito novkonstruanta la mondon certe ne ekkreskos el la. niveligo aŭ aliigo de la’ nacia, socia aŭ religia ideoj. Ankaŭ devigaj ŝtataj kaj interpopolaj dekretoj ne kreas la internacian spiriton.

Vera internacia spirito devenas el la sama fonto kiel socia kaj religia toleremo. Nur kiam la homo ekkonas en la alia homo, apartenanta al ĉiu ajn nacio. klaso kaj religio, la eternajn diajn valorojn kiujn li posedas en Si mem kaj por kiuj li postulas la respekton de la kunhomoj, tiam ekestas la fundamento, sur kiu povas esti konstruata la templo de nova homaro. El la kooperado de la popoloj povas fariĝi Internacia Organizaĵo, sed internacia spirito nur el nova sento de homo al homo. Oni devas havi la animan kuraĝon, cedi al ĉiu alia tion, kion oni postulas por si mem. Laste

a ,

Hi

La internacia ideo tute ne kontraŭstaras al la nacia edukado kaj estus senradika sen ĝi. Individuo, nacio, homaro — ili ricevas sian nobligon e! la humaneco. ‘

La Sanskrita Radiko „mar“. (Daŭrigo el n-ro 6-7).

En la sanskrita lingvo oni trovas „malana“ en la signifo: froti aŭ mueli. Sed ĉi tiu radiko ŝajne en tiu lingvo ne kreis nomon por muelejo. Tio povas esti historie grava pro tio, ke ĝi indikus, ke muelejoj antaŭ la aria disiĝo ne estis konataj. En la lingvoj latina, greka, germana, kelta kaj slava la nomo por muelejo ĉiom estas derivita de la radiko „mar“, ekz. „mola“ (lat), myle (grek. muli (malnove-altgerm.), meile (ira), mln (bohema), malunas (litova) kaj (laŭ Bastien) mo ulin (franca), (it.), mill (angla, mueli = moler (hisp.), moer (port.), molotj (rus,).

En la preciza konformeco de ĉiuj eroj de la morda branĉo de la aria lingvofamilio oni konkludis, ke la muelejoj estis konataj jam antaŭ la disiro de ĉi tiu norda branĉo, kvankam oni ankaŭ povus memoriĝi je tio, ke kelkaj el tiuj ĉi nacioj povis pruntepreni la nomon de aliaj popoloj, kiuj jam estis la eltrovintoj de la muelejo.

Kun la nomo por la muelejo samtempe ekzistas la nomoj por muelisto, muelŝtono, mueli,muelitaĵo = faruno. Greke: mylos = muelŝtono; myllo = mi muelas. Gote: malĝn = mueli; melo = farunc; muljan = polvigi, pulvorigi. Kio estas en la angla lingvo la mill-teeth (vangaj dentoj), estas en la greka lingvo la „mylitae“, „mylakroi“ aŭ „mylai“,lat la ,molares“=frakasantoj. Frakasi laŭ Kabe: dispecigi, tute rompi kun bruo.

Por ĉiu, kiu iomete konas la vivantan lingvon de Anglujo, la transiro de mueli (to mil!) al fuli = to full, al fulado = speciala operacio por igi la drapon pli fortika kaj pli kunpremita (Verax), al la angla: to fight = skermi, dueli, interbatali — ne bezonas longan klarigon. Ankaŭ la homera »„marnamai“ (mi skermas, mi batalas) en sia uzado por pugno-batalanto estas derivebla sen peno de „mar“. En Sanskrito oni trovas imri-nĝ-mi“ en la pli forta signifo: disrompi, frakasi, t e. mortigi. Rig.-Veda, VI, 44, 17: „pra mrina jahi eha“ — batu (ilin) suben kaj mortigu ilin. Nun oni komprenos pli bone la grekan „moOlos“ en la esprimo: „moOlos Areos“, la laboro, la batalo de la milito (angle: „the toil and moil of war“) kaj la grekan: moOlops = kalo; origine: bato, frapo, defrotaĵo, grataĵo.

Gis nun „mar“ estas traktita kiel transitiva verbo, esprimanta la agadon de la polvigado, pulvorigado, muelado; agadon, celantan al iu ajn aĵo. Sed la plej multaj verboj origine estas uzitaj aŭ transitive aŭ intransitive; tiel ankaŭ „mar“. Kion nun esprimas „mar“, se ĝi estis uzata kiel intransitiva verbo, indikanta nur situon aŭ staton ? Ĝi signifas „uzumiĝi, konsumiĝi“, esti en la stato de la kadukeco, pecetiĝi, kvazaŭ polviĝi. La germanaj vortoj: sich aufreiben kaj sich aufgerieben haben = konsumiĝi kaj konsumiĝinta estas preskaŭ egalaj je la esprimoj: vernichtet aŭ zerstort = nuligita aŭ neniigita, detruita. Goethe diras: La forto de la iritebleco malgrandiĝas kun la vivo, ĝisfine la homon konsumiĝintan nenio sur la malplena mondo plu instigas ol la estonta mondo. Kion nun signifas la grekaj vortoj: maraino kaj marasmos? Maraino signiias kiel

— paĝo 8 de la PDF —

12

transitiva vorto: „aufreiben, welkmachen = konsumi, detrui, velkigi; eks. nosos marainei me = malsano konsumas min, ekstermas min; ĝi ankaŭ estas uzita kiel verbo neŭtra, signifanta: velki, konsumiĝi, morti. Pro tio „marasmo“ = malfortikiĝo de l organismo, kadukeco, velkado, la franca: „marasme“. La greka adjektivo: „molys“ signifas: konsumita, elĉerpita; kaj nova verbo „molyo“ (ankaŭ: molyne kaj molYyzo) signifas: per peno kaj laboro malfortiĝi, malakriĝi (spirite); „molyami“ = malfortiĝi, neniiĝi. La sanskrita vorto „mirchh“ (laciĝi, sveni) estas derivita de „mar“ per la regula aliformiĝo de la verboj ek-antaj, ĝi esprimas komencon de ago, momentan agon; do: ekmorti, mortiĝi.

Ni supozu, ke la maljunaj arioj la unuan fojon sentis la bezonon, esprimi tion, kion ili vidis kontinue ĉirkaŭ si, nome la iom-post-ioman malprogreson, dekadencon, maljuniĝon de la homa korpo, la malrapidan kadukecon, al kiu fine sekvas absoluta disiĝo de la tuta organismo. Unu el la pli proksimaj ideoj, kaŭzitaj per la konstantaj impresoj de la kadukeco kaj de la mortiĝo, estas tiu ideo, kiu estas esprimita per „mar“ per la dispecetiĝo de ŝtono je polvo. Tial ni trovas en la latina lingvo: morior = mi mortas; mortuus = mortinta, morta; mors = morto; sanskrite: mriye = mi mortas; mrita = morta; mrityu = mortu. Unu el la plej maljunaj nomoj por homo estis „marta“ = la mortanta, rompebla, kaduka kreitaĵo; nomo tiom signifa, kian nur la homo povas doni al si; en la greka lingvo „brotos“, lat „mortalis“ = mortulo. Post kiam la homo estis elektinta ĉi tiun nomon por si mem, la sekvanta paŝo estas facile farebla, nome: doni al la dioj la kontraŭan nomon. lli estis nomataj „ambrotos“ = la ne-malaperintaj, la malkadukoj, la malmortuloj; ilia nutraĵo estas „ambrosia“ = athanasia = senmorteco = ambrozio.

En la germanaj lingvoj mankas tiuj ĉi vorttrunkoj; sed ke „mar“ — kvankam ne en la signifo: mortiĝi — tamen estas kaŭze uzita por mortigi, estas videbla el la gota vorto: „maurthr“, angla: „murder“ = mortigo. Malnov-slave ekzistas „mrĉeti“ = morti; „moru“ = morto, pesto; „smriti“ = morto; litove: „miriti“ = morti; smertis = morto; germane: morden = mortigi.

Se la latina vorto „morior“ = mi mortas origine estas: kaduki, malsanadi, tiam estas „morbus“ = malsaneco, kadukeco = kaŭzo de la malsanado.

Sanskrite la korpo mem nomiĝas „mŭrti“, kio ŝajne origine signifis : kadukeco aŭ kaduki, do pli la angla vorto „corpse“ — kadavro, ol la latina „corpus“ = korpo, membro.

La sanskrita vorto „marman“ (artiko) estas same derivita de la sanskritaj gramatikistoj de „mar“. Cu ĝi signifas „kadukantaj membroj, organoj ? Aŭ, ĉu ĝi estas derivata de „m ar“ laŭ ties fundamenta signifo mueli, polvigi ? Cu ĝi signifas la movadon de la membroj, provizitaj je artoj? La latina vorto „membrum“ (membro) estas „memrum“, kaj tio eble estas derivita de „mar“ per duobligo, same kiel „membl€etai“ de „melo“, „membloka“ de „mol“ en „Emolon“, dume la estanta formo estas „blosko“.

Unue oni esploru la latinan vorton „mora“. Ĝi signifas prokrastado, kaj de ĝi devenas la franca vorto „demeurer“ — prokrasti, loĝi. Sed »mora“ estas origine uzata rilate al la tempo, kaj en esprimo „mora temporis“ ekzistas la natura sento de la malrapida kadukado, de la iompost-ioma pasigo de la tempo. „Sine mora“ = sen prokrasto, origine

k ii]

adoj

— ——;—

=

LAS

KET POESIA:

—

|

|

13

sen konsumo de la tempo, sen perdo tempa, (angle: decaj anstataŭ delay; decay = dekadenci (Verax) = kaduki, konsumiĝi, uzumiĝi, velki, putri, malboniĝi, malriĉiĝi; delay = prokrasti, malhelpi, heziti, ŝanceliĝi). (Daŭrigota). Hugo Dreusicke, Kassel (Germanujo).

Internacia Vortaro.

La Internacia Vortaro, kiam ĝi aperos, estos unika ilo por unuformigi nian lingvon en diversaj landoj, bazita sur la triobla bazo: Fundamento, sankciita en Bulonjo, Zamenhofa verkaro kaj komuna stilo de plej bonaj postmilitaj aŭtoroj. La Fundamento ne plu sufiĉas, ĉar ĝi silentas pri multaj dubaj formoj. Ankaŭ la multaj oficialaj vortaroj, aldonoj, klasikaj libroj de nia Lingva Komitato ne garantias al nia lingvo la necesan unuecon. lli fiksas nur formon, eksteran aspekton de novaj radikoj, dum la senco, semasiologia flanko restas duba. Krom tio ili uzas ne internacian esprimilon, Esperanton, sed naciajn lingvojn de kelkaj privilegiaj popoloj. Japano, hungaro, ĉino, latvo, kroato kaj cent aliaj popoloj sentas sin fremduloj malgraŭ sia scipovo de esperanto, tamen proklamita „tutmonda“ lingvo, kiam ili vidas vortaron kun angl-, franc-, german-, hispan-. kaj aliaj naciaj difinoj. Cetere, ĉiu filologo scias, ke la naciaj tradukoj ĉiam pli-malpli perfidas tiun, kiu naive ilin kredas precizaj. Estus do juste kaj fidinde difini esperantajn radikojn per esperantaj difinoj sen nacia perado aŭ influo.

Ni do preparas planon de Internacia Vortaro sur jenaj bazoj kaj sub jenaj kondiĉoj:

a) ĝi entenu ĉiujn radikojn el la Fundamento, verkaro de Zamenhof, aldonoj de la LK kaj ceteraj gravaj eldonaĵoj, ĉiujn kunmetaĵojn ne kompreneblajn per si mem, fak-terminojn de komerco, industrio, sporto, tekniko, scienco,

religio, arto, juro — kiom bezonas ilin komuna kaj literatura lingvo; b) la difinoj estu nur en esperanto kun aldono de internaciaj simboloj, formuloj, latinaj terminoj — kiam ili ekzistas;

c) sinonimoj kaj frazeologio estu aldonita utilmaniere, tiritaj el Zamenhofa verkaro kaj el la nova literaturo;

d) la ĉefan laboron faras profesia leksikografo, kiu dediĉos tutan sian tempon al la vortaro, farante ĝin laŭ postuloj de moderna leksikologio ;

e) por decidi pri multaj dubaj kazoj, por fari detalajn serĉojn, por ellabori fakajn terminojn — estos organizita internacia komitato da spertuloj — duone okcidenteŭropaj, duone orientlandaj ; deno

f) la tuta laboro estos farata laŭ interkonsentitaj principoj, devigaj kaj klaraj, por eviti personajn preferojn, nekonsekvencojn kaj kapricaĵojn;

g) la vortaro celos harmoniigi kaj akordigi la nunan senordan amason da esperantaj radikoj, vortoj, parolturnoj ktp.

Ni parolas nun ne pri nura projekto, sed jam pri la plano, realigi malnovajn revojn kaj utiligi materialojn, spertojn amasitajn dum multjaraj senprofitemaj studoj. Ni jam faris vort-al-vortan komparon de la verkoj de Boirac, Kabe, Verax — kun vortaroj de Zamenhof kaj aliaj naciaj aŭtoroj. La fundamentajn radikojn ni trastudis multfoje kaj diversflanke. Post la milito ni kontrolis ĉiujn oficialajn aldonojn kaj klasikajn librojn, kies eraroj estis konstatitaj, por ilin eviti estonte. Ni krome posedas vastan sliparon de Zamenhofaj radikoj, vortoj, frazoj, kunmetitan en 1925-27 de internacia grupo

— paĝo 9 de la PDF —

14

da bonvoluloj. Fine kun malnova sperto pri profesia leksikografio ni disponas la plej kompletan esp.-bibliotekon ĉe UEA.

Tuj post la fino de pretigado de la „Bibliografio“, en Julio, la Bibliografia Servo de UEA entreprenos ekzamenon de nia plano laŭ eldonista kaj financa v:dpunkto.

Ciuj amikoj de nia lingvo do nun havas unikan okazon kontribui — jen morale, jen materie — al sukceso de la vera unuigilo de Esperanta lingvo kaj popolo de la unua, kolektive konstruota, internacia vorttrezoro, necesa bazo por ĉiuj naciaj vortaristoj.

Kune, la „Bibliografio de Mondlingvo“ kaj „Internacia Vortaro de Esperanto“ estos du monumentoj resumantaj en kundensita formo. Oni faras tiajn verkojn unufoje dum unu generacio, kaj ili servas poste por jarcentoj.

En kunfrata kooperado, en solidara konstruado, en pacienco, peno — ni altiĝas super la bagatelaj disputoj kaj egoistaj ambicioj de la tago.

P.-E. Stojan.

Nova Kalkul-Instruilo

de sup.-instruisto Ernst Klemm, Chemnitz (Germanujo).

Oni povas utiligi ĝin en la fundamenta klaso de la popollernejo, en la fundamenton formanta klaso, kiu estas aparte grava. En ĝi ja ĉiuj fa oj estas gravaj, tamen precipe la kalkulinstruado. Pro tio ĉiuj progresemaj elementarinstruistoj klopodis de longe, plibonigi tiun instrufakon.

Mallertaj aŭ maldiligentaj geinstruistoj lernigis kaj lernigas la kalkularton eble meĥanike parkere. Sed nun la inteligenta instruistaro insistas la intuician,

por infanoj interesan instruadon, gvidas la lernantojn per memfarado al memstareco.

Al tio oni bezonas praktikan lernhelpilon Ja jam ekzistas multaj diversaj kalkulmaŝinoj. Sed tiuj certe ne estas la idealo de praktika, la memfaradon celanta kalkulinstruado; idealo estas la spontana, spirita manlaboro de la infanoj.

Tiurilate mi dum mia 40-jara instruado multajn ilojn (butonojn, bastonetojn, kvarangulajn kaj rondajn tavoletojn, kubetojn, ankaŭ la fingrojn ktp.) provis, laste alumetkestojn, por formi la numeralan kvanto-prezenton sur unu linio, por klarigi kaj ekzerci la gravan, malfacilan transiradon de la unua deko al la alia. La alymetkestetoj permesis meti diversajn figurojn, konstrui ion, ekzerci la 4 elementajn kalkulspecojn. Sed malgraŭ la malmultekostecon tia kalkulilo havis bedaŭrinde la econ de facila rompebleco. Nun mi konstruis laŭsperte pli praktikan „kalkul- kaj plumetkesteton“.

l. Gi estas tre stabila, el ligno farbrikita 2. Ĝi estas oportune transportebla, ankaŭ en la tornistro. 3. Ĝi estas praktike uzebla. Oni povas per la nedifekteblaj, lignaj bloketoj spontane prezenti la numeralajn kvantojn per la tri diversaj grandecoj kai sesdiversaj koloroj de la bloketoj. Facile la infanoj per tio povas intucie lerni adicii, subtrahi, multobligi kaj dividi. 4. Ĝi estas multflanke uzebla. Al viglaj infanoj ĝi ebligas meti figurojn, ion konstrui, desegni, mezuri, kompari, evolui la senton por koloroj, meti per bastonetoj lite. ojn UZi la apartan mezurilon, lerni ludante ankaŭ hejme ktp. 5. Ĝi estas sufiĉe riĉenhava En ĝi troviĝas 30 bloketoj, 40 bastonetoj, metra mezurilo, krajono kaj gumo. 6. Ĝi estas (ĉefaĵo) eksterordinare (la fabrikejo celas

15

grandkvantan vendadon) malmultekosta. Unuope ĝi kostas nur 1 germ. mark., kaj aĉetante 20 ekzemplerojn vi ricevos krom tio 10 procentan rabaton. Cu la kesteto estas bona? Germana proverbo diras „Provado superas studadon“. Multaj germanaj kolegoj jam uzas ĝin. (llustritan prospekton germanlingvan forsendas senkoste la fabrikanto G. Biermann en Seiffen — Germanujo.)

Bibliografio.

Supera Kurso de Esperanto: La lernolibro, anoncita en n-ro 6-7 de IPR, de D-ro Leopold Dreher, aperis. Prezo: l sv. fr. aŭ 0 85 germ. mark. Mendebla ĉe D-ro Dreher, Starowislna 37, Krakow, Polio.

Sir H. Rider Haggard, Luno de Izrael. (Rakonto pri la eliro). En Esperanto de Edward S. Payson k. Montagu C. Butler. Eld.: The Esperanto Publishing Co., Ltd., havebla ĉe B. E. A., 142, High Holborn, London, W.C.1 kaj ĉiu esperantista librovendisto, Prezo: broŝ. 3 ŝ. 6 p. k. 4 p. afranko, bind. 5 ŝ. k. 5 p. afranko. — Ci verko estas tre interesa, bonstile verkita kaj ĝi klare komprenigas la vivon ĉe la korto de l’ faraonoj, la situacion de la izraelidoj ĝis la eliro. Gi estas tre rekomendinda.

Prof. Sir Arthur Keith (M. D.,D. Sc.,LL.D.,F.R.S.), Pri la origino de l” homo. En Esperanto: Prof. WM. Brown k. F.R.A. McCornick. Prezo: broŝ. 1 ŝ. 9 p. k. 2 p. afranko, bind. 2 ŝ. 6 p. k. 3 p. atranko. Mendoj pogrande: The Esperanto Publishing Company, Ltd., 142, High Holborn, London, W.C.1. — podetale: British Esperanto Ass., 142, High Holborn, London, W.C.1. — Sub ĉi tiu titolo aperis la prezidanta parolado farita ĉe la kunveno de la Brita Asocio por la Antaŭenigo de Scienco, en Leeds (Anglujo) Aŭgusto 31-an 1927 kaj la lastatempaj traktatoj pri Darwinaj temoj. Ci tiu libro estas tre leginda kaj rekomendinda.

V. Svistunov, Elementoj de Esperanto. 2-a eldono Moskvo 1928. Eld.: C. K. SEU. — Ci tiu 95-paĝa, lerte aranĝita, riĉe ilustrita Esperanto-

lernolibro kun aldonita vortaro kaj ruslingvaj klarigoj estas tre rekomend-.

inda al ĉiuj rusoj intencantaj lerni la mondhelplingvon Esperanto.

August Striadberg, La konscio riproĉas. En Esperanto de G. H. Backmann. Eld.: G.H. Backmann, Ramlosa Brunn, Svedujo. Prezo: l sveda krono ekster sendkostoj. — Estis feliĉa ago de l’ aŭtoro, precipe elekti ĉi tiun bonegan rakonton, kies grava temo montras al la leganto unu el la konfliktoj, el kiuj konsistas la homa vivo. Jam laŭenhave ĉi tiu verketo estas vere internacia kaj ĝuste tial precipe disvastiginda en la esperantanaro.

Dim. Sneĵjko, Okcidenta Blankrusio kaj Blankrusa Kamparan- Labo ista Unio „Gromada“. Minsk 1928. Havebla ĉe „SAT“, Colmstr. l, Leipzig-O-27. — La broŝureto, kiu celas la – defendon de la Unio, estas jam tial tre interesa, ĉar ĝi bone enkondukas en la historion, la batalojn, suferadojn kaj tragikon de Blankrusio. Oni nur povas deziri al la verketo, ke ĝi trovu la grandan, vastan bazon, kiun ĝi serĉas kaj necese bezonas. Mi varme rekomendas ĝin.

Pluaj recenzoj kaj mencioj de ricevitaj libroj sekvos en la venonta numero.

=—aE SC QC,0QGCmZG=—=EE——————— o —— = E — E =————— e SSS == === Mendu viajn librojn en la administrejo de I.P.R.! ker———— i i (hRP——-—-—–——————————— BEA

— paĝo 10 de la PDF —

——— =

16

DIVERSAĴOJ.

Internacia Adresaro de Esperanto-lnstruistoj.

Tre ofte oni plendas, ke mankas statistiko pri la instruista Esperantomovado. Tre ofte por oficejoj en komunumo aŭ por registaro speciale estas bezonata statistiko pri Esperanto-instruistaro. En la jaro 1929 ni tre necese bezonus tian adresaron, kiam ekz. la Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj decidos pri la akcepto de internacia helplingvo.

IPR nun posedas la adresojn de 3500 Esperanto-lInstruistoj, al kiuj en 1928 estas sendita propagandekzemplero de IPR. Ĉu vi, gekolegoj, deziras aperigon de tiuj adresoj en internacia adresaro? IPR eldonus ĝin komence de Aprilo 1929 kaj jam nun atentigas la gekolegojn sendi antaŭmendojn al la administrejo. La adresaro ampleksos proksimume 128 paĝojn en la formato 13×18 cm kaj kostas 1 germ. markon por abonantoj de IPR 1929, por neabonantoj 1,50 gm. Se la prezo de libro poste estus pli alta, viaj antaŭmendoj ne plu estus devigaj por vi.

IPR nur aperigos la adresaron, se ĝis Decembro 1928 almenaŭ estas menditaj 500 ekzempleroj. Ni kompreneble devas eviti, ke per la aperigo de ne sufiĉe aĉetata adresaro IPR suferas iun malprofiton.

IPR intencas, sendi denove al ĉiuj 3500 instruistaj adresoj propagandkajeron, n-ron 1, 1929, kun la speciala peto, ekzameni la adreson de la koverto kaj tuj informi nin pri malkorektaĵoj aŭ ŝanĝoj. Per tio ni esperas, havigi al vi tre konfidindan internacian adresaron de Esperanto-instruistoj, kiun vi bone povas uzi kiel helpilon en via praktika internacia laboro kaj kiel propagandilon inter instruistaro kaj registaroj.

Per via tuja mendo, per kolekto de mendoj en via grupo vi plej bone povas akceli la eldonon de la projektita adresaro.

Por 5 libroj vi ricevos rabaton de 109/o, por 10 libroj 20019.

Instruistaj Ĉefkunvenoj.

En n-ro 2-3 de IPR aperigis raportojn pri la ĉefkunvenoj de instruistaj asocioj en la diversaj landoj. La dana instruista gazeto „Kobenhavens Kommuneskole“ (La Komuna Lernejo de Kopenhago) en n-ro 17 mencias tiun kajeron de IPR kaj demandas: „Ĉu ne estus bona ideo por „Nia Junularo“ (plej grava pedagogia revuo en Danujo), aperigi similan serion da informoj ? lli povus esti utilaj por niaj organizaĵoj kaj por kolegoj studvojaĝontaj en Eŭropo“. — Ni ĝojas pri tiu voĉo kaj kredas, ke sama opinio estas trovebla ankaŭ en aliaj redakcioj.

En Februaro 1929 aperos en IPR la raportoj pri la ĉefkunvenoj 1928 de la diverslandaj instruistaj asocioj. La raportintoj el 1927 estas petataj, sendi

la novan materialon pri 1928 ĝis 31. Decembro. Lasta termino estas la 10-a Januaro 1929.

El kelkaj landoj mankas raportoj! Ĉu tie la kolegoj ne ŝatas, sendi informojn pri la laboroj de sia instruista asocio? Kiu volas raporti, postulu informon de IPR, ĉu la koncerna raporto jam estas prilaborata.

17

SAT — Edukita Sekcio..

Okaze de la SAT-Kongreso en Gŭteborg ankaŭ la SAT-edukistoj havis fakkunvenon. La administranto de IPR estis proponinta TAGE-kunvenon en Goteborg, se necese en interligo kun la SAT-edukista kunsido. Bedaŭrinde tiu letero kaj la detalaj raportoj pri IPR kaj TAGE estis transdonataj al la adresito nur dum la lasta tago de la SAT-kongreso.

Partoprenis la edukistan kunsidon 25-30 kamaradoj.

Estis prelegataj letero de Boubou kaj la jarraporto kaj agadplano el „Sennaciulo“, n-ro 197. Oni dankis al Boubou pro lia grava utila laboro, akceptis la agadplanon kaj promesis, pli bone subteni lin estonte. K-doj Starr, Klys kaj Johannson estis elektataj en kontrolkomitaton.

Ce la temo TAGE, SAT kaj Edukintern k-do Klys-Minsk konsilas, ne plu subteni IPR, sed la abonprezon sendi al Boubou por TEPS-informilo.

Tre bedaŭrinde pro ne-alveno de la raporto pri IPR kaj TAGE kaj pro interrompo de la kunsido post 3/4 horo la konsilo de k-do. Klys ne povis esti kontraŭparolata. En la nuna tre favora situacio inter la instruistaro, kiun sufiĉe klare skizis nia raporto, tiu konsilo estas tre danĝera. Estas tre facile, detrui iun verkon ol konstrui novan, pli bonan. Subtenu la admirindan laboron de Boubou, sed me forgesu la taskon de IPR. K-do Boubou eĉ petis min, daŭrigi mian Jaboron por IPR.

Ni estas en danĝero, se ĉiu postulas gazeton laŭ sia gusto.

SAT 2190.

Uzo de Esperanto por kolekto de pedagogiaj geografiaj poŝtkartoj.

La societo „Union Cartophile“, Bern (Svislando), kunfondita de malnova svisa esperantisto propagandas la tutmondan uzon de karto-kolektado en kartoteko kun indekso starigita laŭ pedagogiaj. vidpunktoj. Ĝi aperigis ankaŭ belegajn ilustritajn poŝtkartojn por pedagogiaj celoj en geografio. La kartoj portas resuman tekston en Esperanto kaj estas eksterordinare bonaj propagandiloj praktikaj kaj pedagogiaj. La serio estas daŭrigata pli

amplekse. Ni jam proponis la aldonon de esperanto en klasifika indekso.

Ni tre varme rekomendas al ĉiuj interesitoj kaj precipe al pedagogoj interrilati kun la koncerna klubo, kiu estas serioza entrepreno kaj kiu korespondas en Esperanto. (Informo de C. O. de Esp.-movado.)

Adreso: Union-Cartophile, Schwanengasse 4, Bern (Svislando).

Notoj pri IPR.

Pri n-ro 2-3 de IPR atentigis: Bulgara Esperantisto (n-ro 10), Argentina Esperantisto (n-ro 24-25), Ko0benhavns Kommuneskole (n-ro 17). Pri n-ro 4-5, IALA-kajero: Pola Esperantisto (n-ro 6), Svenska Esperanto-Tidningen (n-ro 6) Sennaciulo (n-ro 196). Esperanto-Junularo (n-ro 5-6), Heroldo de Esperanto (n-ro 26), Forta Voko (n-ro 5).

Pri n-ro 8, kajero de-instituto J. J. Rousseau: La Socialisto-Wien (n-ro 8), gazeto de Hungaria Esperanto-Laboristaro (aŭgusto), The British Esperantist (n-ro 281). :

— paĝo 11 de la PDF —

18

Avanco.

D-ro Trogel-Dresden, membro de TAGE kaj kunlaboranto de IPR, konata kiel oratoro kaj verkisto inter la Esperantistaro, estas nomita Distrikta Lernej-Inspektoro. Ni gratulas al nia samideano kaj esperas, ke sur tiu pli’ vasta laborkampo, sur kiu li havos intiman intertigon kun la instruistaro de la tuta distrikto, li plue trovos okazon, servi al nia celo: Enkonduko de Esperanto en instruistaron kaj lernejon.

Internaciaj pedagogiaj Kongresoj. Mondkonferenco de la Mondunuiĝo por Nova Edukado, 8.—21. Aŭgusto 1929 en Kopenhago. Esperanto estos aplikata! Kongreso de la Mondunuiĝo de Pedagogiaj Asocioj, 25. Julio — 4. Aŭgusto 1929 en Genevo. Pri interrilato al Esperanto estos diskutata!

Vojo de Klerigo.

Lingvajn kritikojn pri la Esperanto-resumfolio de Vojo de Klerigo niaj legantoj bonvolu direkti senpere al la ukrajna redakcio mem. Malgraŭ tiuj lingvaj kritikoj IPR daŭrigos dissendi la resumfolion kaj petas la gekolegojn, ne malatenti la grandan propagandvaloron ĝian, sed plene eluzi ĝin per prilaborado kaj transdono de informoj al redakcioj de vialandaj instruista gazetoj.

Ni ne Dekuraĝiĝu!

Malgraŭ la persista propagando de nia esperantista samideanaro la sukceso me estas proporcia al la enmetita energio, kial? — parte pro la senzorgeco de la kulturaj faktoroj, ankaŭ eĉ pro ilia antaŭjuĝema malamikeco, kaj — parte pro la inercio de la amasoj. La riproĉoj, kiujn oni faras al la esperantismo, estas pli de idea naturo ol de materia. Ofte oni aŭdas, ke nia „ismo“ estas pura utopio, la pasivuloj opinias, ke ankoraŭ ne venis tempo por ĝi. La alia asertas, ke la klopodo en tiu direkto restos senrezulta ĉe la malpli kulturaj nacioj, ĉar ili devos pli frue plenumi aliajn taskojn : „en la evoluo oni ne faras saltojn“. La trozorgemaj naciistoj timas, ke la triumfanta esperantismo detruos la personecon de iliaj nacioj kaj eĉ fizike nuligos ilin. Al aliaj batalemuloj ree ne plaĉas tiu hormoniiganta tendenco de esperantismo, ĉar ili kredas, ke ĝia realigo estus danĝera por homara progreso manke de ĉia instigo por plua ago, la vivo ja — diras ili — estas batalo.

Sed ĉio ĉi ne dekuraĝigu nin, nin utopiistojn, fantaziulojn, aventuriston ! Edukistoj de la nunaj kaj de estontaj generacioj, ni konscie klopodu ekstermi la bestecajn instinktojn en la homo kaj direktigi lian rigardon alten al la milda lumo de la verda stelo, batalante brave kontraŭ konservatismo, pasiveco, ŝovinismo kaj materialismo. Sub nia grandioza celo ĉiuj baraĵoj estas malgrandaj kaj nia fervoro malaperigos ilin. Erio (Jugoslavio).

: Popollernejaj Legolibroj ?

3 Car mi. intencas, studi la tutmondan legolibran literaturon, mi bezonas precizajn sciigojn pri la popollernejaj legolibroj de la eŭropaj (ne germanaj) ĉefurboj, precipe de Parizo, Romo, Londono, Bruselo ktp. Mi petas la kolegojn el la supre nomitaj ĉefurboj, skribi al mi kaj komuniki al mi la verkistojn, titolojn, eldonistojn, jaron de la lasta eldono kaj la prezojn. Sed dezirata estas nur sciigo pri hodiaŭ fakte uzataj legolibroj. — La koncernaj gekolegoj estas petataj sin turni al D-ro Kraner, Neidenburger Str. 1-1, Dresden-Bihlau, Germanujo.

Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz. Bohemio.

— paĝo 12 de la PDF —

SENNACIECA REVUO

FONDITA EN 1929

Ĉiu esperantista instruisto konatiĝu kun tiu ĉi monata revuo de Sennacieca Asocio Tutmonda. Aperas Literaturaj, Scienc-teknikaj kaj Pedagogiaj Kajeroj de tiu ĉi interesa revuo, kiu estas la sola siaspeca en esperanta lingvo. Bonstila, per-esperanta, instrua, tutmonda kaj malkara. Mendu specimenon, prospekton ĉe

Kk LERCHNER [E o KIRO E RE Kao A Coltistr. 1 LEFPZIO-.O-27: (Poŝtĉekkonto Leipzig 6835) Sendu la pagon de 4 gmk. por tut- = jara abono al la sama adreso! —

SEMAJNE

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala ĵurnalo de la Esperanto-movado en granda, tagĵurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO

kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 40 landoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

HEROLDO oe ESPERANTO HORREM B. KOLN, GERM.

La plej malkara

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj,la ceterateksto nur en Esperanto. Jarabono nur 2,50 sv. fk. aŭ egalvaloro.Kolektivajarabono (minimume 5 abonojal sama adreso) 2 fk. ĝis 1.20 fk. Specimeno tute senpage de la Administracio

VERDA STELO, Horrem bei Koln (Germ.)

Esperanto- Junularo

Universala Instruilo kaj Praktikilo La gazeto de la juna generacio

Abonprezo: jara por 8 numeroj 8 leterafranhoj al eksterlando, (= 8 respondkup.) = 1. Sm, 0.48 us. dol., 2 RM., 2,50 sv. fr. 2br. ŝil. Oni povas aboni kvaronjare.

Anoncprezo: po 2 kvadratcentimetroj 1 leterafranko al eksterlando. Anonceto de 10 vortoj (krom unu adreso) 2 leterafrankoj al eksterlando.

Redaktejo kaj administrejo: Instruisto A NEUPERT, Wedellstr. 17 LEIPZIG N 23, Germanujo.

Propagando.

Se vi konas Esperantoinstruiston, kiu ne jam legas Int. Ped. Rev. bonvolu sciigi ties adreson al la administrejo.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

l PEDACECAJ REVUO

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE. GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ Lok E.

7-a JARO N-o 11-12 NOVEMBRO-DECEMBRO 1928

— paĝo 2 de la PDF —

7-a Jaro. N-o 11-12 Novembro-Decembro 1928

INTERNACIA PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: HANS LUDWIG, Pirna- Posta IV-b (Germanujo) Administrejo: M. GOLDBERG, Froĥburgerstr. 68 p., LeipzigS3 (Germ.), poŝtĉekkonto Leipzig 20410 A noncoj: La linio, 3 mm alta, 6 cm larĝa, kostas 0,30 M.

Enhavo: Nova kresko de TAGE. — Plej favoraj „perspektivoj. — Raporto pri Esperantokursoj en Stockholmo, gvidataj de Andreo Ĉe. — Esperanto en la lernejojn. — IALA. — Raporto pri la ĝisnunaj enketoj por IALA. — Traduko el „Moderna lernado de lingvoj“. — La sanskrita radiko „mar“. — Ĉefkunveno de la Saksa Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj. — Internacia lerneja servo. — Helpu, gesamideanoj! — Germana kongreso de la lernejaj kamparhejmoj. — El Jugoslavio. Lerneja vivo en Jugoslavio. — La konferenco de la estraroj de l’ geinstruistaj asocioj de baltaj ŝtatoj. — La movado en Estonio. — Internaciaj pedagogiaj kongresoj kaj TAGE: — Diversaĵoj. — Anoncoj

Nova Kresko de TAGE — Plej Favoraj Perspektivoj.

La streĉa propagandlaboro en la tutmonda Esperanto-instruistaro rezultigis tre ĝojigan rikolton: Nia abonantaro dum la jaro 1928 kreskis de 630 ĝis 800! Tio estas kresko de 270/9!! La staton en la diversaj landoj montras jena

Tabelo de la IPR-abonantoj:

LANDO: NOMBRO DE ABONANTOJ: 1928 1927 1926 1925

Argentinio 1 1 Aŭstralio 18 1 Belgio 4 Britio 15 Bulgario 20 Ĉeĥoslovakio 68 Cinio Danio Estonio Finnlando Francio Grekio Hispanio Hungario Italio Japanio

[S5o vo]

|

~ m=~oje mi mi GJ mi

|

ho | NOVO. ON kOm MO OU ĈI Il

JI ME IV PM GVA

Zi

La venonta numero aperos la 15-an de Januaro 1929.

— paĝo 3 de la PDF —

2

1928 1927 1926 1925 Java 3 1 1 — Jugoslavio 6 2 3 2 Kanada – 1 1 = Latvio i 2 2 1 Litovio 6 8 4 6 Nederlando 14 6 — == Norvegio — — 1 1 Nov Zelando 1 1 1 1 Polio 15 10 9 l Portugalio 1 1 1 1 Palestino — — d: 1 Rumanio 1 — — = Rusio 92 76 92 4 Svedio 46 13 = 2 Svisio 4 5 2 kr Turkio 1 — — EI Uruguay — 2 2 Usono. 5 1 1 2

375 251 188 181 Germanio 123 115 98 86 Saksio 302 264 225 240

800 630 511 507

Per tiu bona rezulto efektiviĝis plene niaj esperoj esprimitaj antaŭ unu jaro.

Ankoraŭ ĉe la pinto marŝas la Saksa Asocio (304), sekvas la germana (124), la rusa (92), la ĉeĥoslovaka (68), la sveda (46), la bulgara (20) ktp. La kreskon de la sveda nombro ni dankas al la propagandlaboro de samideanoj

Sendu tuj vian reabonon!.

Ce kaj Malmgren. Atentinde ‘estas, ke la unuan fojon la nombro de la ne-germanaj abonantoj superas tiun de la Saksoj. Ni salutas tiun fakton. Kaj la Saksoj sincere ĝojos, se en ĉiu de la menciitaj 33 landoj TAGE havos 300 membrojn,

Por la nova jaro ni esperas grandan progreson de nia movado, ĉar 1929 estas la

Jaro de 3 Internaciaj Instruistaj Kongresoj,

kiuj diskutos kaj parte aplikos Esperanton : Mondfederacio de Edukasocioj en Ĝenevo, Internacia Laborrondo por Nova Edukado en Helsingvor, Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (FIA) ankaŭ en Ĝenevo.

Se vi volas helpi la propagandon —

Ju pli granda estas TAGE, des pli efike ni povas influi la laborojn kaj la decidojn de tiuj Kongresoj. Ĉiu Esperanto-Instruisto, kiu restas for el nia TAGE, malatentas propagandi Esperanton en la plej konvema okazo. Artikolo de P. B. en n-ro 37, 1928 de Heroldo de Esperanto mencias la propagandan valoron de la Esperanto-fakrevuoj: „Laŭ sperto la alsendo de tia fakgazeto al ne-esperantista asocio pli bone efikas, ol propagandbroŝuroj kaj paroloj.“ Tute prave! Ankaŭ la instruistaj asocioj — kaj speciale ili — ne volas aŭdi kaj legi niajn propagandparolojn, ili volas vidi faktojn. Tiujn faktojn ni montru dum la Internaciaj Instruistaj Kongresoj per forta TAGE kaj per atentinda fakgazeto-IPR. La progreso de Esperanto inter la instruistaro dependas de la fortoj de la organizacio de la Esperanto-Instruistoj –

La ĝusta propagando estas la aliĝo al TAGE.

Plua tre favora fakto por la prospero de nia movado estas, ke la redakcion de IPR surprenis d-ro Riedel, docento de la Pedagogia lnstituto- Dresden, konata scienculo kaj ŝatata funkciulo en la Saksa Instruista Asocio. Ni povas esperi, ke pli alta nivelo de la gazeto altiros novajn amikojn.

Pluan bonŝancon vi vidas en la densaj interrilatoj de la saksaj Esperantoinstruistaroj al la Saksa Instruista Asocio, al la Saksa Ministerio por Ekonomio kaj al la Saksa Ministerio por Popolklerigo. Tio estas la merito de nia nelacigebla amiko Hahn. La lasta ĉefkunveno de la saksaj Esperantoinstruistaroj jam faris gravajn decidojn por plene eluzi tiun situacion dum la ĉefkunveno de la granda Germana Instruista Asocio (150.000 membroj)» kiu diskutos la problemon „Repacigo de la popoloj“. Same sukcesiga por ni ĉiuj en TAGE estas la fakto, ke la tiel nomata „Kunlaborado“ de IALA kaj Instituto J.J. Rousseau kun la Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko estas ligita kun nia laboro per tre intimaj interrilatoj kun ĝia estro kaj per regulaj monataj konferencoj inter li, la reprezentantoj de nia saksa, germana kaj internacia asocioj de Esperanto – instruistoj kaj nia gazetkomitato. Ĉi tiuj interrilatoj donas por nia laboro multan tre jaŭgan materialon kaj bonajn sugestojn.

El tiuj bonŝancoj ni rajtas preni la esperon, ke TAGE daŭrigos sian rapidan kreskon. Se ĉiuj vigle kunlaboras nipovas atingi en 1929 la

Unuan Milon da Membroj! La afero ardas! Ni forĝu ĝin!

x

tuj renovigu vian abonon por 1929!

— paĝo 4 de la PDF —

4

Raporto pri Esperanto-kursoj en Stockholmo, gvidataj de Andreo Ce dum printempo kaj somero 1928.“) (Gimnazia rektoro Sam Jansson.)

1. Lernejaj kursoj: a) dumonata en popollernejo b) lernjara en popollernejo c) trimonata en mezlernejo

2. Eksterlernejaj kursoj:

a) parlamentana kurso b) fakoficista kurso c) pacifista kurso

d) miksitaj kursoj

3. Porinstruistaj kursoj :

a) junia kurso c) julia kurso

l Lernejaj kursoj. a) Dumonata kurso en popollernejo.

„Kun permeso de la ĉefinspektoro de la stockholmaj popollernejoj Andreo Ce faris kurson en unu sesa klaso (sesa lernjaro), en kiu estis 35 lernantoj, knaboj 1214 jaraj. Tre miksita klaso laŭ lernpovo; laŭprincipe „nebonaj lernantoj“ t.e. ili laŭte kaj energie konfesis, ke ili ne ŝatas studi. Kelkaj (!//3) kun bona intelekto, kelkaj iom subnormalaj. Po dufoje dum 9 semajnoj okazis la lecionoj, ĉiufoje 40 minutojn, en tempo alie uzata por instruo de la sveda gramatiko.

Metodo: la senpera de Andreo Ĉe; do, nenia lernolibro, nur kajero kun krajono.

La ordinara instruisto ne kunhelpis, ne sciante mem la lingvon. Sed ĉeestis la lecionojn aŭ rektoro Jansson aŭ esperantista studento, kiu povus,

se necese, per sveda demando rapide kontroli, ĉu la knaboj bone komprenis. Ne ofte estis bezono.

Impresoj dum la instruado: Granda intereso, eĉ pli kaj pli, je ĉiuj pri la nova lingvo kaj pri la fremdlahda instruisto, kiu baldaŭ fariĝis ilia amiko. Mi observis, ke la atento kutime ne estis bona, sed dum la Esperantolecionoj ĝl ĉiam pliboniĝis. Nur kelkaj konservis la malbonan kutimon, ne rigardi la tabulon, priatenti kamaradojn ktp.. La intereso pri la nova objekto do. bone influis. Certe estas manko en la instruplano je tiu aĝo, ke fremda lingvo ne estas instruata. — La elparolon ili kaptis tre facile kaj korekte (se ili unue aŭdis la vorton, poste vidis ĝin sur la tabulo). Bone efikis, ke Andreo Ĉe unue kelkfoje eldiris la novajn vortojn kaj poste petis la helpon de la knaboj por la skribo sur la nigra tabulo. Treege helpemaj

X) Sinjoro rektoro Sam porton pri la Ĉe-kursoj. P 1.P. R., kiu nun prezentas ekzamenaj „notoj“ mi ordi de nia gazeto kaj kiun mi

Jansson havis la afablecon, sendi al „Kunlaborado“ sian raetite de mi, li afable permesis, kopiigi ĝin kaj presigi ĝin en ĝin al nia legantaro tute laŭvorte. Nur la sciigojn pri la dumgis iom alimaniere en tabelo, kiun mi adaptis al la formato starigis je la fino de la „Raporto“. D-ro Dietterle.

Se vi deziras plian kreskon de nia movado — :

ili estis kaj per tiu metodo ili rapide lernis distingi la novajn sonojn kaj

literojn.

Malrapida progreso permesis al ĉiu bone sekvi. Do ĉiuj, eĉ pro malsano foje forrestintaj kaj postrestintaj, povis sufiĉe lerni por partopreni en la komunaj respondoj, kaj lerni la vortojn pri la enĉambraj objektoj, iliaj kvalitoj kaj faroj. Tion mi povis kontroli, kiam Pastro Ce demandis al ĉiu unuopa, kaj de ĉiu ricevis tre kontentigan respondon.

Pri la gramatikaj elementoj precipe la „matematikistoj“ montris tujan komprenon. Eĉ pli ol la „lingvistoj“, kiuj lernis per imitado. Tiuj tuj ekvidis la finaĵon distingigan kaj klarigis al la aliaj. Dum la dekok lecionoj Ĉe instruis la vortklasojn kun genetivo, dativo, akuzativo kaj artikolo. La akuzativo ne prenis multe da tempo. Plie komparadon de adjektivo, numeralojn, personajn, posesivajn, demonstrativajn kaj demandajn pronomojn, infinitivon, prezenson, imperfekton, futuron kaj imperativon.

Rezulto: Ĉiu do lernis bonan elparolon, provizon de ĉirk. 250 vortoj, kaj preskaŭ la tutan simplan gramatikon; do, la elementojn de nova lingvo. Antaŭ publiko la klaso, are kaj unuope, laŭte kaj kuraĝe respondis sen ia eraro al demandoj, kiuj rilatis la supre nomitajn gramatikajn aferojn. Laŭ opinio de ĉeestantaj superinstruistoj mirinda rezulto. Gi do montras: 1. ke oni povas kun bonega rezulto instrui Esperanton al knaboj de tiu aĝo; 2. ke fremdulo sen ia scio pri la enlanda lingvo povas instrui; 3. ke la senpera metodo taŭgas, eĉ superas.

b) Lernjara kurso en popollernejo.

La kurso estis gvidata de instruisto Ernfrid Malmgren, kiu akiris la permeson instrui dum unu semajna horo la svedan gramatikon per helpo de Esperanto. Dum la aŭtuno kaj ĝis 1. Febr. li uzis lernolibron, sed, partoprenante la grandan kurson de Andreo Ce, li tuj konvinkiĝis, ke jen la ĝusta metodo por liaj knaboj (11-13 jaraj en 5-a klaso de popollernejo). Li do enŝrankigis la librojn kaj uzis la senperan metodon strikte laŭ la sekvo en la Ĉe-lecionoj. Pro tio mi enkalkulas tiun kurson inter la Ce-ajn.

Impreso: Malmgren laŭdegas la metodon tre interesa kaj ĝojiga al ambaŭ partoj: instruisto kaj lernanto. Ĉiuj volonte lernas kaj sopiras malpacience la venontan lecionon. La parencoj tre ŝatas la instruadon.

Rezulto: Je publika ekzameno, en ĉeesto de multaj geinstruistoj kaj 2 ĉeiinspektoroj, interparolis kun la knaboj Andreo Ce tute libere kaj flue, kvazaŭ li estus mem la klasa instruisto. Kaj la postulita rezulto: almenaŭ egalvalora scio pri la sveda gramatiko estis atingita tiel mirinde, ke la inspektoro de la praktikaj daŭrigaj lernejoj deklaris: „ni devas enkonduki la lingvon en la daŭriga lernejo“. Do vera sukceso.

c) Trimonata kurso en mezlernejo.

En mia ĉiujara kurso kun knaboj el la 5-a klaso (8-a lernjaro) de Bes kowa lernejo (knaboj 13 —-15 jaraj), kiuj studis la germanan lingvon dum kvar jaroj, kaj la anglan dum unu, Andreo Ĉe transprenis unu el miaj du lecionoj po semajne dum tri monatoj. Li instruis konversacion laŭ sia

sendu tuj vian abonpagon per 1929!

— paĝo 5 de la PDF —

6

metodo, sed en alia ordo (kun saltoj), ĉar miaj knaboj jam lernis tri monatojn laŭ kursa lernolibro de E. Privat. En tiu kurso mi povis bonege kompari la rezulton kun tiu atingita en kursoj dum pasintaj jaroj.

Impresoj: Grandega intereso, senpacienca atendo de tiaj lecionoj — ili ne venis regule. Kaŭzo estis: ili lernis kvazaŭ lude, dum ŝerca esplorado kaj ekzercado de la gramatikaj sekretoj. La novaj vortoj per la streĉado de lerte ellaboritaj situacioj enradikiĝis en la memoro tiel forte, ke tuj alvokas ilin simila situacio. Jen la klarigo, kial tiu metodo tiom paroligas la lernantojn.

Rezulto: Malgraŭ malpli da laboro tiu klaso montris nekompareble pli grandan emon kaj povon interparoli pri ĉiuj aferoj ordinaraj. Dum la ekzameno Ce kaj mi priparolis kun ili cent kaj unu diversajn temojn. Cion ili komprenis aŭ divenis, pri ĉio ili volis kaj povis respondi. Do, granda rekompenco por tio, ke ili perdis 15 lecionojn uzotajn por skriba ekzerco, kaj sekve ili ricevis iom malpli belajn notojn en la skriba ekzameno. Mi daŭre uzos la metodon.

: I.Eksterlermejaj kursoj. a) Parlamenta kurso.

En la Barlamenta Domo mem okazis kurso kun 14 lernvolaj geparlamentanoj, inter ili la stockholma urbestro. La rezulto, sufiĉe malbona, montras, ke la studanto de lingvo, eĉ tiom facila kiom estas Esperanto, tamen bezonas tempon por digesti la studitan, kaj spacon liberan en la intereso. Sama konkludo pri kelkaj partoprenantoj en .aliaj kursoj. La pense tro okupitaj, la mense lacaj ne sukcesis. Unu parlamentano tamen akiris — kune kun sia edzino, kiun li samtempe mem instruis hejme — belegan ekzamenan ateston.

b) Fakoficista kurso.

Kelkaj oficistoj ĉe la fakaj asocioj laboristaj aranĝis pro lokaj kaŭzoj specialan kurson kun tre bona rezulto precipe pri parolpovo. Car ili estis sufiĉe viglaj kaj venis kun egalaj antaŭscioj (nome nenia lingvostudado), ili tre regule progresis. Tie montris sin tre efike la grava principo: „Festina lente!“ (rapidu malrapide). La intereso estis en tiu grupo la kiel eble plej vigla, kaj ili atingis mirindan parolemon. La skribaj provoj estis malegalaj, de kelkaj bonegaj, de aliaj ne tre” bonaj.

c) Pacifista kurso.

Alia grupo kun speciala etiketo, la pacifista, enhavis plimulte da junaj pacifistoj sen lingvoscio. Ankaŭ tie progresis la instruado komence pli mal-

rapide kun: bona efiko. Inter ili estis kelkaj tre malfortaj kapoj, kiuj iom fuŝis la rezulton.

d) Miksitaj kursoj.

La kvar aliaj kursoj estis koncerne materialon tre miksitaj. Spertaj lingvistoj kaj malkleraj laboristoj, urbestrinoj kaj senlaboruloj, instruistoj kaj lernantinoj, sesdekjaruloj kaj dekkvinjaraj, oficistoj okupitaj kaj pensionituloj. Pro tia miksaĵo montris sin la konversacia metodo tre taŭga. Gi kreis de

la komenco amikan familian atmosferon, en kiu floris sprita bonhumoro, gaja parolemo.

En la jaro 1928 ni kreskis de 630 ĝis 800 abonantoj

Por ĉiuj estis la lecionoj — laŭ ĉies diro — horoj por anima ĝuado spirita ripozo, al kiuj ili tre sopiris. Do ne gravis la granda diferenco en antaŭaj scioj. Kelkaj eble trovis la progreson tro malrapida — komence — sed ĉar la plimulto devis prizorgi sian ĉiutagan laboron, ili baldaŭ kontentiĝis, kiam sur malrapide sed firme konstruita fundo kreskis sufiĉe vasta konstruaĵo, kiu povis gastigi la plimulton de ordinaraj ideoj.

Ni, interesitaj aŭskultantoj, baldaŭ rimarkis, ke tre malegala estis la konscia percepto de la lingvo. La logikuloj tuj povis apliki la memtrovitajn regulojn. Same kelkaj lingvoscienculoj, kiuj dividis sian admiron inter la genian kreaĵon de Zamenhof kaj la lertan instruiston. Sed la novuloj en lingvostudo, aŭ tiuj, kiuj nur papage lernis aliajn lingvojn nur iom post iom per multaj eraroj faritaj lernis korekte uzi la instruitan. Pro tio pli rapide lernis tiuj, kies libera tempo permesis al ili hejme fari liberajn ekzercojn. Tiuj konsistis en leteroj, historietoj, noveletoj, priskriboj, por kiuj ili rajtis uzi nur la jam lernitan. Treege utila laboro, kiu lernigis al ili eluzi malgrandan vortprovizon por esprimi la plej diversajn ideojn. La „romanoj“ verkitaj restas en la arĥivo al dispono de interesuloj.

Ekzameno: La granda parolemo kaj kapablo, la parte bonegaj skribaĵoj igis nin „testi“ la rezulton. Tiamaniere, ke ni faris tri tekstojn, du esperantajn kaj unu svedaŭ, de tia facileco, kia estas ĝenerale tiu por la unua ekzameno. Unu esperantan tekston rakontis Pastro Ĉe dufoje al ili, kaj poste ili tuj skribis el la memoro en la ĉambro sen ia helpo. Por la du aliaj ili rajtis uzi la vortarojn kaj siajn kajerojn dum la tempo inter du lecionoj en la hejmo. Do la klaslaboro servis kiel kontrolo. Nur ĉe kelkaj, geedzoj aŭ laborkamaradoj, ni konstatis kunlaboron aŭ pli bone ili konfesis mem. Ce la aliaj la kiaslaboraĵo estis egale aŭ pli bona ol la hejme farita.

La ciferoj, kiuj montras la rezulton, estas tre interesaj. — Mia klaso skribis la saman. Illi servu kiel normo; mi jam diris, ke ili skribis malpli bone kun siaj 50 lecionoj ol la aliaj kun nur 17 duoblaj (90 minutoj).

Buŝa ekzameno — pro kontrolo farita kun kelkaj — montris mirinde bonan rezultaton. La gramatikon ili bonege sciis, same la vortfaradon, kaj interparolis volonte kaj flue per sia negranda vortprovizo (500). Post kelka studo de literaturo ili ĉiuj fariĝos lertaj Esperantistoj.

NM. Porinstruistaj kursoj.

La bonega rezulto de la eksterlernejaj kaj lernejaj kursoj tiom favorigis la gvidantojn de la instruistaro sveda, ke ili tiuj akceptis nian proponon alvoki la tutan landon al someraj rapidkursoj. La spertoj dum la jam faritaj kursoj pruvis, ke bonega rezulto estas atingebla per 20 lecionoj. Cu tiel belaj, se kurso daŭros nur 10 tagojn? Ni esperis. Ni do anoncis pri kursoj de 11 tagoj krom enestanta dimanĉo, dum kiuj la lernantoj ricevos la povon paroli fremdan lingvon. Aliĝis ĉirk. 50 el ĉiu parto de la lando. La printempaj kursoj jam enhavis 25 stockholmajn geinstruistojn.

El tiuj 50 ĉirk. 20 iom lernis la lingvon antaŭe, sed deziris studi la metodon kaj akiri parolkapablon. La aliaj sciis eĉ ne unu vorton antaŭ la unua leciono. Lernolibroj malpermesitaj, sed la sperto de printempaj kursoj montris, ke la svedoj pli bone lernas, se samtempe ili ekzercas skribe.

en la jaro 1929 ni atingu la Unuan Milon!

— paĝo 6 de la PDF —

Do depost la sesa leciono Pastro Ce instigis al libervola hejma verkado per la malgranda vortprovizo akirita. Dum tiuj kursoj li ellaboris ĝis perfekteco sian instrumetodon laŭ sveda bezono, tiel ke la por svedoj malfacilaj partoj ricevis pli da spaco. La ekzemploj unuaj estis elektitaj kun la principo, ke la sveda lingvo donu facile troveblan esprimon laŭvortan, por ne fuŝi la percepton per neklareco. ; Kun vera ĝuo la instruistoj-lernantoj sekvis la demonstradon de la logika lingvo, kun admiro ili aŭskultis kaj rigardis, kiel genia — kongeniala — instruisto kvazaŭ elvokis el la interno de sia lernantaro la kreaĵon de alia geniulo (D-ro Zamenhof). En ĉiu vekiĝis la decido uzi en sia klaso tiun ilon por logika pensformado en tiel alloga formo, precipe kiam la „direktoro“ de la kursoj, E. Malmgren, rakontis pri sia jam farita eksperimento en popollerneja klaso kaj deklaris, ke malsukceso estas neebla. Baldaŭ ni vidis, ke la rezulto de tiu 11-taga kurso estos egale bona kiel de la 11-semajna, kaj aranĝis ekzamenon kun samaj testoj pro komparo. Pri la rezulto kelkajn klarigajn vortojn : Tiuj, kiuj jam lernis iom de la lingvo, bonege sukcesis. a „kiujne lernis “IMO, 4, 5 » ,seiliskribe ekzercis. iuj; kiuj ne lernis AU“ »nesbone sukcesis. Kvar partoprenis ambaŭ kursojn kaj treege progresis. Kelkaj instruistinoj por infanetaj klasoj nur malfacile povis sekvi. Unu knabino 12-jara kaj unu 15-jara, kiuj jam studis la germanan 2 jarojn kaj la anglan 1 jaron ricevis la notojn 2, 1, 2 kaj 3, 3, 3. La plej bonan ateston pri la sukceso donas la dankskribo de la partoprenintoj al la geinstruistaj asocioj, kiuj aranĝis la kursojn. Mi citas: E EKOS La pedagogian konstruadon de la instrumaterio ni admiris kiel majstran dum la tuta kurso. La scioj, kiujn ni ricevis dum 10 tagoj ŝajnas al ni mirinde grandaj. Al la invitintoj de tiuj kursoj ni do esprimas nian koran dankon. Aranĝitaj kun la celo doni al ni la elementojn kaj sufiĉe grandan parolkapablon de nova lingvo, la kursoj krom tio donacis al ni ekkonon de gramatika sistemo tiel admirinda, ke ĝi nepre fariĝas netaksebla helpo por la instruado de aliaj lingvoj. Al nia danko ni kunligas la esperon, ke similaj kursoj estos aranĝataj ankaŭ dum venontaj jaroj.“

Tabelo pri la notoj.

SAFRVP~-

A. B. (3 Nombro de Traduko el.Esp. Trad. al Esp.: Rakonto: la grupo: anaro: notoj: III. Il. ki NI. Il. li I. IL. l. 16 AIA 16, ERETOJ: EP: lo (E, kO 2.4) 14 ao oJ, Ta IO ; KEA SPAV VA 3. 15 AAJ a Zi LOS a Lao 0 4. 15 Leo” rN PRE NO a A 6 5. 24 KE, al ra FO i ON o a 6. 33 ub. .’3 epo PR 10 9 5 Tu 29 I OG i 2: 3.l Ek eeno i Ore 1119 A EN $i rer! 84 1 9. ) 33 So, 30 1 18. 6115 4A 7. BASO AO 10… 979): 17 IAK do Ŝo INLA 19 31 2

X) nur unu el la 14 personoj part i 9) 1 forestis, 2 ne vakio KAO,

9) 1 forestis, 2 ne volis.

Rimarkigoj al la tabelo:

1. Klaso de rektoro Jansson 2. Parlamenta grupo

3. Pacifista grupo

4. Oficista grupo

5. Beskowa grupo (4)

6. Beskowa grupo (6)

7. Suda grupo (6)

8. Suda grupo (8)

9. Julia instruista kurso

10. Junia instruista kurso

La notoj esprimitaj per la ciferoj NI. Il. I. signifas :

Nl. (plej bona noto) = sen eraroj Il. = 1 — 3 eraroj l. = 4 — 6 eraroj

La aliaj personoj, pri kiuj ne estas donitaj ciferoj, faris nekontentigan laboron kun pli ol 6 eraroj. (Tamen la „rakonton“ ĉiuj em ĉiuj grupoj komprenis, escepte po unu.)

La tekstoj por la „tradukoj“ estas presitaj en „Svenska Esperantotidningen“.

Sam Jansson, rektoro de Gimnazio. Stockholm, 1. Aŭgusto 1928.

k

Esperanto en la lernejojn.

La Registara Komisiono de la Saar-teritorio efektivigis sian intencon aranĝigi Esp.-kurson por geinstruistoj de la pli altaj kaj mezaj lernejoj de la Saar-teritorio.

Anoncis sin pli ol 50 personoj, inter ili unu direktoro. La granda nombro kaŭzis, ke oni funkciigas du kursojn. La vojaĝkostojn por la partoprenantoj ne loĝantaj en la urbo Saarbriicken mem pagas la kaso de la Reg. Komisiono. Gvidanto estas Prof. Kricker.

Konsiderante, ke jam depost kelkaj monatoj okazas ĉi tie kurso vizitata nur de instruistoj de popollernejoj [gvidas ĝin sup. instr. Kramer, prez. de ELSA (Esperanto-Ligo Saarteritoria)], oni devas konstati, ke nia movado marŝas ĉi tie, kaj ke ĝi ekhavos belajn fruktojn en estonteco. Car, kiel ofte dirite, la vojo al ĝenerala disvastigo de l” mondhelplingvo grandparte iras tra la lernejoj ĉiaspecaj. P. Kr.

El Heroldo, N-o 41.

— paĝo 7 de la PDF —

10

IALA

„Provizora Raporto de CALS porla Gepatra Ligo en NewYork“.

(Pri Instruo de Helplingvo en Lernejoj.)

CALS estas malplilongiga esprimo por „Commitee on Auxiliary Language Study“, kiu en interligo kun IALA havas la celon, veki intereson por la studado de internaciaj helplingvoj kaj subteni la esplorojn kaj eksperimentojn rilate ĝiajn edukajn valorojn, por fine eltrovi la lingvon, kiu povas esti rekomendata kiel la plej bona helpilo por internacia kompreno. Ĝi jam enketis pri diversaj mondhelplingvaj sistemoj kaj raportis por la Gepatra Ligo (Parents League) en New York en tre instrua kaj interesa broŝuro kun la titolo:

„A Preliminarylnvestigation ofthe Teachingof Auxiliary Languagesin Schools.“ A Report to the Council of the Parents League of New York 1927 (Provizora Enketo pri la instruo de helplingvoj en lernejoj. Raporto al la konsilantaro de la Gepatra Ligo en New York.)

verkita de: S. P. Duggan. Prezo: 35 centoj.

Pri la broŝuro mi jam detale raportis en IPR 1928, numeroj IV/V, paĝ. 1416, en mia artikolo pri „IALA“, paĝ. 6—17.5)

Ĝi — angle verkita — estas tre valora por ĉiuj kolegoj, kiuj propagandas la ideon de enkonduko de mondhelplingvo en lernejoj, ĉar ĝi montras antaŭ ĉio la bonajn sukcesojn de Esperanto en lernejoj, kaj la provizoraj enketoj de CALS jam konstatas la diversajn pedagogiajn kaj edukajn valorojn de Esperanto. Tiamaniere ĝi prezentas tre taŭgan propagandilon.

Por faciligi la disvastigon de la broŝuro, CALS koncedis specialan malplialtigitan prezon de 15 centoj = 60 germanaj pfenigoj por la Eŭropaj gekolegoj.

Kiu interesiĝas pri ĉi tiu broŝuro, turnu sin (aldonante la monon) rekte al la sekretariino de „Kunlaborado“ :

f-ino Martha Moelke en Sommerfeld, Nieder-Lausitz, Germanujo.

k

Raporto pri la ĝisnunaj Enketoj por IALA. Martha Moelke, Sekretariino de „Kunlaborado“.

En numero 1, 192 kaj en numero IV- de IALA kaj ĝia

X) Ĉar oni ofte portas pri la eblec

8, paĝ. 3-5 de „Internacia Pedagogia Revuo“ ni atentigis V, 1928, paĝ. 5-17 ni raportis pri la esenco kaj la celoj ĝisnuna laboro. Ni ankaŭ klarigis la celon de nia „Kun-

petis min speciale pro la alsendo de ĉi tiu broŝuro, mi ĉi tie ra- O, aĉeti ĝin rekte ĉe la sekretariino de „Kunlaborado“.

11

laborado“, kiu klopodas, havigi al IALA ĉiun materialon necesan rilate Esperanton. Ni promesis raporti al la gekolegoj pri la sukcesoj de niaj enketoj.

lli komenciĝis fine de oktobro 1927. Ni anoncis nian laboron al 35 naciaj asocioj, petante de ili adresojn de Esperanto-instruistoj kaj sendis al 68 gazetoj malgrandajn artikolojn pri IALA kaj „Kunlaborado“. El la naciaj asocioj respondis nur 25, kaj el la gazetoj aperigis nian artikolon bedaŭrinde nur 8. Samtempe ni kolektis ĝis fine de Decembro 1927 sur la bazo de alia materialo Ja adresojn de 1781 geinstruistoj el 42 landoj. Al iliaj adresoj ni sendis demandarojn laŭ jena modelo :

Demandaro por kolegoj esperantistaj.

1. lando ? 2. loko? (skribu vian lokon laŭ via macia kutimo, sed per latinaj literoj) 3. strato kaj numero ? 4. familia nomo kaj antaŭnomo ? b. ĉu vi volas esti rigardata kiel Esperantisto ? (simpla jes aŭ ne) 6. a) ĉu vi jam instruis Esperanton en iu ajn lernejo? (simpla jes aŭ ne) b) ĉu vi instruas ankoraŭ nuntempe ? €) ĉu vi instruos baldaŭ ? 7. (al 6a-c) en kiu lernejo ? a) mi instruis en b) mi instruas en c) mi instruos en

8. ĉu vi estos preta, helpi en via lernejo la eksperimentojn sur la bazo de testoj ? (simpla jes aŭ ne)

(Skribu viajn respondojn, mi petas, tre legeble. Ili servos antaŭ ĉio por la konstato de la nombro de niaj kolegoj Esperantistaj kaj devas doni la eblecon por plua korespondado kun vi.)

P. $. Estos praktike, sendi vian respondon en la apudmetita koverto rekte: al la sekretariino por la „Kunlaborado“: Fraŭlino Martha Moelke en Sommerfeld.

Al la demandaro ni aldonis

1. malgrandan raporton pri IALA kaj

2. specialan leteron de D-ro Dietterle, en kiu li atentigas pri la graveco de la enketoj por IALA kaj petas seriozan kunlaboradon.

La rezultaton de ĉi tiu enketo montras la ĉi-suba tabelo A. En ĉi tiu tabelo signifas :

I = lando, al kiu ni sendis leterojn

ll = nombro de la senditaj leteroj Il = nombro de la gekolegoj, kiuj respondis la demandaron IV = nombro de la gekolegoj, kiuj promesis kunlabori surla bazo de testoj.

Ĉi tiu.tabelo rilatas la staton je la 1. 4. 1928.

— paĝo 8 de la PDF —

12 Tabelo A

tS Il NI IV 1. Alĝerio 1 1 La 2. Maroko ŝ 1» 1 LZ 3. Nov-Zelando . 1 1 1 4. Sirio 1 1 1 5. Turkujo ; a ; p : 1 1 1 5. Saarteritorio . Ŝ . $ : 3 2 — 7. Lib. Urb. Danzig ŝ / 2 1 — 8. Nederl. Hind. 6 3 2 9. Skotlando s : : : 10 5 5 10. Nederlando -. : l ; ĝ 27 13 9 11. Finnlando ; 3 : 3 : 16 7 7 12. Aŭstrujo : : : ĝi : 85 13 10 13. Estonujo ; » ; : H 8 3 2 14. Latvujo . ; : Ŝ l : 8 3 3 15. Rusujo . 3 ; ; J : 188 Ti 52 16. Hispanujo : ; : : : ll 4 3 17. Cehoslovakujo ; : : ; 140 49 38: 18. Litovujo ; p ĝ t ; 15 b 4 19. Bulgarujo ; : Ŝ Ŝ ; 26 8 6 20. Cinujo -. ; s ; ; 10 8 5 3 21. Saksujo . ; p ) ; ŝ 481 145 3 73 22. Jugoslavio 6 ; ; A ; 17 : : 2 5 3 23. Hungarujo -. ; ; i e 7 L 7 je 2 2 24. Svedujo s Ŝ J : : 25 s 7 4 25. Svisujo . : ; a : : 15 4 2 26. Germanujo (sen Saksujo) . a tu 488 11 47 27. Anglujo ŭ : ; ; : 38 8 3 28. Danujo . ; ; ĵ : 19 4 = 29. Polujo -. ( : : ; Ŭ 85 19 13 30. Francujo k . ; : : 69 l 3 31. Japanujo ; : : : : 17 3 1 32. Norvegujo : T r : er 6 L = 33. Italujo . i i : ; : 18 2 2 34. Rumanujo ; : ; ; ; 10 1 – 1 35. Belgujo 16 qi : = 36. Sudafriko. 1 — : = 37. Aŭstralio . 1 —- 7 To 38. Egiptujo . Ŭ — 5 — 39, Irlando 4 ka! : Kas 40. (slando ; : ; ; 3 pi — : sI 41. Madagaskaro SO Seu toje 1 o a — 42. Portugalujo i ; 1 Tuj ; Li 42 landoj „ 1781 519 296

El ĉi tiu tabelo vi vidas, ke 296 geinstruistoj promesis kunlabori (sed ne ĉiuj tuj povas labori – pro tre diversaj kialoj), uzonte la testojn, kiujn ellaboris S-ro Prof-ro D-ro Bovet en Genĉve. Ĉiu testaro de Prof-ro Bovet konsistas el 4 testoj, kun instrukcio por la instruisto, kaj enhavas po 13

“foliojn. Ni sendis al ĉiu kunlaboranto po 10 ekzemplerojn de la tuta testaro

kun 1 instrukcio kaj unu speciala letero de D-ro Dietterle, do entute 6930 foliojn al 165 kunlaborantoj el 28 landoj.

“Pri la stato de ĉi tiu afero informas la ĉi-suba tabelo B. En ĉi tiu tabelo signifas :

, 13

I = lando li = nombro de la kunlaborantoj Nl = nombro de la forsenditaj testfolioj IV = nombro de la poste ĉe ni menditaj testfolioj V = nombro de la ne plenigitaj folioj resenditaj VI = nombro de la folioj prilaboritaj kaj jam resenditaj. Ci tiu tabelo rilatas la staton je la 1. 8. 1928.

Tabelo B I I NI IV Vv VI 1. Saksujo ; Fia 1952 : : 44 . 1760 68 184 87 2. Rusujo : MAPA SR NI = ISR 3 LI20) 48 — — 3. Germanujo (sen Saksujo) . : 26 : 1040 28 90 26 4. Cehoslovakujo . -. : : JA). 560 — 40 ‘ 40 5. Finnlando ; A ; : 5 : 200 — — — 6. Aŭstrujo 4 160 — — 8 7. Bulgarujo L 160 — 4 32 8. Polujo 4 160 = — — 9. Svedujo 4 160 — — — 10. Anglujo 3 120 = isi 36 11. Francujo 3 120 — — — 12. Cinujo 3 120 — — pl ca 13. Estonujo 2 80 — — 56 14. Hispanujo 2 80 = — — 156. Japanujo 2 80 40 — — 16. Latvujo 2 80 60 — 60 17. Litovujo 2 80 = UJ 28 18. Saarteritorio 2 80 — — — 19. Skotlando 2 80 — — — 20. Italujo 1 40 — — -= 21. Jugoslavio 1 40 — — — 22. Nederlando ĝi 40 — — — 28. Nederl. Hind. 1 40 — 36 — 24. Rumanujo 1 40 — — — 25. Sirio 1 40 — — ĉe 26. Svisujo X 40 — — = 27. Turkujo 1 40 S — : — — 28. Hungarujo 1 : 40 . (ne instruisto)

165 6600 244 371 372

instrukc. de prof-ro Bovet. SLA : L 165

leteroj de D-ro Dietterle . : J J : 165

6930

Kompreneble ni ankoraŭ devas atendi kelkajn monatojn aŭ eĉ pli longe — ĝis kiam ni estos rericevintaj ĉiujn testojn. :

El la rericevitaj demandaroj ni povis konstati la jenan situacion rilate la nombron de la geinstruistoj, kiuj raportis, ke ili 1. instruis 2. instruas 3. instruos nian lingvon en lernejoj. Ni donas superrigardon super la situacio en tabelo C. En ĉi tiu tabelo signifas : I = lando lI = nombro de la gekolegoj, kiuj instruis aŭ dum la lasta jaro aŭ jam antaŭe

— paĝo 9 de la PDF —

14

NI = nombro de la gekolegoj, kiuj instruas nun dum 1928 IV = nombro de la gekolegoj, kiuj instruos certe V = nombro de la gekolegoj, kiuj instruos eble.

Ĉi tiu tabelo rilatas la staton je la 1. 4. 1928.

Tabelo C

= =~ = = =~ = = = «

1. Saksujo . s A 3 : 2. Germanujo (sen Saksujo) L 66 3. Rusujo ; d : :

4, Cehoslovakujo . ENN GAR O6, b. Aŭstrujo :

6. Polujo

7. Finnlando

8. Francujo

9. Anglujo

10. Bulgarujo

11. Nederlando

12. Litovujo

13. Svedujo

14. Hispanujo .

15. Ĉinujo

16. Estonujo

17. Italujo

18. Skotlando

19. Latvujo 20. Jugoslavio .

21. Japanujo . 4 22. Nederlanda Hind. 23. Svisujo

24. Danujo

25. Rumanujo

26. Sirio

27. Turkujo -.

28. Hungarujo

GD CD IGO e CO Ma Omo

| al | | Eso ri l DIVIw 19 09 Lo Mi po | Ex ye ke GO KO SLA

= | mm mi mi mi i jai l DO LO DO ~I GO Lo pe DO pe GO ON ~e LO | Sw

i pu i E = QUO mb pm i IO 3 9 LO LO GO QO e GO ENVI MIO viII mlou III mlumomnmw] on

28 landoj 300 186 101 107

“Ci tiu tabelo enhavas ciferojn, kiuj estas tute ne kompletaj, ĉar ĝis nun ni nur povis skribi al 1781 gekolegoj, el kiuj multaj ne respondis, kaj certe inter la adresoj, kiujn ni kolektis dum la plua laboro, estas multaj gekolegoj, kiuj aŭ instruis, aŭ instruas aŭ instruos Esperanton en lernejoj. Cetere la ciferoj facile povos erarigi, ĉar oni devas pripensi, ke sub Il jam estas enhavataj parto de Ill kaj IV, respektive V.

. Sajne la movado malprogresis, sed fakte ĝi progresis kaj progresas. Tion Oni povas pruvi post novaj enketoj, kiam ankaŭ ĉi tiuj estos raportintaj, kiuj ĝis nun ne raportis.

Ni tre urĝe petas, ke la j kiuj 2

as, gekolegoj, kiuj legas „IPR“,

“ato FEP al ni, se ili ĝis nun ne raportis prila fakto, e lli instruis, instruas aŭ instruos en lernejoj.

Tiaj raportoj nur tiam estos sufiĉe taŭgaj, kiam la gekolegoj samtempe

tute precize raportos pri la nomo kaj speco de la koncerna lernejo, en kiu ili instruis, aŭ instruas, aŭ instruos.

15 Laŭ la ricevitaj respondoj ni pri lernejoj povas konstati en tabelo Ĉ la situacion je la 1. 4. 1928 : En ĉi tiu tabelo signifas : I lando

ll = lernejoj, en kiuj oni instruis Esperanton Nl = lernejoj, en kiuj oni instruas nun IV = lernejoj, en kiuj oni instruos baldaŭ. Tabelo C I I INI ‘IV 1. Saksujo . : .. 1a4 40 36 2. Germanujo (sen Saks.) 84 85 23 iiaj Rusujo p: k : 41 38 21 4. Cehoslovakujo . 3528 5. Aŭstrujo : 6. Polujo 7. Finnlando 8. Anglujo 9. Bulgarujo . 10. Ĉinujo

11. Francujo . 12. Nederlando 13. Japanujo

14. Svedujo

15. Estonujo

16, Litovujo

17. Hispanujo . 18. ltalujo

19. Danujo : 20. Skotlando . 21. Svisujo

22. Belgujo

23. Jugoslavio . 24. Latvujo

25. Sirio : 26. Hungarujo . 47. Rumanujo . I 28. Nederlanda Hind. 29. Armenujo . 30. Islando

31. Nov-Zelando 32. Saarteritorio 33. Turkujo

33 landoj

[pl o o e me] o | a es tko reo EB EO ES 0 SEGLO

Lo = mi Qi I Ja ku l ea 9 RO LO KO STO Koen epeo o A era fe je DO LO DO LO

o» m~ ~~ = nu

Kompreneble ni ne kontentiĝis kun la stato je la 1. 4. 1928 — mi regule kontrolis la Esperanto-gazetaron kaj, irante tre diversajn vojojn, kolektis konfidindajn adresojn de gekolegoj Esperantistaj.

Gis la l-a de Aŭgusto de ĉi tiu jaro mi kolektis 3582 adresojn el 52 landoj. La kartoteko ĉiutage kreskas kaj verŝajne ni baldaŭ atingos la ciferon 4000. ;

Kiamaniere ĉi tiuj ciferoj dispartiĝas, tion vi povas vidi el tabelo D.

En ĉi tiu tabelo signifas :

I = lando l = nombro de Eperanto-instruistoj en la koncerna lando.

— paĝo 10 de la PDF —

16

Tabelo D I Il 1. Saksujo : : ; 877 2. Germanujo (s. Saksujo) . 682 3. Rusujo ĝ ; : : 326 4. Aŭstrujo J : ; 3 263 b. Ceĥoslovakujo . €=-. „926 6. Anglujo Ĉ k J 3 142 7. Rumanujo . : : : 117 8. Polujo ; 94 9. Francujo 89 10. Bulgarujo 86 11. Svedujo 68 12. Belgujo 67 13. Finnlando 66 14. Jugoslavio . 62 15. Nederlando 60 16. Litovujo 37 17. Hungarujo 36 18. Danujo 38 19. Japanujo 33 20. Estonujo 30 21. Italujo 28 22. Svisujo 22 23. Skotlando 20 “24. Usono 19 25. Hispanujo 16 ‘ 26. Cinujo FVARUINS 12 27. Irlando : ; z lu 28. Latvujo 3 ; ; 10 29. Libera Urbo Danzig 8 30. Nederlanda Hindujo 6 31. Norvegujo : 6 32. Saarteritorio 6 38. Argentino 2 34. Aŭstralio 2 85. Brazilio ŝ : 2 36. Nov-Zelando q L 2 37. Sudafriko 1 838. Alĝerio 1 39. Bolivio l 40. Cilio 1 41. Egiptujo 1 42. Hindujo E 43. Islando 1 x44, Kanado ‘ 1 345. Kubo . 1 46. Maroko : 1 47. Portugalujo 1 48. Sirio ; ; 1 49. Insulo Tasmanio 1 50. Turkujo 1 y 51. Urugvajo l 52. Madagaskaro 1

52 landoj 3582

X) Pri Usono kaj Nordameriko IALA idi i » decidis enketi mem. Do, ĉi tiu teritorio ne km e ropra laborkampo. Poste ni certe povos doni la ciferojn de la tuta 2! Ue ni tamen citas la ciferojn, havigitajn al ni dum nia komenca

laboro, por montri ŭ : : : lastralo toj. ntri, ke ankaŭ en Usono kaj la cetera norda Ameriko ekzistas Esperanto-

ri

Mi treege petas, ke ĉiuj gekolegoj klopodu, sendi al ni la precizajn adresojn de ĉiuj gekolegoj, pri kiuj ili supozas, ke ni ĝis nun ne havas ties adresojn.

Mi ĉiutage kompletigas mian kartotekon kaj verkas adresaron, kiun mi disponigos al la redakcio de nia gazeto „Internacia Pedagogia Revuo“. Se estos eble, je la fino de ĉi tiu jaro la redakcio aperigos ĉi tiun adresaron, por ke nia kolegaro havu superrigardon, kiu ebligas korespondadon kun la kolegoj diverslandaj, ŝanĝadon de adresoj por la aranĝo de korespondado de la infanoj ktp. –

Cetere tia adresaro estos taŭga propagandilo, por montri la amplekson de la Esperanto-movado inter la tutmonda instruistaro. :

Tia adresaro fariĝu la bazo por la kontrolo, kiuj adresoj ĝis nun ne estas konataj al ni. | Nd

Post kiam ni dum multaj jaroj ne havis kompletan kaj konfidindan materialon rilate nian movadon inter la instruistaro kaj rilate la tutan temon „Esperanto kaj Lernejo“ ni esperas, havigi kaj al IALA kaj al la gekolegoj tion, kion ambaŭ nepre bezonas. La abonantoj de „IPR“ bonvolu subteni nian „Kunlaboradon“ per ĉiuj fortoj.

(Sendu vian materialon al jena adreso : F-ino Martha Moelke, Sommerfeld, Nieder-Lausitz, Germanujo!)

kx

Traduko =ul „Moderna Lernado de Lingvoj“ (Modern Language Learning)

de J.J. Findlay, M.A., M. Ed., Ph.D, honoraria profesoro por Edukado ĉela Universitato de Manchester.

Martha Moelke.

Antaŭ nelonge aperis nova libro de J. J. Findlay, M. A., M. Ed., Ph. D. honoraria profesoro ĉe la universitato Manchester, titolita „Modern Language Learning“ (Moderna Lernado de Lingvoj) en „The Gregg Publishing Company Ltd., Kern House, Kingsway, London W.C.2 (XIV, 130 paĝ.). Ĝi estas tre interesa kaj grava „kontribuo“ al la metodologio de lernado de fremdlingvoj, frukto de longaj sperto kaj studo. Ne estas eble ĉi tie skizi la tutan enhavon de la libro; mi nur atentigas, ke la aŭtoro interalie tre urĝe pledas:

1. por la uzado de fonetika alfabeto sur la bazo de stenografiaj signoj (precipe laŭd-

ante kaj uzante la sistemon Gregg)

2. por la uzado de gramofondiskoj (intertempe en Londono aperis tiaj diskoj laŭ la

Findlay’a metodo)

3. por arta lingvo, kiel bazo de fremdlingva instruo kaj kiel bonega helpilo dum ĉi

„ tiu instruo. :

Ci tiuj partoj de la libro, en kiuj li rekomendas Esperanton kiel unuan fremdlingvon, estas kompreneble precipe interesaj por la legantaro de IPR, kiu certe ĝojos, aŭdi tion, kion diras la angla pedagogia scienculo pri la valoro de Esperanto rilate la instruon de fremdaj lingvoj, ĉar li konstatas tion, kion ni jam ofte konstatis dum nia praktiko.

Ni havas la honoron, scii Prof-ron D-ron Findlay inter la „kunlaborantoj“ de nia gazeto. Demandite, ĉu li permesos, doni en IPR la ĉefan ĉapitron IX de la libro, en kiu. li parolas speciale pri Esperanto, li volonte konsentis kaj nun F-ino Moelke prezentas ĝin en Esperanto al nia legantaro. D-ro Dietterle.

— paĝo 11 de la PDF —

18 Ĉapitro IX (paĝ. 87-98) Esperanto kiel unua fremda lingvo. La raporto de la Brita Asocio.

La aŭtoro konatiĝis kun Esperanto per tute unutona okazo. Dum multaj jaroj li estis membro de-la Brita Asocio por la progresigo de scienco (British Association for the Advancement of Science) kaj estis konata pro siaj esploroj rilate „Moderna Lernado de Lingvo“; kaj kiam la Asocio fondis Komitaton (Sekcio L.) por esplori la problemon de Internacia Mondhelplingvo taŭga esti akceptata de scienculoj, li estis petata, fariĝi membro. Li interesiĝis kaj tuj aranĝis eksperimentan klason por instruistoj, kiuj, lernante la elementojn de Esperanto, povus fariĝi kompetentaj rilate ĝian valoron. Ci tiu pruva kurso certigis la decidon de la Brita Asocia Komitato (1921). Nur en la nuna jaro (1927) la aŭtoro trovis vojon okupi sin serioze pri la Esperanta problemo, kaj ĉi tiu malgranda volumo estas la rezulto de personaj spertoj dum la lernado tle Esperanto. Ĝi prilaboras kaj multrilate plibonigas la spertojn, kiujn la aŭtoro kolektis dum la jaroj 1891-1892, lernante „die deutsche Sprache“ en Germanujo.

Ci tiu fragmento de membiografio estas enmetita nur por trankviligi legantojn, al kiuj la ideo de eltrovita“) lingvo estas neinteresa. Ekzistas ankoraŭ multaj meditemaj personoj, kiuj opinias, ke Esperantismo estas amatora movado kaj ke iu ajn, kiu defendas ĝin, havas nekonfidindan, nekompetentan juĝon. Sed la Brita Asocio kaj ĝiaj Komitatoj ne estas obskuraj propagandistoj; la raporto, kiun oni prezentis al la Edinburgha Konferenco, estis sufiĉe sobra kaj enuiga. Ĝi kolektis pruvmaterialon, kunmetis ĉiujn gravajn faktojn kaj, kun nur unu kontraŭa voĉo, prenis la partion de la lingvo kreita de Zamenhof. Intertempe la pruvmaterialo pliiĝis pri la Oj ke Esperanto solvis problemon, kiun la mondo mokis dum du cent-

roj.

„La Internaldeo.“

“Ekzistas sendube aliaj kaŭzoj por la akcepto de Esperanto ol tiuj, pri kiuj ni interesiĝis kiel membroj de la Brita Asocio: estas, antaŭ ĉio, „la interna ideo“ — la etika, humana sopiro, kiun Zamenhof prezentas al ni kaj kiel profeto kaj kiel lingva geniulo; sed. ĉi tiu vidpunkto de internacieco restu ĉi tie sur alia flanko. La problemo de ĉi tiu libro estas, kiama-

7) Rimarko de l aŭtoro: La nura ideo de invento, rilate lin

b NOTO: A gvon, estas ne nur nekoketo. MAL antipatia por multaj lernantoj. Sed la iro de l’tempo pruvas, ke ĉi Ŝ GARITLO de Kal aliaj profunde sidantaj antaŭjuĝoj, baziĝas sur konvencio, kaj ne sur l ikso -O ĜIS E en ili mem; kaj ĝi ĉesas, kiam la studanto ekkonas kaj kontrolas hun” koŝosko taukgo en lingvo. Pro tio ke Zamenhof estis vere talenta inventulo, oni liutoj Espera i ; kiel aliaj sukcesplenaj inventuloj, estis homo, „naskita je ĝusta dula ia aŭ UROJ a vekto kiel evoluo, kiun nia epoko estis atendinta, evoluo ekstere Collinson ka, LA kiuj ĝi estas kompletigo. Eminentaj filologoj, kiel Jespersen kaj alo 1) esulojoj dj ras la iron, kiun la lingvistiko prenas. Por studantoj, kiuj okupas ili kaj aliaj kuu Fez. ĉi fa rilato, estos rekomendinde, observi la esplorojn, kiujn faras ki k asptrio, kies ofici (e, kunlaborado de „International Auxiliary Language Association“ petantoj E Dlekialaj ru en 525 West 120 th Street, New York, donos informojn al ĉiuj akceptas po ria | lernantoj kaj aŭtoroj, kiuj apartenas al ĉi tiu Asocio, sendube

n, Sed la Asocio mem ne interesiĝas pri propagando. Ĝi neŭtrale

esploras la tut ingvisti : F : ; : 5 pi dema ebligas RM EIgm kaj socialan situacion, kiu donas ŝancon al Esperanto kaj

Li

19

niere oni lernu fremdajn lingvojn. Esperanto ĉi tie interesas nin nur, ĉar ĝia strukturo donas al ĝi unikan rangon rilate la teknikon de lingvo-lernado; sekve la titolo de ĉi tiu ĉapitro.

Tamen, opiniante, ke la morala problemo apartenas al alia flanko, ni ne volas konstati, ke ĝi estu ignorata. Krom la motivoj, kiuj instigas al lernado, kun ambaŭ, plenkreskuloj kaj infanoj, ĉi tiuj socialaj kaj moralaj rezultoj devas influi la efikon de instruo.

Malfacilaĵojenla elementoj malaltigitaj al minimumo.

Ni vidis en ĉapitro l, ke la neinstruita animo, kiu trovas en la unu gepatra lingvo sufiĉan instrumenton por la esprimo de pensoj kaj sentoj, rifuzas la akcepton de iu dua. Fakte, estis ĉi tiu fenomeno, kiu ĝis modernaj tempoj donis tiel grandan avantaĝon al instruitulo, al komerca oficisto kontraŭe al la neinstruitulo, kiu povis paroli nur unu lingvon kaj kapablis skribi neniun. Latino estis mistero. La franca kaj la angla lingvoj estis provincaj, krudaj. Ne malmultaj scienculoj en „altaj pozicioj deziras ankoraŭ en siaj koroj, reteni ĉi tiun malhumilan iluzion, ke ili estas heroldoj de mistero: ili ne havas kaŭzon timi la perdon de prestiĝo. La granda amaso de homaro ankoraŭ vivas en fazo de evoluo, en kie loka dialekto kontraŭbatalas normalan nacian lingvon. Plua sukceso rilate la unuiĝon kun fremdaj nacioj per komuna ĝuo de fremda lingvo ne fariĝas en unu momento. lli tamen devus studi ĉi tiun fenomenon de rezisto, ĉar sub ĝi parte kuŝas la malfacilaĵoj, kiujn la lernantoj devas venki, volante progresi, ĉu en la latina kaj la greka lingvoj, ĉu en la franca kaj germana lingvoj. En ĉiuj ĉi tiuj lingvoj la opozicio, kiu malhelpas la eniĝon de iu ajn fremda lingvo, estas treege fortigita per la malfacilaĵoj, kiujn la lingvoj mem prezentas en ĉiuj punktoj de „Formo“, priparolita en ĉapitroj lll ĝis VIN. En unu la instruo pri formoj amuzas sin per malregulecoj, en alia la gramatiko eble estas simpla, sed la elparolado kaj la silabado ŝajnas esti haosaj. La lernanto estas timigita, ĉar ŝajnas al li, ke li devas batali kontraŭ ĉiuj ĉi tiuj malfacilaĵoj kune. Ni montris, kiel la proverbo „Divide and Conquer“ (Dividu kaj venku) estu uzata tiamaniere, ke li venku kelkajn de ili antaŭ ol la ceteraĵo atakas lin; sed la plej bona por li estus malrapida progreso, kaj ni ne apartenas al tiuj, kiuj promesas rapidan akiron de la franca aŭ germana lingvoj post du aŭ tri monatoj.

Nun la eltrovo de la mondhelplingvo ebligis, rigardi la tutan problemon de nova vidpunkto. Oni zorgis pri gramatiko la plej simpla: kial povus esti alie. se la konstrukcio estas elpensita „ex machina“? Ekzistas neniuj esceptoj kaj malregulaĵoj. La vortformado estas egale klara kaj enhavplena, uzante en siaj radikoj kaj finaĵoj la ekzemplojn de la ĉefaj eŭropaj lingvoj. La elparolado akordiĝas kun la ĝenerala eŭropa modelo, kaj ankaŭ ĉi tie ne ekzistas esceptoj. Silabado ankaŭ ne kaŭzas malfacilaĵojn.

Do, se niaj infanoj, en la aĝo de dek jaroj, komencas lerni Esperanton, ili rapidege sukcesas, uzi ĝin vere kaj kun plezuro; neniu, kiu ne fakte spertis, kion infanoj povas atingi pere de Esperanto (en kontrasto al ilia treege malrapida progreso rilate la francan lingvon) kapablas imagi, kion ĉi tiu diferenco signifas. La ĉefa afero estas, ke la OPDOZICio malaperis: de nun la lernanto eniris la mondon de nacioj; li patĝlas, ludas,

— paĝo 12 de la PDF —

20

pensas, sentas en alia lingvo; kaj la aliro estas malfermata por li por ripeti la eksperimenton rilate la francan aŭ rusan lingvojn aŭ iu ajn nacian, kiu nun komencas veki lian intereson. Eĉ se Esperanto havus neniun alian meriton, ĝia eltrovo estis valora, se nur por helpi al la instruistoj kontraŭ ĉi tiu malfacilaĵo ! ;

Helpo rilate gramatikajnideojn.

Krom ĉi tiu superstaranta avantaĝo estas aliaj kaŭzoj, kial Esperanto devus esti instruata dum unu aŭ du jaroj antaŭ ol iu ajn nacia lingvo estas enkondukata en la lerneja studo-plano. Ni rimarkigis en ĉapitro V, ke ideoj de gramatiko, t. e. de universala gramatiko, plej bone estas prezentataj al la atento de la junularo dum la tempo, dum kiu ili lernas iun ajn fremdan lingvon, de kiam ekzistas absoluta kaŭzo por konsideri gramatikan fenomenon. Kaj ĉar la reguloj de Esperanto-gramatiko estas malmultaj kaj permesas neniujn esceptojn, la lernanto povas fiksi sian atenton al la ĉefaĵoj de universala gramatiko, ne daŭre rememorante malregulaĵojn aŭ idiomajn uzadojn. Pro tio la propono, kiun ni faros en.la sekvonta ĉapitro rilate la aranĝon de lernejaj tempo-tabeloj. Kiam paralela kurso estas aranĝata por (a) lerni Esperanton (kelkajn minutojn ĝis duona horo) ĉiu tage, kaj (b) por studi gramatikon (kun ilustracioj de la: angla lingvo kaj de Esperanto) unu — aŭ dufoje por semajno, la lernanto estos dum la fino de unu lerneja jaro sperta pri gramatikaj ideoj. Se li nun progresas al dua fremda lingvo, al la franca aŭ al la latina, li kapablos efike kontraŭstari la komplikojn de gramatiko kaj sintakso en ĉi tiuj lingvoj kun preparita spiriio — ideoj de akordiĝo de kazoj, sekso kaj nombro, tempo kaj stilo, pronomoj kaj prepozicioj fariĝas parto de lia intelekta perfektiĝo. Ĉi tio vere estas alia apliko de la principo „Divide and Conquer“, al kiu ni aludis.

Vortaro de Esperanto.

La sama principo estas aplikenda ĉe la akiro de vorttrezoro. La granda amaso de Esperanto-vortoj kaj -radikoj estas de sama deveno kiel la romanaj lingvoj kaj ankaŭ iomete devenas el Teŭtonaj fontoj. La sistemo de vokalaj sonoj estas ankaŭ „kontinentala“ kaj treege helpas la anglan lernanton adapti sin poste al la pli artifika elparolado de francaj sonoj. Oni nomis“) Esperanton „La latino de la demokratio“ kaj ĉi tiu eldiro vere bone taŭgas, ĉar ĝi montras la facilan elokventecon, kiu pli aŭ malpli igas la lernanton en kontakton kun la kondiĉoj, sub kiuj la nacioj de Eŭropo, reen irante la vojon ĝis al la suvereneco de la Romana Imperio, povas akordigi sian heredaĵon kun la diversaĵoj de nacia historio.

“Supraĵaj kritikoj dela movado Esperanta ofte pretekstas, ke ĝi estas ELO kontraŭ la nacia literaturo kaj la nacia kulturo. Oni fakte suspektas, E AN peHuisto] por la franca kaj germana lingvoj timas, perdi sian aj „ kiam la tuta popolo enpenetros en la spiriton de Esperanto. Ili

gardas ĝin kiel konkuranton. Nenio povas esti pli malĝusta; ĉar ju pli ĉi

Y Rim. de Paŭtoro: Tion faris la mortin

de liaj ideoj pri Espera atentindan . pru o dum la

scienculo.

ESPE = E kaulo = of Cambridge. La disvolvo ; J ranto-Kongreso en Cambridge, 1907, malkaŝigis vmaterialon pri la helpfontoj de ĉi tiu lingvo en = manoj de sirita

Tt

21

tiu movado disvastiĝas, des pli granda estos la postulo inter ĉiuj intelektuloj pri kompreno kaj komuna sento inter la nacioj. Ju pli la malamikeco de ŝovinismo malplimultiĝas, des pli la homoj provas konatiĝi pli intime kun la lingvo de la fremdulo, al kiu ili jam havis kvazaŭ provizorajn rilatojn per Esperanto, kiel burĝoj de l’mondo. Esperanto sendube post malmulte da tempo atingos eminentan pozicion por si mem, nepre bezonata por internacia interparolado, kiel la sola neŭtrala platformo, sur kiu ĉiuj nacioj povas renkonti unu la alian kiel egaluloj; sed neniam ĝi povas anstataŭi la funkciojn de historiaj kaj literaturaj studoj, kiuj estas absolute kunligitaj kun la studado de la grandaj lingvoj, en kiuj la homa historio estas enfermita: Do, kiam instruistoj de Modernaj Lingvoj en lernejoj kaj kolegioj aligos Esperanton al sia instruplano, ili pligrandigos la valoron de ĉiu de la aliaj lingvoj, kiujn ili nun instruas, kaj samtempe helpos, ke iliaj lernantoj trovas novan rimedon por teknika laborkapableco dum la unuaj jaroj de studado.

Utilo porla instruisto.

Al la nuna generacio de instruistoj Esperanto povas fari specialan servon, eĉ se ili ne havas la intencon, uzi ĝin kiel instrumaterion en siaj propraj lernejoj. La aŭtoro, kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu ĉapitro, ŝanĝis sian doktrinon pri lingvo-lernado dum kiam li lernis Esperanton. Kiam nur unu ĉi tie kaj tie, ĉu inter instruistoj, ĉu inter nefakuloj, konas unu vorton de ĉi tiu lingvo, la lernanto povas veni al ĝi kiel novico. Li povas, kompreneble, fari la samon rilate la hispanan aŭ italan lingvojn, se li trovas saman fundon por suriri la ŝipon de unu de ĉi tiuj lingvoj.

La plej bona vojo por iu ajn instruisto rilate iu ajn fakon de studo por progresigi sian pedagogian lertecon, vere estas, ke li komencu je la komenco per iu ajn arto aŭ metio, observante, kio okazos al li laŭ la klarigo de la koncerna psikologio — mova apliko de la proverbo „Learn by Doing“ (Lernu eksperimentante). Ni paroladas tro multe, ni provas tro malmulte. Se instruistoj akceptas ĉi tiun konsilon, ili eble ne konsentos rilate ĉiujn vidpunktojn kun la doktrinoj, mallonge skizataj en ĉi tiuj ĉapitroj, ĉar la aŭtoro ne fanfaronas pri neerareco: prefere li supozas, ke la instruistoj-studantoj, kiuj akceptas ilin, konservas malkaŝan spiriton kaj faros siatempe, kion ili povas, por progresigi la teknikon de lernado. Unue eble la specialistoj por Modernaj Lingvoj interesiĝos, ĉar ĵus nun ili vere interesiĝas pri esploroj de la bazoj de siaj instrumetodoj; sed oni konfidas, ke ankaŭ aliaj instruistoj partoprenos la planon, ĉar la problemoj de metodo, prezentataj ĉi tie, tuŝas la fundamenton de eduka psikologio kaj rilatas ĉiujn lernejstudojn, kiuj koncernas la akiron de laborkapableco.“)

Tiamaniere la lernado de Esperanto estu proponata kiel nova studo al instruistoj. kiuj interesiĝas por memevoluo kaj profesia sukceso. Ofte oni riproĉas al la instruprofesio, ke ĝi estas indiferenta al progreso kaj studado, sed la kritiko ne scias, kiaj klopodoj estas faritaj de ambaŭ, de edukaj

=) Rim. de laŭtoro: El „Modern Languages“, la organo de la Modern Language Association de Granda Britujo kaj Irlando: „La vero estas kompreneble, ke la tekniko de lingvo studo neniam estis perfekta, kaj malmultaj el ni scias, ĉu tio kion ni deziras estas tio, kion ni devis deziri Estas ĝuste diri, ke ne unu sola vidpunkto rilate la teknikon de lingvoinstruo estis science fiksita“ (p. 2 (Editorial) de vol. VIII., numero 1., Oktobro 1926).

— paĝo 13 de la PDF —

22

aŭtoritatuloj kaj de la instruistoj mem, por progresigi rilate teknikan laborkapablecon: kie pesimismo estas konstatata, la motivo ĝenerale povas esti trovata en skeptikismo rilate la valoron de la speciala skemo de studado prezentata. La publikigo de ĉi tiu malgranda libro estas mem respondo al la skeptikuloj; ĉar eldonistoj ĝenerale ne eldonas volumon, antaŭ ol. ili supozas, ke ĝi estos legata. La aŭtoro estas nur unu el la granda societo

de instruistoj, kiuj estas preparitaj por esploroj, se ili vidas antaŭ si rektan vojon.

El ĉapitro X (paĝ. 99-100) Tempoj kaj Sezonoj. Mallonga Potaga Konsilinda Praktiko.

Ni jam menciis la aĝon de 10-11 jaroj kiel konvenan tempon de Tvivo, por komenci kun iu ajn fremda lingvo; sed, se tamen la junulo ne havis jam sian ŝancon dum ĉi tiu tempo, li tute ne estas fatale malhelpata, kiam li komencas je la 14-a aŭ 16-a ĵaro, aŭ eĉ se li fordormis okazon, kiam li eniras kolegion aŭ kiam li lasis siajn lernejajn tagojn tute malantaŭ si. Dum ĉiuj periodoj, la principoj de akiro estas la samaj, tamen, kompreneble, la spirito de plenkreska lernanto estos multe pli interesigata per la intelektaj interesoj, prezentataj en ĉapitroj Ill ĝis V. Kaj dum ĉiuj periodoj de l’vivo ni estas submetataj al la samaj leĝoj de kutima formado: tagaj ekzercoj estus aranĝataj, se nur dum kvin minutoj dum kelkaj tagoj, kaj se eble, je la sama horo ĉiutage. Du horoj, uzataj tiamaniere: 30, 30, 30, 15, 15, alportos multe pli da utilo ol 60, 60. Ĉi tiu tempo, kiun oni dediĉas al Esperanto dum unu jaro aŭ al la franca lingvo dum 2 jaroj, fondus kutimojn, kiuj daŭras, kaj majstrecon, kiu estas efektiva en siaj regionoj. La Asquith- Komitato ĉi tie estis malprava rilate sian psikologion: ili elparolis la timon, ke „pro la manko de okazoj por. praktiko .. . la facileco, per kiu oni akiris Esperanton, trovus kontraŭaĵon per la rapideco, kun kiu oni forgesas ĝin.“

Rilate Esperanton la okazoj por praktiko tute estas realigataj. En la malmultaj distriktoj de Eŭropo, kie ĉi tiu lingvo estas lernejobjekto, la lernantoj korespondas kun kamaradaj lernantoj sur la tuta terglobo. La argumento de la Komitato samtempe kondamnus la akcepton de la franca aŭ germana lingvoj kiel objekton en niaj lernejoj duagradaj, ĉar nur malgranda parto de la lernantoj uzas la lingvojn aŭ per fremda korespondado dum la lernejtempo, aŭ per interparolado post kiam la lernejvivo estas pasinta. Sed la fakto estas, ke kutimoj, se ili estas (veraj) kutimoj, ne povas esti forgesataj.

(Paĝ. 101-102.) Plano porla Enkonduka Ŝtupo.

A. Tempo-Tabelo por fremda lingvo.

vo eroj por semajno dum la daŭro de unu jaro, dividataj tiamaniere:

5 kaj 15 minutoj, por la lernado de Es : jaroj: ; » peranto, aĝo 10-11 jaroj: sekvos la franca lingvo dum la daŭro de du jaroj, 11-12, 12-13. Kalhprekebla.

se Esperanto povas esti daŭri iu aj LA pova gata (eble en iu ajn Esperanto-Klubo ekster la lernejaj lecionoj) post la unua jaro, des pli ed ‘

k

23

La Sanskrita Radiko „mar“. (Daŭrigo.)

De „mar“ en la dua, sed ĉiom certa signifo de la velkado, mortigado, ekzistas la sanskrita vorto „maru“ = dezerto, dezerta tero. Ekzistas dua dezerto, la maro, kion la grekoj nomis „atrygeton“, senfrukta, ne donanta rikolton. La arioj ne estis vidintaj ĉi tiun akvan dezerton, ĝis ili disiĝis ĉe la eliro el la centra hejmo. Sed kiam la romoj vidis la Mezan Maron, ili nomis ĝin „mare“, t.e. maro; kaj la sama vorto estas trovata ĉe la kelta, slava kaj germana popoloj; slave = more; lit. = marios kaj mares; got, = marei; ire=muir; rus.»=more; angla =more=lageto. Ne estas dubeble, ke ili, doninte ĉi tiun nomon al.la maro, pensis je la morta aŭ senflua akvo en kontraŭeco je la fluantaj riveroj. Tamen ĉi tiaj supozoj pri la originaj pensoj gvidantaj la pralingvistojn aŭ prakreulojn de la lingvo, ĉiam iom da malcerteco ekzistas. gio, kion oni povas fari, estas, protesti kontraŭ intermiksado de vortoj, kiuj eble estas havintaj originon sendependan unu de la aliaj; sed se estas konstatite, ke ne ekzistas alia radiko ol „mar“ — morti, de kiu „mare“ povus esti derivata pli regule, tiam estas konvene al la sciencisto, fari linion kunigan inter la radiko kaj ties derivaĵo, kaj oni vere ne bezonas supozi, ke en antikvaj tempoj la novaj vortoj estus formitaj, kreitaj kun malpli da peno ol em la nunaj tagoj. La lingvo estas nomata de Jean Paul: vortaro da paliĝintaj metaforoj; tiu ĉi esprimo enhavas multe da vero kaj la etimologo estas devigata, redoni al ĉi tiuj metaforoj ilian originan brilon.

Se oni en Anglujo povas paroli pri morta, t. e. staranta, ne fluanta akvo (mar = lageto), se okcidente de la Rejno en la germana montaro Eifel troviĝas „Mare“, t.e. lagoj en la krateroj de mortaj vulkanoj, kaj se la franco uzas en la sama senco „eau morte“, kial la nordaj branĉoj de la arioj ne ankaŭ povis derivi sian nomon por la ideo maro de la radiko „mar“ = morti? Certe ili posedis krom tiu ĉi ankaŭ aliajn nomojn, kaj ju pli da poezia talento popoltrunko posedis, des pli riĉa je nomoj por la oceano ĝi estis. La grekoj, la plej intima — je la oceano — popolo el ĉiuj ariaj popoloj, ĝin ne nomis „morta akvo“, sed kontraŭe „thalassa“ (tarasso), pro la maltrankvileco kaj movado; aŭ „hals“, la salfluego; aŭ „pelagos“ (plazo): la puŝanta (io); aŭ „pontos“, la alta strato.

Ni retroiru nun al la fundamenta signifo de „mar“ kaj „mal“, kio estis : mueli, polvigi, pulvorigi, precipe rilate al la muelado de la grajno kaj al la batoj de la pugnobatalanto. La grekoj devenigis de „mar“ aŭ „mal“ unu el siaj mitilogiaj karakteroj, nome „molion“, vorto, kiu fakte laŭ Hesychius signifas: batalanto; sed la vortoj en la mitilogiaj fabloj de la grekoj estas koniĝinta pro la du „moliones“ (la muelistoj), posedantaj unu korpon, sed du kapojn, kvar piedojn kaj manojn. Eĉ Herakleso ne povis venki ilin, kiam ili pro la defendo de sia onklo Aŭgeias batalis kontraŭ Herakleso. Herakleso mortigis ilin poste dum surprizo. Tiuj ĉi herooj origine estis nomitaj,moliones“ aŭ „molionidai“,t. e. frakasantoj (germ.Zermalmer); sed poste oni fablis pri ili, ke ili estus estintaj la filoj de la „molione“ (muelejo) kaj de la „Aktor“ (grenviro). Kelkaj mitologoj konsideras ĉi tiujn dunaskitojn identaj je tondro kaj fulmo, kaj estas evidente, ke la nomo por la tondra kojno de la diaĵo Thor povus esti derivata de la sama radiko, ĉar la martelo de Thor „miOlnir“ signifas simple: frakasanto. Ankaŭ ĉe

— paĝo 14 de la PDF —

24

la slava popolo estas „molnija“ unu nomo de la fulmo kaj en la serbaj liedoj (popolkantoj) estas parolate pri „mŭnja“, kiel fratino de „gro m“, la tondro, kaj ŝi fariĝis mitologia persono.

Krom ĉi tiuj muelistoj de la heroa tempo ekzistas ankaŭ alia giganta paro, konita je la nomo „aloaden“: Otos kaj Ephialtes. Pro fero ili turumis la monton Ossa sur la monton Olymp, kaj la Pelion sur la Ossa(on), kiel duan turon ĉe Babel, por supreniri al la sidejo de la dioj. Ili estas superataj,

venkataj de Apollo. La nomo de ĉi tiuj gigantuloj estas simile signifa kiel

la nomo de la „meliones“. Ĝi estas derivata de „aloe“ aŭ „aloa“, draŝejo, kaj signifas „draŝistoj“. La demando pritraktota estas, ĉu „alo e — draŝejo kaj „aleuron“ aŭ „ta aleura“ — tritikfaruno, estas redukeblaj al la radiko „mal“ = „mar“. Kelkfoje oni asertas, ke grekaj vortoj pro la belsoneco alprenas komencan „m’on“. Tio neniam estas pruvita. Sed tio estas pruvebla per diversaj analogioj, ke grekaj vortoj, origine komenciĝintaj per m’o,okaze lasis forfali la m’on. Tio sendube estas perforta ŝanĝo kaj krom tio tia, kia ŝajne fariĝis sen iu ajn fiziologia devigo, ĉar certe ne estas pli malfacile, komencan nion elparoli kiel komencan vokalon.

Malgraŭ ĉi tio ekzistas manko da analogiaj ekzemploj; kaj ankaŭ analogioj devas gvidi nin. Tiel la vorto „moschos“, delikata, suka burĝono, ankaŭ ekzistas kiell „Oschos“ aŭ „osche“ (aŭ „Oschos, osche“), juna branĉeto. Anstataŭ „mia“ (unu) oni trovas en Homero »ia“; ja eĉ anstataŭ la vorto „aleŭron“ (tritikfaruno) estas citita de Helladius alia formo: „maleuron“.

Komparante la grekan lingvon kaj la latinan lingvon oni trovas, ke tio kion la latinoj nomis „mola“ (nome: pistitaj grajnoj de spelto — botanika nomo: Triticum spelta —, kiuj miksite je salo, estis disŝutataj sur la oferotajn bestojn), nomiĝas ĉe la grekoj ovhsw. aŭ 6442:, kvankam ĝi indikis ĉe ili pistitajn hordegrajnojn. Pro tiuj ĉi analogioj oni estas prava supozi la eblecon, ke forfalas en la greka lingvo la komenciĝanta „m“; kaj oni povus derivi la nomojn „meliones“ kaj „aloadai“ de la radiko „mar“, Sed se la meliones kaj aloadai fakte devenas de la radiko „mar“, oni ne povas dubi, ke la nomoj Mars kaj Ares, la kaptitoj dela „aloadai“, venis el la sama fonto. En la sanskrita lingvo liveras la radiko „mar“ vorton por la ventego, nome: „marut“, laŭvorte: frakasanto, pistanto. Ankaŭ estas facile, en: la karaktero de la »„marut’oj“ (la kunuloj de „Indra“ ĉe lia ĉiutaga batalo kun Vritra) malkovri la ĝermojn de la ideoj pri militemaj diaĵoj. La sama radiko sufiĉe klarigus la latinan „Mars“ (Mars’on), kaj — se oni rilatas je la ŝanceliĝanta karaktero de la komenca »m“ — ankaŭ la grekan vorton Ares, Areos. „Marmar“ kaj „Marmor“, malnovlatinaj nomoj por „Mars’o “estas duobligaj formoj, kaj en la oska vorto „MZ mers“ la r en la duobliga silabo malaperis. „MAVoOrs“ estas pli malfacile klarigebla, ĉar ne estas pruveble en la latina lingvo per iu ajn ekzemplo, ke „m“ en la mezo de vorto estas aliformigita je „v“.

kvan kim etimologie neniu malfacileco ekzistas, la indan formon kaj toioj = lat. formon por „Mars’o“ kaj la grekan formon por Ares pertis sat poke veran radiko, tamen nek en la marsfablo nek en la areska ado entaj aludoj ekkoneblaj, kiuj komprenigas la diaĵon kiel A Sr paat je la ventego. Mars en Romo kaj Ares en Thracien alprenis Pei mane Aoro € Superaj ŝirmdioj, kvankam ilia adorado restis limigite sur

g J teritorioj. La sola kuniga ero inter la klasikaj diaĵoj Mars kaj

25

Ares kaj la indaj marutoj estas ilia militema karaktero; kaj se estas perceptata Indra’o kiel venkinto de la vintro, kiel lum-dio, subiganta la mallumon, kiel konstanta venkinto de la batalo kontraŭ la malamikaj naturpotencoj, tiam Indra’o, la gvidanto de la marut’oj, kiuj agas kiel lia armeo, alprenas similecon pli ekkoneblan kun Mars (la printempa dio, la donacinto de la fekundeco, la detruinto de la malbonaĵo. Ĉe Ares ekkonis Preller, ne iel pensante je la parenceco inter Ares kaj la marut’oj, la personiĝon de la ventado kaj de la bruado en la atmosfero.

Gis nun la derivaĵoj, senpere devenigitaj de la radiko „mar“, estas esploritaj, sed ne estis konsiderataj la diversaj aliiĝoj de la radiko mem. Tio estas afero tre grava, kvankam samtempe la malfacileco kaj melcerteco fariĝos pli grandaj.

Max Mueller diras, ke multaj el la radikaro sanskrita evidente estas derivaĵoj. Ekzemple el „yu“ (kunligi) formiĝas „yudh“ (interbatali, mane batali) kaj yuj (kunigi). Ci tie j kaj dh estas evidente konsonantoj, modifantaj, pli malvaste limigantaj la signifon, do koncizigantaj signoj, kiuj mem origine posedis ian signifon. Alia radiko „yaut“, en la senco: kunigi, kunglui, same estas konjektebla kiel idioma formo de „yuj“.

Kiel el „yu“ formiĝas „yudh“, tiel fariĝas el „mar“: „mardh“ aŭ »mridh“, kaj ĉi tiu radiko sanskrita ekzistas je la signifo: detrui, mortigi; pro tio: „mridh“ = malamiko. | ““Kielel „yu“ naskiĝas „yuji“, tiel fariĝas el „mar“: „marj“ aŭ mrij. Ci tio estas radiko, oftege troviĝanta. Gi signifas: froti, sed ne kun la akcesora signifo de la detruado kiel „mridh“, sed kun la ideo: purigi. Tio estas la kutima signifo de la radiko „marj“, aŭ „mrij“ en Sanskrito, ke ĝi klarigas la nomon por kato, nome: „mĉrjara“, laŭvorte: la besto, kiu . ĉiam frotas kaj purigas sin. En la greka lingvo oni trovas la vorton „omorg-nY-mi“ (viŝi) en simila signifo.

Sed ĉi tiu ĝenerala signifo ankoraŭ pli speciale estas limigita en la lingvoj grek., lat., germ., slava. Sanĝinte r je l, oni formis la radikon „malg“, kio signifas: froti aŭ tuŝeti la mampintojn de la bovino, t.e. melki. Por tiu ĉi esprimo la grekoj posedas la formojn: melgo kaj amelgo; la latinoj: mulgere. En la malnov-alt-germana lingvo troviĝas la substantivo: milchu (nun: Milch = lakto) kaj ties verba derivaĵo kun la signifo: melki. Milk (angle) = melki kaj lakto. En la litova lingvo signifas: milzti — melki kaj tuŝeti. Ĉi tiuj du parencaj signifoj estas en la latina lingvo distingitaj per „mulgere“ (melki) kaj „mulcere“ (froti, tuŝeti (iomete kaj delikate), trope: mildigi, trankviligi, ĝojigi, karesi).

(Daŭrigota). Hugo Dreusicke, Kassel (Germanujo).

Vartu

abonantojn per Ont.

— paĝo 15 de la PDF —

26

Ĉefkunveno de la Saksa Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj en Meissen la 4-an de Novembro 1928.

Okaze de la ĉefkunveno de la Saksa Ligo Esperantista en Meissen, Hamburger Hof, la Saksa Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj okazigis en la sama kunvenejo ankaŭ sian ĉefkunvenon. Multaj geinstruistoj partoprenis ĝin, inter aliaj ĉeestis ankaŭ super-registara-konsilisto s-ro Calletsch, kiu reprezentis la ekonomian ministerion, super-lernejkonsilisto D-ro Kraner kiel reprezentanto de la instruministerio, lernej-konsilisto D-ro Trogel, prof-o D-ro Dietterle, la direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana Regno, lernejkonsilisto D-ro Kretzschmar, D-ro Riedel de la Pedagogia Instituto-Dresden, k-o Klemm, reprezentanto de la Saksa Instruista Asocio kaj superinstruisto Lukas kiel reprezentanto de la distrikta instruista asocio Meissen. Saluton sendis k-o Malmgren-Stockholm por la svedaj geinstruistoj

Posttagmeze je la 3-a lernejestro s-ro Hahn-Gohlis, la prezidanto de la asocio, malfermis la kunsidon kaj salutis la ĉeestantojn. Post akceptita tagordo oni eniris ĝin kaj s-ro Hahn faris la jarraporton, precipe menciante la grandajn progresojn dum la lasta jaro rilate la publikan ŝatadon de nia movado. La instruministerio donis al la asocio monhelpojn (en la lasta jaro 400 germ. mk.; nova petskribo pri 1200 germ. mk. por dumvintraj instruistaj kursoj estas ankoraŭ ĉe la ministerio), por okazigi geinstruistajn kursojn. Kiel pluan sukceson li menciis, ke estonte la lernejkonsilistoj de si mem okazigos oficialajn geinstruistajn esp.-kursojn, kiujn tute pagos la ministerio. Tiaj kursoj ekz. komenciĝas nun en Dresden Il, Leipzig II, Dippoldiswalde, Auerbach kaj Grossenhain baldaŭ sekvos. La Saksa Geinstruista Asocio, en ties jarraporto oni povas legi la kompletan jarraporton de mia esp.-asocio, konsentis en ĉi tiu jaro monhelpon de 150 germ. mk. En 14 distriktunuiĝoj oni faris paroladojn pri Esperanto. Krom la instruistaj esp.-kursoj aprobitaj de la ministerio oni okazigis 15 geinstruistajn kursojn, aranĝitaj de la Saksa Esp.-Asocio. Tre grava estas la fakto, ke en la Pedagogia Instituto, la akademio de la estontaj popolinstruistoj, ankaŭ ekzistas esp.-kursoj, gvidataj de nia meritplena membro s-ro D-ro Riedel. Dum la raportjaro 28 geinstruistoj faris esp.-ekzamenon. Precipe tre favora estis la sintenado de la saksa fakgazetaro rilate nian movadon, kiu bone helpis nin en nia laboro. Tial s-ro Hahn en la raporto esprimis apartan dankon al la redaktoroj de „Leipziger Lehrerzeitung“ “kaj „Sichsische Schulzeitung“. La membronombro dum la. raportjaro kreskis de 282 ĝis 326. Tiun progreson ni dankas preskaŭ senescepte la personan varbadon kaj propagandon. La raportinto finis dirinte, ke ni povas esti kontentaj kun la evoluo de nia movado kaj ke ankaŭ rigardo en la estontecon rajtigas bonajn esperojn. La jaro 1929 estu por ni la jaro de vigla varbado kaj la

tasko de ĉiuj estu helpi, ke la valoroj, kiujn enhavas nia movado, aperu baldaŭ en la ĝusta lumo.

Post la jarraporto S-ro Schonherr-Dresden donis la kasraporton, dirinte, ke la elspezoj necesaj dum la jaro ja estis tre grandaj, sed ke aliflanke ni

TAN Zenas. dekuraĝigi, ĉar ni povas atendi ankoraŭ monhelpojn, kiuj

Kiel tria punkto sekvis la elekto de la estraro. La kunvenintoj atestis

denove la malnovan estraron, nur elektinte novan protokolanton.

:

27

La kvara kaj plej vigle pridiskutita punkto estis: La Germana Instruist- Kunveno en Dresden 1929. La raportinto estis lernejestro Schneller-Leipzig. La temo „La lernejoj en servo de interkompreniĝado de la popoloj“ estas konsiderinda por la E.-instruistaro. La Sveda Geinstruista Unuiĝo proponis laborplanon pri tiu ĉi temo, kiu interalie proponas akcepton kaj instruadon de internacia mondhelplingvo. Ja ankaŭ la internacia unuiĝo de la naciaj geinstruistaj unuiĝoj rekomendis sal siaj membroj la studadon de la mondhelplingva problemo kaj petis ilin progresigi tiun demandon. Pro tio la E.-instruistaro deziras parolonton por la parto koncernanta Esperanton. Ankaŭ estas projektata ekspozicio, kiu montru la rilatojn inter infano, instruisto kaj la aliaj popoloj. Flugfolio „E. kaj la popolpacigo“ estu disdonota inter la partoprenontoj. Cefpunkto devas esti, ke oni ekkonu dum tiu ĉi kunveno kaj dum la preparontaj laboroj en la distriktasocioj, ke E. estas valora kaj efika instruilo por la pacigo de la popoloj.

Pri la „Internacia Situacio“ raportis prof. D-ro Dietterle. Li montris, ke la grandaj internaciaj asocioj instruistaj kaj edukaj, kiuj ĉiuj celas „novan edukon“ por la nova generacio, jam sentas kaj baldaŭ pli klare sentos la necesecon de internacia helplingvo: 1. pro la malfacilaĵoj de la diverslingveco en siaj kongresoj 2. pro sia ĉefa celo mem, kiun Esperanto povos tre bone subteni. En iliaj kongresoj oni jam parolis, eĉ rezoluciis pri mondhelplingvo. (vid. la artikolon en ĉi tiu numero „la tempo estas matura“ !) lli estas oficiale politike neŭtralaj, same kiel TAGE kaj IPR, kies anoj cetere havas plenan liberecon aliĝi persone al la organizacio, kiu ŝajnas al ili la plej taŭga, kaj propagandi en ili laŭplaĉe. TAGE subtenu oficiale la nomitajn internaciajn asociojn, partoprenu iliajn kongresojn kaj la saksa instruistaro Esperantista, kiu ĝis nun estis la bazo por la laboroj de TAGE kaj IPR, faru la unuajn paŝojn, por kun helpo de ĉiuj TAGE-anoj eluzi la novan internacian situacion. UEA kaj SAT, komprenante ĝin, certe rezignos al la kongrespartopreno de tiuj kolegoj, kiuj dediĉas sin al la nova laboro, kiu estos fruktodona por la tuta Esperanto-movado. Oni unuanime akceptis la ideojn de la referinto kaj lian proponon, plue pritrakti la demandon de la Geneva kongreso de la World Federation kun Prof. D-ro Bovet. Samtempe oni konstatis, ke pedagogia semajno antaŭ la kongreso en Budapest, proponita de k-o Malmgren-Stockholm, ne estos tiom grava, kiom la partopreno en Genevo. Plue oni decidis sendi salut- kaj dankleterojn al s-ino Morris por IALA kaj al Prof. D-ro Bovet.

Sekvis la raportoj pri IPR kaj TAGE. La redaktoro de IPR skizis per malmultaj vortoj la laboron dum la 3 lastaj jaroj, precipe menciante, ke mankas ĉiam ankoraŭ la kunlaboro de la popolinstruistaro, precipe de la eksterlandaj geinstruistoj. Tial la revuo ne jam estis tio, kio ĝi devas esti: la spegulo de la internacia lerneja kaj geinstruistara vivo. Fine de sia raporto li oficiale redonis la oficon de redaktoro al la asocio, kaj nome pro loĝejaj malfacilaĵoj, kiuj ne plu permesas al li plue sen saneca domaĝo plenumi ĉi tiun ampleksegan laboron.

K-o Goldberg-Leipzig raportas pri TAGE kaj IPR. La abonantaro de IPR en 1928 kreskis de 630 ĝis 800! La bilanco 1927 estis 1974.72 M. Al la presejo estas pagitaj 1245,13 M, por poŝtelspezoj 34940 M, por redakciaj £Ispezoj 62,10 M, por 5100 gazetkovertoj 81,440 M, por skribmaŝino de la administrejo (partpago) 45 M, por 2 delegacioj al packonferenco Praha

— paĝo 16 de la PDF —

28

40 M, por aliĝo al Internacia Eduka Oficejo-Ĝenevo 14 M i Ĵ 137,69 M. Komisiite de la grupo Leipzig E Robert Riuber kaj KAN reviziis la kason kaj konstatis ĝian ĝustan ordon. La bilanco 1928 proksimiĝos aŭ eĉ superos 3000 M. d iĝis j

La saksa asocio denove komisiis la Naŭ Leipzig, fine ra VA ta la kason. Post la revizio la bilanco 1928 aperos en IPR. La akcia ŝuldo de IPR en 1925 estis 42290 M. Dum 1927 estas repagitaj 55 M, 1928 152,50 M. Restas ŝuldo de 215,40 M, kiuj estos repagataj dum 1929 kaj 1930 Valoraj kritikoj pri IPR alvenis de Andreo Ĉe kaj de kolego Roosdorp kiuj akcentas la necesecon de kunlaboro de ĉiulanda instruistaro. Por pli bone solvi la grandajn taskojn de IPR kaj por krei pli vastan rondon da res-

pondecaj kunlaborantoj k-o Goldberg proponas elekton de gazeta komitato.

Tiu komitato ankaŭ ekzamenu, kiun rekompencon ni povas doni al la re-

regvalas “i al la administranto, kiuj ĝis nun tute senpage faris tre grandajn

La taskoj de TAGE tiom kreskis, ke necesi$ i i : (E eskis, ĝas speciala sekretario, sam 1 rkemitalo, Gi estu en la distrikto de la sekretario kaj interrilatu Kila a internacia direkta komitato. Ĝi preparu jenan ŝanĝon de la regularo de

“Ko ka imirisyrado). En sia ĉefkunveno TAGE elektas sian estraron

S. 3 ; FN voldug i MA ; ENCO, ) eoj kiu en sia distrikto zorgu pri 2 vicprezidantoj daŭre kun-

b) redaktoro de IPR,

c) sekretario de TAGE,

d) administranto de IPR,

e) laborkomitato en la distrikto de la sekretario,

1) direkta komitato el minimume 5 diversnaciaj membroj. b—f povas esti elektataj de komisiita Nacia Asocio.

La nova komitato tuj interkonsiliĝ i ; ) ĝu pri la propono de ICK TAGE partopreni la subskribkolektadon „Esperanton i kir lemejoj mi

Post 6-jara laboro en la administracio de IPR k ‘ : l -o Goldberg transdona sian oficon al la saksa asocio por nova elekto. La ĉeflkunĝdrio. komisias la

grupon Leipzig: . elekti novan administranton,

elekti la proponitan gazet- kaj ekzekutivan komitaton, elekti sekretarion por TAGE,

prepari novan Esperanto-lernolibron por infanoj.

Mesko NO: jel

Fine de la kunveno la i imi L ; ( prezidanto esprimis la koran dankon de la asoci al k-o Ludwig por lia 3-jara redaktado de IPR. Granda ĝojo renaj! kial

estas anon E i i i redakcion promo D-ro AULI (Pedagogia Instituto Dresden) surprenos la

29

Internacia Lerneja Servo. (W. Hahn, Gohlis-Dresden.)

Estas konate, ke tre multaj gekolegoj uzas kiel efikan helpilon por la esp,-instruado la esp.-korespondadon. Kiu instruis Esperanton al infanoj, tiu spertis, kiel forte la peresperanta korespondado instigas la infanojn al noya fervoro, kiel ĝi plivastigas la infanan horizonton, kiel ĝi kreas la efektivan fundon al la propaca eduko.

Multaj gekolegoj havigis al si la adresojn por la interŝanĝo helpe de la Internacia Lerneja Servo, fako de Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj. Sinjoro Richard Miller, Auerbach i. Vo., Kaiserstr. 53, Germanujo, la administranto de tiu ĉi praktika institucio, povis servi jam al multaj gekolegoj en diversaj landoj perante la adresojn de esp. klasoj, gelernantoj kaj instruistoj.

Tamen la bona institucio ŝajne ne estas ĉie konata, ĉar oni ofte legas en esp. gazetoj, ke gekolegoj varbas korespondantojn por siaj gelernantoj per anoncoj. Tio estus tute ne necesa, se la diversnaciaj gekolegoj uzus pli ol ĝis nun la helpon de 1. L. S. Estus ankaŭ tre rekomendinda kaj helpus multe al nia movado, se ne nur gekolegoj serĉus infanadresojn por siaj gelernantoj per I. L. S., sed ke ankaŭ geinstruistoj anoncus sin pretaj, korespondadi kun diversnaciaj infanoj. Tian plej konvenan helpon ni ĝuis ĝis nun badaŭtinde nur tre malmulte. Mi dankas ĉi tie al skotaj, anglaj kaj svedaj gekolegoj.

Eble per miaj vortoj la institucio de I. L. S. fariĝu pli konata kaj estu plimulte uzata ol antaŭe, por ke la Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj, kiu ricevas monhelpon de la Saksa ministerio, povu labori plej sukcese por la progreso de Esperanto en la lernejoj.

kx

Helpu, Gesamideanoj.

La granda gazeto semajna „Griine Post“ publikigis en sia „Porinfana gazeto“ en la lasta tempo simplajn esperantajn tekstojn, laste 30. 9. en n-ro 40 (de W. Hahn, lernejestro, Gohlis-Dresden). La redaktoro de tiu ĉi parto „Onklo Jo“ ricevis multajn kartojn kaj leterojn de gesamideanoj, sed tamen la nombro ne estas tiel granda, ke pergazeta esperanto-kurso ŝajnas necesa aŭ rekomendinda. Por ke la intereso de la grava gazeto (eldonkvanto 750(000, Ullstein!) ne malkresku, la gesamideanoj, precipe gejunuloj, esp.-klasoj kaj instruistoj, skribu kelkajn vortojn, petante „esp.-angulon“ aŭ pluajn artikolojn. Adreso : Onklo Jo, Griine Post, Berlin SW. 68, Kochstr. 22-26. — Skribu tuj! Via malgranda servo estas tre grava por la progresado de nia movado!

k

Germana Kongreso de la Lernejaj Kamparhejmoj.

Se mi tradukas la germanan vorton „Schullandheim“ en Esperanton per, »lerneja kamparhejmo“, mi do unue devas klarigi, kio estas tio. La kamparhejmo estas domo aŭ barako troviĝanta en aŭ ĉe vilaĝo, kiu servas al iu

— paĝo 17 de la PDF —

30

grandurba lernejo por edukaj, instruaj kaj refreŝigaj celoj. Tiaj hejmoj, k diversspecaj, ekzistas en la plej diversaj regionoj de Gerŭikiojo, Entute ku 186, el kiuj 122 apartenas al mezgradaj lernejoj (liceoj ktp.)). Oni komprenos ĉi tiun institucion plej bone, se oni komparas la diversajn formojn.

Jam dum la milito komencis instruisto kun sia grupo de rofesiaj janoj (metallaboristoj) ĉi tiun laboron en Hamburgo. Ili Dulce ao] 20 arojn enmeze de herikejo norde de la urbo je unu distanco de unuhora piediro ĉe la bordo de rivereto Tarpenbeck. Al ĉi tiu kampo ili nun iris ĉiudimanĉe kaj „propramane konstruis barakon, sufiĉe grandan, ke la klaso povis sidi en ĝi ĉirkau tabloj kvazaŭ en sia komuna hejmo, ludante, kantante konversaciante. La aranĝo trovis subtenon de la profesilerneja administrejo kiu pruntaĉetis pli da kampo ĝis 55 hektaroj, el kiu ĝi kreis junularan

arkon kun s i 16 ; l LE Akita pon kampo, vadejo kaj ĝardena teatro. La plejmulto tamen restis

Sur ĉi tiu areo evoluis tuj post la milito pli vigla laboro. Estis de malsato, de mankanta pano kaj nutraĵo, klam riu malgrandaj katoj nutraĵo estis posemajne almezuritaj al ĉiu regnano. Tiam la infanoj en la KINO estis palaj kaj malfortaj ambaŭrilate, korpe kaj energie. La gepatroj i la instruistoj de kelkaj popollernejoj sin turnis al la profesilerneja ldministrejo kaj Subpruntis de ĝi parton de la areo ĉe la Tarpenbeck. lli tien iris, konstruis sur sla parto ankaŭ barakon, fosis kaj provis kulturi nutroplantojn. En ĉi tiuj gardenoj ankaŭ la infanoj laboris kaj ricevis malgrandajn personajn bedojn. Ĉi tiuj ĝardenoj en la sekvintaj jaroj malaperis escepte de unu. Sed la barakoj de la lernejoj restis. Ili estis pligrandigataj lj Jaro per laboro de la gepatraro. La patroj tiem iris kaj laboris a ke hodiaŭ ĉiu barako entenas dormsalonon kun 35-50 puraj litoj tagsalonon kun tabloj, benkoj kaj seĝoj, kuirejon kun fajrujoj, ban- kaj lavkarp: kun sufiĉe da lavujoj, apartajn ĉambrojn por la instruisto, por OO orla kuiristinoj, Ciuj ĉambroj estas sufiĉe grandaj. Ekster hejmo “Ŝe iuu E emi SJ troviĝas necesejo. La tuto estas la kampar-

Similaj hejmoj sin trovas en ĉiuj direktoj ĉiuj

l l / j de la urbo. Sed ne ĉiu

ko AN traŭe la plej maltaj estas malnovaj vilaĝaj domoj, KEKO de

ki is oteloj, kiujn la patraroj alikonstruis konforme al la nova celo. Sed

us per “manlaboro kaj bonaj konsiloj la gepatraro helpis kaj helpas, sed aŭ per ĉiumonataj kotizoj en meza alteco de 30 germ. pfenigoj.

Kion nun la lernejoj faras en siaj heimoi i ti ; ATAS =w aj hejmoj? lli tien sendas laŭ antaŭ saborita. plato la klasojn. Ciu instruisto kun sia klaso iras en la Kao A a = tri semajnoj. lli tio plene loĝas dum ĉi tiu tempo. Ĉiu infano Sas potagan pensionon de 1 ĝis 2 germ. mk. Malriĉuloj estas helpataj de

Tiaj kamparhejmoj : ; |] de Hamburgaj 1 ioj i ; al ra ga| lernejoj ekzistas nun 21 snuagradaj popollernejoj. Krome ekzistas ankoraŭ 8 Hejti beraj,

31

apartenas al apartaj lernejoj, sed al societoj, kiuj ludonas ilin por du an tri semajnoj al po unu klaso de iu lernejo, kiu petas pro ĝi, ĉar ĝi ne posedas propran kamparhejmon. ]

La idealo en la Hamburga movado estas la propra hejmo de la unuopa lernejo, kiu estas la zorginfano de la lernejo kaj kunligas la gepatraron kun la instruistaro per tio ke ĝi devigas ilin kunveni por konsili, por labori, por festi pri, pro kaj en la hejmo.

La lerneja administrado de Berlin iras aliajn vojojn. Tie ili postulas pro pedagogiaj kaj sanitaraj kaŭzoj restadon en la hejmo de minimume tri semajnoj. La urbo kreas hejmarojn en arbaro kaj herikejo, en kiuj la diversaj hejmoj estas tiel situigataj, ke la klasoj ne ĝenas unu la alian. Sed la tuta kolonio havas unu centran kuirejegon. La potaga pensiono estas 1,70 germ. mk , de kio la urbo pagas 1,00 germ. mk. lom pagas la asekuraj societoj por malsanuloj; la reston pagas la gepatroj. La urbo celas, konstrui minimume po unu hejmon por ĉiu kvartalo.

Ekzistas ankoraŭ aliaj projektoj, ekzemple tiu de interŝanĝo de la hejmoj de lernejoi de diversaj urboj, tiel ke la infanoj ankaŭ konatiĝu kun aliaj regionoj, gentoj kaj moroj de sia patrujo. Interŝanĝo de hejmoj de diversaj landoj servus al la homara edukado.

Por lernejaj kamparhejmoj oni laboras precipe en la industriaj regionoj, krom Hamburg kaj Berlin en Saksujo, en Rhejnlando kaj en Frankfurt. La reprezentantoj de la hejmoj kunvenis en Hamburgo dum la unuaj tagoj de Oktobro, priparolis siajn spertojn kaj montris kiom ili jam atingis.

F. Kraus-Hamburg.

x

El Jugoslavio.

La 11. de Aŭgusto 1928 okazis en Mariboro la ordinara jarkongreso de la Asocio de Jugoslavaj Geinstruistoj. Estis priparolitaj nur la plej gravaj administraciaj aferoj, ĉar pro la koincidinta morto de la politikisto Stjepan Radiĉ oni mallongigis la kongresan programon por honori la mortinton ebligante al la kongresanoj, partopreni la solenan enterigon. Tiun honorigon flanke de l instruistaro la fama mortinto vere meritis jam kiel persista kleriginto de J’ vilaĝa popolo kaj iama ministro de l’ Publika Klerigo, sur kiu posteno li ankaŭ progresigis la esp. movadon ĉe ni; li enkondukis devige Esp-n en la Superan Komercistan Lernejon en Zagreb. Kiel amiko de Esperantismo, li mem estis Esperantisto, en diversaj okazoj publike li prenis partion por Esperanto, kaj sia voĉo estis konsiderinda.

Ivo Rukavina, Zagreb.

Laj

Lerneja vivo en Jugoslavio. ‘

Laŭ leĝo de popolinstruado la lernado en nia lando estas senpaga kaj deviga por ĉiuj infanoj de 7 ĝis 14 jaraj. Instruado en popollernejo daŭras ordinare 4 jarojn. En ĉiu vilaĝo ekzistas lernejo kun pleje malpli ol 30 gelernantoj kaj unu instruisto. Tiuj popollernejoj estas plej ofte tre mizeraj

— paĝo 18 de la PDF —

32

ejoj, en kiuj oni ne povas instrui. Krom tiaj oni havas tre modernajn lernejojn. Malgraŭ la laŭleĝa instruado estas deviga, 40419 de la tuta infanaro ne vizitas lernejon. Tia nedezirata stato de niaj lernejoj devenas el la senzorgeco de politikistoj.

La lernejo estas ŝtata, sed la komunumo estas devigata subtenadi ĝin. La komunumo donas: 1) ejon por lernejo, 2) ejon por instruistaj loĝejoj, (konsistas el 2 ĉambroj kaj kuirejo), 3) hejtaĵon por lernejo kaj instruistoj, 4) ĝi zorgas pri ceteraj bezonoj de la lernejo kaj aĉetas la tutan oficejan materialon.

La instruistaron pagas la ŝtato tiamaniere:

1,2,3 jaroj de ofico : : 1221 din. SIONO RAN KSOSNEKTEO ; : : ; ASNO AO Je VIUN AID BAŬSO INUS IMIS, 9 ARIES Po NOMA MLN POM 195, UMEO UA SEKO Ko kl, E AE DA ER, 13, 14 Kek ik ; ; k : OMS PELON 15 SAkzk 4), ; : S Ĵ Lk :151940″5), SOIIS. ui rARlo tubon ruo lilia SODO; 19, 20 E MASS KO a Kas 21 KANADAJ, So beda ki la ODO Oo p anI ; A ĝ : ~i s2365 3 ENDON DT e 1A ; ; : Ĵ EU ZATO, Pj fumo Mes. LI RENAS p P ; ; : 2a p2070

(Uzona dolaro valoras 56 dinarojn.)

Por ĉiu infano ĝis la 16-a jaro la patro ricevas 150 dinarojn pomonate. Se instruistino estas edzino de instruisto aŭ alia ŝtatoficisto, ŝi ricevas 400 din. malpli pomonate ol kiel needziĝinta. Pro tio la tuta instruistaro multfoje protestis sensukcese.

Kiu ĉe ni volas esti instruisto devas ellerni: 4 klasojn de mezgrada lernejo kaj porinstruistan lernejon ankaŭ 4 jarojn.

Estis tute necesa, ke la instruistaro en nia lando organizis sin, sed la organizacio ne povas stari sur sindikata bazo. Ni havas departementajn, regionajn kaj tutlandajn asociojn. La lasta estas Jugoslava Instruista Asocio. (Jugoslovensko Utiteljsko Udruzenje.) Unufoje ĉiujare la prezidanto, ankaŭ instruisto, elektita por unu jaro, invitas la landan kongreson. Tiuj ĉiujaraj kongresoj estas grandaj manifestacioj de potenco de jugosiaviaj geinstruistoj. Ne ekzistas statistiko pri nombro de geinstr-oj en nia lando, sed oni opinias, ke ni havas ĉirk. 22.000. –

La instruista asocio eldonas semajnan gazeton „Publika Instruado“ (Narodna Prosveta), kiu havas informigan karakteron, kaj pedagogian revuon „Instruisto“ (Uĉitelj), kiu aperas monate kaj enhavas multe da sciencajn, psikologiajn kaj pedagogiajn artikolojn. La plej bona instruista revuo estas „Instruista Fajrero“ (Uĉiteljska Iskra), kiun eldonas amikoj de libera lernejo.

La «uta geinstruistaro en Jugoslavio vivas en granda mizero; la salajro estas malgranda kaj la elspezoj tro grandaj. Ne ĉiu instruisto povas vivsubteni Sian familion pro tro altaj „prezoj por la vivbezonoj. La burĝa politika potenco estas granda kaj ĉiam ĝi kontraŭstaras la liberpensulan ge-

instruistaron, kiu deziras plibonigi la malfacilan staton kaj batalas por libera lernejo kaj kontraŭ klerikismo. Ŝ :

ko LI VI

3

Neniu inter ŝtatoficistoj kaj instruistoj povas aparteni al partio, kiu agas kontraŭ la nuna ŝtata ordo kaj ŝtato. Ne ŝajnas, ke la malfacila stato de

„iugoslavia instruistaro pliboniĝos.

R. Kostiĉ, Jugoslavio.

Kk

La Konferenco de la Estraroj de l Geinstruistaj Asocioj de Baltaj Statoj rekomendis la uzadon de Esperanto.

La 28-an de Junio en Tallinn (Reval) dum la kongreso de geinstruistoj de baltaj ŝtatoj, s-ano A. Audova, privat-docento de la universitato de Tartu (Dorpat), en sia parolado pri la pacifista rolo de la lernejoj rekomendis uzadon de Esperanto. La sama kongreso, pridiskutinte la demandon pri la oficiala lingvo de interrilatoj inter la geinstruistoj, konstatis ke la kono de l rusa lingvo en la baltaj ŝtatoj malpligrandiĝas kaj ke la lernejoj ne donas al la lernintoj sufiĉan konon de la germana lingvo. Pro tio la kongreso komisiis al la estraroj de ĉiuj tutlandaj geinstruistaj asocioj detale pridiskuti la demandon kaj definitive elekti unu el la lingvoj rusa, germana kaj Esperanto.

La 21-an de Aŭgusto en Kaunas (Kovno) okazis la konferenco de la estraroj de la asocioj. La estonia. delegitaro subtenis Esperanton. Estis decidate turni la atenton de la geinstruistoj al tio, ke nun ankaŭ Esperanto povas esti bona kaj utila rimedo por interrilatoj inter la geinstruistaro de diversaj landoj. El Heroldo, n-o 37.

kuo

La Movado en Estonio. — Tartu’a Geinstruista Asocio por Esperanto.

Printempe ĉi-jare la estraro de la instruista asocio de l’ distrikto Tartumaa invitis s-anon A. Saul por fari paroladon pri Esperanto en la jarkunveno de la asocio. Multe klopodis por tio asociestrarano J. Muska kaj la estro de la distrikta lerneja administracio P. Uiga. En la rezolucio oni rekomendis la instruon de Esperanto en lernejoj kaj someraj instruistaj kursoj. Dank’ al favora rilato de s-ro Uiga estis aranĝata somera rapidkurso por geinstruistoj. La kurso sukcesis. La esperantistaro ne miros pri tio, ĉar la kurson gvidis nia fama pedagogo kaj senlaca propagandisto Andreo Ce, speciale invitita el Svedlando. Dank” al lia granda talento la nombro de la kursanoj konstante kreskis kaj, komenciĝinte per 40 personoj, finiĝis per 68. Kaj la instruistaro ne nur lernis dum la elementa kurso, sed zorgis ankaŭ pri la daŭrigo de la lernado.

Grupo de instruistoj, forveturontaj al siaj vilaĝaj lernejoj, petis aranĝi specialan daŭrigan rapidkurson; por helpi al aliaj kursanoj oni starigis specialan komisionon, konsistantan el s-anoj K. Feldmann, A. Saul kaj E. Nurm.

Vidinte la sukceson de la kursoj, la Tartu’a Popola Universitato decidis enkonduki en sian lernoplanon Esperanton, aranĝante unu elementan kaj unu daŭrigan kursojn. La kursojn gvidos H. Seppik kaj A. Saul.

(El Heroldo, n-o 37.) R.Aso.

k

— paĝo 19 de la PDF —

34

Internacia Pedagogia Kongreso de la

Mondfederacio de Edukasocioj (fondita en San Francisko) 25. Julio ĝis 4. Aŭgusto 1929 en Ĝenevo.

Kelkaj miloj da kongresanoj!

Esperanto estos diskutata kaj eble aplikata !

TAGE (Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj)

partoprenos kaj alvokas ĉiujn Esperanto-instruistojn :

Venu al Genevo!

Anoncu vian aliĝon ĉe M, Goldberg, Leipzig- Oetzsch, Im Lumbsch.

Internacia Pedagogia Kongreso de la Internacia Laborrondo por Nova Edukado 8.—21. Aŭgusto 1929 en Helsingor-Danemark. Esperanto estos aplikata!

TAGE sendas delegitojn kaj ankaŭ tien invitas la Esperanto-instruistojn.

Anoncu vian aliĝon ankaŭ al M. Goldberg, Leipzig- Oetzsch, Im Lumbsch.

TAGE rapide kreskis en la jaroj 1927 kaj 1928 de 511 ĝis 800 membroj.

La nuna situacio postulas, ke ĉiu Esperanto-instruisto aliĝu kaj legu ĝian oficialan organon Internacia Pedagogia Revuo.

35

DIVERSAĴOJ. Nova Administranto de IPR!

Fine de la jaro kolego Karl Krober, Weststr. 4, Riesa-Saksio, afable surprenos la administracion. La ĝisnuna administranto daŭrigos siajn laborojn kiel sekretario de TAGE.

Saksoj sendu sian kotizon al k-o Schonherr-Dresden, Germanoj al k-o Spange-Leipzig, Ne-germanoj al k-o Krober-Riesa.

Akcioj validaj por 1929.

Jenaj akcioj validas kiel abonpago por IPR 1929: n-o 7-Achilles, 10- Dŭhring, 13-Mŭller-Freital, 16- Leichert, 22-Michael, 25-Meisgeier,28-Schroder, 31-Neuber, 34-Heinrich-Potsdam, 37-Krienitz, 40-Freygang, 43-Pietzsch, 46-Krimer, 49-Kofler, 52-Bieg, 55-Boubou, 58-Staudenmeyer, 61-Vittecoq, 64-Laudel, 67-Bruklis.

Bonvolu konsenti, ke ni kalkulas la reston de via akcio en vian abonpagon por 1930, se vi ne deziras donaci ĝin al IPR.

Pri viaj donacoj ni kvitancas en IPR.

Donaco al IPR.

K-o Knopf-Schwarzenberg sendis donacon de 5 M al IPR. K-o Schroder- Marbach donacis 1 M de sia akcio. Ni kore dankas al vi por tiu esprimo de via kontenteco kaj helpemo.

Noton pri IPR

aperigis Brazila Esperantisto (n-ro 1-6), Arbeiter Esperantist (n-o 10), Germana Esperantisto (n-o 9/10), Esperanto (n-o 9/10).

Angla Tarifo por IPR. La abono al IPR 1929 nur kostas 3 ŝil.

Ŝanĝo en la Redakcio.

Post trijara streĉa laboro kolego Ludwig pro malbona sanstato kaj pro tre maloportuna loĝejcirkonstanco fordonis la redakcion de IPR. Multon li laboris por ni kaj por nia movado tute senrekompence. Nia sincera danko estu por li rekompenco. Li afable promesis, daŭrigi siajn interrilatojn al eksterlando por subteni la novan redaktoron.

La demando pri nova redaktoro per tio tre ĝojige estas solvita, ke D-ro Kurt Riedel, docento .de la Pedagogia Instituto-Dresden, afable konsentis surpreni la redakcion.

— paĝo 20 de la PDF —

o Malfruiĝo de n-ro 11/12.:

Pro atendo de grava materialo ni devis prokrasti la aperdaton de tiu n-ro. Ni esperas, ke vi trovos en la enhavo kaj en la amplekso de la kajero sufiĉan rekompencon por la malfruiĝo. Ni ankaŭ klopodos, eviti en 1929 malfruiĝon. ”

Infankorespondado.

K-o Prapuolenis-Kazlu Ruda, Litovio, proponas, ke Esperanto-instruistoj. interŝanĝu laborojn ankaŭ de ne-esperantistaj infanoj kun eksterlandaj klasoj kaj per tiu internacia interŝanĝo propagandu Esperanton.

Instruist- kaj Infankorespondado.

Gekolegoj, anoncu en nia IPR, se vi serĉas korespondantojn por vi mem aŭ por viaj gelernantoj! Abonantoj nur pagas 2 respondkuponojn por lanonco!

Analizo pri Vortofteco.

Sur paĝo 7 de n-ro 8, 1928, IPR skribis, ke S. Rublev faris tiun analizon. K-do Rublev petas min kompletigi, ke kunlaboris kun li: K-ino Grekova (Leningrad), k-doj Degterev (Omutinks), Kostin (Opoŝna), Matejko (Mihajlovskij ĥutor), Filipov (Ĥarkov), Ŝilsulman (Grozov).

Sukceso de Vojo de Klerigo helpe de Esperanto.

La Germana Komitato por Internaciaj Pedagogiaj Aferoj (DAFIPA = Deutscher Ausschuss fir Internationale Pidagogische Angelegenheiten) sendas la germanlingven tradukitan Esperanto-resumfolion de Vojo de Klerigo al ĉ. 100 redakcioj de germanlingvaj pedagogiaj gazetoj. La tra- – dukon de la resumfolio surprenis k-o studkonsilisto O. Bonte-Frankfurt kaj la grupo Leipzig de la Esperanto-instruistoj.

Korespondado.

Mi petas ilustritajn poŝtkartojn el ĉiuj eŭropaj landoj (ekster Germanujo) por la geografia instruo, kiuj bone vidigas rimarkindajn pejzaĝojn, homojn

en siaj okupoj kaj kostumoj de la lando. Mi rekompencas per kartoj de mia hejmlando. : simetrias io

IS Stratmann, instruistino, Bŝuninghausstrato 70, Essen-Altenessen, Germ.

Presejo : Dr. Karl Pickert, Leitmeritz, Bohemio.

— paĝo 21 de la PDF —

La Nova Epoko

(antaŭe Sennacieca Revuo)

literatura, scienc-teknika, pedagogia mondrevuo esperantista, monata organo de SAT,

aperasnunje3?paĝoj monate kaj kostas nur 4 germ.markojn jare! La Nova Epoko publikigas originalajn kaj tradukitajn literaturaĵojn, skizojn pri arto, scienco kaj tekniko, artikolojn pri pedagogio ktp. ktp. Krome aperas sur ĝiaj paĝoj la unika, grandampleksa verko

Historio de Mondolingvo de E. Drezen. Jarkolekto de La Nova Epoko estos preskaŭ 400-paĝa volumo kun diversspeca kaj interesega enhavo! Nepre havinda por ĉiu esperantisto, por ĉiu grupa biblioteko!

Petu specimenon sendante 0:35 germ.

marko aŭ 2 respondkuponojn al:

R.Lerchner, Colmstr. 1, LEIPZIG O 27, Germ.

SEMAJNE

aperas la aktuala, ilustrita neŭtrala ĵurnalo de la Esperanto-movado en granda, tagĵurnala formato:

HEROLDO DE ESPERANTO

kun riĉa diversspeca enhavo ekskluzive en Esperanto. Kunlaborantoj en 401andoj. Petu tuj senpagan specimon de la Administrado

HEROLDO voe ESPERANTO HORREM B. KULN, GERM.

La plej malkara

gazeto esperantista estas sendube VERDA STELO, kiu aperas ĉiumonate en granda ĵurnala formato, dukolore presita, kun propaganda teksto en kvar lingvoj, la ceterateksto nur en Esperanto. Jarabono nur 2,50 sv. fk. aŭ egalvaloro.Kolektiva jarabono (minimume 5 abonojal sa- Ma adreso) 2 ik. ĝis 1.20 fk. Specimeno tute senpage de la Administracio

VERDA STELO, Horrem bei Kŭln (Germ.)

Supera kurso

de Esperanto

de D-ro Leopold Dreher,

L. K.-ano, kun antaŭparolo

de Prof. Th. Cart, lernolibro

por progresintoj, nur en Es-

peranto, en 10 lecionoj, kun

samtiom da demandaroj kaj

taskoj. La tuta esp. gazetaro laŭdege recenzis tiun novan lernilon, la unuan kaj solan kia ĝis nun ekzistas por perfektiĝado en Esperanto.

La prezo 1 sv.fr. aŭ egalvaloro. Por sendkostoj aldonu 15 sv. centim. Eldonis

Dr. Leopold Dreher, Krakow, Starowislna 37, Pol.

Ricevebla ankaŭ ĉe Brit. E. A., Heroldo de E., Mosse, Hirt k. a.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

a8- JARO, N-ro 1

JANUARO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezo). Landoj Angla Argentina Aŭstria Belga Brazila Bulgara Ĉeĥoslovaka Dana Estona Finnlanda Franca Germana Greka Hispana Hungara Ita>)a Japana Jugoslava Litova Latva Nederlanda Norvega Pola Portugala Rumana Rusa Sveda Svisa Usona

ŝil. pes. or. ŝil. belgoj milr. lev. bulg kron. ĉeĥ. kronoj d. estikr. mark. fini. frankoj fr. mark. or. draĥmoj pesetoj kronoj or. liroj ital. jen. dinaroj lki. iat. golden. kron. norv. zlot. skud. lev. rum. kop. oraj. kron. sv. frank. sv. dolaro

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas: En landoj:

•

3 2 5 5 5 100 25 3 3 30 18 3 54 4.5 4 15 1,5 40 7,5 4 2 3 6 15 150 1,50 3 4 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutzsch, No. 27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr. ĝiro Dresden 30.560. poŝtĉeko Dresden 112.617.

W. Hoffmann, instruisto, AssaunenOstpr., Post Wandlaken, Germ., deziras korespondi kun gekolegoj tutmondaj pri problemoj de la moderna lernejo. Por propagandaj celoj! Certa respondo.

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex. Aŭstra: Josef Feder. Wien II/I, Erlafstr. 8/9. Belga: Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles. poŝtĉ. 124.801. Bulgara: Ivan Sarafov. GolemoSelo, Kazanlika regiono. Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro Olomouc-Neredin. Dana: La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkto. 3584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago. Estona: Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tal i ina. Franca: M. Boubou. 96 rue St. Marceau, Orleans-Loiret. Germana: Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer. ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857. Greka: D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21. Ateno. Hispana: Ferd. Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, BarceJona. Hungara: Librejo de H. E. S. L. (Bleier Viimos) Ujpest, Virag—utca 9. Japana: Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P. O. Box 1. Java: K. Wirjosaksono. Klaten. Jugoslava: Svetislav S.Petroviĉ, Pirot Serbio, Novosadska 17. Latva: S-ino O.Juŝen. Riga, Ernestines iela 7 dz. 11. Litova: A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda. Nederlanda: P. Korte, Hoofd der Scbool, Drieborg (GR). Pola: K. Majonkiewicz. CzerskPom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Rusa: Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU). poŝtkesto 630, Moskvo. Sveda: Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm. Svisa: S-ino N. Oumansky, 4 Petites Delices. Ĝenevo.

Angla:

— paĝo 3 de la PDF —

INTE RNACIA PEDAGOGIA REVUO Oficiala organo deT ufmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) Redaktejo: D-ro KURT R IE D E L, Hiibiierstrasse 20. Dresden A 24, Germanujo. Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oelzsch b. Leipzig. Germ. Administrejo: KARL KR OB ER. Weststrasse 4. Riesa a. d. Elbe. Germanujo. Postĉekkonto Dresden 110715.

. ENH AVO: Redakcia programo — Pedagogio kaj Esperanto helpu unu la alian — La fablo pri la tri ringoj (al redakcia programo 11) — IALA ,.testoj” (al 133) — Pri la geometria instruado eu la popoliernejoj (al 134) • • La tempo farigis matura (al 211) — Kongreso de la Mondfederacio de Pedagogiaj Societoj 1929 (al 211) — Mondkonferenco por Nova Edukado 1929 (al 211) — Raporto (Nederlanda) (al 212) — Cu ni progresas tro rapide? (al 221) — Ligo de Patrinoj (al 222) — Esperanto-Mnzeo Wien (al 222) — Sciigoj de TAGE.

Nova Redaktoro. La administracio per tio plenumas la agrablan devon, prezenti al la ŝatata legantaro de IPR la novan redaktoron: D-ro Kurt Riedel. docento en la Pedagogia Instituto Dresden, Hiibnerstr. 20. Dresden A 24. Germanujo. En la Pedagogia Instituto D-ro Riedel jam enkondukis Esperanton kaj gvidis novajn interesan; studojn de siai studentoj pri Esperanto. Pia laboro en la Instituto rajtigas nin atendi unikan ampleksan uzon de Esperanto por difinita celo. Krom tio D-ro Riedel estas, konata pedagogia kunlaboranto de la Saksa Lerneja Gazeto (Sachsische Schulzeifung). Fine li ankaŭ estas funkciulo en la Saksa Instruista Asocio (Sachsischer Lehrerverein). En la Ci-jara delegitarkunveno de la Saksa Instruista Asocio en Pima li estos referanto pri la temo: La naua kaj deka lernjaroj. El liaj sciencaj laboroj ni mencias: „Vom Schplrecht zum Recht’ der Schule”, Leipzig 1924 („De la lerneja juro al la lerneja rajto”), „Pestalozzis Bildungsleh-re in ihrer Entwicklung”, Dresden 1928 („La pedagogia sistemo de Pestalozzi en gia evoluo”), „Der padagogische Plan”, Dresden 1928 („La pedagogia piano”). , El ĉio ni povas preni la certecon, ke IPR venis en tre lertan manon, kaj ke jam post unu jaro montrigos, ke ni ne travivas ..Krizon en la Instruista Esperanto-Movado”, sed ke IPR daurigis sian rapidan kreskom En tiu senco ni goje salutas nian novan redaktoron.

— paĝo 4 de la PDF —

Ni esperas, ke li ĉiam por siaj laboroj trovu la energian aktivan subtenon de niaj amikoj. Senlace vi varbu novajn abonantojn, por ke la redaktoro povu efektivigi la ampleksan kaj interesan programon, kiun li nun prezentas al ni.

Redakcia programo: 1. Scienca Parto. 11. La interna ideo. 12. Pedagogia prilaborado de la Esperantolingvo, 121. metodaj demandoj, 122. lingvo-sciencaj demandoj. 13. Esperanto en 1a servo de la pedagogio, 131. pedagogio en Esperanto, 132. pedagogia terminologio en Esperanto, 133. Esperanto en la servo de la nunaj pedagogiaj esploroj, 134. Esperanto en la servo de specialaj instrufakoj.

■ »

2. A k t u a l a Parto. 21. Lernejo kaj socio: 211. informoj pri internaciaj instruistaj kaj edukaj asocioj kaj diskuto pri iliaj laborprogramoj, 212. raportoj pri kunvenoj kaj kongresoj de naciaj instruistounuiĝoj kaj edukaj asocioj; 213. la lernejo en la publika ‘kultura vivo. 22. Mallongaj raportoj pri la stato de la Esperanto-movado 221. enla instruistaro, 222. en aliaj specialaj fakrondoj. 23. Literaturaj novaĵoj: 231. verkoj en kaj pri Esperanto, 232. pedagogiaj verkoj nacilingvaj de internacia signifo, 233. nacilingvaj tradukaĵoj kaj prilaboraĵoj de fremdlingvaj pedagogiaj verkoj. 24. Sciigoj de TAGE.

La nova redaktoro al la legantaro: Pedagogio kaj Esperanto helpu unu la alian.

D-ro Kurt Riede!.

Estontaj historiistoj, kiuj pritraktos la lernejan edukadon, certe rigardos la finon de la mondmilito kiel ‘la komencon de nova epoko pedagogia. En nia tempo ŝajnas akiri la socia functo de instruistaro novan sencon. Nia spirita horizonto estas alia hodiaŭ ol antaŭ la granda milito. La pedagogio de la 19-a jarcento vidis sian taskon nur interne de la naciaj limoj; oni ŝatis la homaran ideon maipli ol nacian ŝtaton; oni ekkonis en infano ne estontan homon sed nur malgrandan ŝtatanon. La moderna pedagogo eksentas devon, por plifortigi homaran spiriton 2

— paĝo 5 de la PDF —

en la juna generacio de’ sia popolo; la lernejon li volas aliformi plantejo por homanarismo. En ĉi tiu ideo li ekserĉas novan sencon de sia laboro. La fundamentoj por la templo de 1’ homaro estas serĉendaj en la kulturaj trezoroj de ĉiuj nacioj. Vivigu la fortoj de arto, scienco kaj filozofio, kiuj povas kunigi homojn diverslandajn. La grandaj profetoj el ĉiuj nacioj parolu al la juna generacio en ĉiuj zonoj de la terglobo. Kiam popolo festos la jubileajn datrevenojn de siaj eminentaj gefiloj, tiam ankau ni memoru ties vivan faron. Tiamaniere ni povas helpi al pli vastigo de scio pri la miljara evoluo de la interna ideo. Pro tio nia IPR ofte komenciĝu kvazaŭ kun preludo el klasika verko. En Europo jam antau duona jarmilo gravaj pedagogiaj verkistoj parolis al la sciencularo de 1′ tuta kontinento. Tiutempe auroro de la nova vivsenco levigis, komence en Itaiujo. La italo Vegio (t 1458), la hispano J. L. Vives (t 1540),- la germano Erasmus (+ 1536) skribis la t i n e pedagogiajn librojn. La humanismano Vives ekkonis jam la neceson de mondhelplingvo; li skribis: ..Lingvo por ĉiuj komprenebla estus utila por komerco kaj interkomunigo, por disvastiĝo de artoj kaj sciencoj.” Versajne li vidis komencigi la epokon de naciaj literaturoj. Baldau la franco Montaigne (t 1592), la germano Ratkc (t I635), la celio Komenskv (t 1670). la angloj Miiton (+ 1674) kaj Locke (t 1704) skribis por siaj samtempuloj pedagogiajn pensojn en la g e p a t r a lingvo. Depost la renesanco akiris genialaj verkistoj en Europo internacian gloron, kelkfoje eĉ pli frue ol en la gepatra lando. La aperigo de Emile (Emilo) de Rousseau (1762) estis e u r o p a okazo. La instituto de Pestalozzi en Svisujo estis pilgrimloko por pedagogoj el tuta Europo, inklusive Ruslando. La ..Kindergarten” (lernludejo) de Froebel estis modelo ^tutmonda. La didaktiko Herbart-a influis pedagogian pensadon en multaj landoj de Europo, Ameriko kaj Azio. Krom la klasikaj verkoj ankau pedagogiaj libroj duarangaj estas tradukitaj; precipe por metodaj problemoj ĉie la intereso estis tre vigla la lastajn jardekojn antau la mondmilito. Tiutempe la tekniko instrua estis la ĉefa afero por pedagogia interŝangado de popolo al popolo. Hodiau la internacia instruistaro diskutas elfundamente la pedagogian ideon. Sian kauzon havas ĉi tiu apero en la nova sencodono al la vivo. Romain Rolland diras: „La problemo de 1′ nova eduko estas la plej grava de la nuntempo. Oi estas kaj devas esti nenio pli malgrava ol radikala vivoreformo, analoge al tiu en la 16-a jarcento.” (El ..Das werdende Zeitalter” — La estiganta epoko, 1928, 11-a kajero). Profesoro D-ro Peter Petersen skribas en sia verko „Die neueuropaische Erziehungsbewegung” (= La noveuropa eduka movado, Weimar 1926): „En la pioniroj de V nova movado vivas ankau ĉiuloke la sento, ke iii servadas al n o v a t e m p o, ne nur prezentas lernejajn reformojn. Oni elektas volonte la esprimojn: New Ere, L’ Ere nouvelle (ambaŭ: nova erao = epoko), Schule der werdenden Gesellschaft (lernejo de la estiganta socio) … La nova movado estas inter multaj aliajoj antaŭsigno por tio, ke nova Europo estas ekestanta.” Cu la pedagogio povas helpi la konstruon de nova Europo kaj la realigon de la alta ideo de ligo de nacioj? Profesoro D-ro Rudolf Lehmann, bedaurinde tro frue mortinta, skribis en la antauparolo al la 1-a volumo de „Internationale Jahresberichte fur Erziehungswissenschaft”, Breslau 1925, (= In3

— paĝo 6 de la PDF —

ternaciaj jarraportoj pri la pedagogia teorio): „Ciukaze ebenigas la informado pri la diversaj idealoj, kiujn la unuopaj kulturnacio) (en ia pedagogia sfero) konfesas, ĝenerale la vojon al interkonsento pri ĝiaj komunaj vivinteresoj.” Profesoro Rudolf Lehmann esperis el tia interkonsentiĝo grandan utilon por la pedagogia teorio; li skribis: ..Perioda resumo de la progresoj pedagogiaj, kiuj okazas ĉe la diversaj nacioj de jaro al jaro, pri la direktoj kaj problemoj, kiuj leviĝis unu post kaj apud al ia alia; devas formi la unuan fundamenton, kiam oni aspiras supernacian kaj vere ĝeneralan teorion pedaĝogian.” Krom ia pedagogiaj ideoj kaj teorioj estu komparataj ankaŭ lernejaj institucioj en la diversaj landoj; al ili apartenas planoj instruaj kaj lernejaraj. Sur larĝa bazo nur el tia materialo povos esti konstruata sociologia pedagogio. Ankaŭ praktikajn metodojn en la eduka kaj instrua sferoj ni volas atenti sufiĉe. Kelkaj pedagogaj metodoj disvastiĝis jam en lastaj jarcentoj preskaŭ tra la tuta mondo. La Komensky-a metodo, la instruado kun ..helpantoj” (Monitorial System) de Bell kaj Lancaster, la tiel nomata Pestalozzi-a metodo, lastatempe la ..laborlernejo” laŭ Georg Kerschensteiner, la metodo de Hugo Gaudig, la Montessori-materialo, la Dalton-a plano, la metodoj de Decroly kaj de Ferriere gajnis disĉiplojn en multaj landoj. Ankoraŭ kelka alia valora pedagoga metodo estus konata, se la traduko en diversajn lingvojn kostŭs ne tiom da oferoj ĉiaspecaj. — Estas tre urĝa tempo, ke pedagogiaj verkoj estu skribotaj Esperante. La pedagogio estas eminente internacia scienco. IPR fariĝu lumturo por ĝi. Intertempe la pedagogia terminaro faros certe gravajn malfacilaĵojn. Ja apenaŭ la samlingvaj pedagogoj komprenas unu alian. La revolucio de pedagogia ideo estas la ĉefa kaŭzo por tio. La fajro de nova senco de la eduka kaj instrua farado degeligas la tradician idearon. La psikologiaj kaj metodaj terminoj el la antaŭa jarcento estas parencaj inter si, kiel anoj de relative homogena gento. Nun multaj tradiciaj terminoj ricevas novan enhavon, kaj multaj novaj esprimaĵoj estas uzataj. Eĉ pri la plej simplaj formoj kaj rilatoj en lernejaj organizo kaj administrado, de instrupraktiko kaj de pedologio mankas internacia terminaro. Estas necese, ke oni provos helpe de Esperanto — ĉu oni havas alian eblon — difini denove la pedagogiajn terminojn. IPR starigu sin en la servon al ĉi tiu tasko. Tre ĝojige estas, ke helpe de Esperanto ĉiunacicaj geinstruistoj havas la eblon al kunlaboro. Internacia Oficejo pri Edukado en Ĝenevo (I. E. O.), Instituto J. J. Rousseau kaj IALA (Internationa! Auxiliary Language Assoĉiation, New York) estas bonŝancaj centroj por tio. La raportoj pri ilia esplora laboro povas plirapidigi la spiritan sangocirkulon en la tutmonda instruistaro. Ni tre aplaŭdas la idealan kunlaboradon inter Ĝenevo kaj New York. Granda parto de la instruistaro interesiĝas precipe pri la praktika servo de Esperanto en specialaj instrufakoj. Geografio, historio, etnografio, sociologio, lingvistiko kaj aliaj branĉoj de 1’ homa scio gajnos per tutmonda interrilato valorajn helpajojn. Estu kvazaŭ ..radisendilo” nia IPR por tiaj deziroj kaj impulsoj de la samfakaj gekolegoj. Tiamaniere Esperanto povos helpi la pedagogion. — 4

— paĝo 7 de la PDF —

Cu pedagogio ankaŭ povos helpi la Esperantan movadon? Oni scias jam delonge, ke la internacia helplingvo nur tiam faros efektive ia maksimumon de sia servo, kiam gi kie! la dua lingvo estos instruata en. eiuj lernejoj de ia tuta mondo. Kiam pedagogoj manipulas iun instruobjekto!!, kiu pro utilo por ia ekstera vivo estas veninta en la instruprogramon, tiam iom post iom. tiu objekto farigas faktoro por la interna vivo. Tiel la kantado, la kalkulado, la desegnado, la manlaboro kaj la gardenlaboro, venintaj komence pro nura praktika celo en la liston de la fakoj, farigis faktoroj de la persona kulturo. Esperanto iros la saman vojon. Pripensante la plej bonan instrumetodon, ni ekkonos, ke artefarita lingvo havas alispecan forton en pedagogia rilato ol nacia fremdllngvo., Por ni kiel pedagogoj devas stari en la centro la- pedagogia valoro de la objekto mem; ia praktika utileco kuŝas de sur pedagoga vidpunkto ĉe la periferio. Tio ne estas instruista mondfremdeco, sed rezultas el la sociologia ekkono de la funkcio, kiun la lernejo havas en la socio nuntempa. La specife pedagogiaj fortoj de Esperanto baziĝas sur la relative pura formo de ĝenerala gramatiko, kiu formas la gramatikan fundamenton de la lingvo Esperanta. Pri tio ankau Profesoro Findlay atentigis la pedagogojn. Al ĉi tiu senpera pedagogia signifo de Esperanto ni turnu en IPR ĉiam nian rigardon. Kun tio estas en konekso la metodaj problemoj en pli malvasta senco; ekz.: kiel estu instruata Esperanto en la diversgradaj lernejoj (popola ati elementa lernejo, mezgradaj lernejoj, fakaj institutoj, altlernejo)? Por esplori tiajn problemojn elfundamente, estas necese, ke en IPR estu observata ankaŭ la filologia scienco. Tiamaniere la pedagogio helpu Esperanton. La tuta unua ĉefparto donu ai nia IPR la karakterizajon de arkivo por la internacia pedagogia scienco. Ci tiu parto farigu iom post iom kolektujo por la internacia pedagogia esplorado. Ni esperas, ke gi iam estos la fokuso de la internacia pedagoga diskutado. . Per la dua ĉefparto estas IPR informilo pri aktualajoj en la pedagoga mondo. La aktuala parto atentigas la legantaron pri la plej gravaj okazajoj en la pedagogia sfero. Per tio la esperantista instruistaro sentrigardu sin ĉiam pli kiel grandega’ kooperativo. Pri la organizajo kaj pri la jara laborprogramo de internaciaj instruistaj kaj edukaj asocioj IPR periode ŝciigos sian legantaron. Laŭeble la temoj de internaciaj pedagogiaj konferencoj estos ekklarigataj en IPR diversflanke. IPR priraportos la iron kaj la rezultaton de tiaj kunsidoj. Estas necese, ke la esperantista instruistaro ekscias la problemojn kaj taskojn, kiujn prilaboradas la instruisto-unuigoj kaj edukaj asocioj de la unuopai landoj. Tiaj raportoj estu kiel eble plej mallongaj. Ni bezonas pro tio fidindajn informistojn en ĉiuj ŝtatoj. Kiam tiu sinoptiko estos proksimume kompleta, tiam gi montros, kiom fortaj estas la komunaj interesoj de la tutmonda instruistaro, tiam gi havos ankau signifon por estontaj historiistoj. La pedagogia sfero estas malvaste interligita kun la socia, ekonomia, politika kaj religia tutsituacio interne de kultura rondo. La sociologia pedagogio devas bone konsideras ĉiujn tiajn cirkonstancojn. Pro tio IPR enliavos ankau ekzemplojn por tipaj rilatoj inter la nomitaj kultursferoj unuflanke kaj la tuta lerneja kampo aliflanke. 5

— paĝo 8 de la PDF —

Pririgardante la internacian situacion en la pedagogia mondo, ni ekkonas, ke la pedagogio kaj Esperanto devas helpi unu la alian. Ĉiu progreso en la disvastiĝo de la mondhelplingvo signifas novan paŝon antaŭen a! la internacieco de’ la pedagogio. IPR priraportos memkompreneble la staton de la Esperanto-movado en la tuta instruistaro. ‘ Estas dezirinde, ke la esperantista instruistaro ankaŭ sciiĝas la gravajn progesojn de nia movado en aliaj specialaj fakrondoj kaj en diversaj tutmondaj asocioj. Fine en IPR estos recenzataj novaj verkoj en kaj pri Esperanto, supoze ke ili havas signifon por pedagogoj. Sed ankaŭ nacilingvaj verkoj povus esti recenzataj, se ili ŝajnas havi valoron por la esperantista instruistaro. IPR sciigos ankaŭ pri tradukaĵoj kaj prilaboradoj de fremdlingvaj pedagogiaj verkoj, ĉar el tio la legantaro povos ekkoni, kiom fortaj estas la fadenoj inter la partoj de la tutmonda pedagogaro. La legantoj de IPR estas petataj, rigardi sin kiel kunlaborantojn en grava verko. La redakcio bezonas senĉese multon da materialo, por povi la novan projekton realigi. Mi petas ĉiujn kunlaborantojn, laŭeble a! ĉiu artikolo skribi, al kiu parto de la redakcia programo ĝi apartenas. Tiamaniere erarkomprenoj estos evitataj. Nia plano povos esti realigata nur tiam, kiam estas eble, almenaŭ duobligi la paĝokvanton en IPR-jarkolekto. Estu nia devizo: Pedagogio kaj Esperanto helpu unu la alian!

La (ablo pri la iri ringoj. De G. E. Lessing, naskita la 22-an d : januaro 1729 en Kamenz (Saksujo). Sultano Saladin al Natan: Do kia leĝo, kia religio Plej saĝa al vi ŝajnas?

Natan al Saladin: En tenip’ nememorebla viro vivis En oriento; ringon altvaloran De mano kara li posedis. — Stono, Opal’, enestis centkolora, kiu Sekretan forton havis: ĝi estigis Agrabla antaŭ Di’ kaj homoj la Kun fido ĝin portantan. — Ne mirige, Ke tial ĝin la vir’ en oriento Neniam metis for kaj testamentis, Ke en la gento ĝi eterne restu. Do jene: ii postlasis sian ringon Al plejamata inter siaj filoj Kaj testamentis: ankaŭ tiu lasu La ringon al la plejamata filo; Kaj tiu poste ĉiam estu kapo Kaj princ’ de 1’ famili’ — nur pro ia ringo, Ne laŭ la leĝo de 1’ naskiĝo. ———La ringo venis do — de fii’ al filo —

6

Al patro, fine, de tri filoj, kiuj Egale ĉiuj estis obeemaj, Kaj kiujn ĉiujn tri li povis nur Egale ami. — Nur de ternp’ al tempo Jen tiu, jen ĉi tiu, jen la tria — Laŭ tio, ĉu li estis sola kun La unu, kaj la du aliaj ne La patran koron tuŝis — al li ŝajnis Pli inda je la ringo tiel, ke Al ĉiu li la ringon ekpromesis. — Ja certan tempon tio funkciadis. — Sed morto venas kaj la bonan patron Ekembarasas. — Lin doloras, ke Li igos ĉagreniĝon al du filoj, Fidintaj lian vorton. — Kion fari? — Sekrete li artiston alvenigas Kaj mendas laŭ model’ de sia ritigo Aliajn du, kaj ne ŝparigas monon Nek penon, por ke ili ja similu, Similu nepre al la unu. — Nu, Sukcesas la artist’. ■— Kaj kiam li Alportis la tri ringojn, eĉ la patro Ne konas la modelon. — Goje li Alvokas siajn filojn, ĉiun sola,

— paĝo 9 de la PDF —

Al ĉiu sola donas sian benon — Kaj ringon — kaj formortas. — Cu vi laudas?

Saladin: Mi audas, jes! — Sed baldaŭ la fabelon Jam finu! — Ne hezitu plu!

‘

Natan:

Mi finis; La sekvo ja memkomprenebla estas. — Tuj post la mort’ de 1’ palro ĉiu filo Alvenas kun la ring’ kaj volas esti La princ’ de 1’ famili’. — Esplor’, disputo.

Plendado. — Vane: ne montrebla estis La ring’ malfalsa.———- Same ne[montrebla Al ni la religi’ malfalsa estas!

Saladin: Cu jen respondo al demando mia?

Natan: Gi nur min snnkuip:gŭ. se mi ne Kuraĝas diferenci la tri ringojn, Faritajn — lau ordon’de T patro — porke Ne estu eble, ilin diferenci.

El la drama poemo ..Natan la Sagulo” de Lessing; tradukita el la germana lingvo de Karl Minor, Berlin 1923 (Ellersiek & Borel). Nova Esperanto-Biblioteko, N-ro 9.

HLI) „lcsioj.“ D-ro Dietterle.

Post kiam la sekretariino de .Kunlaborado” — je la komenco de nia laboro — estis forsendinta la demandaron4)* al niaj gekolegoj en la plej diversaj landoj, en kiu ni ankau parolis pri la eksperimentoj sur la bazo de .testoj”, ni ricevis kelkajn respondojn, el^iuj oni vidas, ke kelkloke oni ne tuj komprenis, kio estas .testo”. Unu kolego eĉ atentigis nin serce, ke versajne en nia demandaro trovigas preseraro, ke la vorto ..testo” ne ekzistas en Esperanto kaj ke la vorto Sajnas • esti kripligo de la vorto .testudo”. Nun, mi opinias, ke ne plu estos necese, ĉi rie doni difinon de la vorto .testo”, kaj ke intertempe ĉiuj iegantoj de nia gazeto komprenis la novan, Esperanto-vorton .testo” (prenitan trans la angia lingvo el la latina radiko „test”), el kiu ni tute simple povas ankau derivi la verbon .testi”’, en la senco, en kiu nia legantaro legis gin en nia lasta numero (en la raporto de Rektoro S. Jansson) = fari testnkspnrimnntojn, skribigi testojn. Bonvolu rememori, ke mi jam donis ekzemplojn de testoj, priparolante la brosuron de E. L. Thorndike kaj Laura H. V. Kemion .Progress in Learning an Auviiiarg Language” (Progreso en lernado de helplingvo), kies autoroj laboris uzante testojn, el kiuj mi citis ekzemplojn (vidu IPR 1928 num. IV/V pag. 13—14). Sed restas ankorau duobla tasko, nome: I. iomete priskribi la testojn de Profesoro D-ro Bovet, kiuj estu la bazo por liaj enketoj, kaj II. diri kelkajn vortojn pri la maniero, lau kiu iii estu uzataj. *) Sub la ĉeftitolo „IALA“ mi estontatempe en IPR donos ĉion, kio rilatas ne nur rekte ĉi tiun gravan asocion, sed ankau tion, kio rilatas giajn helpantojn kaj giajn helpasociojn kaj nian .Kunlaboradon”, ĉar ĉiuj tiaj laboroj celas servi al IALA. ”) vidu IPR 1928 num. XI/XII paĝ. 11.

7

— paĝo 10 de la PDF —

I.

Pli bone ol longaj priskriboj taŭgas ekzemploj. Por scii, ĉu la lernantoj komprenas sencon de iu frazo, ĉu ili konas precizajn vortojn, ĉu ili kapablas esprimi ion en Esperanto, oni povas uzi diversajn formojn de testoj, ekzemple: oni povas: 1. ordoni ian agon; 2. postuli kompletigon de frazoj; ‘ 3. rakonti skribe lan rakonteton, kaj poste fari demandojn rilatajn al ĝi; 4. skribi sencajn kaj sensencajn frazojn, apud kiujn la lernantoj devas meti ian signon (ekz. la signon +, se la frazo estas sencoplena, ‘kaj O, se ĝi estas malsprita. La klarigon pri la signoj donu la ..testanta” instruisto.) ktp. ktp. ’ Laŭ la respondoj de la lernantoj oni vidas, ĉu ili komprenas aŭ ne, ĉu ili kapablas respondi en Esperanto aŭ ne, ktp. Jen kelkaj simplaj konkretaj ekzemploj laŭ la Bovet-a maniero: al L Sur ia testopaĝo estas desegnita domo kaj apude oni legas la ordonon: ..Desegnu arbon apud ĉi tiun domon” — aŭ estas desegnitaj tri hundoj, unu kuŝanta, unu staranta, unu kuranta, kaj apude oni legas la ordonon: ..Faru streketon sub la kurantan hundon” ktp. ktp. — al 2. Oni legas jenajn frazojn: „Mi estas la…………. de miaj gepatroj kaj la………….de miaj geonkloj” aŭ ..Dumtage brilas la………. dumnokte la . . . .“ — La lernantoj devas kompletigi la frazon. Tuj oni vidas, ĉu la lernanto komprenis ‘la frazojn, kaj ĉu li konas la vortojn „filo“, ..nevo”, „suno”, Juno” ktp. ktp. — al 3. Ekzemplo ĉi tie estas tute nenecesa. La lernanto legas sur la testopapero la rakonteton kaj respondas al la sub ĝi starantaj demandoj. — al 4. Oni legas sur ia testpapero frazojn, kiel ekz. ..Muso estas pli granda ol bovo”. ..Tajloro estas homo, rano estas besto.” La lernanto faru al la frazoj aŭ la signon + aŭ la signon O. Do, se li bone komprenis la frazojn, li faros O al la unua. kaj + al la dua frazo. Oni povas ankaŭ antaŭmeti al la lernantoj frazojn, kiuj ekz. montras, kiujn afiksojn la lernanto jam konas ktp. ktp. — II.

Sed nun la ĉefa afero: La testoj celas nenion alian ol konstati la veran, faktan situacion. Hi ne volas prezenti okazon, por ke la instruisto de la testata kurso aŭ klaso montru sian instruistan kapablecon. Li detenu sin tute kaj energie de ĉiu kaj ĉia influo al la testataj ‘lernantoj kaj klarigu nur tion, kies klarigon Profesoro D-ro Bovet oficiale permesas al la testanta instruisto. Li kondutu tute honeste kaj ne pensu pri si mem, li ne klopodu doni ..brilan rezulton”, ĉar ne li, sed nur ‘la lernantoj estas testataj. Kaj ĉi tiuj devas labori tute memstaraj. La instruisto zorgu, ke la testoj fine ne montru la de ni ĉiuj konatan kutimon, laŭ kiu unu najbaro en la klaso laboras uzante la dekstre

8

— paĝo 11 de la PDF —

Sendu arllhololn por IPR al la redakcio! kaj maldekstre najbaran laboron, rigardadante al aliaj kaj tute ne liverante nur siajn proprajn konon kaj scion.’ Alie, t. e., se oni devas poste konstati, ke la testo-laboro ne estas farita tute honeste, gi entute ne taugas por la celoj de Profesoro D-ro Bovet kaj ankaii ne por la celoj de IALA kaj estas farita tute vane. Nia altŝatata samideano, la direktoro de la Instituto J. J. Rousseau kaj de la Internacia Oficejo por Edukado, siaflanke pritraktos la tutan testo-materialon tute konfidence kaj la kolego. kies klaso liveros malbonan rezulton, ne ricevos .malbonan noton” de li. Sed Profesoro Bovet povos uzi la materialon, kiun ni kolektas en nia .Kunlaborado” por li, nur, se gi estas konfidinda en sia tula amplekso.. Estus plej bone. se ii mem ■ viziti ĉium klasojn tute neanoncita kaj testi ilin. Sed, car tio estas neebla, li nepre devas konfidi a! la gekoiegaj testantoj, ke iii faros ĉion, por neniamaniere influi la lernantojn antaŭ kaj dum la testo-laboro kaj por forigi ĉiun malhonestecon kaj ruzon de la lermmioi. Du., eĉ ama.ii la iesto-horo ili ne parolu pii la testoj, H; • pri arango, kiu forigas ĉiujn trompaĵojn flanke de la lernantoj kaj klopodu kun ĉiuj fortoj, liveri nur tute konfidindan materialon. Ni ja celas la veron; ni volas montri al la publiko la taŭgecon de Esperanto, pruvi, ke gi estas multe pli facile lernebla ol aliaj lingvoj ktp. Ci tiu vero evidentigos ĉiukaze, ankau se en kelkaj klasoj la rezultoj ŝajnos al la testanto mem iom malbonaj. Certe iii estos pli bonaj ol tiuj de testo-eksperimentoj en aliaj lingvoj. Profesoro D-ro Bovet skribis al mi: „La spertoj jam faritaj per uzo de la unua: testoj montrus unue tre bedaurindan fakton: manko de lionestem ĉe la lernantoj kaj de atento ĉe la ekzamenantoj. Multaj estas kopiitaj de alia lern- . anto; tion oni vidas klare ĉe multa! respondoj, kim estas tiom similai. en siai eraroj kiel en siaj gustajoj. Tiamaniere objektiva kontrolo ne estas ebla.” Kaj aliloke en sia letero.li skribas: „Cu vi eble povus mencii tiun malfacilajon, kiam vi skribos pri testoj? Diri, ke la celo ne estas atingi bonan rezulton, sed havi rezultojn, kiuj respondas a! la vera kapableco de la lernantoj. Por scienca laboro oni povas toleri nenian trompon, eĉ ne trompeton.” Mi ne nur tre volonte mencias ĉi tiun deziron de nia altŝatata gvidanto, sed eĉ substrekigis la lastajn liniojn skribitajn de li kaj petas niajn kunlaborantojn, atente studadi la ..instrukcion” de Profesoro D-ro Bovet. Ei] plua eksperimento li povos atenti nur tiujn kunlaborantojn, kiuj forigos ĉion malhelpan. En la raporto de la sekretariino de .Kunlaborado” en la antaua numero de IPR sur pago 12 la legantoj trovos tabelon pri la nombro de la gekolegoj en 28 landoj, kiuj promesis helpi la testo-laboron. Estas tre dezirinde, ke ankau el la 24 (vid. paĝ. 16) landoj, gis nun ne reprezentataj, kelkaj kolegoj anoncu sin por ĉi tiu laboro, (kaj eble ankaŭ el la landoj, por kiuj gis nun laboris nur unu kolego) skribante rekte al la sekretariino (f-ino Martha Moelke en Sommerfeld, Nieder-Lausitz) )*, por ke si sendu testojn. Car la provizo ne plu estas *) La kolegoj, kiuj ankorau resendos la ricevitajn testojn, estas petataj, aldoni sur aparta papero ĉiujn specialajn sciigojn, kiuj lau ilia opinio ŝajnas gravaj por la de iii farita kaj farota laboro. ,

9

— paĝo 12 de la PDF —

granda, mi petas, ke oni, anoncante sin, samtempe precize sciigu, kiom da testoj oni bezonas. La testo-laboro estas treege grava, pli grava, ol kelkaj eble supozas hodiaŭ. Bone kaj ‘konfidinde farita de nia flanko, ĝi promesas grandan antaŭenpuŝon de nia mondhelplingva ideo — malbone farita ĝi taŭgos por nenio kaj forigos la intereson de tiuj rondoj, kiuj celas ..objektivan kontrolon” kaj vere sciencan, konfidindan esploron de la tuta situacio. Ni esprimu nian dankon al Profesoro D-ro Bovet per diligenta, nepre korekta kaj konfidinda kunlaboro!

Pri la geometria instruado en la popollernejoj. J. K. Haubold, Riesa (Germanujo). En nia lando (Germanujo) kaj verŝajne ankaŭ en aliaj landoj ankoraŭ ekzistas du opinioj pri la metodo de la geometria instruado taŭga por la instruado en Ia popollernejoj. Laŭtradicie ia unuj opinias, ke la metodo estu la satna en la popo!- kiel en la mezlernejoj. Por tiuj la geometria sistemo karakterizas ia tutan instrufakoj Do la instruado komenciĝas per la instruo pri la elementaj ideoj de la geometrio (punkto, linio, angulo ktp.), progresas al la edroj kaj fine al la ‘korpoj. Tiuj unuopaj elementoj estas pritraktataj laŭ la postuloj de la scienca sistemo kaj laŭ la metodo de Euklid. Al tio kontraŭstaras alia opinio, diranta, ke ankaŭ la geometria instruado devu ekkonstrui sin sur la ĉirkaŭaĵo kaj ia travivaĵoj de Ia infano. La infano staras en realeco ĉirkaŭanta ĝin konkrete. Gi observas la tutaĵon kaj la partojn, ĝi elserĉas la problemojn, ties solvo alkondukas al origino, laŭceleco, praktikeco, beleco de formo kaj spaco, al la plej diversaj rilatoj de la tutaĵo al ĝiaj partoj. Devus esti tre interesige, koni la diversajn opiniojn pri tiu instruado en la diversaj landoj. Pro tio mi petas la gekolegojn helpi min, ke mi povas fari enketon pri tio. Tia entrepreno nature ne povas limigi sin rilate al la nomitaj ĉefpunktoj, sed ĝi devas koncerni ankaŭ aliajn demandojn estantajn en konekso kun ili. Do, gekolegoj en ĉiuj landoj (krom Germanujo), mi petas vin, respondi al mi la jenajn demandojn: « L En kiuj lernjaroj kaj en kiom da lecionoj posemajne (kaj en kiuj popollernejoj laŭ organizaĵo) okazas speciala geometria instruado? 2. Ĉu la geometria instruado okazas por knaboj kaj knabinoj? 3. Kiun taskon havasla geometria instruado latria instruplano? (Bonvolu rimarkigi, ĉu la plano validas por via tuta lando, por la distrikto aŭ nur por via lernejo.) 4. Kiuj objektoj, materialoj kaj funkcioj devas esti pritraktataj? (Cu laŭ la plano?) 5. Kiuj lerniloj troviĝas en la manoj de la infanoj? 6. Laŭ kiaj metodoj estas instruata? (Cu la instruado okazas laŭ la sistemo de la geometrio aŭ laŭ la travivaĵoj de la infano ktp.?)

10

— paĝo 13 de la PDF —

7. Cu la geometria instruado servas adajn instrufakoj!!, ekz. la matema. tikan, geografian, fizikan, designan, manlaboran (por knaboj kaj knabinoj) ktp. instruadojn? Mi estus tre dankema al vi, se vi aldonus mallongan lecionskizon pri iu ajn pritraktita objekto aŭ funkcio. Bonvolu sendi vian leteron al Johs. Kurt H a u b o Id , R ie s a (Germanujo), Altrockstrasse 22. Jam antaue mi dankas al vi tutkore kaj kolege por viaj afablaj klopodoj. Kiam tiu entrepreno sukcesos, espereble mi havos la eblecon, publikigi la rezultojn de mia enketo en IPR.

La tempo farigis matura. D-ro Dietterle. …. „Ni per tiu metodo pli helpos al Esperanto, ol trudante gin al homoj, tute indiferentaj, kiuj ankorau ne kapablas kompreni gian utilecon.“ (El letero de Profesoro D-ro Bovet 15. X. 28.) . Rigardante atente la tutmondan situacion, kai precipe la internacian situacion en Europo, oni fakte havas multegon por plendi, kaj homo, kiu lau sia naturo estas pesimisto, povas kvazau „orgii” en pesimistaj ideoj, car la tempo de i’ Europa mondo ŝajnas al li matura al definitiva pereo — pro tre diversaj kaj gravaj kialoj. Sed pesimista sintenado ne estas pravigebla, dum kiam vivas homoj kun • la forta volo, obstini kaj malcedi Siajn malhelpajojn kaj dum kiam ekzistas ideoj, kiuj kapablas renovigi la homan sentadon. Ni, la malmultaj TAGEanoj, havas la firman konvinkon, ke unu el ĉi tiuj ideoj estas la mondhelplingva ideo, enkorpigita en la Esperanto-lingvo. Kaj la tempo farigis matura por ĉi tiu ideo. Gi fariĝis tia pro ekstera, praktika kialo: la homoj hodiaŭ pli ol iam komprenas la necesecon de internacia mondhelplingvo, — kaj pro interna, morala kialo: iii pli ol iam sentas la moralajn

sekvojn de la realigo de la mondhelplingva ideo. Mi ĉi tie volas limigi min tute nur al la devoj, kiuj rezultas por la moderna instruistaro el la internacia situacio kaj konstati, ke oni en ciuj instruistaj kaj edukaj asocioj de 1′ mondo tre klare komprenas la bezonon de ..nova eduko”, por ke la venonta generacio ne travivu la terurojn de la pasinta. Mi konstatu, ke oni ĉie klopodas solvi la edukan problemon en internacia interkonsento kaj pro ĉi tiu generala problemo ankau la speciala problemo de mondhelplingvo farigis — kaj ĉiam pli farigos — aktuala. Fakte la tempo farigis matura por Esperanto. Vidu kaj atentu tion, kio okazas en la grandaj naciaj unuigoj de instruistoj. La laborojn de la Germana l nstruisto-!. Gluigo por 1929 karakterizas la terno: „La lernejo en la servo de 1′ repacigo de la popoloj.” Sama la situacio en Francujo kaj Anglujo! Cu oni povos, diskutante tian temon, preteriri la demandon kaj postulon de internacia heipimgvo? Sed en la naciaj instruisto-umuigoj la problemo — ĉar ne ekzistas diverslingveco — ne estas sentata tiel urga, kiel en la internaciaj instruistaj kaj edukaj asocioj. Mi citu nur la plej ĉefajn: La 3.—15. 11

— paĝo 14 de la PDF —

de Augusto 1927 „1 m e rnaci a Laborrondo por Renovigo de 1′ E d u k a d o“, sub la prezido de Profesoro D-ro Bovet kun 120(1 partoprenanto! arangis kongreson en Locarno. Gi aranĝos sian novan kongreson 1929 en HelsingorDanujo. La kongresano! en Locarno estis tre kontentigita! rilate multajn punktojn de la programo, sed ĉiuj sentis la malfacilaĵojn de la lingva diverseco kaj oni povas supozi, ke pri gi oni diskutos en Helsingor. Atentu la nomon de ĉi tiu granda asocio, kiu jam aludas la tutan programon „Renovigo de 1′ Edukado.” La .Alti n d i e <1 e r a c io de Edukaj Asocio j” (kiitime konaia. sub sia angla nomo ,.World-Eederation”) kongresis de la 7.—12. de Augusto 1927 kun 7500 personoj en Toronto. Gia celo estas konstati: „kion kapablas la edukado, por garantii la. mondpacon?“ Gia 5. komitato akceptis rezolucion jenan: „la komitato rekomendas al la delegitara kunveno kaj al la gvidantoj de la Federacio, senprokraste entrepreni ion. por starigi komisionon, kiu enketu pri la internacia lingvo, precipe rilate gian praktikan uzeblecon por la celo: de la Federacio.” La venonta kongreso de tiu Federacjo okazos 1929 fine de Julio kaj komence de Augusto en Geneve, Ankau gin prezidos nia altsatata samideano, la famekonata pedagogia scienculo Profesoro D-ro Bovet. Tute sendepende de la nomata Federacio, sed interkonsente ■kaj amike kun gi, laboras la „1 n t e r n a c i a Federacii) de Asocioj I ns t r u i s t a j“, kiu havas anaron de ĉirkaue 500 000 gekolegoj. Giaj lastaj delegitaroj kunvenoj okazis 1927 en London kaj 1928 en Berlin. Je la fino de la Berlin-a kunveno nia sveda kolego (lie Esperantisto, sed favora al Esperanto) Bjerke faris — kaj oni ak-

12

ceptis gin — ‘ la jenan proponon: „La kongreso rekomendas al la federacioj aligintaj, studi ia demandon de internacia helplingvo kaj disvastigi inter siaj membroj la studadon de la ekzistantaj helplingvoj.** Atente leginte ĉi tiun mallongan skizon de la internacia situacio en la instruistaj kaj edukaj asocioj, la legantaro certe konsentos min: „La tempo farigis matura por ni.“ La kampo estas preparita. Ni nun estu pretaj, semi en gi la Esperantosemon, ni ne hezitu, eluzi la taŭgan okazon por propagando vigla kaj energia inter rondoj, en kiuj oni certe komprenas au baldau komprenos, ke Esperanto forigos la tedan diverslingvecon por iliaj kongresoj kaj ke Esperanto alportos taugan ilon por efektivigi ilian programon, kiu celas novan edukadon. Pri ĉi tiu situacio mi parolis dum la kunveno de la Saksa EsperantoInstruistaro en Meissen, 4. de Novembro de ĉi tiu jaro. Gi prezentas novan ‘laborprogramon ‘por nia TAGE,. Gar en nia interglacia asocio la saksa instruistaro per sia nombro ludas la plej gravan rolon kaj ĉar la tuta laboro por IPR estas transdonita al gi, mi opinias, ke gi devas fari la mmajn pasojn, por efektivigi la novan laborprogramon. Dum mia referato mi precipe ankau akcentis tion, ke la situacio por ni estas des pli favora, ĉar en du el la tri nomitaj internaciaj federacioj Profesoro D-ro Bovet ludas tre gravan kaj ĉefan rolon. En letero, kiun li skribis al mi, li konsentas min, ke ni eluzu la situacion. Ankau la kunveno de la saksa instruistaro unuanime konsentis dum sia kunveno en Meissen. Estas nun la demando: Cu ni partoprenti oficiale en Helsingor au en Geneve? Mi proponas Geneve pro diversaj kialoj: 1. ‘ gis tiam ni havos ankorau sufiĉe da tempo. 2. la kongreson en Geneve

— paĝo 15 de la PDF —

Varbu abonantojn por IPR!! Ni atingu la unuan milon!! prezidos Profesoro D-ro Bovo;, 3. Deneve estas ia centro de la Esperanto-movado kaj tie ni trovos taŭgajn helpant<;jn. d. Esperanto jam staras sur ia tagordo de la „World Federation”. Ebie oni tie — mi uzas la vortojn el ia citita letero de Profesoro D-ro Bovet — povos „instigi, ke unu el ia plej gravaj sekcioj estu organizata kiei la Praha konferenco, t. e., ke oni traduku nur en Esperanton. Oni povus elekti, ekzemple, ia sekcion pri paca instruo, au iun alian. Se la afero bone marŝos, tio estos bona propagando por Esperanto. La partoprenantoj povos kompreni, kiei pii facile la laboro marsas en tiu sekcio, ot en aliaj, kie oni tradukos diverslingven. Ni opinias, ke ni per tiu metodo pli helpos al Esperanto, ol trudante gin al homoj, kiuj ankorau ne komprenas gian utilecon. Certe por tio ni bezonos kunlaboron de Esperantisto]: ni devos esti certaj, ke venos Esperantistoj, kies gepatraj lingvoj generale ne estas uzataj en kongresoj, do, kiuj havos avantaĝojn je tiu tradukmaniero, ekz. slavoj k. s. — Ni tute konsentas, ke estas plenvalore, ke instruistoj Esperantistaj venu ĉi tien multnombraj.” — Do, la saksa instruistan kun DAGE ha: IPR, kies laboro bazigas premos sur la Saksoj, faros ĉion, por helpi lp laborda’ proponitan de mi kaj akceptitan de iii unuanime. Kompreneble la ĉefa kondiĉo restos, ke Profesoro D-ro Bovet povos arangi ion, kio valoros nian partoprenon en Geneve. Mi sciigos la legantaron de IPR pri tio kiel eble plej baldau. Sed la tempo urĝas. )*Ok monatoj ne estas *) Mi verikis la artikolon jam en NovemBro 1928!

longa prepartempo por afero tiom internacia. Nur se ni sukcesos, arangi cion tule internacie, ni sukcesos. Tute ne helpos ion la partopreno de kelkcentoj de germanaj kaj saksaj instruistoj. Pli bone ol lti partopreno de eble 200 germanai instruisti j erik n la partopreno de 100 instruistoj el 30—40 landoj. ĉe ni entreprenos la aluditan nov an laboron, kelkaj gekolegoj kompreneble ne povos partopreni la je la sama tempo ‘okazontajn internaciajn Esperanto-kongresojn de UEA kaj SAT en Budapest kaj Leipzig. Sed la gvidantoj kaj la anaroj de la nomitaj internaciaj Esperanto-asocioj certe komprenos, ke ni pli utilos al iii kaj al la tuta Esperanto-movado, limigante nin je ĉi tiu nun gravega kaj urga tasko. Ni, en TAGE, v olas helpi ilin ambau. Niai TAGE-anoi havas la rajton, aparteni kiel membroj al la unu au al la alia aii eĉ eble al ambau. Kune laborante kiel gekolegoj ni restos neutralaj rilate la Esperanto-organizajojn. Ni — same kiel IPR, nia gazeto , kiis gekolegoj kunlaborantaj por la mondhelplingva ideo, restos ankau politike neutralaj. Ciu rajtas, disvastigi Esperanton en asocioj, kiuj havas krom la pedagogia ankau politikan celon. Sed o f i c i a Ie TAGE povos partoprem kongresojn nur de politike neutralaj asmo de instruistoj kaj edukistoj. La 3 suprecititaj, la ..lnternacia Laborrondo por Renovigo de 1’ Edukado”, la „Mondfederacio de Edukaj Asocioj”, la „Federacio lnternacia de Asocioj Instruistaj” estas tiaj. Antau iii ni estontatempe klopodu esti reprezentataj oficiale. Ankau pta ĉi tiu frote mo oni konsentis min en MeĴssen. Mi petas nian legantaron senpro-

I5

— paĝo 16 de la PDF —

kraste sciigi TAGE aŭ min persone (Leipzig W. 31, Seurnestrasse 10), ĉu oni konsentas la planon, partopreni la kongreson de „World Federation” en Geneve. La tasko por ni ĉiuj estas ne facila, tarnen realigebla kaj fruktodona. Certe, se ili klopodos ĝustatempe ĉe siaj registaroj, kelkaj kolegoj en ĉiuj landoj sukcesos, havigi al si tre baldaŭ financan subtenon por la vojaĝo al Geneve. Mi estus tre danka, se mi tre baldaŭ ricevus respondojn al mia propono en formo de simpla poŝtkarto, sur kiu oni skribu: L ĉu oni konsentas’la proponon ĝenerale.

2. ĉu oni intencas partopreni la kongreson en Geneve. Ju pli .da konsentaj respondoj, des pli facile por nia altŝatata Profesoro D-ro Bovet, aranĝi la tutan aferon laŭ maniero, kiu promesas sukceson.

Ni raportos en IPR pri la respondoj ricevitaj kaj publikigos la nomojn de niaj gekolegoj, kiuj estos pretaj, persone partopreni la kongreson en Geneve. La tempo por nia nova propagando fariĝis matura. La kampo estas preparita. Ni nun semu; certe la rikolto ne seniluziigos nin.

Kongreso de la Mondfederacio de Pedagogiaj societoj (fondita en San Francisko)

de 25-a de Julio ĝis 4-a de Aŭgusto 1929 en Geneve.

Kio estas la Mondfederacio? La Mondfederacio de Pedagogiaj Societoj estas organizacio, kiu unuigas la pedagogajn fortojn de ia tuta mondo kaj penas, kunigi la aŭtoritatulojn de ĉiuj landoj per interrilatoj de ĉiu al la aliaj, La mondfederacio celas ne nur la unuecigon de la pedagogia ideo en 63 suverenaj ŝtatoj, sed ĝi volas ankaŭ trovi la ĝeneralajn elementojn de la eduko, por ke tiuj povu servi al la bono de ĉiuj ŝtatoj. Sekve ĝi estas movado de grandioza kunlaborado, baziĝanta sur la konvinko, ke la estonteco dependas de la edukado de 1’ nuntempaj infanoj. Historio de la Mondfederacio. Ce la fino de la mondmilito ĉie estiĝis la bezono, trovi agadkampon, sur kiu la naeioj povis interalproksimiĝi — kampon, malproksiman de la delikataj demandoj politikaj, ekonomiaj kaj religiaj. Oni interkonsentis, serĉi rimedon, por ekstermi la malamon de Ja homoj kaj anstataŭigi

14

ĝin per spirito de konkordo, bona volo kaj justeco.

La Pedagogia Societo de Usono (National Education Association) kredis edukadon la konstrua forto, kiu unuavice povus servi, por certigi la progreson de la civilizacio. Tial ĝi komisiis sian komitaton por rilatoj eksterlandaj, ike ĝi ellaboru programon de mondkongreso por edukaj problemoj. En multaj ŝtatoj tiu propono renkontis entuziasman eĥon, kaj la kongreso en San Francisko, okazinta en Julio 1923, estis vizitata de ĉirkaŭ 600 partoprenantoj el 60 diversaj landoj. Eĉ keikaj registaroj sendis oficialajn delegaciojn. Tiam estis decidate, okazigi tian kongreson post po du jaroj; la unua okazis 1925 en Edinburgh, la dua en Toronto 1927, kaj la tria okazos en Geneve. La konstanta organizacio. Unu el la plej gravaj rezultoj de Ja kongreso en San Francisko estis la kreo de konstanta organizacio: la Mondfederacio

— paĝo 17 de la PDF —

de Pedagogiaj Societoj, kies ĉefaj celoj estas jenaj: „Blcfaro de amikaj, bonvolaj kaj konfidaj rilatoj inter la nacioj; kreo de plena libereco de la rajtoj kaj privilegioj de ĉiuj ŝtatoj, al kiuj ajn raso kaj religio iii apartenas: simpatia akcepto’ de grandaj faroj kaj ellaboraĵoj de asoi el aliaj nacioj kai rasoj; certigo de pii ekzakta informado kaj •pli objektiva prezentado de faktoj per instruiloj kaj lernolibroj; veko kaj evoluigo de la senco por internacia moralo en la kproj de 1’ junularo; sed precipe: en ĉiuj lernejoj de la mondo atentigi pri la unuajo, kiun formas la tuta homaro, por pli klare ebri on tri la absurdecon de J’ milito; akcelado de la spirito de J’ paco, kiu bazigas sur vera patriotismo, km estas amo al la -propra patrujo kaj ne malamo kontraa aliaj landoj kaj popoloj.

La Geneve-a Kongreso. La kongreso en Geneve okazos lau vere internacia piano kaj estos plej multe interesa por la pedagogo: de ĉiuj landoj. Estas kompreneble, ke la laboro por konferenco tiom ampleksa estas dividota en diversajn sekciojn. Krom la kunsidoj de la diversaj sekcioj, en kiuj oni prezentos kaj diskutos la referatojn pri la koncernaj pedagogia! bra.nĉoj. estas projektitaj kelkaj ĉefkunvenoj, kunigantaj la sekciojn, en kiuj la kongresanoj havos okazon, audi bonfamajn parolantojn pri problemoj internacie interesaj.

Jenaj sekcioj estas formitaj (iii okazigos siajn kunsidojn antautagmeze, evit-

ante kiel eble plej multe konfliktojn en la hortabelo): 1. Instruistaj kaj gepatraj unuigoj. La nova internacia societo ..Home and Schoal” (Familio kaj lemejo). 2. Edukado kaj sano. .(. Eduko praktika (En diferrnco de la profesia eduko). 4. Instruistaj unuiĝoj kaj lernejara administrado lau internacia vidpuntkto. 5. Internacia kunlaboro kaj bona volo (Generalaj demandoj). 6. Same (Preparo de la geinstruistoj). 7. Kiel la spirito de internacia kunlaboro kaj interkomprenigo . povas esti enkondukata en la lernejojn? (Programo de la Ligo de f Nacioj). 8. La malfacile edukebla infano, 9. Kamparanaj vivo kaj edukado. lti. Edukado de infanoj dum la antaulerndeva ago. 11. La rilato inter lernejo kaj societo. 12. Eduko, gazetaro kaj publiko. . 13. La internaria stalo de bibliotekaj aferoj. J4. De la lernejo ai metiejo (Programo de la Internacia Laboroficejo).

La laboro de la diversaj sekcioj estos ilustrata per ekspozicioj. Komunaj vesperaj kunvenoj donos okazon, audi la delegitojn de la diversaj nacioj. Plue estas projektitaj: la prezento de lernejaj filmoj, la festado de la Svisa nacia festo kaj, se eble, festprezentado, organizita de s-ro Jaques Dalcroze, vizitoj en la sekretariejo de Ja Ligo de 1’ Nacioj kaj de 1’ Internacia Laboroficejo, kies kunhelpo en la ellaborado de 1’ generala kongresprogramo estos tre utila al ĉiuj kongresanoj. (Anoncu vian aligon al s-ro M. Goldberg, Leipzig-Oetzsĉh, Im Lumbsch.)

Simplaj korespond-anonocoj senkostaj – por abonantoj de IPR kaj por viaj kursanoj! 15

— paĝo 18 de la PDF —

Mondkonferenco por Nova Edukado de 8-a ĝis 21-a de Augusto 1929 en Helsingor (Hanujo). (V-a internacia konferenco de la Internaeia Laborrondo por Nova Edukado.)

Ĉeftemo: La nova psikologio kaj instruplano. Estas la celo de Ja konferencoj de tiu mondligo, kunkondukadi ciujn, kiuj provas realigi da novajn idealojn en la edukado — por interŝanĝi ideojn kaj plifortigi tiujn ligilojn, kiuj kunigas pionirojn de la eduko en la tuta ■ Helsingor estas nnu el la plej belaj urboj malnovai de D >:mum. Gi -ituas Se la maro ko, meze de rn e pejzago. Gia bonkonata kastelo Kronberg estos la ĉefa sidejo de la konferenco.

Kursoj kaj porstudaj grupoj. Krom la paroladoj okazos kursoj kaj porstudaj grupokunsidoj. La partoprenontoj estas petataj, antaue enskribigi sin por tiaj kunsidoj, por ke kontinua laborado estos ebla. Gis nun esme inienciiai l…. sekvontaj kursoj ka i porstuda: grupnkunsidoj: la demando de instruplano, psikologio de la nova eduko, ekudado per lauplana farado, la filosofio de la nova eduko, la „nova lernejo” en praktiko, infano kaj arto, infano kaj religio, porinstruista studado, individuo- kaj tipo-psikologio, Dalton-plano, Decroly-metodo, Winneteka-tdnniiko, plenkreskula sinformado en giaj rilatoj al progresema eduko en lernejoj, edukado al internaciemo. — ..Aliaj grupoj estas ekestantaj. Estos Inter la parolantoj jenaj:

El Grand-Britujo: ‘Anmmot D-ro Percv Nunu, D-ro C. W. Kimmins, Miss Grace Oven, Mrs. Beatrice Ensor, D-ro Lloyd Storr-Best, Mr. F. P. Armitage, Mr. H. O. Dent, Mr. J. Compton. (Skotlando) D-ro W. Boyd, Mr. Neii, S. Snodgrasz, Prof. W. Mc Glelland. (Gvalujo) Prof. Cavanagh, Mr. G. H. G reen. El Usono: D-ro Harold Rugg, Mr. Burton Fowler, D-ro H. Overstreet, Miss Helen Pankhurst, D-ro R. B. Raup, D-ro A. M. Ayer. El Germanlando: D-rino Elisabeth Rotten, D-ro K. Levin, D-ro F. Karsen, W. Karsen, D-ro Leo Weismantel, D-ro Rosenthal, Paul Geheeb. El Francujo: M. Georges Bertier, M. R. Cousinet, Prof. A. Vulliod. El Svisujo: Prof. J. Piaget, D-ro Adolphe Ferriere, H. Tobler, D-ro O. P.fister, M. R. Nuszbaum. El Austrujo: D-ro P. Dengler, Prof-ino Baer-Frissel. El Belgujo: D-ro O. Decroly, Mile. Hamaide. El Danujo: I. G. Arvin, H. Begtrup, A. Vedel. El Poluto: D-ro J. Mllohjvvska. D-ro H. Rowldf El Hindujo: Rabindraniath Tagore. (Anoncu vian aligon al k-o M. Goldberg, Leipzig-Oetzsch, Im Lumbsch.)

Raporto. La asocio „Genootschap van Leeraren aan Nederlandsche Gymnasien” estis starigata la 6-an de Augusto 1^,30? *Gi celas: akceli la floradon de la gimnazia instruado; prizorgi la socian kaj financan bonstaton kaj la juran situacion de giaj instruistoj; kaj kreskigi amikecon inter la membroj.

16

En krnmmormm kue la ..Algemeene Ve-eenining jan i.ee’aren by het MiHelbaar Onderwys, A. V. M. O.” la asocio eldonas la ĉiusemajnan gazeton „Weekblad voor Gyi🇮🇹asi.ril en MmJGlm.ir Onde^vs”. La 1-an de Junio 1927 la nombro da membroj estis 618, el kiuj 561 funkcias ĉe

— paĝo 19 de la PDF —

gimnazioj kai liceoj: .112 esias samtempe membroj de A. V. M. O. Je la 2-a kaj 3-a de Septembro 1927, la asocio havis sian 97-an jarkunvenon en Arnhem, en la (konstruajo Masis Sacrum. En la kunsido de da 2-a, post malferma parolado de la prezidanto, D-ro W. F. de Groot, el Hago, prelegis s-ro Prof. H. Bolkestein pri „La arto en ia vivo de la Grekoj”. La tuta prelego aperis en la gazeto Tvdschriit voor Geschie-dnis (aprilo 1928). En la kunsido de la 3-a, la ktmestantaro rajtigis la komitaton, fari la necesajn arangojn preparantajn a’ ekfunkciado de privata docento (lektoro) pri didaktiko kaj metodo de la klasikaj lingvoj kaj antikva historio ce unu el la Universitatoj. Post tio, s-ro D-ro M. J. Pattist ekhavis la parolrajton por sia referato ..Prepara klaso kiel ponto inter unua- kaj duagrada instruado”. D-ro Pattist alvenis a’ la jenaj konkludoj: I. La socia e*jiis c.o

postulas daurigou de unu komuna, sed adaptebla tipo de unuagrada lernejo. 2. La postuloj de la duagrada instruado estas tiel malkonformaj kun la bazo, kiun la unuagrada lernejo siaflanke opinias donota, ke oni ne povas konstati kontinuecon inter ambau gradoj. Tial necesa estas aparta dujara klaso preparanta al la duagrada lernejo. 3. Tia preparanta klaso devas havi ‘okon en ‘a unuagrada instruado. Tiu referato aperis en ‘a „Weekb’ad voor Gvmnasiaal en Middejlbtar Onderwvs“, 24-a jaro, n-ro 1, p. I0—37. Post priparolado de gi en la matena kunsido, sekvis posttagmeze ekskurso al la Mttzeoparko „Nederlandsch Openluchtmuseum”, kiun la ekskursantoj vizitis sub gvidado de s-ro van Erven Dorens, Direktoro de ‘a muzeoparto kaj de la urba muzeo en Arnhem. (La raporton, verkitan de la 1-a sekretario s-ro W. E. Engelkes, tradukis D-ro. C. Baart de la Faille.)

Cu ni progresas iro rapide? W. Hahn, Gohlis-Dresden, prezidanto dela Esperanto-aspcio de Saksaj geinstruistoj.

Observante la esperantan .. inter la Saksa instruistaro oni devas konstati ĝojigajn progresojn. Tion jam montris la statistika )* broŝuro de la jaro 1927, kies enhavo estas superita per la progresoj de ia lasta jaro. Jen kelkaj faktoj: En Saksujo estas pli ol 800 geinstruistoj, kiuj scipovas Esperanton; 326 el ili estas pagantaj membroi de la Esperanto-Asocio de Saksa: geinstruistoj: 127 faris la ekzamenon ĉe la EsperantoInstituto por la Germana Respubliko. En 46 urboj kaj rilagoj Esperanto estas i.nstruata en la. lernejoj. La ministerio por popolklerigo donas financan helpon por la instruistaj esperantaj kursoj de la asocio. Krom tio en kelkaj distriktoj la

lernejaj inspektoroj mem arangis porinstruistajn kursojn, kies kostojn la ministerio tute prenas sur • . La granda Saksa instruista asocio astas tre favora al Esperanto kaj subtenas la Esp.-asocion ankau per mono. En la distriktaj asocioj Esperanto estis ofte en la tagordo. La fakaj gazetoj „Sachsische Sshuizeitunĝ” kaj „Leipziger Lehrerzeitung” multe helpis al nia afero represante varbartikolojn kaj ĉiusemajnajn sciigojn.

*) La germanaj gelegantoj de I. P. R. jam ricevis la statistikon. Por la negermanaj abonantoj ni enmetas ekzempleron.

Sed la afero havas ankaŭ alian flankon. Niaj gekolegoj forlasintaj la kursojn volas praktike uzi Esperanton. Ili volas inter-

Tiuj progresoj kaj sukcesoj ne venis de si mem. Ni atingis ilin nur dum multjara senlaca laboro lau la devizo; „Ec guto malgranda, konstante frapante-, traboras la mondon granitan.11

17

— paĝo 20 de la PDF —

rilati kun gekolegoj en la tuta mondo kaj priparoli kun iii pedagogiajn, sciencajn, profesiajn ktp. demandojn. La infanoj de niaj esp. klasoj deziras korespondadi kun esp. gelernantoj en aliaj landoj. Pro tio estas necese, ke Ja esp. instruistaro en allaj nacioj pli ol gis nun plenumu niajn petojn pri internaeiaj peresperantaj interrilatoj, kiujn ni nepre bezonas. Per aligo al Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE), per la kunlabcradc ĉe nia gazeto I. P. R„ per la uzado de la Internacia Lerneja Servo tiuj necesegaj interrilatoj estas tute facilaj. Iru tiujn vojojn, kolegaj gesamideanoj; vi treege helpos al ni, al la tuta movado. Kie mankas esperantaj geinstruistoj, tie aliaj kleruloj prenu sur sin tiujn internaeiajn Interrilatojn. La fakto, ke en iu lando Esperanto pro-

gresas, estas certe tre gojiga. Sed ĉiuj ■ sukcesoj estas vanaj, se la aliaj landoj ne sekvas. Na afero ja estas internacia, kaj la progresoj en unu lando antauenigas la movadon en alia. Pro tio la Saksa esperanta instruistaro eldonis sian dulingvan statistikan broŝuron, kiu espere estas uzota multfoje por propagandaj celoj inter la internacia instruistaro.

Al la alilandaj gekolegoj mi konsilas: ne plu retenu vin tro modeste! Propagandu inter la kolegaro kaj en la lernejoj, kaj efektivigu lau via povo la internaciajn interrilatojn. Tiam ni baldau aŭdos pri viaj sukcesoj kaj progresoj rilate al instruistoj kaj lernejoj, kaj tiujn sciigojn ege deziratajn kaj nepre bezonatajn ni uzos por niaj celoj. Tiu cirklo enhavas la solvon de la problemo. Ni agu lau tio!

Sn.ierna.cia ligo de Patrinoj Kaj Edukistinoj. Al la Paco per 1′ A n io Por la Paco Celo de la Ligo: Igi la Militon neebla forigante Malamon. La patrinoj aligantaj al la Ligo promesas enradikigi en la spiriton de siaj infanoj: la amcn

al ila familio al la patrujo al la homaro

La patrinoj devas eduki la infaneton, ami ĉiujn membrojn de sia familio. La patrinoj devas poste inspiri al la gejunuloj fratajn sentojn por ĉiuj homoj de sia gento kaj de sia lingvo. La patrinoj devas fine konvinki ĉiujn ĉirkau si pri la neceseco, ami ĉiujn homojn el iu ajn nacio. Ili tiel kunlaboros diskonigi tiun belan kondutmaksimon de Montesquieu: „Se mi scius ion por mi utilan kaj malutilan por mia familio, mi gin forjetus el mia spirito.

IS

Se mi scius ion utilan por mia familio kaj maiutilan por mia patrujo, mi pensus ĝin forgesi. Se mi scius ion utilan por mia patrujo kaj malutilan por Europo kaj la homaro, mi gin rigardus kiel krimon.” Fine, la patrinoj, per sia ĉiutaga ekzemplo, devas pruvi, ke la amo sin montranta per oferoj konsentitaj al la konkordo kaj la paco, povas sola venki la egoismon, fonton de ĉiuj malpacoj kaj doloroj de iii naskitaj.

Generala Sekretariino por Franolando: S-ino Eidenschenk-Patin, eks-anino de la Sapera Konsilantaro de la Publika Instruado, Kavalirino de la Honora Legio O. 1. Bernv-Riviere, par Vic-sur-Aisne (Aisne-Franolandc). Sekretariino por Frcmdlando: S-ino H. Kriegk, 38 ruc Laharpe, Le Bcuseat-Bcrdeaux (Franclando). Kasistino: S-ino J. Forsaus, 7 rue Croizillac, Bordeaux (Franclando). (Poŝtĉeka konto n-ro 336.93 Bordeaux.)

— paĝo 21 de la PDF —

Internacia Esperanio-Muzco Wien (IEMW) — stata institucio! La 30-an de Sept. 1928 „Nationalbibliothek — Wien” Garna imperiestra) nome de Ministerio por Instruafero! subskribis kaj transdonis al ni kontrakton, kiu enhavas jenajn punkton: 1. La unuigo .Internacia EsperantoMuzeo Wien“ transdonas proprare al Nationalbibliothek en Wien ĉiujn ricevitajn kaj ricevotajn libro’», broŝuron’, jurnalojn, flugfoliojn ‘ktp. 2. Nat. Bibi. (N. B.) starigos ĉi tiun havajon kiel .Corpus sepairatum” (kolekton apartan) kaj traktos kaj administros gin sammaniere kiel la havajojn akiritajn de ĝi mem. 3. La membroj de la unuigo guas la pris ilegion, ke ie montro de ilia valiJanta membrokarto la uzanibile:oi por la presaj- kaj gazetlegejoj estas eldonata’ al iii senpage. Ili ankaŭ rajtas prunte■ preni senkoste ne nur Esperanto-librojn, sed ankau ĉiujn aliain librojn de N. B. 4. Ois kiam N. B. povos disponigi apartajn ejojn por starigo de la ricevita; objektoj, gi provizore disponigas ĉambron 46 en A^^^^tinerstdckl kiel provizoran deponejon. La definitiva solvo de la priloka problemo okazos post translokiĝo de la presajkolekto de N. B. en Novan Kastelon. Per tio evidentiĝas, ke IEMW ne estai privata, kiel ŝajnis unue al kelkaj, sed :u:v oficiala, ŝtata alero. N. B. respondecas por ĉiu enveninta materialo. La malfermo de Internacia EsperantoMuzeo okazos la 30-an de .Julio |9_>9 antau la XXI-a kongreso en la festsalonego de N. B. en ..Hofburg” (iama imperiestra kastel o).

Komence de 1929 la samideanaro havos la okazon, legi en gazetlegejo grandan aron da Esperanto-gazetoj kaj en presajlegejo la imuan milon da Esperantolibroj. Via tasko estas, pliriĉigi la kolekton, por ke je la malfermo IEMW disponu pri granda materialo. Pro tio sendu afable: La eldonejoj siajn librojn, broŝurojn ktp.: la gazetadministraroj siajn jurnalojn a) regule de januaro 1929, b) la gis fino de 1928 aperintajn numerojn: la verkintoj siajn verkojn: la samideanaro a) librojn ktp., b) krome gi anigu kiel membro kun almenaŭ t.irai sv. fk. Uli, necesaj por afranko ktp., c) gi raportu en sia uncia gazetaro pri la Muzeo kaj sendu al ni la koniceiniain gazetojn. En la libroin IEMW sur aparta „Ex libris” enskribos: .Donaco de . . .“ Vi ricevos .Oficialan Dankleteron de N. B.“ kaj membrokarton por la arnĝimoj: krome ĉiu donacinto kaj sendinto de nacia gazeto kun koncerna arukolii ricevos la baldaŭ aperontan novan iilustritan gvidlibron „WIen kaj Niederdsterreich”. La nomojn ni publikigos. Unua Esperanto-Unuigo, fondita en |907, decidis, dediĉi sian riĉan bibliotekon kaj arĥivon al IEMW’.

linitu aliaj ĉi tiun noblan agoni Leteradreso: Internacia Esperanto- Muzeo, Wien I, Annagasse 5.

Por la Loka Kuratora Komitato de Int. Esp. Muzeo Wien: Steiner, prez.

IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIUIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIlilllllllllllllllllllllllllllllN

Kiu iui sendas sian abonon, heipas ai piua kresko do IPR. iiliiii^liiiiiiiiiiliiiiiiiiiiiiiililliiiiiiiiiilHIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIilllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

19

— paĝo 22 de la PDF —

Nova Presejo. Kiam Novaj Tempoj 1924 kaj 1925 travivis danĝeran financan krizon, ni iris en la presejon de D-ro Kari Pickert, Leitmeritz. Sekve de favoraj prezoj ĉe Picikert Novaj Tempoj kaj poste Internacia Pedagogia Revuo baldaŭ resaniĝis. Se IPR hodiaŭ forlasas la presejon de Pickert, ni ne forgesas danki al ĝi por la kelkjaraj servoj, kiujn ĝi faris al nia movado. IPR nun iras al ..Heroldo”, ĉar ni kredas, ke 1. nia Revuo havos pli bonan kvaliton 2. Heroldo povos grave subteni nian movadon per propagando. Ni ne volonte ŝanĝis Ia presejon, sed ni opiniis, ke la evoluo de IPR postulas tiun paŝon.

jarlibro de TAGE — Adresaro — ne aperas. La nombro de la ĝis nun (10.1.1929) menditaj adresaroj ne montras la bezonon, kiel ni supozis, kaj kiel estas necesa por garantii eldonon de ampleksa kaj rnultekosta jarlibro sen deficito. Ni nepre evitos ripeti la malagrablan sperton, kiun ni faris post la eldono de ia Jarlibro 1925. Ni serĉis kaj trovis pli efikan kaj tamen maipli multekostan rimedon por propagando, kaj ni esperas, ke sur tiu vojo ni plej bone servos al la plua kresko de nia movado. El n-roj 11/12, 1928 kaj 1, 1929 vi vidas, ke nia rezigno rilate la Jarlibron ne estas signo de malforto, sed de konscia koncentrigo de niaj fortoj. La jam senditan pagon por la adresaro bonvolu kalkuli en vian abonon por 1929 aŭ 1930. Ni petas vian pluan konfidon al nia laboro.

Helpantoj en la administrejo. La dankon de la abonantaro meritas la kolegoj Schonherr-Dresden, Michael, Achilles, Spange, SchnPlIer, Laudel-Leipzig, kiuj oferis multan tempon por la ekspedo de IPR dum 1928.

Ai la abonantoj de IPR. Bonvolu atenti la agentejon de via lando kaj sendi al ĝi vian abonon. La germanaj abonantoj sendu al Ĝirokonto (ne poŝtĉekkonto!!) ..EsperantoVereinigung Deutscher Lehrer”, Leipzig-Leutzsch N-ro 27.857; Ja Saksoj ‘al Karl Schonherr, Dresden, ĝiro Dresden 30.560 aŭ poŝtĉekkonto Dresden 112.617. La ne-germanoj sendu al sialanda agentejo aŭ al la nova administranto Karl Krober, Weststr. 4, Riesa, Germanujo, poŝtĉekkonto Dresden 110.715. La poŝtĉekkonto Goldberg, Leipzig 204 10 akceptas pagojn nur ĝis Majo 1929. Pro likvido de ŝuldoj el pasintaj jaroj vin turnu nur al Goldberg, Jm Lumbsch, Oetzsch b/Leipzig. Goldberg nun laboras kiel sekretario de TAGE.

la venonta numero aperos la l-an de marto. 20

— paĝo 23 de la PDF —

Tutmonda E^jp^irantisla Pedagoga Servo (TEPS) estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo por esperanta kaj nacilingva gazetaro. Sendu ĉiumonate artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; Si nepre aperos en TEPS-Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage. Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orleans (Loiret) Francio. BI|IIIHIIIIIIIIIHIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIWIIIII||J

Ĝoju ni =

B ĝ

g g = g

de Prof. J. J. Findlay

1

Nova libro – kiu priskribas metodon por insrru i Esperanton pere degramoton-diskoj- Leginda por ĉiu n n strius oo –

g

g

18-10 pagojn da bona teksto kun ilustraĵoj vi ricevas ĉiusemajne, se vi tuj abonas la ŝatatan ĵurnalon

= g Peezo afrankita 1.50 sv. Or.

|

Heroldo de Esperanto Ktiln, Briisseler Str. 94, Germ.

Brita Esperantista Asocio 142, High Holborn, London, W.C.1, Anglujo

Postulu specimenan numeron!

■iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiH

l\

I Verda I i Stelo I

Frateto kaj fratineto

g

estas la titolo de fabelo verkita de Fratoj Grimm, kiun enhavas la jan.

g

H g

„ Esperanto-Junularo “

g

jus aperinta. La fabelo estas bona legaĵo por infanoj. Tuj abonu la novan jarkolekton ! La abonprezo estas nur 8 leterafrankoj (au egalvaloro). E.-J. estas abonebla ĉe «Heroldo de Esperanto“, KSln, Briisseler Str. 94, Germ.

g

numero

de

g g

= g

estas la plej malkara revuo esperantista. Gi aperas nun en pli malgranda (oktava) formato en ordinara kaj luksa eldono kun amplekso de proks.40 pagoj. La abonprezo por tuta jaro estas por la simpla eldono RM 0.80, por la luksa eldono RM 2.—. Do sendu gin al KSln, Briisseler Sfr.94, Germ.

=

g

g g

g g

g g

g g

BiiiiiimiiiHiiiiHiiiiiiimiHiiHiiuiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiHiiiiiiiiiiiiiiiiiinniHiiB

— paĝo 24 de la PDF —

f Preso: Heroldo de Esperanto, Fako Presejo Koln, Brŭsseler Strasse 94 Germanujo

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

VUOJ]

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.AG.E.

8-a JARO, N-ro 2/8 FEBRUARO-MARTO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina pes. Or. 2 Aŭstria a 5 Belga belgoj = Brazila milr. Bulgara lev. bulg 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30

Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4: Itala liroj ital. 15 Japana jen. W AS, Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. mo Latva lat. 4 Nederlanda gulden, 2 Norvega kron. norv. = Pola zlot. 6 Portugalia skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero pleieble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4. M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutzsch, No. 27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Varbu

abonantojn !!! Ni afingu la unuan milon! NNN

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra:

Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

sex.

Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9.

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801. Ivan Sarafov. Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Dana:

Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda: Pola:

Rusa:

Sveda:

Svisa:

Olomouc-Neredin.

La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkto. 3584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Uipest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Pirot, Serbio, Novosadska

IZ

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda.

P, Korte, Hooid der School, Drieborg (GR). K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm.

S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo.

p ——

8-a jaro. Numero 2/3

PNIEBNA DA rnr PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Hiibnerstrasse 20, Dresden A 24, Germanujo.

Sekretariejo de TAGE: M GOLDBER G, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a, d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Vives (al la Redakcia Programo 11)

Valoroj de Mondhelpliugvo (al 121) — La sanskrita radiko „mar“ (al 122) — Pri la termino „klerigo“ (al 132) — Porinfana literaturo kaj internacia paco (al 133) — La kongreso en Genĉve 1929 (al 211) — La kongreso de la „Nacia Sindikato“ instruista en Francujo (al 212) — Sindikato de Germanaj Popolinstruistoj GDV (al 212) — Enketo de A. Ferriĉre pri publika instruado (al 213) — Post- “milita stato de la lernejoj en Jugoslavujo (al 213) — Plikvalifikigado en Moskvo (al 221) — Sciigoj de TAGE (al 24).

Voĉoj de l’ homaro.

Juan Luis Vives pri la historia instruado:

Militojn kaj batalojn oni pritraktu ne detale, ĉar tio allogas al malbonaj faroj kaj montras vojojn, sur kiuj homoj povas kaŭzi unu alian domaĝon. Sufiĉas, malmultvorte mencii, kiu partio unue ekprenis la batalilojn, kiuj viroj ambaŭflanke estris la armeojn, kie oni batalis, kiu el ili estis venkita. kaj kio sekvis el tio.

Pritraktu ĉion tion kiel kutiman rabistan aferon; la plej multaj militoj estis ja vere tia, escepte, se ili estis entreprenitaj kontraŭ faktajn rabistojn. Sed io tia okazas nur tre malofte de la nuntempaj kristanoj. — — —

Estas malinde, memorigi la farojn de homa malracio. sed ne same la verkojn de homa racio.

Pri gimnastikaj ekzercoj en lerneioj:

Gimnastikaj ekzercoj streĉu adoleskulojn iom pli ol knabojn. Piediroj estu nun pli longai kaj lacigaj. Kurado, saltado, ĵetado kaj luktado estu agataj laŭ pedagogia celo, ne laŭ soldata maniero, ĉar tiaj ekzercoj estas utilendaj ja nur por refreŝigo de la fortoj, por ke la junulaj korpoi plifortiĝos, kaj manko de sano ne malhelpu la spiriton.

(El „De disciplinis“, 1531. [Pri la sciencoj] de Vives, naskita en 1492 en Valencia-Hispanujo, studinta en Paris, mortinta en 1540 en Briigge-Belg~ lando.) R.

— paĝo 3 de la PDF —

Valoro de Mondnhelplingvo. Alice V. Morris.

La aŭtorino de la sekvanta artikolo — Sinjorino Alice V. Morris (Mrs. Dave H. Morris) en New York — al la legantaro de nia gazeto jam estas sufiĉe konata kiel fervora kai energia antaŭbatalantino por la ideo de mondhelplingvo kaj kiel la ŝatata reprezentantino de JALA. Certe la legantoj ĝojos, legi artikolon de ŝi en nia gazeto. Demandite, ĉu ŝi permesos tradukon de artikolo, (verkita de ŝi por „The Baha’i Magazine“, June, 1928, No. 3, paĝ. 93—96), ŝi aiable donis la permeson. Martha Moelke,

sekretariino de „Kunlaborado“.

Mia intereso por la ideo de ĝenerala helplingvo estis vekata la unuan fojon per D-ro F.G. Cottrell, kiu estas tre famekonata kiel eksperimentanta kemiisto en Ameriko kaj Eŭropo. Li montris la bezonon de tia lingvo por scienculoj kaj la malhelpaĵojn kaŭzatain per nacia ĵaluzo. Li rakontis pri drama okazintaĵo en la kongreso de la „International Union of Pure and Applied Chemistry“ (Internacia Unio por Pura kaj Aplikata Kemio“) en Bruxelles, en Aŭgusto 1919, kiam ekestis vigla diskuto pri la bezono al internacia kemia gazeto pri abstraktaĵoj. La kemiistoj tre entuziasmiĝis por la ideo, aperigi tian gazeton. Tiam la diskuto koncentriĝis al la elekto de la lingvo, en kiu la gazeto estu presota. Oni konstatis, ke oni por atingi labormaksimumon, ne povos ŝpari laŭnecese, se oni ne uzos nur unu lingvon. La angla kai franca lingvoj havis la plej grandan nombron da defendantoj, sed oni ne povis atingi unuanimecon. Ripetitaj kalkuloj montris, ke oni eble dum severa ŝparado kaj limigo de la amplekso al minimumo povus pagi la gazeton, se ĝi estus presota en du lingvoj, la angla kaj la franca. Sed apenaŭ tiu sugesto estis konsiderata serioze, la italoj jam argumentis, ke Italuio kompreneble ankaŭ devus esti atentata, se oni deirus de la unua ideo, uzi nur unu lingvon. Ne ekzistis ebleco, pagi gazeton en “tri lingvoj, — kaj la sonĝo falis kiel dometo el ludkartoj.

Post kiam mi estis aŭdinta ĉi tiun rakonton de D-ro Cottrell, mia intereso konstante pliserioziĝis. Sed antaŭ ol mi parolos tro serioze, mi rakontos al vi alian rakonton. Angla sinjorino en hispana restoracio klopodis mendi sian plej ŝatatan manĝaĵon — fungojn kaj lakton. Post multaj sensukcesai klopodoj, interkompreniĝi kun la kelnero, ŝi prenis lian kraionon kaj desegnis la bildoin de fungo kaj de bovino. Ridedante, kvazaŭ kompreninte, li foriris de la sinjorino, kiu esperis finan sukceson, kaj revenis, ridetante ankoraŭ pli triumfe, kaj prezentis al ŝi ombrelon kai du enirkartojn por bovobatalo.

Sed nun mi estu pli serioza. Mia intereso profundiĝis speciale rilate la demandojn de evoluo kaj eduko. La evoluo de sisteme konstruita lingvo, kunmetita ĉefe el elementoj de aliaj lingvoj, povas — vidata en la lumo de evoluo — esti rigardata kiel io, kio fine eniris la arenon de konscia vivkontrolo. La biologisto nun pliampleksigas siajn esplorojn pri malrapida kai nekonscia evoluo de la specoj en la naturo per inventistaj metodoj de kunlaborado kun la naturo, por tiamaniere konscie kaj relative rapide evoluigi novajn specojn aŭ variaĵojn. La kemiisto kompletigas la analizon per sintezo tiel, ke oni nun povas paroli pri „kreanta kemio“. La psikologo ne plu

22

finigas siajn laborojn, studante, kiel la spirito laboras, sed li pli profunde eniras en la prilaborendan grundon, kiel oni laborigas la spiriton. Ĉar la homo pli kaj pli en la fizika kaj spirita regionoj kunlaboras kun la naturo, kial li tion ne ankaŭ kapablus en la vasta spirita regiono, la lingvo?

Konsiderante la aferon en la lumo de la edukaj problemoj, mi kredas al la idealo, ke en ĉiuj lerneioj de l’ mondo la gepatra lingvo devas esti instruata elfundamente kaj tre ampleksmaniere — laŭ la tipo de la individua raso kaj nacia tradicio; kaj apude unu -simple konstruita helplingvo, ĉie la sama — laŭ la tipo por la frateco de rasoj kaj internacia interkompreniĝo. Sed la lernejaj planoj estas tro ŝarĝitaj. La enkonduko de nova lermeia fako estos ĝeneraligata nur tiam, kiam la koncerna fako havas notindan edukan valoron, ĉar ĝi kapabligas la lernanton, kompreni la vivon pli adekvate kai feliĉe, ol li povas fari tion sub aliaj kondiĉoj. Kaj ĝuste tio, laŭ mia kredo, plenumiĝus per la ĝenerala instruo de Esperanto aŭ alia simila lingvo, kiu evoluiĝis el simpligita sintezo de Eŭropaj lingvoj. Eksperimentoj, iam faritaj antaŭ pli ol dekkvin jaroj en la lernejoj de multaj Eŭropaj landoj, konvinkis edukistojn kiel Prof. Pierre Bovet de la universitato Geneve kaj Prof. J. J. Findlay de la universitato Manchester, Anglujo, la aŭtoron de la „Foundations of Education“ (Fundamentoj de Edukado) pri tio, ke la instruo de Esperanto havas jenajn edukajn valorojn:

1. Helpo por la studado kaj uzado de la gepatra lingvo. 2. Helpo por la studado de aliaj fremdai lingvoj.

3. Konstruo-instigo por la kreanta instinkto.

4. Spirita impulso.

5. Helpo por plivastigado de l’ spirita horizonto.

Raportoj senditaj antaŭ nelonge el lernejoj en Anglujo kaj Germanujo, en kiuj Esperanto en periodoj de kvin ĝis dekkvin jaroj estis instruata, konfirmas tiajn juĝojn. La direktanto de la „Trade and Grammar School“, Keighley, Anglujo, skribas:

„Ni instruas Esperanton en nia lernejo kiel unuan fremdan lingvon. La knaboj post dujara studado komencas lerni la francan lingvon en aĝo de ĉirkaŭe 12 jaroj.“

„Ni konstatis la sekvantan studadon de la franca lingvo post ĉi tiu unua studado de fremda lingvo senescepte valora rilate la gramatikon.“

La iuĝo, ke Esperanto en lerneioj estas helpo por plivastigado de la spirita horizonto estas de speciala intereso por la hodiaŭa mondo. En la plej multai lernejoj, kie Esperanto estas instruata, ĝi estas uzata kiel korespondilo inter lernejaj infanoj de diversaj landoj. Ĝi akcelas pli bonan komprenon de geografio kaj historio kaj pli grandan kai pli simpatian intereson por kutimoj, literaturo kaj arto de fremdaj popoloj.

En la lernejo de nia propra lando, kiu komencis enkonduki Esperanton en la lernejan planon, en la „Montezuma Mountain School for Boys“ en Kalifornio, la lernantaj knaboj korespondis kun anoj de alilandaj popoloj dum ĉirkaŭe kvar jaroj. En Aprilo 1925 la direktanto skribis al mi la jenon:

„Nia tuta lernejo ne nur treege celas konvinki aliajn lernejojn, ke helplingvo estas urĝa bezono, sed ankaŭ, ke Esperanto interesigos nim Dri diversaj tutmondaj aferoj.“

— paĝo 4 de la PDF —

„Ni postulas Esperanton por la »Grammar School« (mezgrada lernejo) kaj trovis, ke la knaboj fariĝas pli viglaj kaj pli profunde interesataj. Ilia kompreno de la angla gramatiko esence pliboniĝis. La knaboj diras: „Estas facile rekoni substantivon en la subjekta formo tiel bone kiel en la objekta formo, kaj la aliaj partoj de l” parolado havas difinitan formon kaj povas esti trovataj pli facile ol en la angla lingvo. Do, ni profundigis la intereson pri la angla lingvo. Due, la instruisto de la latina lingvo en la „High School“ (Supera Lernejo) trovas siajn lernantojn pli bone preparitaj per granda nombro da vortoj jam lernitaj kaj per la kompreno pri kazoj kai verbtempoj.“

„Ni proponas duan jaron por Esperanto-kurso en „High School“, fidante al sufiĉa nombro da lernantoj. Feliĉe Stanford estis sufiĉe tolerema. por fari koncesiojn al tia fido.“

Mallongan tempon antaŭ la tertremo en Japanujo niaj knaboj deziris provi la praktikan uzadon de Esperanto, kai ili kolektis sumon da mono, korespondis en Esperanto kun Esperanto-delegito en Japanujo kaj sendis al li la monon por disdoni ĝin en ilia nomo. Li ne sole disdonis la monon konfidinde, sed ankaŭ sciigis nin pri ĉiuj detaloj, kiel la afero efikis sur la popolon. Ili estis kvazaŭ frapitaj pro dankemo, sed ankoraŭ pli ol surprizitaj, ĉar ili ricevis la monon kaj la varmajn vortojn de Kaliforniaj knaboj. Ju pli Kalifornio antaŭ nelonge esprimis multajn neamikajn sentojn, des pli esprimiĝis la dankeco de la urbestro al ni en la plej ĉarma japana maniero. Niaj knaboj estis pro tio tre emociitaj,“

Mi opinias, ke la samaj rezultoj estus atingitaj ankaŭ per la lernado de iu ain alia helplingvo, simile simple kaj logike konstruita kiel Esperanto — ekz. Ido, Nov-Esperanto, Occidental — kaj mi opinias, ke studado de tiuj nur malmulte inter si variantaj sistemoj, ankaŭ kiel Lationo sine flexione, por plenaĝuloj estus valora. Sed mi pensas, ke estas pli prudente, uzi dum la laboro en la lernejo Esperanton, ĉar ĝi estas fakte la sola helplingvo, kiu disponas pri granda provizo de presita materialo, kaj kiu havas sufiĉe grandan nombron da adeptoj, disvastigitaj super ĉiuj kontinentoj, por ebligi mondampleksan korespondadon inter la tutmonda junularo.

La mencio de diversaj helplingvoj kondukas al demando, regule ripetata de instruistoj kaj gepatroj, kiuj pripensas, ĉu estas konsilinde, enkonduki Esperanton en la lernejan planon. Kvankam ili estas konvinkitaj pri ĝia eduka valoro, ili demandas: Ĉu ekzistas garantio por ĝia praktika valoro kiel interkomprenilo ne nur por la estanteco, sed ankaŭ por la estonteco? Respondo al ĉi tiu demando estas donata ne nur per la historia evoluo de la helplingvomovado depost la laŭmeteora ekesto de Volapiik en la jaro 1880 kai per ĝia anstataŭado malmultajn jarojn poste per Esperanto.

Du faktoj evidentiĝas. Unue: modelo de helplingvo ekzistas, kiu estas pruvinta, ke ĝi estas praktika kaj ĝuoplena interkomprenilo, nome, modelo de lingvo, kiu havas siajn radikojn en Eŭropaj lingvoj kaj kies gramatika konstruo estas eksterordinare simpla. Due: estas facile por ĉiu, kiu elfunde scipovas sistemon de tia sinteza modelo de lingvo, lerni kaj kompreni iun ajn alian sistemon. La hornombro por la studado ŝajnas varii laŭ la kapableco de la studantoj kaj laŭ la provizo de la lernitaj naciaj lingvoj de du aŭ tri ĝis ĉirkaŭe dudek.

ajnas ne nelogike, rigardi la rezultojn, kiuj evidentiĝas el ĉi tiuj faktoj

24

CA L-Eo

kiel profetaĵoj por estonta evoluo. Nuntempe personoj, kiuj havas spertojn rilate unu el la malmultaj sistemoj, kiuj estas uzataj, kaj kiuj iomete konas la aliajn sistemojn, kapablas, libere interparoli kaj korespondadi kun ĉiu alia, dum kiam ĉiu uzas sian propran sistemon. Mi mem partoprenis tiain interparoladojn inter anoj de la kvin cititaj sistemoj. El tio oni povas konkludi, ke personoj, kiuj nun lernas iun ajn sistemon, post la oficiala rekomendo de certa formo de helplingvo per estonta decida internacia komisiono nature dispartiĝos en du grupojn. Ambaŭ grupoj kompreneble rapide lernos la oficiale rekomenditan formon. La unu grupo konsistas el personoj, kiuj ankoraŭ uzos siajn malnovajn konatajn sistemojn, ĝis kiam ili iom post iom tiamaniere estos kaptitaj per la aŭdado kaj legado de la oficiala formo, ke ili preskaŭ nekonscie komencos apliki tiun ĉi mem. La alia grupo tui plifortigos sian klopodon, kiu estas necesa, por majstri la uzadon de la nova formo, klopodon, kiu estos kompreneble pli granda, ol la preskaŭ senzorga peno, kiu estas necesa, por lerni kaj kompreni ĝin.

La „Columbia University“ starigis efikplenan someran Esperanto-kurson. La „Cleveland College“ faris Esperanton oficiala parto de sia lerneja plano; do, ekzistas vasta intereso en ĉiui partoj de la „College“-institucioj en Texas, rezultinta el la granda sukceso de la Esperanto-klasoj de Prof. Kenngott ĉe la „Texas-University“, “kie pli ol ducent studantoj enregistrigis sin.

La „International Auxiliary Language Association, (IALA) 525 West 120th Street, New York City, prezentas hejman kurson por instruistoj kaj aliaj plenaĝuloj.

Ci tiu asocio prezentas ĉiun aŭtunon en New York City eksterordinaran kurson, speciale, sed ne ekskluzive, por instruistoj. La kurso konsistas kutime el dek lecionoj de unu horo kaj etendiĝas super periodon de dek semajnoj. Simila kurso, sed konsistanta el kvin lecionoj de du horoj dum periodo de kvin semainoj, okazos en Washington dum la printempo 1929.

La asocio ankaŭ havas ĝeneralan lingvan kurson kun Esperanto-teksto en presita formo.

Pluajn informojn rilate la supre cititain kursojn oni ankaŭ povas havigi al si per skriba demando al la ĉefoficejo de la asocio.

Oni povas esperi, ke ĉiuj, kiuj havas veran entuziasmon pri la disvastigado de ĝenerala helplingvo, entreprenos ion, por ĝenerale diskuti la aferon kun instruistoj, edukaj institutoj kaj edukistoj, atentigante ilin pri la bezono kaj la postuloj de l’ tempo.

Fine ni resumu la avantaĝojn de Esperanto:

Unue: Esperanto havas gravan edukan valoron, kiel helpo por studado de aliaj lingvoj, precipe de la angla gramatiko, de la franca, germana kaj latina lingvoj. Ĝi malpli longigas la tempon, kiu estas bezonata por tiuj aliaj studoj kaj faras ilin pli agrablaj. Pro tio ĝi ne estos enkondukata en lernejan planon kiel konsumanto de plua tempo, sed kiel parto de koordinata programo por lingva studado.

Due: Esperanto povas fariĝi grava helpilo por plivastigado de 1” horizonto. Korespondigu la infanojn de l’ mondo rekte inter si sen la prokrasto kaj la forigo de la intereso, kiu rezultas el la perula traduko. Cu ne ĉi tiuj samaj infanoj iam estiĝos viroj kaj virinoj, kies vekita fantazio fariĝos sufiĉe forta por formi la politikon de nova mondo, en kiu la sento de mondirateco rezultigos praktikan kunlaboradon? . ;

20

— paĝo 5 de la PDF —

La sanskrita radiko „mar“.

Hugo Dreusicke, Kassel (Germanujo). (Fino.)

Eĉ ekzistas tria modifio de „mar“ kun finiĝanta gorĝa sono aŭ palata malmola konsonanto, nome „marĥ“, egala je sanskrita: yaĥ = demandi; de: yŝ — iri. Per simila procedo, kvankam por alia celo, estas formita la lat. vorto: „marcus“ (granda martelo aŭ piŝtilo), vorto uzata en Rom kiel persona nomo: Marcus, Marcius, Marcianus, Marcellus; vorto reaperinta en pli malfruaj tempoj en la historia nomo: Karl Martell. En la sanskrita lingvo kontraŭe la verbo „mris“ kun fina palata sono s esprimas la ideon de la delikata tuŝetado kaj ricevas kun aŭ per certaj prepozicioj la signifon: pripensi, reflekti, konsideri. Kiel en la latina lingvo: „mori“ (morti) signifas origine: velki, tiel „marcere“ prezentas la saman ideon en la dua formo. Ĝi signifas: esti velkinta, laca, inerta, kaj estas subtenita, firmigita, per la adiektivo: „marcidus“. La greka adjektivo „malakos“ signifas: delikata kaj glata, origine glate frotita, kaj fine ĝi ricevas la signifon: moleta, dorlotita kaj malfirma, malstreĉita.

Unu el la plej regulaj modifioj de la formo „mar“ estus mrA; ĝi signifas en la formo „mla“ (sanskrite): velki, neniigi. Ĉar en la greka lingvo mil ofte estas anstataŭata de bl, oni ne eraras, reduki sur tiu bazo la vorton: blax (elp. blaks) signifanta: korpore kaj spirite moleta, malstreĉita; plue la gotan vorton: malko — simpla, ne ruza, naiva, stulta; malstreĉita kaj malspirita, malsaĝa, stulta estas uzataj en multaj lingvoj kiel sinonimoj. Do ne estas tute senverŝaine, ke ankaŭ la greka vorto moros (stulta, malsaĝa) devenas de la radiko „mar“; eble ĝi signifis komence: moleta.

Nun oni pripensu, ke imultaj signifoj reciproke interrilatas; tio, kio laŭ unu vidpunkto aspektas uzumita kaj neniigita, aliaflanke estas vidata glata kaj brila. Kaj tamen la krea genio de la homo kapablas esprimi ambaŭ ideojn per la sama radika elemento. En „omorgnymi“ estas fiksita la signifo: froti kaj pureviŝi, dum „amelgo“ kun la sama fundamenta ideo transiras al la ideo de la melkado. Kaj plue oni povas observi kiel trian ideon tiun de la frotado en la signifo deŝiri, en la greka lingvo estas esprimata per mĉrgo aŭ amĉrgo.

Pensante, ke la radiko „mar“ fortikigita anstataŭ per la ĵus pritraktita gorĝa sono per lipa sono ĉe la fino, oni vidas la formon: „marp“, trunkon ofte uzatan de la grekaj poetoj. Ĝenerale ĝi estas tradukata per: kapti, ekkapti; sed oni perceptas restojn de ĝia fundamenta signifo en esprimoj kiel: geras ĉmarpse = la maljuneco frakasis lin, faris lin mola, rompebla; aŭ: ŭdi chth6ona mairpte podoiin = ŝi ne tuŝetis la fundon (la teron) per la piedoj.

Ci tia nova bazo „marp“ povas akcepti la formojn: malp kaj mlap. Plue rememorante la rimarkon pri la aliformiĝo de la en la greka lingvo komenciĝanta ml je bl, oni venas al la nova bazo „blap“, bone konita en la vorto blapto = malfortigi, malhelpi, difekti. (Angle: to mar = [makuli, difekti, pereigi, detrui].) Ĉi tiu blapto ankoraŭ vivas en la angla verbo: to blame, france: blimer por blasmer, kiu estas kripligita el blasphĉmer = blasfemi. La greka blasphĉmein ree staras por blapsiphĉmein, laŭvorte: malutile pa-

roli, kalumnii; ankaŭ uzata kiel Kontrasto je euphĉmein = laŭdi, bone paroli -pri iu. ;

96

“Inter la idoj de la prapatro „mar“ la radiko „mard“ speciale distingiĝas per fekundeco da ĝermformoj. (Ĝi.ekzistas en Sanskrito kiel mridnati kaj kiel mradati en la senco: disfroti; tamen ĝi ankaŭ precipe kun prepozicioj estas uzata en la signifo: dispremi, kontuzi, venki, subigi. De ĉi tiu radiko ekzistas la sanskrita mridu = mola; la latina mollis (mard, mald, malli) = mola; la malnovslava mladu (maldu), kaj — kvankam formita per alia sufikso — la angla mellov = mola. En ĉiuj vortoj estas uzata io frotita ĝis pulvo, pulvoro, kiel reprezentanto de la moleco kaij tuj transigita al morala moleco kaj dolĉanimeco. La polvo mem estas per la sama radiko en la plej simpla formo nomita mrid; kaj tiu ĉi vorto malfrue ricevis — krom la signifo: polvo — la signifon de la fundo ĝenerale aŭ de la tero, kiel ekz. la ira vorto kaj gaela „uir“ signifas polvo kaj tero.

La gota vorto malma = sablo, la novaltgermana zermalmen = frakasi kaj la gota malvjan, kiun Ulfilas uzis samsence, apartenas al la sama vortklaso.

En la latina lingvo el tiu ĉi radiko diversaj branĉoj elkreskis. Malleus (martelo) staras verŝaine por mardeus, kaj eĉ martellus — se ĝi ne staras por marcellus — pretendas la saman parencecon. En dua formo oni trovas la radikon en la latina vorto mordere = mordi, ŝiri per la dentoj; origine: polvorigi, frakasi.

En la angla lingvo estas konvene kunigita „to smart“ kun mordere, ĉar „Ss“ estas formiga konsonanto, plu atentota. „A wound smarts” signifas: vundo mordas aŭ doloras. Ĝi nun estas uzata ĉe ĉiu fortega, pikanta doloro;

. dume la germ. vorto doloro havas pli ĝeneralan signifon.

Ĉi tiu radiko „mard“, la greka: mĉldo (fandi, moligi) alprenas tute regule la formon malt aŭ melt; ankaŭ ne estas dubende, ke la angla verbo to smelt origine signifis moligi, nome ne nur moligi per martela bato, sed ankaŭ per la lekado (tuŝado per la lango) de la fajroflamoj, ĝenerale per efiko de la varmo. La germana verbo schmelzen (fandi) estas samsignifa kaj estas uzata transitive kaj intransitive: fandi, fandiĝi; malnovaltgerm. smalzjan kaj smelzan. Atentu nun la sagacan, genian konduton de la lingvo. Oni bezonas esprimon, por indiki la moligantan, kvietigan influon, kiun homo per rigardo, gesto, vorto kaj preĝo efikas sur alian homon. Kio estas farenda? Oni ekkaptis la saman radikon, kiu pli frue jam enhavis la ideon de la glatigado de malglata supraĵo, de la moligo kaj likvidigo de solida substanco, kaj per iometa aliigo la radiko „mard“ estis fiksata kiel la sanskrita formo mrid aŭ mril — kvietigi. En tia senco ĝi estis precipe uzata rilate al la diaĵoj, repacigotaj per preĝoj kaj oferoj. Ĝi ankaŭ intransitive estas uzata rilate al la diaĵoj, kiujn oni petis, petegis, ke ili moliĝu, kvietiĝu kaj indulgu; kaj preĝoj, nun tradukataj: „Indulgu nin“ signifis komence: „fandigu nin, ho dioj“.

El ĉi tiu fonto fluas la gota, germana kaj angla: mild = milda; origine: molega, kvieta. La litova lingvo prunteprenis el la radiko sian nomon pOr amo — meile; kaj en la greka lingvo oni trovas: „meilia — ĝojigaj donacoj aŭ donitaĵoj por repacigo; ankaŭ „deliciae“ kaj derivitaj formoj kiel meilisso — kvietigi, kaj meilichos aŭ meilichios = kvieta, molega.

Tio ĉi estis unu flanko, de kiu la procedo de la fando aŭ fandiĝo estis observata; sed ekzistas ankaŭ dua, same natura flanko, nome la fandiĝo, konsumiĝo pro sopirado kai dezirego pri obiekto. Oni diras: Homo fandiĝas, konsumiĝas pro amo aŭ ĉagreno, kaj la grekoj diris samsence: meledaino =

TA

— paĝo 6 de la PDF —

mi fandiĝas, t. e. mi ĉagreniĝas pri io, kaj derivis je tio: meledone = zorgo, ĉagreno. Ankaŭ al la participo: meldomenos la scienculo Hesychius atribuas la signifon: sopiranta. Sed plu. Supre estas menciite, ke por la okaza malapero de komenca m’o en la radiko „mar“ estas citeblaj sufiĉaj dokumentoj. Pro tio oni estas prava, nomi la grekan „eldomai“ kaj la originan vorton „mĉldomai“ la sama vorto. Sed kion signifas „eldomai“ en la greka lingvo? Ĝi signifas: sopiri (konsumiĝi) pri io; tio estas, ĝi havas precize tian signifon, atentotan, se oni supozas derivon de la radiko, enhavita en mĉldo = fandiĝi.

Ankoraŭ ni faru unu paŝon plu. Ke la radiko „mar“ estas fortigata ie „marp“, oni vidas ĉe la greka vorto marpto: ekkapti. Ankaŭ mĉlpo estas uzata greke en la senco de la repacigo, origine de la kvietigo, fando. Serĉante nun konformajn esprimojn sen „m’o“, oni povus certe citi ĉlpomai, kiu tamen signifas esperi, sed origine ankaŭ povus esti signifinta: sopiri. Ne estas sen graveco, ke Hesychius ĝuste la formon esperotan citas, nome: molpis, anstataŭ la kutima formo ĉlpis = espero.

Dum ĉi tiuj esploroj kelkfoje estas observita la litero s, antaŭmetita al la radiko „mar“. Ĝi estis traktita kiel modifanta elemento, aldonita nur je la celo, distingi vortojn, deziritain dise.. Ne esploronte pli akurate la veran originon de ĉi tiu S’0, tamen oni povas supozi kiel fakton, ke la sanskrita radiko „smar“ estas proksime parenca je la radiko „mar“. La pruvo, kiamaniere la signifo de „smar” (memori) povis evolui el la signifo de „mar“ (polvigi), ne supozas specialan malfacilecon.

Kiel dirite kelkfoje, la ideo de la fandiĝo transiris iom post iom al la ideoj: ami, esperi, sopiri, deziri; do la fundamenta signifo de „smar“ (sanskrite) ne estas: memori, sed deziregi. Ekzemple „smara“ signifas amo; same kiel la litova meile — amo, t.e. fandiĝo. El ĉi tiu signifo „deziregi“ disiris novaj signifoj, ekz. restadi ĉe io, mediti pri io, kovi kaj fine: memori. En la aliaj ariaj lingvoj la komenca $’o ne aperas. En la latina lingvo troviĝas memor, memoria, memorare; ĉio en la signifo: memori; sed en la greka lingvo mermairo (ankaŭ mermerizo) signifas: heziti, pripensi ion, ĉagreniĝi; merimna estas zorgplena pripensado, kaj eĉ „martyr“ tute ne devas karakterizi la memorulon, atestantulon, sed ankaŭ personon ĉagreniĝantan pri io, ulon, kiu ŝatas ion kaj restas ĉe io. ‘

Provinte malkonfuzi ĉi tiun miksaĵon da vortradikoj, Max Mueller batalis

por la ĉefa celo, postiri kaj esplori la iom-post-ioman kreskadon de la ideoj, la malrapidan progreson de la spirito de la opaĵo, de specialaĵo, al la ĝeneralaĵo, de la materio al la spirito, de io konkreta al io abstrakta. Froti kai glatigi kondukas al la ideo: repacigi, kvietigi; konsumi kaj velki estas esprimoj, uzeblaj pri la konsumiĝantaj emocioj de la espero trompita, kaj ideoj kiel memoro aŭ martireco sin vestas en vortoj ĉerpitaj el la sama radiko.

La sorto de ĉi tiu unu radiko „mar“ estas nur unu malgranda, malgrava ĉapitro de verko, enhavanta la historion kaj la kreskadon de la arjai lingvoj. Sed oni jam el la malgranda ĉapitro povas ĉerpi imagon pri la potenco kaj elasteco de la radikoj kaj pri la senlima influo de la metaforo je la evoluo de novaj ideoj.

Ĉu la influo de la sanskrita lingvo ĝenerale kaj de la radiko „mar“ speciale ankaŭ estas rimarkebla kai konstatebla en orientaj lingvoj?

28

Pri la termino „klerigo“.

(Lingva-historia studaĵo.) D-ro Kurt Riedel.

La substantivoj estas nomoj aŭ de ia estaĵo, kiu de io simila povas esti distingata space respektive tempa (ekz. tablo, hundo, triangulo, tagmezo, vento), aŭ de io, kio de io simila povas esti diferencigata nur sence (ekz. honoro). Ĉu kler(ec)o estas limigebla de samspeca eco space respektive tempe aŭ nur sence? La terminoj por senviva realaĵo, por vivaĵo, por figuro kaj periodo estas enkondukataj relative facile en la tutmondan uzadon; estas pli malfacile, doni nomon al io, kio ne space aŭ tempe sed nur sence povas esti distingata de io simila. Kial? — Ĉikaze la termino enhavas la spiriton de kultursituacio, en kiu ĝi ekuziĝis.

Homo historie instruita aŭdas el la esprimo kler (ec)o la okcidenteŭropan filozofion de la 17-a kaj 18-a jarcentoj.

Etimologie la vorto kle ra estas parenca alla vorto kla ra, kiu devenas de la latina adjektivo „clarus“ (france: clair, angle: clear). La vorto venis el la latina lingvo ĉirkaŭe dum la 13-a jarcento en la germanan. Ankaŭ en ia dana kaj sveda lingvoj tiu radiko troviĝas en la formo „klar“. Lingvistoj supozas parencecon inter la latina „clarus“ kaj la gota „hlas“ (= gaja).

Kial ekzistas la vorto klera Esperante apud la vorto klara? Oni diras: Klara akvo, klara ĉielo — sed: klera homo. Germanaj kaj romanaj esperantistoj sentkomprenas la esprimon klera ankoraŭ en la signifon de la radiko klara — proksimume tiel: Klera homo estas spirite klara homo. Aliaj esperantistoj povas ekkoni nur filologie tiun parencecon.

Certe kelka germana pedagogo sentpensas kun mi, ke la esprimo kler- (ec)o ne elĉerpas la sencon de la intencata ideo. Mi preferas al la termino klerola vorton sinformadoo, aliai pedagogoj verŝajne la vortojn e d u kiteco, instruiteco. Mi uzas ne volonte la espirmon klerigo anstataŭe por instruado aŭeduko; ĉar oni donas nomon nur al la farado de instruisto aŭ edukisto, kiam oni diras: instrui, eduki; sed per la termino klerigi oni donas samtempe nomon al procedo en la lernulo, kvankam neniu povas scii, ke tiu procedo reale okazas.

La esprimo klerigi ekaperis en la germana pedagogia literaturo komence de la 18-a jarcento. La vortoj klerigi kaj klariĝi samsonas germane, nome: auikliren kaj sich kldrem. La historia origino de la germana pedagogia esprimo „aufkliren“ (klerigi) estas ankoraŭ iomete malhela. Kelkaj pedagogiaj verkistoj skribis siatempe „erleuchten“ (= eklumigi, angle: to enlighten) en la senco de „aufkliren“ (klerigi), kelkaj skribadis ambaŭ inter-

. ŝanĝe.

La esprimo „erleuchten“ (= eklumigi) havis ankaŭ religian signifon. Ĝi aludas la „lumon naturan“ (latine: Lumen naturale), kiun kelkaj homoj iam kredis posedi krom la „Dia revelacio“. La „lumo natura“ signifis la senperan evidentecon de la raciaj ekkonoj, depost Cartesius (1596—1650) skribis la frazon: „Ĉio tio estas vera, kion mi perceptas treege klare kaj distingante.“..

Sekretai asocioj, kiuj volis aludi, ke ili kontraŭbatalas spiritan malhelon, devenigis sian nomon de la radiko „lum-“, ekz. la „Alumbrados“ (en Hispanujo) kai la „Illuminatoj“.

29

— paĝo 7 de la PDF —

Krom „lumen“ enhavas la latina lingvo la vorton „lux“, „lumen” pli signifas ion lumigantan, „lux” ion lumantan. Malnove romaj verkistoj uzis jam ia kombinaĵon „lux veritatis“ (= lumo de l vero), Cicero: „Sententiae auctoris lucem desiderant“ (= la pensoj de l’ verkisto lumon [klarigon] deziras). Estas interese, ke la humanisto J.L. Vives en sia tre grava verko „De disciplinis“ (= pri la sciencoj) skribis (1531): Excolitur et purgatur animus iis, quae illi vel lucem adferunt, ut noscat, vel ardorem, ut quae amanda sunt, prosequatur, fugienda vivet.“ (La animo estas klerigata kaj purigata per tio, kio al ĝi portas aŭ lumon, por ke ĝi perceptu, aŭ la ardon, postiradi ĉion amindan, evitadi ĉion maldezirendan.) Sur la kampo de l” teorio de ekkono Vives estis antaŭulo de Cartesius.

Leibniz elektis en siaj germanlingvaj verkoj la vortojn „erleuchten“, (= eklumigi, heligi, lumumi), „Erleuchtung“ (= heligo), kiam li volis esprimi la saman penson, kiun li esprimis per la vortoj „ĉclairer, ĉclaircissement“ en siaj franclingvaj verkoj.

Germanaj verkistoj ekaplikis la esprimon „erleuchten“ (= eklumigi) je spirita procedo pli frue ol la vorton „aufkliren“ (= klarigi) en la senco de la Esperanta vorto klerigi. Oni imagis unuakaze iun malhelan ejon, kiu fariĝas hela per lumo, duakaze iun fermentintan trinkaĵon, kiu klariĝas.

La germana pedagogo Erhard Weigel (1625-—-1699) skribis: Ĉiu estas avida laŭnature, ke lia intelekto, kiu, naskiĝinte, estas tre malhela, estu lumumota kaj garnota per sciencoj, sciigoj kaj rakontoj. (Von der Wirkung des Gemŭts, die man das Rechnen heiszt, Jena 1684, $ 3, = Pri la efiko de la animo, kiun oni nomigas kalkulado). En tiu verko troviĝas ankaŭ la bildeca esprimaĵo: per klara imagaĵo premi veraĵon en la intelekton (S 6).

Estas tre rimarkinde, ke komence de la 18-a jarcento en la anglaj moralaj semajngazetoj (de Steele kaj Addison) la vorto „to enlighten“ (= eklumigi) estis uzata, por el ĝi formi la terminon: klera epoko. Anstataŭ: klera epoko oni diradis en germanlingvaj landoj dum la dua duono de la 18-a Jarcento „Aufklirung“. Pli frue tiu germana vorto estis uzata nur en la senco de klarigo, nun eksignifis ĝi klerigon. En tiu ĉi signifo la vorto transiris en la anglan lingvon. Murray klarigas en „English dictionary“ (Angla vortaro) 1897 „Enlightement“ kiel la tradukon de la germana vorto „Aufklirung“, de la nomo, kiu signifas la spiriton de la franca filozofio en la 18-a jarcento.

La vorto „aufkliren“ en la senco de klerigo troviĝas unuafoje en la morala semajngazeto, kiun la profesoroj Bodmer kaj Breitinger eldonadis en Ziirich (Svislando) depost 1721 sub la titolo „Diskurse der Maler“ (= Interparoloj de pentristoj“). Jam en la unua jarkolekto oni povas legi la frazon:

La angla semajngazeto „Spectator“ disvastigis ĉie la sanan prudenton, kler- .

igis animojn, plantadis la virton.

Estas notinde, ke la germana vorto „aufkliren“ aperis preskaŭ samtempe en la Ziirich-a rondo kaj en la „Hamburger Patrioten“ (la Hamburg-a Patrioto), la dua grava morala semajngazeto en la germanlingva landaro. En la jarkolekto 1724 de tiu ĉi ĵurnalo troviĝas la frazo: La anglajn semajngazetojn „Spectator“ (Rigardisto) kaj „Guardian“ (Gardisto) „oni donis potage

“) Vidu: D-rino Elisabeth Heimpel-Michel, „Die Aufklirung“, Langensalza 1928 (La klerigepoko).

20

en la manojn de gejunuloj, kies animoj por tio frue pliklariĝis”. Ankaŭ la verkisto Gottsched uzadis en sia morala semajngazeto „Verniinftige Tadlerinnen“ (Leipzig 1727) (= Rezonkapablaj Mallaŭdantinoj) la novan esprimon en la kombino: la intelekton klarigi-klerigi.

Do, tra Ziirich kaj Hamburg venis la angla esprimo klera (angle: enlightened) epoko al Germanlando. Komence de la 18-a jarcento multaj Zirich-aj studentoj vizitadis nederlandajn universitatojn, kie ili konatiĝis kun la angla spirita vivo (vidu: Martin Hiirlimann, „Die Aufklirung in Ziirich“, [La klerigepoko en Ziirichl, Leipzig 1924).

En „Perdita Paradizo“ de Milton (1667) la vorto „to enlighten“ (eklumigi) havas religian signifon. Sed Zinzendorf, la pietista estro de la Herrnhut-a Frataro, skribis en sia morala semajngazeto „Dresdener Sokrates“ (= Dresden-a Sokrates) (1747) tute ironie: „Ni vivas — kiel oni scias — hodiaŭ en tre kleraj tempoj“. — En religiemaj rondoj — verŝajne — oni rifuzis la terminon klerigi pro ĝia racionalisma karaktero.“

La esprimo klera aludis la klarajn abstraktaĵojn. Tial verŝajne la racionalismuloj en Ziirich kaj Hamburg preferis al la vorto „erleuchten“ (= eklumigi) la terminon „aufkliren“ (klarigi-klerigi). La respublika spirito kaj la socia situacio rezultigis en Ziirich edukecan tendencon: oni volis disvastigi kleron. Lernulo de Bodmer kaj Breitinger enkondukis la vorton „aufkliren“ (klarigi-klerigi) en la pedagogian literaturon, nome Johano Georgo Sulzer, mortinta la 25-an de Februaro 1779, eldonis 1745 sian junaĝan verkon „Versuch einiger verniinftiger Gedanken von der Auferziehung und Unterweisung der Kinder“ (=Provo de kelkaj prudentaj pensoj pri la eduko kaj instruado

de infanoj). En la pligrandigita eldono 1748 oni povas legi la frazon: La ĉef-‘

celo de la instruado estu, klerigi (germane: aufzuklĝren) la intelekton de la infanoj kaj profundigi ilian juĝadon.

Unufoje troviĝas ankaŭ la kombinaĵo „aufgeklirter und erlauchter Verstand“ (= klerigita kaj lumumita intelekto), cetere skribadis Sulzer ĉiam nur „erlauchter Verstand“ (lumumita intelekto). Tute kontraŭkutime elektis Sulzer oftege la terminon „Erklirung“ (= interpreto, difino); sur kelka paĝo tiu ĉi vorto staras pli ofte ol dekfoje. Per difinoj la lernanto akiru „klarajn ideojn“ (germane: „deutliche Begriffe“).

„La unua celado en la infaneduko rilate al la intelekto estas do tio, ke oni gvidadis infanojn al tio, ke ili ricevu tiel plej eble klarajn ideojn pri ĉio. Tiu ĉi frazo estas inda, per oraj literoj muren esti skribata en ĉiu lerneiĉambro.“ … Por ke la instruado estu perfekta, la instruisto devas esti ega teorieca filozofo, kiu ekkonas tuj la plej malgrandan eraron. En lia intelekto lumu hela suno.“ (Sulzer.) Li postulas plue: La instruisto klarigu plej klare al la gelernanto ĉiun neklaran vorton el rakontoj. Krom la esprimo: la intelekton klarigi, skribas Sulzer ankaŭ jam la kombinaĵon: „Bildung des Verstandes“ (= formigo de la intelekto). Meze de l’ 18-a jarcento estis uzata la termino „Aufklirung“ jam en duobla senco: klereco kaj klarigo. Klerecon kaj klerigon signifas la vorto „Aufklirung“ en fama parolado de Morawitzky 1769: „La klerigo (germane: Bildung) de la koro estas efiko de la klereco (germane: Aufklirung) de la intelekto.“

Dum la lasta triono de la 18-a jarcento okazis senvaloriĝado de la vorto „Aufklŝrung“ (= klero, klerigo). Oni parolis pri „kleraĉo“ kaj „klerigmanio”. La tiama juna generacio — precipe Herder — malakceptis la esprimon kler-

ĉl

je Li adi ii £i: (iiedsib Vida

— paĝo 8 de la PDF —

igo. Kant kai Mendelssohn eldonis samtempe (1784) siain traktaĵojn „Kio estas klerigado?“ Delikatsentaj pedagogoj ne plu preferis la vortfamilion el la radiko kler—. Isaak Iselin, la patreca amiko de Pestalozzi, uzadis kelkfoje la formon participan „aufgeklirt“ (= klarigita en la senco de klera), sed pli ofte Ja esprimojn: eklumigo, disvastigo de lumo, eklumigita. Li kontraŭstarigis la terminojn klara kaj konfuza (rilate al ideo, abstraktaĵo).

Pestalozzi skribis en 1779 al Iselin: „Ne eklumigo sed amo bonformas (germane: bildet) la homon. Li evitadis laŭeble la vorton klerigo; eĉ la esprimon eklumigo li uzadis tre ŝpareme. En la programeca „Abendstunde eines Einsiedlers“ (= Vesperhoro de eremito) li diras: „Eklumigo de Dio estas amo, saĝeco, patreco.“ Tre ofte li elektis la vorton „Bildung“ (= bonformado).

Estas tre notinde, ke la noblanima filantropisto Salzmann en sia pedagogia romano Karl von Karlsberg (1784) skribis: „Ho, se vi povus difini por mi, kio estas la vera klero?“ En lia eduka romano „Konrad Kiefer“ (1796) troviĝas kelkfoje la termino klera (germane: aufgeklirt), sed en sia famkonata verko „Ameisenbiichlein“ (= Formiklibreto) de la jaro 1806 li skribis anstataŭ „aufgeklirt“ (= klera) „gebildet“ (= bonformita).

En la 19-a jarcento malaperis la termino Aufklirung en la senco de klerigo el la pedagogia literaturo germana kaj estas anstataŭita per la terminoj Erziehung (= eduko) kaj Bildung (= bonformado) aŭ sinformado. Do, la Esperanta vorto klera estas heredaĵo el la kultursituacio de la 18-a jarcento en Okcidenteŭropo.

La vorto klerigo aludas meĥanikan procedon, tamen oni intencas kvazaŭe organikan procedon. La scienculoj en la 18-a jarcento ne diferencigis inter meĥanika kaj organika.

La esprimo klerigo havas negativan sencon: ion malhelan flankenigi, ion malklaran malaperigi. Sed la termino de la pedagogia ĉefprocedo devas aludi la evoluon de io, kio jam ekzistas kiel ĝermo en ni.

Enkefo de la Infernacia Oficejo por Edukado

pri „Porinfana Literaturo kaj Interacia Paco“.

La Internacia Oficejo por Edukado nuntempe forsendas programon kai tiurilatan demandaron, pri kiuj ni atentigas niajn legantojn, petante ilin, laŭforte subteni ĉi tiun novan laboron de Prof. D-ro Bovet.

Celo: La direktoro de la nomita instituto, Prof. s-ro Bovet, kai la instituta sekretariino, Marie Butts, intencas aranĝi ekspozicion en Genĉve dum Julio 1929 kaj eldoni por ĝi analizan katalogon, kiuj rilatas:

x 1. La librojn, kiuj celas veki en la infanoj la spiriton de internacia kunoro;

2. la librojn plej ŝatatain de la infanoj, kiuj priskribas la vivon de la koncerna lando;

3. klasikajn porinfanajn librojn el ĉiuj landoj, kiuj estas kvazaŭ komuna trezoro por infanoj de la unuopaj landoj;

4. bildolibrojn, kiuj montras la saman celon kiel sub 1 kaj 2;

5. librojn skribitajn de infanoj.

o2

a K

7

E. Lo , k.] gw p ku ŝ 2

Fontoj: Ili estu la jenaj: 1. esploroj, jam faritaj kaj publikigitaj en diversaj landoj, rilate la leg-

aĵoin, la guston ktp. de la infanoj kaj katalogoj rilatantaj tiajn esplorojn;

. esploroj en bibliotekoj (bibliotekoj porinfanaj, porlerneiaj ktp.); . esploroj ĉe eldonistoj kaj librovendejoj;

. esploroj ĉe instruistoj;

. esploroj ĉe gepatroj;

. esploroj ĉe la infanoj mem, en kaj ekster la lerneio;

. esploroj individuaj.

IOGHOUIRO DO

Por efektivigi ĉi tiun programon la Internacia Oficejo por Edukado bezonas ankaŭ la helpon de la IPR-anoj kai petas la interesulojn el nia rondo, respondi al jena demandaro.

Demandaro: 1. Kiuj estas la porinfanaj klasikuloj de via lando ?

2. a) Kiuj verkoj, priskribantaj la vivon en via lando, estas precipe ŝatataj de la infanoj? b) Kial vi citas ĉi tiujn verkojn kiel la plej ŝatatajn? (Ĉu sur bazo de statistiko? de esploroj? de personaj spertoj?) 3. Ĉu vi konas en via lando librojn, kiuj celas veki en la infanoj la spiriton de internacia kunlaboro ?

4. Ĉu vi konas bildolibrojn,

a) kiuj celas veki ĉi tiun spiriton en la infanoj?

b) kiuj priskribas la vivon de la infanoj en via lando ? . Ĉu en via lando ekzistas libroj skribitaj de infanoj?

6. Ĉu vi scias, ĉu oni tradukis unu aŭ kelkajn de la de vi cititaj libroj en fremdan lingvon? en kiu(j)n?

7. Ĉu similaj enketoj, kiel la nia, jam estas faritaj en via lando? Kiam? De kiu?

8. Ĉu oni publikigis la rezultojn? Ĉu vi povas citi gazetartikolojn aŭ librojn, kiuj rilatas tiajn enketojn? E;

9. Ĉu vi konas personojn (eldonistojn, librovendistojn, bibliotekistojn, in- „struistojn, gepatrojn ktp.) aŭ unuiĝojn, kiuj havos intereson por nia enketo, kaj ĉu vi povos doni al ni la koncernajn adresojn ?

10. Ĉu vi deziras esti informata pri la rezulto de nia enketo?

(NB. Bonvolu, citante librojn, informi nin pri la preciza titolo kai, se eble, pri la eldonisto kaj la nombro de la paĝoj, pri la aĝo kaj sekso de la infanoj, por kiuj ĉiu libro precipe taŭgas laŭ via opinio. — Bonvolu ankaŭ diri ion pri la speciala valoro aŭ manko de la unuopaj libroj. — Niaj esploroj ma” pacaj dn por infanoj de 3—16 jaroj. Do, la vorto „porinfana libro“ estas vasta.

i

Ni petas niajn legantoin, kiui respondos la demandaron, sendi siain respondojn rekte al: Bureau International d’Education, Genĉve, 4 Rue Charles Bonnet, aludante tion, ke ili estas instigitaj al raporto per IPR.

— paĝo 9 de la PDF —

La Kongreso de „World Federation of Education Associations“

(Mondfederacio de Edukaj Asocioj) 25. Julio ĝis 4. Aŭgusto 1929 en Genĉve (Svisuio).

Mi iam en la 1-a numero de IPR en ĉi tiu jaro raportis pri la du gravaj kongresoj okazontaj 1929, unu en Genĉve, la alia en Helsingor (bonvolu kompari N-ro 1, paĝ. 11-14 mian artikolon „La tempo fariĝis matura“ kaj la sekvantan artikolon paĝ. 14-15 pri „Kongreso de la Mondfederacio de Pedagogiaj Societoj“).

Intertempe en mia „Laborkomisiono por TAGE“ (pri kiu vi trovos raporton en ĉi tiu numero) ni decidis la jenon:

1. La taskon, aranĝi ion en Helsingor, prenas sur sin kolego M. Goldberg interkonsente kun D-ro Riedel, nia IPR-redaktanto.

2. La taskon pri Genĉve — minimume por la preparo de ĉiuj antaŭlaboroj — mi prenis sur min kaj ankaŭ la taskon, korespondadi pri la kongreso kun Prof. D-ro Bovet.

Mi prezentas al vi, estimatai legantoj, la du lastain leterojn pri ĉi tiu afero.

En letero (7.Il.) al s-ro Prof. D-ro Bovet, mi petis lin diri, ĉu li konsentos la jenain proponojn:

1. „Estos permesate al la esperantistaj gekolegoj, vizitontaj la kongreson en Genĉve, paroli Esperanton dum la kunsidoj. de la sekcioj V—VII en la diskuto de la pritraktotaj temoi.“

2. Estos aranĝata unu el la kunsidoj en unu el la 3 sekcioj tiamaniere, ke en ĝi ni havos oficialan alparoladon en Es= peranto pri la temo: »Kiel la celoj de la World Federation povas esti progresigata kaj subtenataj per la mondhelplingvo Esperanto?« La diskutado de la temo okazu en Esperanto.“

Mi aldonis: „Tia speciala kunsido (kiel eksperimento iom simila al la pli granda eksperimento de la iama pedagogia konferenco en Genĉve sub via gvidado) kom-

34

preneble nur tiam havus sukceson, se la oficiala komitato de la World-Federation-Kongreso oficiale invitus siajn membrojn el plej diversai landoj, partopreni ĉi tiun kunsidon, kiel aŭskultantoj, kiuj kontrolu, ĉu kaj kiel Esperanto taŭgas kiel kongreslingvo kaj kiamaniere ĝi plenumas ĉiuin taskojn de intermacia interkomprenilo. Alie — t.e. sen oficialigo de la kongresdirektantaro mem — ĝi kompreneble restus vana kai senefika kaj nura esperantista entrepreno, kiu ne valorus la penon.

Certe la plej bona kai efika „oficialigo“ okazus tiam, kiam vi mem povus kaj bonvolus preni sur vin la prezidon de tia kunsido. —

Tui post ricevo de jesa respondo de vi, mi raportos en IPR, klarigos la situacion kaj petos gekolegojn el ĉiuj landoj, veni al Genĉve kaj sufiĉe frue al mi raporti pri sia alveno, por ke mi povu disdoni la rolojn pri la diskutado de la proponita temo (kiu kompreneble estas nur „propono“, facile anstataŭebla per alia).

Se ni volas atingi certan sukceson, estas plej urĝa tempo, prepari ĉiujn detalojn kun niaj kolegoj, ĉar ni ankoraŭ havas nur 4 monatojn, kiuj devas esti eluzataj per ĉiui fortoj.“

Sub la dato de la 12.1I.29 mi ricevis »

de s-ro Prof. Bovet la jenan respondon:

„Ni tre dankas pri via letero de la 7. 2.290 kaj pri via antaŭlaboro por la Ĝeneva Kongreso.

Ni povas jesi ĉiuin viain demandojn. En ĉiuj sekcioj la esperantistoj raitos paroli Esperante, kaj oni tradukos em la traduklingvon elektitan de la partoprenantoj. Kaj en la sekcio, por kiu Esperanto estos oficiala lingvo, oni tute ne bezonos traduki la parolojn de la esperantistoj.

Principe mi akceptas prezidi la kunsidon, pri kiu vi parolas en via demando 2. Ni povos vidi lastmomente, ĉu estas pli oportune, ke alia persono faru tion.“

Do, nun la situacio fariĝis sufiĉe klara por ni kaj mi petas vin, karaj gekolegoj,

pripensi, ĉu vi povos kaj ĉu vi volos partopreni la gravan kongreson en Genĉve, por tie efike propagandi nian aferon.

Bonvolu sendi respondojn pri ebla partopreno, sugestoin, demandojn ne plu al kolego Goldberg, sed rekte al mi, por ke mi ricevu ĉion kiel eble plei baldaŭ.

Nur post kiam mi estos konstatinta, ĉu kelkaj gekolegoj kaj kiuj intencas sekvi la proponon de TAGE pri partopreno en Genĉve, mi povos aranĝi la aferojn sufiĉe taŭge kai kontentige.

D-ro Dietterle, Leipzig W.31, Seumestr. 10.

La Kongreso de la „Nacia $indikaio“ instruista en Francujo.

La jara kongreso de Nacia Sindikato“ (la plej granda franca organizaĵo instruista, konsistanta el 80000 membroj kai aliĝinta al C. G. T.-landorganizaĵo tutlaborista Amsterdama) okazis en urbo Ren (Rennes) en Bretonio, la 4, 5, 6-an de aŭgusto 1928 en la laborborso.

Lapierre (Lapier’), sekretario de FIAI (Federacio Internacia de l” Asocioj Instruistai, ne sindikalista, sed burĝe pacifista) raportis pri la voiaĝo de la delegacio de 42 francaj instruistoj en Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio kaj Germanio, aludante nek pri la financigo (monhelpo) de la burĝaj departementaj kaj komunumaj kasoj, nek pri registara donaco de kelkaj pliaj libertagoj al Paska libertempo al la delegitoi, nek pri protesto de la aŭstria sindikato Amsterdama kontraŭ la celo de la delegacio (kunveno en Berlin de burĝa FIAI) nek pri la fundamenta malkonsento en Berlin (dur kunveno de FIAI) pri la principo de „senkonfesia instruado“ (laika lernejo), kiun ne akceptis la germana kai angla instruistaj asocioj.

La jena rezolucio estas akceptita:

„La kongreso de Nacia Sindikato aprobas la agadon en FIAI laŭ duobla programo de pedagogia kunlaboro kai

pacifisma kooperado, konstatas la kontentigain rezultatojn akiritain per Berlina kongreso kai vojaĝo de la delegacio en Germanio kaj Centra Eŭropo, kai decidas enskribi en la tagordon de sia kongreso en 1929 la demandon (temon) jam enskribitan en la tagordon de Deutscher Lehrerverein (Germana Instruista Ligo): „La lerneio por servo al reamikiĝo de la popoloj“.

Tiu rezolucio, kiu montras ke nacia sindikato emas labori pli en FIAI burĝa pacifisma ol en SPI (sekretariejo profesia instruista kuniganta en Amsterdam kelkajn instruistajn sindikatojn) estas respondo al kritiko de Amsterdamaj instruistaj sindikatoj kontraŭ burĝa internacia agado de Nacia Sindikato.

La kongreso sendis protestan telegramon al: publikinstrua ministro Herriot (Erio) kontraŭ la puna alipostenigo de instruisto Francois (Fransŭa’), instruista departementa konsilanto en departemento Calvados (Kalvados”) pro politika agado kontraŭ politikeminentulo. Estas rimarkinde, ke Herriot estas la eks-estro de la t.n. maldekstra Bloko (radikala burĝa partio demokrata) por kiu propagandis la Nacia Sindikato dum la balotoi de 1924.

La raporton de Boulanger pri naciigado de instruado (monopoligo ŝtata) kontraŭbatalis la fama maljuna Ferdinand Buisson (la sama kiu direktis la verkadon de la granda. „pedagogia vortaro“) je la nomo de la libereco. Sed la kongreso tamen akceptis la konkludojn de la ra-

“porto entenatain en jena rezolucio: „La

kongreso decidas proponi al C. G. T. (reformista) al Instruada Ligo (demokrata) kaij al ĉiuj avangardaj organizaĵoj interesataj pri popoledukado kaj proletemancipo, ekpreni sur sin la imiciaton de tutlanda peticio (petskribo) favore al voĉdono de leĝaranĝoj starigontai: 1-e plibonigon de la lernjararo (lerntempo nun limiĝas ie 13-a jaro); 2-e devigan postlernejan instruadon de la adoleskuloi; 3-e

fala)

— paĝo 10 de la PDF —

-naciigadon (ŝtatmonopoligon) de l’ instruado. La lasta kongreskunveno estis dediĉata “al debato pri defendo de laika lernejo (raportinto: Burel). La kongreso denuncis la alarman (maltrankviligan) situacion de laika (senkonfesia) lernejo en Okcidenta Francio, kie superregas la pastroj kaj konfesiaj derneioj — ĝi konstatas la indiferentecon de la Registaro kaj Parlamento rilate al tiu danĝero kaj ĝi denuncas tiun „kulpan indiferentecon“ antaŭ la publiko. ~ M.Boubou, (El TEPS).

$indikato de Germanaj Popolinsfruisioj.

(Gewerkschaŭt Deutscher Volkslehrer, G.D. V.).

Je la 28-a kaj 29-a de Decembro 1928 okazis la jarkunveno de G.D. V, en Braunschweig. ;

Tiu-ĉi asocio estas la sola unuiĝo germana instruista, kiu estas libera sindikata asocio. Ĝi aliĝis al la ĝenerala oficistunuiĝo germana Allgemeiner Deutscher Beamtenbund (A.D.B.) kaj al la profesia sekretarejo de la instruistoj en la Internacia Sindikata Asocio (Amsterdam),

La programo de G.D.V. diras:

„La G.D. V. opinias, ke laŭ-principa interkonsento inter kapitalo kaj laboro ne estas ebla. Pro tio la asocio volas helpi en mobilizo de ĉiuj spiritaj kaj materiaj rimedoj nacie kaj internacie por la definitiva venko de la laboro super la kapitalo.“

La G.D.V, celas la mondumiĝon (senkonfesiigon) de la edukado kaj instruado.

La kunveno komencis per kunsido de la junaj instruistoj. La referento Weigelt- Berlin diris:

La plej granda mizero de la instruistoj junaj estas en Preussen, kaŭzite de la cedo de prusaj teritorioj. De 1920—28 devis atendi 30000 junaj instruistoj, t.e. kvarono de ĉiuj geinstruistoj prusaj. Mal-

graŭ tio ankoraŭ hodiaŭ 15 000 instruistoj atendas, ke la ŝtato al ili donas oficon, kaj 5000 vivas kiel malbone salajrataj helpinstruistoj. Pro tio la G.D. V. kontraŭbatalas la aranĝon de la akademioj pedagogiaj, kiom longe ankoraŭ miloj da

“junaj instruistoj estas senoficaj; ĝi kon-

traŭbatalas la preferon de la akademianoj por la ofico. Ĝi akcelas la alkalkulon de la atenda tempo, la oficigon sen polica atesto pri konduto, reenmeton de la subtenantaj monoj.

Je dua tago, la prezidanto Jorns- Braunschweig malfermis la kunsidon. La reprezentanto de la profesia sekretariejo de la instruistoj en la Internacia Sindikata. Asocio (I. S. A.) Posthumus- Amsterdam, donis skizon pri la situacio de la lernejoj kaj instruistoj en la aliĝintaj landoj. Pli ol 100000 instruistoj aliĝis al la I.S.A. (Amsterdam). La belga libera asocio de instruistoj ĵus aliĝis.

Poste parolis la estinta socialdemokrata turinga klerig-ministro Greil pri „La kolegeca lerneja administrado“.

La plej gravaj decidoj de la kunveno estis:

1. Al la programo de la GDV estas aldonata: „La GDV pledas por protekto de la suvereneco de la lernejo kaj por la garantio de memstareco de edukado kaj instruado, libera de influoj de la ekleziaj kaj mondperceptaj unuiĝoj.

2. Al la regularo: „La nomo de la Asocio estas estonte: Ĝenerala libera instruist-asocio de Germanujo.“

3. La GDV subtenas, kie estas la kondiĉoj, la fondon de senkonfesiaj lernejoj.

4. La GDV invitas ĉiujn membrojn, rezigni la korpan punadon em ĉiu formo kiel malhonoranta por instruisto kaj infano.

5. La GDV rekomendas, ke ĉiuj membroj lernu Esperanton kaj plej forte subtenu la lernadon de Esperanto em la lernejoj. (Geinstruista internacia asocio estos nur ebla, kiam estos uzata komuna mondhelplingvo.)

6. La kunveno de la GDV rifuzas ĉiun konkordaton inter ŝtato kaj eklezio same kiel ĉiun kontraktan koncesion financan kaj kulturan kaj ĉiun transdonon de raitoj de la ŝtato al la eklezio.

Kiel prezidanto estis elektata Schallock. Berlin (membro de la prusa regna parlamento), redaktoro de la „Popolinstruisto“: D-ro von Bracken-Braunschweig.

(Fritz Arndt.)

Enkeio pri publika Instruo.

La 18-an de Decembro 1928 okazis la prelego de s-ro Adolphe Ferriĉre en la Internacia Edukoficejo, kie antaŭ kutima ĉeestantaro de B.]I. E.“) li parolis pri siaj vojaĝoj al Aŭstrujo, Hungarujo, Rumanujo, Konstantinoplo kaj Anatolio. En ĉiuj tiuj landoj s-ro Ferriĉre enketis pri la kondiĉoj de ĉiugrada publika instruado. La vojaĝon li entreprenis sekve de instigo de Fuad Bey en Smyrne, kaj rezulte li sukcesis fondi tri novain sekciojn de B.I. E. en Turkujo.

Komencante per Vieno (Aŭstrujo) la preleganto rakontis pri tre interesaj konstatitaj progresoj en la instruado kai samtempe notis kelkajn difektojn. Li menciis la gimnastikan ritmikan lernejon, fonditan en Kastelo de Laxenburg de malnova lernantino de Helleraŭ-lernejo, kie la instruado, ne estante entute konforma al instruado en la svisa Instituto de Jacques Dalcroze, inspiriĝis tamen de samaj principoj, laŭ kiuj la muziko estas ĝia ĉefa celo. :

S-ro Ferriĉre longe restis ĉe la instru-

ado de desegno laŭ CizekskajRothe

kaj rondirigis rimarkindajn specimenojn de tiu metodo.

Rilate al Hungarujo la preleganto atentigis la ĉeestantojn pri la speciala mentaleco rezultanta el la traktato de Trianon kaj el malfeliĉa komunista eksperimento. Tiu mentaleco tre timas ĉiujn

7). B.l.E. = Bureau International d’ Education — Internacia Edukoficejo.

novigojn, ĉiun internaciismon; ĝi estas nura aristokrata, reakcia. Sendube tio estas fenomeno transira,

En Rumanujo, kie s-ro Ferriĉre troviĝis tuj post la falo de liberala reĝimo kaj ek-

. starigo de kamparana reĝimo, li trovis

du apudmetitajn landojn, kies asimilacio ne ankoraŭ realiĝis. La parto de la lando, kiu estas hungara, havas mentalecon pli okcidentan, pli eŭropan ol la parto orienta; la malnova reĝolando ignoras la fakton, ke la nova Rumanujo ne parolas alian lingvon krom rumanan kaj iom da hungara, la antaŭa registaro en Budapest parolis francan lingvon pli bone ol da nacian kaj prezentis je supraĵa observo kvazaŭ parizan brilon, kapablan iluziigi. S-ro Ferriĉre opinias, ke oni devas fidi al’la nova reĝimo kaj lasi la tempon efektivigi la programon en la sfero de instruado same kiel en la aliaj.

Pasante al Konstantinoplo la preleganto Ŝajnas tie havi grandan simpation por tiu-ĉi urbo, kie la orienta elemento estas la ĉefa kaj donas al la tutaĵo duspecan karakteron; omi remkontas tie frapantajn kontrastojn inter la modernismo ne tre bonkvalita kaj malnovaj nemoveblaj tradicioj.

Kia diferenco en Anatolio! Klarvideble, ke s-ro Ferriĉre estis ravita de la Nova Turkuio de Kemal. Li ĉeestis tie al la provpeno de renovigo eksterordinara, al la nevenkebla volo je vivo kaj al la restarigo de la tuta popolo sub instigo de fidinda estro. Laŭ la opinio de la preleganto tute ne estas mirindega la facileco, kun kiu la turka respubliko forskuis la islaman jugon, ĉar neniam la turkoj estis profunde konvinkitaj mahometanoj kaj nature ili revenas al manikeismo — kiu estis ilia ĉiama natura religio. Koncerne la reformon de skribmaniero (enkonduko de latina alfabeto) ĝi estas giganta novigaĵo, per ĉie alie ĥimero. Ĝi sukcesos, ĉar la turka popolo soifas instruiĝi, scii legi, kaj nur la nova skribmaniero kontribuos al la normala disvastigo de publika instruado. La antaŭa

ŝ7

— paĝo 11 de la PDF —

turka skribmaniero estas privilegio de intelektuloj kompare malmultenombrai; ĝi neniel povas esti ilo por la instruado universala kaj deviga. Ĉiuj Turkoj nun sin ekzercas en silabado. La sekvoj de tiu-ĉi reformo estas nekalkuleblaj. Tiuj plenesperaj kaj fidemaj paroloj finis la interesan prelegon de s-ro Ferriĉre. kiu estis prezentita kai dankita de s-ro Prof. Pierre Bovet. N. Oumansky.

Posimilita Stafo de la lernejoj €n Jugoslavujo.

Dum la mondmilito la lernejoj en Serbio estas fermitaj pro nesufiĉa nombro de geinstruistoj. Oni malfermis ilin je la fino de la vintro 1918 kaj la komenco de printempo 1919. La nombro da gelernantoj estis tiom granda, ke ili devis ellerni po du klasŝtupojn dum unu lerneijaro. Tial estas malfermitaj multaj klasoj en jam ekzistintaj lernejoj kaj novaj lernejoj. :

Laŭ deklaro de la ministerio por publika instruado Ja nuntempa stato de iugoslavaj lernejoj estas jena:

A) Popollerneioi: Nombro de

geinstrugelernantoj istoj

658 876 11 064 800 868 12 458 908 002 14 754 988 880 16 225 907 522 17719 882 265 17 216 7186 324 17 576

Lernejjaroj lernejoj 1918—19 5160 1919—-20 5.974 1920—21 6422 1921—22 6660 192223 7291 1923—24 7 368 192425 7208 1925—26 7316 753 558 18 201 1926—27 7344 704 998 19 304 . Oni vidas, la nombro de la geinstruistoj kreskas depost la unuiĝo je 1000 poiare.

La nombro de la geinstruistoj laŭ nacioj en 1926—27 estis: Jugoslavoj: 17573; rusoj: 238; slovakoj: 86; aliaj slavoj: 72; germanoj: 566; madiaroj: 460; rumanoi: 30; italianoj: 8; judoj: 25; turkoi: 170; albanoj: 67; aliaj nacianoj: 9.

La nombro de la gelernantoj en la sama

EKIRIS I TIISp STRKIEPEENTIONC

jaro laŭnacie estis: Jugoslavoj: 609 525; rusoi: 1473; slovakoj: 6 706; aliaj slavoi: 3481; germanoj: 34 505; madiaroj: 30 525; italianoj: 479; judoj: 1868; rumanoj: 3475; turkoi: 5298; albanoj: 6991; alinacianoj: 672.

En 1926—27 estis 291 amuzlerneioj kun 24884 infanoj kaj 2132 ripetlerneioj (Wiederholungsschulen) kun 90577 gelernantoj. Urbajn lernejojn oni havas 10, vilaĝajn 90, ŝtatajn 99, aliajn 194.

La plimulto da lernejoj havas la ŝtatan lingvon kiel instrulingvon (9394), la madjaran 496 -(269 lern.), la germanan 296 (171 lern.) kaj aliain lingvojn 12.

Laŭ diversaj leĝoj la lerndaŭro en la popollernejoj estas: 4, 5 aŭ 6 jaroj; meznombre 4 jaroj B) Porinstruistaj Lernejoj:

La nombro de porinstruistaj lernejoj (24 en 1918—19) kreskis dum 10 jaroj ĝis 40 krom 5 privataj, kiujn oni likvidas. La nombro de la gelernantoj en ĉi tiuj lernejoj kreskis de 3 330 en 1919 ĝis 8 160 en 1927. Bedaŭrinde mankas statistiko pri profesoroj de ĉi tiuj lernejoj.

Laŭ nuna leĝo la lernado en porinstruistaj lernejoj daŭras 4 jarojn, sed laŭ nova leĝprojekto la porinstruista klerigo devos esti egala al la universitata klerigo.

C) Mezgradaj lernejoj (gimnazioj):

Post la mondmilito niaj gimnazioj estis en tre malbona stato. Estis nur malmulta; profesoroj; kabinetoj kaj instruiloj estis ruinigitaj. Unuatempe oni instruis kiel eble plej bone, oficigante ofte popolin-

„ struistoin kaj rusojn. La nombro da gim-

nazioj kreskis de 120 ĝis 174 en 1918—19. En la sama jaro estis 2053 instruistoj (profesoroj, instruistoj kaj aliaj) kai 42675 gelernantoj kaj en 1919—20: 2656 instruistoj, 134 lernejoj kaj 55 482 gelernantoj. La nombro da profesoroj konstante kreskis en la sekvintaj jaroj, ke oni nombris en 1927—28: 3351 geinstruistojn, 86000 gelernantojn kaj 174 lerneioin. La lerndaŭro en niai gimnazioj estas 8 jaroj. Post tiu tempo la gelernantoj estas maturaj por viziti la universitaton.

Krom gimmazioj ekzistas ĉe ni t. n. burĝai lerneioi (malsupera gimnazio) kun lerndaŭro de 4 jaroj kaj ekonomia karaktero. (Statistiko pri ili mankas).

D) Universitatoj kai superaj lerneioi:

Antaŭ la unuiĝo ekzistis nur univ€ersitato en Belgrad kun 3 fakultatoj (iura, filozofia kai teknika) kaj en Zagreb kun 4 fakultatoj (iura, teologa, filozofa, kai medicina). Krom tio ekzistis ankaŭ en Zagreb teknika superlerneio kai ekonomiakomerca superlerneio. Post la milito la Belgrada universitato gajnis ankoraŭ 3 fakultatojn: medicinan, teologan «kai agronoman. Krom tio estas fonditaj jura fakultato en Subotica kaj filozofia en Skaplie. Ĉe la Zagreba universitato ankaŭ estas fondita veterinara fakultato kaj la superan teknikan lernejon oni aligis kiel fakultaton. En 1919 estas fondita universitato en Liubliana kun fakultatoj jura, filozofia, medicina (2 jaroj), teknika kaj teologia.

Post la ‘milito ankaŭ estas fonditaj 2 superaj pedagogiaj lerneioj en Belgrad kai Zagreb. Ĉi tiujn lernejoin geinstruistoj nur povas viziti post 3-jara oficdaŭro. Tiui, kiui vizitas pedagogian lerneion, ricevas duonan instruistan salajron.

La nombro de la studentoj jaro post jaro pligrandiĝas.

E) La arto:

Ĉe la publika ministerio estas fondita 1919 la arta oficeio, kiu prizorgas la literaturan, artan kaj teatran vivon. En Zagreb ekzistas ankoraŭ. muzika akademio.

El ĉio oni vidas, ke la iuna postmilita Jugoslavio progresas kaj baldaŭ staros en la vico de aliaj kulturaj ŝtatoj.

R. Kostiĉ, Jugoslavio.

Insfifuio por Pedago$ia Plikvalifikiĝado en Moskvo.

En Moskvo estas fondita speciala instituto por Pedagogia Plikvalifikado. Ĝi gvidas korespondkursanoin, aranĝas kursojn en Moskvo por difinitaj special-

ecoj de eduklaboro; kunvenigas konferencojn kaj kunsidoin en centro kaj provinco por pridiskuti aktualaĵojn ‘de pedagogia praktiko.

Dum mallonga tempo, la Instituto sukcesis vaste disvolvigi agadon por pedagogia plikvalifikado.

La Instituto eldonis jam kelkain librojn, inter ili estas menciindaj „Minimumai programoj por instruista plikvalifikado””. Nun la Instituto eldonas gazeton dumonatan (de januaro 1929, ĝi estos ĉiumonata) „Pedagogia Kvalifiko“. Jam aperis du numeroj. La gazeto traktas teoriajn kaj praktikajn demandojn de kvalifika laboro.

En n-ro 4-5 de „Pedagogia Kvalifiko“ estas enmetita esperantlingve laborplano kaj klariga noto de la lnstituto por 1929. La laborplano kai precipe la klariga noto tre detale traktas pri plenumita kaj plenumota laboro en ĉiuj fakoj de la Instituto (Scienc-esplora laboro, starsektoro, korespondkursoj, priservo de periferio k. c.),

La supre citita fakto pri esperanta teksto en grava revuo devas ekinteresi la instruistojn el ĉiuj terpartoj. La interŝanĝo de spertoi, la imitado, la senpera kunlaborado inter tutmonda geinstruistaro ia estas necesega. Do, aŭskultu:

La Instituto tre bezonas pedagogiain gazetojn kai ĵurnalojn, scienc-pedagogiain, k.s. el eksterlando. Sempere- aboni lin estas por ni tute neeble pro konataj kaŭzoj.

Estraro de la Instituto konsentis ekspedi ĉirkaŭ 100 ekz. da „Pedagogia Kvalifiko“ kaj aliaj eldonoj al tiuj pedagogoj, institucioj kaj eldoneioj, kiuj sendos al ni verkoin pri supre cititaj temoj. Similan interŝanĝon oni povas organizi sisteme kaj longdaŭre.

Tute vane, ni penis ricevi (eĉ per „lInternacia Libro“ en Moskvo) pedagogian revuaron nur el Germanio kaj Anglio. Do venis momento por pruvi taŭgecon de esperanta servo.

Nun sciu, ke „Pedagogia Kvalifiko“

09

— paĝo 12 de la PDF —

F—— ŬO OVOEVENOO=TT TOTON —ETITeTT TTT

ampleksas 150 paĝojn kaj kostas 1 rub. 25 kop. (25 germ.markojn). Ĝia enhavo estas ankaŭ tradukita esperanten. En januara numero de „P.K.“ aperos tradukaĵoj el Teps, IPR kaj „Sennaciulo“. Kondiĉe de via kunlaborado, similai artikoloj aperos ankaŭ estonte.

Traduko de la laborplano macilingven estas tre dezirinda. Okaze, se vi tradukos, vi nepre sendu specimenon de la represintaj gazetoj por ni. Sur ekspedataj gazetoj kaj ĵurnaloi, skribu esperantlingve titolon kaj se eblas ankaŭ enhavon de la gazeto.

Geinstruistaro! Uzu la okazon por vere utila interprofesia kunlaborado, triumfigu lingvon Esperanto.

V. Juskoviĉ,

Moskvo — centro, M. Haritonovskii, 4 Redakcio de gazeto „Pedagogia Kvalifiko“ (El TEPS.)

Laborkomitato de TAGE.

Ĝis la pasinta iaro ĉiujn taskojn, problemojn, laborojn rilate TAGE kaj IPR ĉefe devis solvi la administranto de IPR. Kelkaj malkontentigaj mankoj estis la sekvo de tiu malbona organiza formo. Grava progreso estis, kiam en 1928 Prof D-ro Dietterle aranĝis regulajn kunsidojn de reprezentantoj de „Kunlaborado“ de IPR kaj Saksa kaij Germana Asocioj de Esperanto-Instruistoj. Post la ĉefkunveno de la Saksa Asocio, kiu decidis estigon de TAGE-Laborkomitato, tiuj kunsidoj konsentis esti tiuj de oficiala TAGE-Laborkomitato. Apartenas al ĝi de Kunlaborado Prof. D-ro Dietterle kai F-ino Moelke, la redaktoro kaj la administranto de IPR, la prezidantoj de la Germana kai Saksa Asocioj de Esperanto-Instruistoj, k-o Haubold-Riesa kaj la sekretario de TAGE. Krome partoprenis

la monatajn kunsidojn D-ro Trogel kaj.

D-ro Dohler.

La ĉefaj punktoj de laborprogramo estas: 1. Progresigo de la laboroj de IALA.

40

. Laboro por IPR.

. Laboro por TAGE.

. Propagando inter la instruistaro.

. Speciale en ĉi tiu iaro: Prepara laboro por la du internaciaj kongresoj em Genĉve kaj Helsingor. (Pri la detalaĵoj vidu la artikolon „La tempo estas matura“ en IPR 1929, n-ro 1).

Estas supozeble, ke tiu Komitato sigznifas pli bonan garantiaĵon por ĝusta solvo. de ekestiĝantaj problemoj kaj taskoj ol la bona volo de unu persono.

Ji ka UO IO

Kritikoim, instigojn, proponoin, imformojn sendu al la sekretario de TAGE M. Goldberg, Oetzsch b. Leipzig, Im Lumbsch.

Nun, Esperanio-Insfruisioj, montru vian forfon!

Eble la plej profundan efikon por publika propagando de Esperanto inter la instruistaro havos la du internaciaj pedagogiaj kongresoj (25.7.—4.8. Mondfederacio de Edukasocioj en Ĝenevo, 8. 8.—21. 8. Internacia Laborrondo por Nova Edukado en Helsing0r), kiulambaŭ uzos Esperanton, se la Esperanto-instruistoj sufiĉe fervore -kunlaboros. Por la kongreso en Genĉve D-ro Dietterle faros la antaŭpreparain laborojn interkonsente kun Prof. D-ro Bovet.

Se Esperanto sukcesos en tiui du kongresoj, ni ne plu bezonas zorgi pri propagando. Do vi ĉiuj, ĉu SAT- ĉu UEA-anoj, serioze ekzamenu la eblecon, ĉu vi povas partopreni unu de ambaŭ kongresoi.

Grave kai dankinde estas, ke Centra Komitato de UEA invitos la instruistojn al tiuj pedagogiaj kongresoi, kvankam en la sama tempo okazos la Universala Kongreso en Budapest. :

En la venontaj n-roj IPR detale diskutos la programojn de ambaŭ kongresoj kaj la de ni necesain preparojn.

Pro partopreno bonvolu tuj skribi al M. Goldberg, Oetzsch b. Leipzig, Im Lumbsch. Por partopreno de la kongreso en Genĉve al D-ro Dietterle, Leipzigz W 31, Seumestr. 10. II.

UI. |

«“) Sendu artikolojn por IPR al la redakcio !

„La Blankĉevala Rajdanto“

(„Der Schimmelreiter’), unu el la plej bonaj noveloj de Theodor Storm komencas aperi en bona Esperanto-traduko de Heino Heitmiller en la ĉiusemajna ĵurnalo „Heroldo de Esperanto“. Mendu Heroldon por ke vi ankaŭ havu ĉi tiun literaturan ĝuon. Bonvolu aboni ĉe la administracio en Koln, Briisseler Str. 94.

a LL

Ĝoju ni de Prof. J. J. Findlay

Nova libro, kiu

priskribas meto-

don por instrui

Esperanton pere

de gramofon-dis-

koj. Leginda por

ĉiu instruisto. Prezo afrankita 1.50 sv. fr.

=:

Brita Esperantista Asocio 142, High Holborn, London, W.C.1, Anglujo

tn

ENK

== redaktita por infanoj. Pro

IEEIII

A! geknaboj

lernantaj Esperanton plej bone helpas revuo speciale

tio rekomendu kaj abonigu la revuon

Esperanto- Junularo

La abonprezo estas nur 8 leterafrankoj eksterlandaj aŭ egalvaloro. E.-J.estas abonebla ĉe Heroldo de Esperanto, Koln Briisseler Str. 94.

ESE MN

Belaspekia Revuo

estas la ĵus aperinta unua numero de „Verda Stelo“. Tuj abonu ĝin! La abonprezo esfas tiel malalta, ke abonado estas ebla al ĉiu samideano. Jarabono por la simpla eldono kostas rmk. 0.80, por la luksa rmk. 2-—. Mendu ĉe Heroldo de Esperanto, Koln, Briisse!er Str. 94, Germanujo.

La venonfa mumero aperos la 15-an de aprilo.

— paĝo 13 de la PDF —

Kiu iuj sendas sian abonon, helpas al plua kresko d€ IPR.

Bonvolu aienti, gekolegoj!

$endu plej eble baldaŭ viajn kotizojn!

Depost la unua de januaro 1929 la abonantoj el jenaj landoj povas pagi siajn kotizojn per poŝtĉeko: Jugoslavio, Saarteritorio, Danzig, Belgio, Danujo, Francujo, Letlando, Nederlando, Aŭstrio, Svedujo, Svislando, Ĉeĥoslovakio kaj Hungarujo.

Administrejo: Karl Krober, Weststr. 4/Il, Riesa, Germanlando Postscheckamt: Dresden 1107 15.

Tu(monda Esperantista Pedagogia $Sĉrvo (TEPS)

estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo por esperanta kaj nacilingva gazetaro. Sendu ĉiumonate artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; ĝi nepre aperos en TEPS-Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage. ŝ Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orlĉans (Loiret) rancio.

Ne ĉiu esperantisto povas konsenti kun la enhavo de

La Laborista Esperantismo

d€ E. Lanti

sed ĉiu devas legi ĝin kaj havi en sia biblioteko por esti informita pri la laborista esperanta movado kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). 40 paĝoj. 0.40 germ. mk. afrankite. Mendu tuj ĉe

R. Lerdincr, Colmstr. 1, Lĉipziĝ 0 27, Germanlando

Petu nian SAT-katalogon.

$implaj korespond-anoncoj senkostaj — por abonanioj dc IPR kaj por viaj kursanoj !

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

Vi»

OFICIALA ORGANO

DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ

T.A.G.E.

8-a JARO, N-ro 4

APRILO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj. Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina Des, OT. 2 Aŭstria Sil. 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. = Bulgara lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 Japana jen, 1,5 Jugoslava dinaroj 0 Litova lid. 7o Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot, 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150

Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. i Usona dolaro 1 Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4-— M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al ĝirokonto „Esperanto-Vereinigung deutscher Lehrer, Leipzig-Leutzsch, No. 27.857“, membroj de la saksa asocio al k-go Schŭnherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Svedujo: Mi deziras korespondi kun kolegoj pri junulara movado ĉiulanda, kolekti il, poŝtkartojn por lumbildoj en mia lernejo kaj aliajn objektojn por geografia instruado, Kelkaj skoltoj el mia lernejo ankaŭ deziras korespondi kun skoltoj en aliaj landoj. Propagandcele. Fritiof Ahnfeldt, Torskors.

En landoj: Angla:

Aŭstra:

Belga:

Bulgara:

Dana:

Estona; Franca:

Germana:

Greka: Hispana: Hungara: Japana: Java:

Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda: Pola:

Rusa: Sveda:

Svisa:

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

sex.

Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9,

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Olomouc-Neredin.

La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkto. 3584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer, ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserral, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Uipest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten. Svetislav S. Petroviĉ, Riga od Fere 3, Beograd, Jugoslavio.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda, P. Korte, Hooid der

School, Drieborg (GR). K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo,

8-a jaro. Numero 4

INTERNACIA zite 925 PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Hiibnerstrasse 20, Dresden A 24, Germanujo.

Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a. d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Isaak Iselin pri restaĵoj de l’ barbareco (al la Redakcia Programo 11) — Pri lingvo-instruado (al 121) — Organizo de korespondado inter gekolegoj kaj lernejo-klasoj (al 121) — La ekzamenosistemo en Anglujo (al 131) — Instruplano — ekzameno — privilegio (al 133) — Kongreso en Helsingor (al 211) — Raportoj. El Saksujo: Internacia pacigo. Lerneja sinadministro. Plivastigo de la devigo al la lernejo (al 212) — Rilato inter familiaj profesioj kai infanaj intelektaj kapabloj en Japanujo (al 213) — La Moskva Teatro por Inianoj (al 221) — Interligo kun Sovjetaj Lernejoj (al 221) —Internacia Novlernejo (al 221) — Sciigoj de TAGE (al 24).

Voĉoj de l’ homaro.

Isaak Iselin pri Restaĵioj de l Barbareco:

Al homarano estas permesate, ke li sciigu siajn modestajn pensojn pri la principoj kaj faroj de la ministroj kaj ŝtatestroj. Mi kredas, ne trompi min, se mi asertas, ke en la kabinetoj kaj magistrataj salonegoj barbareco loĝadas ankoraŭ plej ofte. — — —

Ĝis kiam ni aŭdos ankoraŭ paroli pri la milito, ankoraŭ ni rajtos laŭte diri: la mondo estas tre barbara. De kiam per kuniĝo al burĝ-asocioj la unuopaj homoj kaj la familioj rezignadis la videblan barbaraĵon inter si, tamen la ŝtatoj kaj iliaj regantoj ĉiam rezervadis al si tiun ĉi kiel altprezan privilegion kaj rigardadis la raiton de l” plej forta kiel dian juron. — — —

Oni apenaŭ povos montri, ke milito estas ebla, en kiu la homecaj rajtoj ne devas esti difektataj je sennombraj senkulpuloj.

Sed ĉu laŭ severa etiko ni rajtas fari maljustaĵon je iu ain homo — li estu la plej malmulte grava —,por havigi al ni juston kontraŭ iu alia? Do ĉiam milito estos afero barbara. Ĉiam tiu estos monstro, kiu komencas militon sen la plej urĝa neceso, aŭ kiu devigas al tio iun alian.

Kiam iam raciaj kaj purigitaj principoj povos ekhavi la pliforton en la kabinetoj de la reĝoj kaj princoj . . ., tiam milito devos fariĝi neebla. Nur animoj, en kiuj la barbareco ankoraŭ dominas, povas fiprepari ion tian. Ĝi decas nur por la sovaĝuloj. Ili komencas ĝin skrupule, ‘ili finas ĝin senfortiĝe kaj lace, ili ripetadas ĝin perfide. Barbareca internacia juro donis al ĝi la ŝaijnon de la justeco kaj malfermis fontojn neelĉerpeblajn de pretekstoj,

— paĝo 3 de la PDF —

per kiuj la profitemo de grandsinjoroj kaj ministroj persvadis la popolojn, ke ili estu farataj mizeraj kaj malfeliĉaj por sia pleibono. Ho abomeninda stimulado de la publika bonstato! Tio estas hontego de l’ homaro, per kiu nur la barbareco estas subtenata kaj la disvastiĝo de la humanaj sentoj retenata.

Kiel neniam la unuopa homo povus atingi altan gradon de la perfekteco, se li ne havus la bonŝancan cirkonstancon, ke li vidadas ĉirkaŭ si multajn virtulojn kaj verajn feliĉulojn, tiel ankaŭ neniam popolo atingos efektivan bonstaton, kiam ĝi ne estas ĉirkaŭata de multaj popoloj saĝaj kaj florantaj. Nur kiam multaj feliĉaj nacioj vivados en frateca unuemo unu apud la alia, nur kiam la ŝtatanoj kaj iliaj estroj ne faros diferencon rilate al nacieco kaj deveno inter si, nur kiam ili rigardos tion kiel principon de sia politiko, ke ili ne avidu utilon, kiu estas interligata kun la malutilo por alia popolo; nur tiam la popoloj de kontinento povos ĝoji laŭte pro vera homeco, nur tiam oni povos diri: ili estas kulturitaj, kaj la barbareco estas finita inter ili. — —

Kiom estus floranta, kiom admirinda la stato de la popoloj, se oni, por ke ili fariĝu feliĉaj, uzadus nur la duonon da fortoj, kiujn oni malŝparas, por nutri kaj disvastigi malkonfidon, mizeron kaj servuton inter la popoloj! — —

La plej multaj el la eŭropaj konstitucioj portas ankoraŭ la karakterizojn de la sovaĝeco kaj de la krudeco de l’ tempoj, kiam ili estis fondataj.

(El la verko »Uber die Geschichte der Menschheit« (= Pri la Historio de la Homaro) de Basel-ano Isaak Iselin (1728—1782), 2-a eldono, II, 401—411; tiu ĉi verko eldoniĝis kvinfoje de 1764 ĝis 1786.) R.

Pri lingvo-insfruo. Prof. D-ro J. J. Findlay, Manchester.

A] la peto de nia IPR-redakcio, Prof. D-ro J.J. Findlay respondis afable sendante artikolon, en kiu, en siaj klarigoj, li sin turnas unue al la germanaj kolegoj, sed samtempe al ĉiu; kolegoj de l’ mondo, kiuj interesiĝas pri lingvo-instruo. Li sendis la artikolon en angla lingvo. Mi volonte tradukis ĝin por IPR kaj nun prezentas ĝin al la gekolegoj kun la espero, ke eble kelkaj tradukos ĝin en sian nacian lingvon por siaj naciaj porinstruistaj gazetoj.

Martha Moelke, sekr. de „Kunlaborado“.

Kun speciala ĝojo mi respondas al la peto de l’ redaktanto de IPR, skribi mallongan artikolon por Internacia Pedagogia Revuo, precipe ĉar tio okazis inter germanaj instruistoj, ke en la ĉarma malgranda eksperimenta lernejo en Jena, gvidita de Prof. Rein, mi la unuan fojon studis la pedagogion de l’

lernado de modernaj lingvoj kaj ke mi tie estis invitata, gvidi eksperimentajn lecionojn“).

“) Vidu: „Preparations for Instruction in English on a Direct Method“ (Pre-

paroj por la instruo de la angla lingvo laŭ rekta metodo). Elwert’sche Buchhandlung, Marburg 1892,

42

KANON AĤ A EK za i,

Mi reiras al ĉi tiuj travivaĵoj, kiuj okazis antaŭ preskaŭ 40 jaroj, ĉar mi tre volonte encerbigus al miaj kunesperantistoj tion, kiel estas grave, stari en la unua vico por reformoj, kiuj koncernas la fundamentajn principojn de la lingvo-studo. Esperanto — vidata el unu vidpunkto — estas disigenda de kaj malsimila al ĉiu studo de aliaj lingvoi, sed por ni estas pli grave, identigi ĝin laŭeble kun aliaj fremdaj lingvoj kaj akcepti por nia instruo ĉiom, kio estas en la nova psikologio ĝenerale — kaj rilate la komparan lingvosciencon speciale — sana kaj akceptebla.

Estas grave por ni, ke Esperanto estas fremdlingvo kaj ke ĝi devas esti instruata kiel tia laŭ principoj de la psikologio kaj pedagogio, kiujn sekvas la plej bonaj instruistoj de la franca kaj germana lingvoj en via lando; ĉar estas certe, ke Esperanto neniam fariĝos komuna posedaĵo de la diversaj landoj, antaŭ ol estos permesite al ni, instrui ĝin kiel unuan fremdlingvon al la junaj infanoj. Kai, se oni koncedos al ni tiun liberecon, ni devos klopodi, formi la instruon tiel efika, ke la infanoj ne nur post mallonga tempo estos ricevintaj bonan komprenon de la elementoj, sed ke ili poste ankaŭ povos turni sin al la studado de aliaj fremdlingvoj. Mi proponas, tiam diskuti kelkajn ĉefprincipojn de reformita pedagogio, kiuj inspiru la Esperanto-instruistoin, projekti Esperanto-kursojn.

1. Mi diru nur kelkajn vortojn pri la socia-etika celo de nia laboro. De la unuaj lecionoj ni devus klopodi, instigi niajn infanojn al simpatio por fremdaj lingvoj. Pro tio okazis, ke mi elektis „leterportiston“ kiel intuan materialon por mia unua „Gramophone Record“. La leterportisto estas ne nur figuro komuna al ĉiuj civilizitaj landoj, sed li ankaŭ estas la grava perulo de amika interkomunikiĝo. Ne necesas, ke ni parolu dum tiuj unuaj lecionoj pri internaciismo aŭ pri Zamenhof, sed nia instruo devas esti plena de ilia spirito.

2. La lingvo — ĉefe kaj antaŭ ĉio — estas pli arto ol scienco, ne la ĉefaĵo

de iu ain scio aŭ scienco, sed la praktiko de „arto“. La lernanto havigas al si kapablojn — kapablojn, kiuj tuŝrilatas liajn orelojn, liajn manojn, liajn okulojn kaj ĉiuin organojn porparolajn; kaj la lernado de lingvo en la limoj de la psikologio estas la akiro de novaj kutimoj en parolataj kaj skribataj SONOJ. ; 3. Se ĉi tiu vidpunkto estos akceptita, ni sukcesos vidi, kiamaniere la nova psikologio volas helpi nin rilate la plibonigon de nia instruo. Dum la tuta tempo oni devas postuli ion de la infanoj, nome: prefere „agi“ ion alian ol spirite analizi vortformojn. Ĉi tia „aktiveco“ kompreneble treege estas helpata per tio, ke ni nun povas uzi la gramofonon. Tuj post la unua leciono la „motoro“ de l’ infano ekfunkcias, t. e. liaj lango, laringo kaj oreloj estas ravitaj pro tio, ke ili kapablas reagi al la stimulo, vekita per la „Gramophone Record“.

4. Ĉi tiu kapableco estas ne nur mekanika kapableco, kiu okupas sin pri niaj organoj, ne nur afero de psikologia reago. Ĝi emhavas ankaŭ socio-sciencajn elementojn. Tia kapableco parte koncernas estetikajn kaj dramajn reagojn en la regiono de l’ konduto. Tio estis la kaŭzo, pro kiu mi de la komenco zorgis pri la „epizodoj“ en mia „Gramophone Record“, por gajni serion de „situacioj“. La lingvo devas esti esprimo de l’ vivo, kaj tio, kion la infano de la komenco lernas en nova lingvo, devas rekte eliri el la ViVO de l” popolo, kiu parolas ĝin.

45

— paĝo 4 de la PDF —

5. Kaj nun ĉi tiu „vivo“, kiu estas viva, socia interkomunikiĝo. devas esti prezentata en niaj klasoj kiel „ludo“ de l vivo. Same kiel la lerta instruisto hodiaŭ instigas la lernantojn agi la rolon de Schiller aŭ Goethe. ni prezentas dum la lernado de fremdaj lingvoj al niaj lernantoj tuj de la komenco iun ain malgrandan ludon, kiun ili povas lerni parkere kai precize reprodukti.

6. Krom tio ĉi tiuj kapabloj dum la lernado de lingvoj estas ligitaj kun la estetikaj elementoj de bela arto kaj ne nur kun tiuj de praktika arto. Infanoj ĝuas lingvo-eksperimentojn tute same, kiel ili $uas belan muzikon kai belajn bildojn; pro tio ni devas prezenti al ili mallongain kantojn. El niaj naciaj lingvoj ni povas preni popolkantojn, kiuj estas la plej trafa kaj plei natura esprimo de nacia vivo. Sed kien ni turnu nin pro Esperanto-kantaĵoj? Franz Swagers prenis vian malnovan germanan studento-kanton „Edite, bibite, collegiales“ kaj ŝanĝis ĝin por pia, laŭinfana uzado:

„Jen mia mano Samideano

Ĝoju ni, trinku ni Je via sano!“

Ĝi prezentas la materialon por ĉarmega, simpla popolkanto, kaj tiui, kiuj ĝin lernas, lernas Esperanton en la plej bona sento de l’ vorto.

7, Post kiam iom da tia lernado okazis, viaj infanoj estos pretaj por certa kerno de gramatiko, t. e. inklinaj al la intelekta diferencigo de formoj; kaj post kiam ili sukcesis tiel, la instruisto inklinos, helpi ilin dum tia analizo; sed mi havas la nepran konvinkon, ke la instruisto devas „atendi“ kaj „rigardi“, ĉu liaj lernantoj estas maturaj por tia analizo, kaj trovinte, ke ili estas tiaj, li devas informi ilin pri tio kaj li devas fari tion, laŭeble, en la plej simpla maniero, kiel Zamenhof mem en siaj dekses reguloj. Aŭ per aliai vortoj: la analizo estu en la servo de l’ arto kaj ne inverse.

8. La sama principo validas por la studo de l” fonetiko. La granda pli- ‘

parto de l homaj estaĵoj lernas la elparolon kvazaŭ en la „marĝeno“ de l’ atento. Se ili havas okazon, lerni bonan esprimmanieron, ili tuj ĝuste elparolos la fremdan lingvon, nesciante, kiel. Por tiuj personoj la provo, direkti la atenton al la diferencoj inter la sonoj, ne estas necesa.

Tamen malfacilaĵoj rilate la elparoladon estas serioza afero, precipe pro tio, ĉar la lernanto devas kaj skribi kaj paroli la lingvon. Pro tio iliaj perceptoj, dum kiam ili komencas skribi, estas konfuzataj per bildoj, kiujn inspiras al ili la kutima alfabeto de ilia gepatra lingvo. Tia! Vietor kaj Passy starigis la internacian fonetikan alfabeton; sed dum ĝia uzado ĉe iunaj lernantoj en lernejoj montriĝis malfacilaĵoj, kaj mi jam de longe konvinkiĝis, ke tiu alfabeto, kiu ja estas sufiĉe utila por universitato-studantoj, ne povas esti sukcesige uzata por infanoj. Do, kelkaj inter ni en Anglujo eksperimentas per fonetika kodo „The Gregg Phonetic“, kiu poste praktike povas esti uzata dum la stenografado. Sed tio estas temo, kiu bezonus multe pli da klarigoj, ol ili estas eblaj en ĉi tiu gazeto. Mi nur povas atentigi la legantojn pri io en la kodo — kiun mi aperigis en mia malgranda libro — kion oni povas trovi en unu el la lastaj numeroj de IPR (komp. Internacia Pedagogia Revuo, Novembro 1928, traduko el „Moderna Lernado de Lingvoj”).

9. Ci tiu akiro de kapabloj, kutimoj kaj inklinoj al lingvoj devus esti instruata nur laŭ ĝojiga maniero. Kial niaj infanoj restu tiel solenrigidaj dum

44

la lecionoj? Mi rememoras, kiom dignoplenaj kaj seriozaj estis la germanaj instruistoj, kiam mi kun ili ĉeestis en la pasinta jarcento! lIli ŝainas troŝarĝitaj ne nur per scienca scio, sed ankaŭ per disciplino. Estas neniu dubo, ke mi al ili aperis iomete malzorga kaj facilanima; sed ankaŭ infanoj estas malzorgaj kaj oni devus permesi al ili, ke ili dum la lernado de novaj ku-

“timoj ridu kaj ludu. Ĉar oni devas memorigi pri tio, ke la lingvo profunden

enkondukas en la internan vivon, kaj ke gaja, feliĉa respondo estas decidiga por la tuta diferenco de energio, kun kiu ili akceptas novajn eksperimentojn. Jespersen pli ol unu fojon montras tion en siaj historiaj esploroj.

La supre donitaj paragrafoj atentigas en la plej mallonga formo pri la ĉefaj principoj, kiujn mi celas, por esplori la tutan nunan lerneio-instruon. Mi mem antaŭ du jaroj venis al klara juĝo pri ili, kiam mi povis por mi fiksi certan periodon por la lernado de Esperanto; kaj mi nun rekomendas al miaj kuninstruistoj en Angluio, ke ili, se ili volas havigi al si pli profundan konon de lingvoscienca psikologio, mem sin submetu al la sama eksperimento, t. e. ke ili uzu kelkan tempon, por akiri la elementojn de lingvo, kun kiu ili antaŭe ne konatiĝis. :

Se ili ne deziras, scipovi Esperanton, ili scipovu la kimran lingvon aŭ faru provon kun la rusa lingvo, por tiamaniere meti sin en la situacion de komencanto: per memobservo ili venos al pli bona kompreno de la bazigenda psikologio. ĥ

Malfeliĉe certa nombro da instruistoj entute ne inklinas, fari observojn, kaj plej malmulte observi siajn proprajn pensojn, kiam ili okupiĝas pri lernado. Malgraŭ tio ĉi la konsilo, kiun mi donas ĉi tie, tamen estas bone fundamentita; kaj kelkai kolegoj en Anglujo nun estas pretaj, akcepti ĉi tiun vidpunkton. Ni jam havis instruistan feriokurson sub la protekto de mia propra universitato en Manchester, en kiu ĉiu partoprenanto faris komencon per Esperanto, samtempe studante la psikologion de l’ lingvoscienco. Ni proponas, ripeti tiujn kursoin; kaj krom Esperanto oni akceptos la kimran lingvon, kiel

lingvon fremdan al la plej multaj angloj, por tiui, kiuj preferas tian eksperi- »

menton.

Tiaj ferio-kursoj fakte estas la plej oportunaj rimedoj, por kiuj reformideoj povas esti disvastigataj inter la anoj de la instruistoprofesio. Se estas permesate al mi, ankoraŭfoje rememorigi pri miaj propraj spertoj en Germanujo, mi rememorigas la someran kurson en Jena en la jaro 1893, kiam ni invitis anglajn instruistojn, partopreni la ferio-kursojn de profesoroj Rein kaj Detmar, kaj kiam ni helpis al tiuj fremduloj dum la elemento-studado de | germana lingvo. De tiam ferio-kursoj estas aranĝitaj abunde en tuta Eŭropo kai ili treege estas atentataj de fremduloj; tiel niaj instruistoj, eĉ en Anglujo, en konsiderinda maniero konatiĝas kun la germana kaj franca lingvoj, antaŭ ol ili provas, instrui ilin. Sed nun por ni venis la tempo, fari pluan paŝon antaŭen kaj direkti nian atenton en tiaj ferio-kursoj al psikologio kaj pedagogio. Mi firme esperas, ke Esperanto en tiaj kursoj okupos gravan lokon, ĉar ĝi estas valora posedaĵo por ĉiu instruisto, eĉ se oni ne petos lin, fariĝi Esperanto-instruisto en sia lernejo.

45

— paĝo 5 de la PDF —

: Ordanizo de Korespondado inier gekolegoj kaj lernejo-klasoj. D-ro Dietterle.

Ĉiu nova samideano travivas la samon rilate la uzadon de la por li nova lingvo Esperanto.

Komence li ĝojas pri la simpla, klara konstruo de la lingvo kaj ĝojas pri ĝia facileco. Sed li, parolante kaj ekzercante la lingvon en sia kurso aŭ grupo, ankoraŭ demandas dubante: Ĉu mi vere sukcesos, kompreni alilandan esperantiston kaj ĉu li komprenos min? Nova ĝojo, kiam nun venas gasto el alia lando en la urbon, en la grupon — kai la dubo preskaŭ tute malaperas. Sed iomete ĝi ankoraŭ restas; oni diras al si: nu, ĉi tiun fremdulon mi komprenis, sed ĉu mi komprenos ankaŭ aliajn el aliaj landoj? Kaj la dubo definitive malaperas kaj regas grandega ĝojo, eĉ entuziasmo, kiam oni la unuan fojon vizitas internacian kongreson. Tiu travivaĵo estas la kulminacia ĝojopunkto en la vivo de la nova adepto de niaj ideo kai lingvo.

Kaj fakte nur la internacia uzado de la lingvo daŭre ligas al nia lingvo.

Sed eble nur malofte venas alilandaj samideanoj en nian urbon aŭ urbeton, kaj la vizito de internacia kongreso por multaj (kaj inter ili ne la plei malbonaj esperantistoj) restas deziro ne plenumebla — mankas tempo, mankas la necesa mono, por fari vojaĝojn.

Cu ne ekzistas io, kio povus eble iomete rekompenci por tio, ke oni ne povas paroli kun alilandaj esperantistoj? Certe — nome tio, kio dum la jaroj 18871905 (la jaro de la apero de Esperanto ĝis la unua internacia kongreso) ĝojigis, kontentigis kaj ĉiam denove instigis kaj antaŭenpuŝis la samideanojn de la unua tempo: skribi leterojn al eksterlandaj samideanoj, korespondi kun anoj de aliaj landoj.

Cu Esperanto havas nur la taskon kaj celon, servi kiel parolata lingvo? Ĉu ne same kiel skribata? Ankaŭ tiel ĝi progresigas nian aferon kaj ĉiun unuopan anon de ĝi, ĉar tiamaniere li lernas bonan, internacian stilon, li plivastigas sian spiritan horizonton, li pliriĉigas siain konojn de homoj en aliai landoj, li iom post iom, paŝon post paŝo, konvinkiĝas pri tio, ke ankaŭ malantaŭ la bariloj kaj limoj de lia lando loĝas „homoj“, homoj tute same sentantaj, kiel ni; li kun kaj per ĉiu nova letero, sendita al kaj ricevita el alia lando, pli bone komprenos la ideon kaj idealon de interpopola paco — tiom urĝa precipe por ni hodiaŭ — kaj fine li sukcesos diri: mi havas amikojn, ne nur kunkorespondantojn, en la tuta mondo.

Mi riskas tri asertojn:

l. nur tiu estas vera esperantisto, kiu diligente kaj celkonscie uzas la eblecon, korespondi kun alilanduloj;

2. nur li faras propagandon tre efikan (ne nur je si mem, sed ankaŭ je la neesperantistoj);

3. nur li daŭre restas kaj restos ligita kun nia afero.

Tio, kion mi kritikas koncerne nian tutan, ĝisnunan, kutiman propagandon, estas la jeno:

“Oni aranĝas propagando-kunvenojn, elspezas monon por anoncoj kaj afiŝoj, luas salonegojn, prezentas paroladojn, klopodas varbi novajn samide-

46

kulas a o uj ios sa am vipis muo

anojn. Ofte la rikolto ne estas kontentiga. Sed, se ĝi estas tia, se oni konvertis al Esperanto multajn personojn (eble en granda urbo kelkcentojn — kiel ni travivis tion), se oni starigis novajn, multnombrajn kursojn, se oni enkondukis Esperanton en kelkaj lernejoj kun grandaj klasoj (ankaŭ tion ni travivis), oni pensas, ke nun la afero estas farita. Farita? tute ne, nur komencita! Farota! Farenda! Aŭdante pri la grandegaj ciferoj de la venditaj lernolibroj, pri iamaj kursanoj, pri la multaj infanoj, kiuj jam lernis Esperanton, oni mirigite demandas; kien ili malaperis, kie restis la multaj procentoj, kiuj venis kaj foriris por ĉiam? Nu, mi ne miras hodiaŭ pri tio, nek hieraŭ miris, nek morgaŭ miros. Ekzistas ja multaj kaŭzoj por la malapero de la multai, sed unu el la plej ĉefaj estas, ke oni ne donis al ili okazon, praktike uzadi Esperanton en korespondado. Oni eĉ forgesas kaj malatentas tute tion, ke, kiel mi jam aludis, post la fino de la kursoj la vera, profitodona laboro nur povas komenciĝi kaj ne jam estas farita.

Ni ja vidas rubrikojn pri personoj „kiuj deziras korespondi“ en preskaŭ ĉiuj gazetoj. Sed laŭplane ordigita korespondado ne ekzistas. Pro tio mi ne volas kulpigi niajn redaktorojn, kiuj havas aliajn devojn. Mi ankaŭ ne faros proponojn por la tuta samideanaro. Mi nur faros kelkajn por la gekolegoj de nia IPR.

Jam en Geneve dum la „Pedagogia Konferenco“, al kiu invitis la sekretariaro de la „Ligo de Nacioj“, en unu el la kolegaraj publikaj kunsidoj mi faris la proponon (unuanime akceptitan), krei centron kaj organizon por internacia korespondado de klasoj kaj lernantoj. Oni eĉ elektis komisionon. Kie ĝi restis? Nu, kiel multaj komisionoj, sur la papero!

Denove mi nun faras tiun ne efektivigitan proponon en — kiel ŝajnas al mi — pli taŭga medio, nome antaŭ vi, TAGE-anoj kaj IPR-legantoj. Samtempe mi kompletigas ĝin proponante:

Ni zorgu pri la demando de internacia korespondado inter gekolegoj ĉiulandaj unuflanke kaj lernejoj-klasoj aliflanke. Pri la bezono de tia korespondado mi ne plu perdos eĉ unu vorton. Mi nur volas konstati, ke el ĉiuj respondoj kaj raportoj, kiuj vekis la intereson de IALA, precipe tiuj estis efikoplenaj, kiuj parolis pri la leterinterŝanĝado de infanoj el ĉiuj landoj.

Kiu volas kompreni min, por tiu ne plu necesas pluaj klarigoj. Kiu ne volas kompreni, al ĉi tiu ankaŭ ne helpos multegaj klarigoj kaj admonoj.

Jam ofte, kiel direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko, mi ricevis plendojn de kolegoj, kiuj diras, ke mankas kaj al ili mem kaj al iliaj klasoj sufiĉa nombro de korespondantoj.

Certe vi nun volas aŭdi konkretajn planojn. Nu, aŭdu. Ni starigu por IPR du rubrikojn:

A. Rubrikon por gekolegoj, kiuj deziras korespondi, B. Rubrikon por klasoj, kiuj deziras korespondi.

Sed ni aranĝu korespondadon nur por seriozuloj inter instruistoj kaj lernantoj, ne nur por kolektantoj de poŝtmarkoj aŭ ilustritaj poŝtkartoj kun „la poŝtmarko bildflanke“, aŭ por „interrilati kun belaj fraŭlinoj“. La celo „kolekti ion” por la infanoj povas ja resti apuda, sed ne estu ĉefa afero. La infanoj korespondu pri aferoj (temoj ne mankas), per kiuj ili estu edukataj kiel mondburĝoj (niaj amikoj el SAT pardonu ĉi tie la esprimon „burĝo“), kiel

47

— paĝo 6 de la PDF —

tutmondaj kamaradoj, al interpopola paco kaj interkompreniĝo. La gekolego: faru la samon korespondante pri ĉizi seriozaj temoj, sed precipe ankaŭ pri instruisto-fakaj temoj.

Ĉi tiuj rubrikoj estu aldonataj kiel „Aldono“ al IPR, en la formato de nia gazeto kai kvarpaĝai, por ke oni povu kolekti ilin, Ĉiam, kiam la nombro de la sin anoncantoj sufiĉas por unu „Aldono“, ĝi estos presata. La aldonoj enhavu la du supre jam aluditajn rubrikojn A kaj B kun ciferoj, kiuj trakuras ĉiujn aldonojn. Tiamaniere ĉiu kolego kaij ĉiu klaso havos kaj retenos sian nombron. La anoncoj estu akceptataj senpage. Oni presigu la „Aldonojn“ en sufiĉa kvanto, por ke ili ne estu tre baldaŭ elĉerpitaj kaj povu esti liverataj al novai abonantoj.

Sed la kolegoj kaj klasoj, kiuj anoncis sin por la Rubrikoj A kaj B, tion nepre sentu sian devon:

. konstati, kun kiuj landoj ili volas korespondi; „ raporti, kiam la nombro de la korespondantoj por ili estas sufiĉa; raporti, kiam ili denove bezonas novajn korespondantojn; doni precizan sciigon pri la personoj (la „Perantoj“), kiuj aranĝas kaj kontrolas la korespondadon de la anoncitaj klasoj; . je la fino de l’ jaro mallonge raporti pri la evoluo de la tuta afero, aldonante speciale interesajn sciigojn. Tiam la afero estos tre simpla. Mi klarigu tion per ekzemploj (kiuj kompreneble estas nur fiktivaj):

mn kopn=

Oni legos en la rubrikoj, ekz. Aldono II

(1.V. 1929) A N-ro. 127 John Williams, instruisto en popollernejo, London

N. 11, 25 Macdonald Road, (Anglujo), deziras korespondi kun germanaj kaj rusaj gekolegoj, precipe „pri edukaj demandoj kaj literaturo,

(1. V. 1929) B N-ro 56 klaso O II. (aĝo de 1618 jaroj, 14 lernantoj, 5 lernantinoj) de la Schiller-Realgimnazio en Leipzig (Germanujo) deziras korespondi kun samaĝaj gelernantoj el aliaj landoj. Peranto: studkonsilisto P.

Doering, Leipzig C. I, Gottschedstr. 7, II. Aldono V

(1. VINI. 1929) A N-ro 127 ne plu bezonas korespondantojn. Aldono VII

(1. X. 1929) B N-ro 23 ne plu bezonas korespondantojn. Aldono IX

(1. XII. 1929) B N-ro 23 denove bezonas korespondantojn, se eble el Orientazio. ktp. ktp. ktp.

; Unu malhelpaĵo certe ekestos: ni havos komence tre malegalan proporcion ekz. inter la nombro de germanaj korespondantoj kai tiuj el malgrandaj, ankoraŭ ne sufiĉe esperantigitaj, landoj. En kelkaj landoj mankos kolegoj kai klasoj por la korespondado. Sed ni ja tute ne volas, ke la korespondado estu limigata nur al kolegoj kaj klasoj. Eble el kelkaj landoj personoj de aliai pro-

48

fesioj korespondos kun instruistoj, aŭ plenaĝuloj kun infanoj. Kial ne? Tio, kion ni celas estas superrigardo regula kaj sufiĉa ordo.

Por havigi al ni tiain superrigardon kaj ordon, ni bezonas centron por la tuta koresponda afero.

Ĉar mi firme kredas, ke la rezultoj de tia bone ordigita leterinterŝanĝo inter gekolegoj kaj inter infanoj el ĉiuj landoj estos io, kio ankaŭ interesas JALA-n, la sekretariino de nia „Kunlaborado“ kun IALA deklaris sin preta, zorgi pri la starigo, presigo, ordigo kaj regulaj kompletigo kaj kontrolo de la „Aldonaj Rubrikoj“ en IPR. Tiamaniere ni havos la garantion, ke la afero funkcios.

Kion vi opinias, karaj gekolegoj, pri ĉi tiu plano? Skribu vian opinion — aŭ pli bone — jam nun anoncu vin kaj viajn klasojn. Sed ne forgesu, ke la leterinterŝanĝo de klasoj kaj infanoj nepre devas esti aranĝata kaj kontrolata de vi. Por ĉi tiu parto de la laboro ni bezonas konfidindajn „Perantojn“. Do, estos la plej mallonga kaj plej taŭga vojo, se vi tuj anoncas vin rekte al la sekretariino de „Kunlaborado“ (adreso: f-ino Martha Moelke en Sommerfeld, Nieder-Lausitz, Germanujo).

Por ĉiuj kritikoj kaj sugestoj ŝi kaj mi ĉiam estos tre dankaj.

La Ekzameno-sisfemo cn Anglujo. H. Stay.

La tuta demando pri la valoro kaj la utilo de la ekzamena sistemo en Anglio estas nun obiekto de oficialaj enketoj, publikaj debatoj, kaj ĉiuflanka disputado.

La nuna sistemo de ekzamenoj. por geknaboj en superaj lerneioj evoluis el plano de skribaj ekzamenoj kiun ellaboris la Universitatoj kiuj entreprenis la taskon ankaŭ ekzameni per la sama metodo la akiritaĵoin de geknaboj en superaj lerneioj.

Eksteraj ekzamenoj en superaj lernejoj datas de la mezo de la pasimta jarcento. kiam la lokaj ekzamenoi, de la Universitatoj Oxford kaj Cambridge komenciĝis, Poste sekvis aliaj ekzamenaj aŭtoritatoj, speciale la Universitato de Londono, ĉiu kun sia propra enregistra ekzameno, kiu siavice havis sian influon sur la lerneioj.

Komence de la nuna jarcento, oni rekonis ke la situacio estas ne tolerebla. Knabo eble devus partopreni tri aŭ kvar malsamajn ekzamenojn, preskaŭ samtempe, por certigi sian karieron. La ministerio de Edukado difinis superan lernejan ekzamenan Konsilantaron (Secondary school Examination Council) por ke ĝi kunordigu la diversain lernejajn Atestaĵajn Ekzamenoin (School Certificate Examinations) kaj intertraktu kun diversaj profesiaj korporacioj, tiel ke tiui-ĉi akceptu (rekonu) Lernejajn atestaĵojn anstataŭ siaj propraj Preparaj Ekzamenaj Atestaĵoj. La Konsilantara konsistis el 19 membroi, kaj enhavas reprezentantojn de la ck rekonitaj (oficialaj) ekzamenaj korporacioj, de la Instruistoj, de. la Asocio de Lokaj Edukaj Aŭtoritatoj, k.c

La lerneja Atestaĵa ekzameno servas al du ĉefaj celoj, Ĝi testas (kontrolas) la scion de geknaboj kiuj vizitadis superan lernejon ĝis ĉinkaŭ la 16-a vivjaro. De tiu ĉi vidpunkto ĝi estas definitive lerneja ekzameno. Sed, due, Lerneja Atestaĵo, sub difinitaj kondiĉoj, raitigas la posedanton eniri Universitaton. La ekzameno tiumaniere servas al la bezonoj de geknaboj kiui intencas sekvi Universitatan kursaron.

Lasttempe diversaj eminentaj edukistoj faris fortain atakojn kontraŭ tiu ĉi sistemo de ekzamenoj por gelernantoj en superaj lerneioj.

49

mda Ld o

— paĝo 7 de la PDF —

En sia parolado antaŭ la Edukada Sekcio de la Brita Asocio por la Progresigo de la Scienco, pasintan septembron, D-ro Cyril Norwood, prezidanto de la sekcio, ĉefinstruisto de la „publika“ Lernejo ĉe Harrow, kaj ankaŭ prezidanto de la ĵus citita S.B. ekzamena Konsilantaro, iniciatis diskutadon pri ekzamenoj, kai ekliberigis torenton de polemiko kaj sugestoj.

De post 1904 la nombro de gelernantoj en la superaj lerneioj kreskis de 97.000 ĝis 400.000, kaj la kandidatoj ĉe la lerneja Atestaĵa Ekzameno kvarobliĝis,

En iaro 1918 la Edukada Ministerio faris dekreton, ke ĉiuj lernejoj superaj, kiuj ricevas ŝtatan subvencion devas kandidatigi ĉiujn klasojn de gelernantoj meze 16-iaraĝaj ĉe ekzameno flanke de ekstera aŭtoritato.

La rezulto de la enverŝo de ĉio tio ĉi en unuspecan matricon produktis malrapide kreskantan torenton de protesto:

a) ke ekzistas multe da trostreĉiĝo ĉe la lernantaro, speciale ĉe la knabinoj;

b) ke la ekzameno malhelpas la Jiberecon de la instruisto;

c) ke por multaj knaboj kaj por eĉ pli multaj knabinoj, la nuna lernprogramo estas netaŭga, ĉar nur malplimulto pluiras al Universitato.

La sistemo estas tiel kompleta kaj tiel universala, ke la viktimo, por tiel diri, eble neniam elirus el la ombro de ekzamenoj inter la 11-a kaj la 13-a viviaro, aŭ eĉ pli poste,

Tri argumentoj, kiuin oni prezentas kontraŭ la sistemo estas:

a) ke la studento ricevas la vidpunkton ke lia celo ne estas studadi, sed akiri kapablecon respondi surpapere demandojn;

b) ke ĝi detruas la liberecon de la instruisto, ĉar li devas instrui, ne laŭ la plej bona maniero, sed laŭ tiu, kiu pleje profitos ĉe la ekzameno;

c) ke ĝi ne estas sukcesplena, ĉar ĝi elektas tiujn, kiuj havas ekzamenan kapablon, kaj ne tiujn kiuj pleje progresos en sia studado.

En la fruaj jaroj, ekzamenoj malakrigas la deziron por vera scio, kaj dum tuta erneja vivo estas multaj kiuj tute ne kapablas indiki sur papero tion, kion ili havas en la kapo;ili ne estas stultuloj, kvankam oni juĝas ilin tiai, sed ili estas malbonaj ekzamenatoj. Plie, en ĉia ekzamena sistemo, kiu estas pli malpli universala, oni devas ne forgesi la malspiritain kaj malrapide disvolviĝantajn lernantojn, kiuj multe suferas kiam oni plenŝtopigas ilin, kaj devigas ilin atingi ne naturan nivelon.

Eble la grandeco kaj komplikeco de la ekzamena sistemo finfine disrompos ĝin, — hodiaŭ 55000 kandidatoj ĉiujare ĉe la, Lerneja Atestaĵa Ekzameno, eble 100 000 post 20 jaroj!

Ekzistas lernejoj kie la lernantoj legas neniajn aŭtorojn sed nur respondas ekzamenajn demandarojn; legas nenian historion, sed parkeras respondojn pri nomoj, kaj same pritraktas literaturon kaj geografion. Tia nedefendebla sistemo estas tute foriginda, kaj „devus esti eduka aksiomo, ke neniu lernanto malpli ol 15-iara devus ekzameniĝi, krom per siaj propraj instruistoj“.

Se iu dubas pri tiu ĉi aserto, li provtaksu la pliboniĝon kiu okazis ĉe elementa edukado en tiu ĉi lando de post la forigo de la sistemo „pago laŭ rezultoj“ (sistemo laŭ kiu ŝtataj subvencioj al edukaj aŭtoritatoj, kaj salajroj de instruistaro dependis de rezultoj ĉe ekzamenoj) post inspektora ekzameno.

„Kiaj ain estu la reformoj de administrado, kiaj ajn la ŝanĝoj en la lernprogramo. kiom ain pliigo de elspezo estu konsentota, la fina vorto restas ĉe la instruistaro, kaj ĉio dependas de la spirito kiu inspiras ilin kaj de la idealoj, kiuj movas ilin.“.

00

La rezulto de tiu ĉi rigida sistemo estas senkuraĝigi kaj malkontentigi kaj la instruistaron kaj la gelernantaron, kaj la ekzamena sistemo bezonas modifon, en la

nuna sociordo, eĉ laŭ direkto, kiun D-ro Norwood ne aprobas. Oni devas ne forgesi,

ke dum ekzamenoj estas la ŝlosilo al la Universitatoj kaj la profesioj, la raito partopreni tiujn ĉi ekzamenojn devas esti gardata, tiel ke eniro al la Universitatoj kaj profesioj estu kiel eble plej libera, kaj ne la prerogativo de iu aparta klaso.

Fine de malnova kaj komence de nova iaro, ĉiam okazas multaj konferencoj de edukistoj, instruistoj kaj administrantoj, kaj tiun ĉi jaron, la plimulto pritraktis la demandon pri ekzamenoj.

La plei grava atako farita kontraŭ la ekzamena sistemo estas tiu de Sir Michael Sadler, Estro de Universitata Kolegio, Oxford. Li faris sian paroladon antaŭ la angla lingva Sekcio de la „New Educations Fellowship“, kaj oni ekscias, ke tiu organizaĵo intencas fari internacian enketon pri la tuta demando. Interalie li diris: „En Anglio ekzamenoj havas tro profundajn radikojn por ke estu eble forigi ilin krom post revolucio. lli estas tro konvenaj por esti tute senigataj. Niaj ekzamenoj estas mone tro profitdonaj, ne iel skandale profitdonaj, sed sufiĉe profitaj por ekzamenantoj, por esti senigotaj sen kontraŭstaro.“

Multaj argumentas, ke ekzamenoj testas (kontrolas) karakteron de la kandidatoj, ĉar sukcesontoj devas posedi necesain sindetenon, persistemon, kaj diligentemon, por ne malatenti sian studadon por plezuro ktp. Sed la elementoj de karaktero ne limiĝas je tiuj necesaj por sukcesi je ekzamenoj. Ekzamenoj liveras nenian rektan ateston pri tiaj kvalitoj, kiaj estas honesteco, veremo, aŭ povo gvidi homojn.

Sir Michael Sadler proponas, ke la registaro aŭ riĉa korporacio difinu komisaron, kiu enketu dum kelkai iaroj pri la funkciado de la ekzamena sistemo. La kosto de tia enketo estus proksimume 18.000 sterl. funtoj po jaro.

Tial ke la kosto de la ekzamena sistemo en Anglio estas almenaŭ 114 milionoj da sterl. funtoj ĉiujare, la sumo kiun li proponas elspezi por scienca observado de la funkciado de tiu ĉi vasta sistemo estas modesta.

Ŝtata Elementa Lerneio.

Turnante nin al la ŝtataj elementaj lernejoj ni konstatas la jenon. En Decembro 1926, ; la Konsila Komitato de la Eduka Ministerio, ĉe kiu prezidas Sir W.H. Hadow, publikigis sian. raporton „La Edukado de la Adoleskulo“ (The Education of the Adolescent), kiu enhavas zorgan kritikon de post-unuagrada (post-elementa) edukado en Anglio kaj Kimrio, kaj faras sugestojn por ties radika reorganizo kaj plibonigo. Tiu Komitato indikas ke la efektivigenda celo de ĉia klopodo estas ĝenerala sistemo de supera (duagrada) edukado, diversaj laŭ tipo, por ĉiuj gelernantoj havantaj pli ol 11 jarojn. Jam kelkaj progresemaj lokaj Edukaj Aŭtoritatoj plenumis la reorganizan laboron, iuj prikonsideras ĝin, aliaj faris ĝis nun absolute nenion.

Laŭleĝe ĉiu angla infano devas ricevi elementan edukon ĝis la 14-a vivjaro, kaj kutime tiuj infanoj, kiuj ne sukcesis je ekzameno kiu rajtigas pluiri al supera lernejo, restadis ĉe la ŝtata elementa lernejo ĝis kiam ili atingis tiun 14-an jaron, kaj kelkaj eĉ daŭre vizitadas la lernejon ĝis la 15-a jaro. Sed dum lastaj kelkaj jaroj en iuj distriktoj stariĝis tiel nomataj Centralaj Lernejoj (Central Schools), kiuj akceptas la pli kapablain pli aĝain infanojn, kiuj restis ĉe la elementa lernejo post la ekzameno por supera lernejo. Nun la reorganizaj proponoj signifas, ke infanoj pli ol 11-jaraj devos lokiĝi en apartai lernejoj de tiuj por la pli junaj. Nova distribuo de la lernantaro en la nunai lernejoj kaj novaj lernkonstruaĵoj estos necesaj por efektivigi tion.

ol

— paĝo 8 de la PDF —

Nun ni konsideru tiuin ĉi Centralajn kaj Ordinarajn Elementajn Lernejojn kai la ekzamenajn sistemojn.

En la superaj lernejoj, sed ne en la Centralaj Lernejoj, ekzameno flanke de ekstera aŭtoritato signas la finiĝon de 4-jara kursaro. La studo-plano, kaj la metodo laŭ kiu ĝi estas pritraktata, estas vaste determinataj de la postuloj de tiu ĉi ekzameno. El ĉiuj gelernantoj, kiuj partoprenas tiun ĉi ekzamenon en la superaj lernejoj t.e. nur 5496 el la tuta lernantaro en tiuj lerneioj, nur 3796 sukcesas. Tiu ĉi fakto klare montras ke la ekzameno ne estas kontentiga testo (kontrolilo) de la normala laboro de la supera lernejo. Ĉiuflanke aŭdiĝas postulo, ke la ekzameno estu pli ‘ simpligata kaj ke en ĝi estu kelkaj specifaj studobjektoj. Por kompleta liberigo de la devigo kandidatigi lernantaron, la superaj lernejoj liberiĝus de postuloj kiuj produktas:

a) Lernejojn multe tro similajn laŭ speco; b) Ne dezirindan unuformecon de studoplano. c) Ne dezirindan unuformecon de instrumetodoj.

Ĉe la Centralaj Lernejoj ne ekzistas ia devigo ke la lernantaro partoprenu eksteran ekzamenon, kaj tio liveris al la instruistaro oportunan okazon aranĝi diversajn kaj taŭgain kursoin. La rezulto estas libereco kaj efikeco de la instruado, kiu ne estas ĉiam atingataj en la superaj lernejoj.

Ni konstatas tie ĉi, do, elstaran diferencon inter la superaj lernejoj kai la Centralaj, kaj ke tiu ĉi ekzamena sistemo estas baro kiu malhelpas ke ambaŭ lernejoj estu konsiderataj en unu sama kategorio.

La Nacia Unuiĝo de Geinstruistoj (National Union of Teachers) kiu havas pli ol 128 000 membrojn, precipe el elementaj lernejoj, proponas ke la superaj lerneioj estu liberigotaj de la devigo kandidatigi tutajn klasojn ĉe la Lerneja Atestaĵa Ekzameno, kredante ke eĉ en la superaj lerneioj, la edukado devus esti direktata plejeble laŭ la bezonoj individuaj de la lernantoj.

Lastatempe faktoro kiu havis konsiderindan influon sur la laboro de la elementa lernejo estas, ke en kelkaj regionoj ĉiuj lernantoj kun pli ol 11 jaroj devas partopreni eksteran ekzamenon skriban je angla lingvo kaj aritmetiko. Okaze de la en- (konduko de tiu ĉi novaĵo oni klare asertis ke, la celo estas testi maturan kapablecon kaj ne por testi akiritaĵon, kaj oficiale deklaris ke, nur se oni bone memorus tiun ĉi celon estus evitataj la danĝeroj de tiu ekzameno.

Nu, en la praktiko montriĝis neeble elescepti konsideradon de la akiritaĵo en tiu ĉi du obiektoj. Tio ĉi, en kelkaj regionoj, finkondukis al forgeso de la fakto, ke la devo de la lernejo estas plene prepari la lernantaron por la vivo, kaj a!l troa insisto je kelkaj instru-objektoj. La kvalito de la lernejoj kaj la laboro de la instruistoj estas juĝataj de kelkaj administrantoj kaj de la publiko per sukcesoj de ekzamenoj.

Tamen, verŝajne, tiu ĉi metodo estos uzata por analizi la pretendoin de tiuj gelernantoj, kiuj volas esti enkalkulataj inter la 2594 kiuj estas permesataj partopreni la relative akademiajn de la elektivaj lernejoj (superaj kaj centralaj lerneioj).

Nun la sama metodo estas proponata por elekti la infanojn por la novaj lernejo: por infanoj pli ol 11-iaraj sub la nova reorgniza plano, kvankam la problemo estas fundamente malsama. La Konsila Komitato rekomendis jene:

„Dum ni opinias ke ĉiuj infanoj devus eniri iaspecan post-elementan lernejon ie la aĝo de 11 jaroj, estos necese eltrovi la tipon plej konvenan laŭ la kapabloj kai interesoj de ĉiu infano. Por tiu ĉi celo, skriba ekzameno devus esti okazigata, kai ankaŭ, kiam eble, buŝa ekzameno. Skriba psikologia testo povus esti ankaŭ uzata speciale kiam oni pritraktas infanojn, kiuj apenaŭ sukcesis aŭ nur per malmultai

o2

poentoj sukcesis je la alia ekzameno, aŭ kiam montriĝas diferenco inter la rezulto de la skriba ekzameno kaj la opinio de la instruisto pri la kapableco de iu infano.“

La Nacia Unuiĝo de Geinstruistoj ne konsentas kun tio ĉi,

a) ĉar tia ekzameno ne povas konduki al ĝusta elekto de infanoj laŭ iliaj diversa: interesoj kaj kapabloj; ;

b) ĉar tia ekzameno estus necesa se ĝenerala transiro de lernantoj al post-elementa edukado estas vere la intenco. La kapabloj de infanoj estas diversaj kaj laŭ speco kaj laŭ grado, kaj la problemo taksi ilin estas samgrade malsimpla. metodo, kiu utilas por determini akademiajn kapablojn, malsukcesos kiam aliaj ne malpli gravaj talentoj estas la afero. La rimedoj uzotaj ankaŭ dependos de la nombro kaj speco de la post-elementaj kursoj starigotaj kaj estas tre malverŝajne, ke ununura metodo estos egale taŭga en ĉiuj regionoj.

La demando pri ekzamenoj kai ilia rolo en la elementa lerneja sistemo estas nun obiekto de speciala enketo flanke de reprezentantoj de la Asocio de Lokaj Edukaj Aŭtoritatoj kaj de la Nacia Unuiĝo de Geinstruistoj. Estas neeble antaŭdiri kio estos la decidoj de tiu fundamente grava enketo, sed la Ekzekutiva Komitato de la Unuiĝo supozas, ke ambaŭ partioj konsentos, ke ekzamenoj aŭ iai aliaj rimedoj uzotaj en aŭ rilate al la elementa lernejo devus servi al la unuavica celo de tiu lernejo kiu esprimiĝas jene en la aktuala eldono de la oficiala „Sugestoj por Geinstruistoj“ (Handbook of Suggestions por Teachers): „Ebligi al la infanoj atingi sian plenan disvolviĝon, kiel individuoj — fariĝi honestaj kaj utilaj membroj de la komunumo, en kiu ili loĝadas kaj indaj gefiloj de la lando al kiu ili apartenas“. (El TEPS.)

Instruplano — ekzameno — privilegio.

(Psikologia kaj sociologia rigardo)

D-ro Kurt Riedel.

En Angluio oni debatas hodiaŭ fervore la lernejan ekzamenaron. La angla sekcio de la Internacia Laborrondo por Nova Edukado iniciatis, ke tiu problemo estu priparolata en la Helsingor-konferenco. Unue naciaj komitatoj estas kunvenigataj, kiuj esploradu detale la aferon dum la sekvanta jaro. Eble kelkaj kunvenoj okazos sur la publika forumo en Danlando, en kiuj pedagogoj de diversaj landoj priparolos la staton de la ekzamenado. La naciaj komitatoj raportos sian laboron al la angla sekcio kai proponos reformojn. La raportoj kaj proponoj estos publikigataj.

IPR sciigos laŭeble al sia legantaro la nomojn de la komitatanoj, por ke ĉiu povos kunlabori, kiu povas doni materialon. La multlingveco tre komplikos la esploradon; la malsimilaj esprimoj por la lerneiformoj kaŭzas gravajn miskomprenojn. Ni bezonas bone aranĝitan tabelaron, kiu enhavu la lernejsistemojn de ĉiuj landoj en la nacilingvaj kaj Esperantaj esprimoj. Ekzemplo montru, kiamaniere tio povus esti farata. :

Laŭ la Hadow-Report (Hadow-Raporto) la angla lernejsistemo estas organizota jene:

la/o]

— paĝo 9 de la PDF —

roo pao aro de la lernejo Erao g lernejsistemo 17-a | XII professional schools

16-a | XI profesiaj lernejoj grammar secondary (sar |x junior |modern schools| Modern schools education 14 IX technical | (non selective)| ,Schools

~A schools : (selective) : mezgradaj 15-a | VIII 098 | „modernaj | modernaj | gimnazio akoo 19-a | vl subaj speci- lernejoj (ne lernejoj : lernejoj alaj lernejoj elektantaj) (elektantaj)

3. Ekzistas transireblecoj de mod school ;

11-a | VI select.) al modern schools CBolcet) “kok ETO? primary 10-a | V ĝi lastaj al grammar schools. education 9-a | IV primar schools

8-a | II : Bo Ŝ “xu unuagradaj lernejoj unuagradaj 6-a l I lernejoj

Al la sistemo de la lerneja organizaĵo respondas la instruprogramo, al la instruprogramo respondas oficialaj ekzamenoj, al la oficiala ekzamenaro respondas certaj sociaj privilegioj, kiuj dependas de la ekzamena rezulto, La konformeco inter instruprogramo kaj ekzameno devas esti rigardata psikologie, la konformeco inter ekzameno kaj socia privilegio sociologie. :

-La obiektoj de instruplano estas la temoj de ekzameno. Kiuin objektojn iu instruplano enhavu, tion nek la „malnova“ mek la „nova“ psikologio povas diri al la pedagogoj, kiam la pedagogio ne jam diris al ili tion. Eble la psikologio ja ne estas scienca fako, sed nur scienca metodo!

La unuopaj objektoj de instruprogramo povas facile esti interŝanĝataj, kiam la evoluo de cirkonstancoj postulas tion. Rilate al la ekzamenmaniero la afero estas alia; la ekzamenado konformas kun la pedagogia metodo, kiun praktikas la instruistaro de iu lando. Nova ekzamenmaniero ne enradikiĝos sen nova pedagogia praktiko. Ne estas malgrava afero, kiam tuta instruistaro ŝanĝas sian metodon, kiun ĝi eklernis dum la porprofesia preparado. Ĉe tia ŝanĝado la psikologio povas helpi instruiston; ĝi montras al li certajn ŝanĝendain detalaĵojn en teoria interligo. Per tio li ricevas kelkan novan direktivon.

Ankaŭ la kutima ekzamenmaniero povas ŝajni problema en nova psikologia lumo. La instrua principo de aktiveco ne estas akordigebla kun la tradicia demandaĵo skriba aŭ buŝa, konsiderate el vidpunkto de la nuna psikologio. El tiu malakordo kelkfoje multfruktaj duboj ekvenas; tiel angla pedagogia gazeto demandas: „Ĉu ni estas pravai, ekzameni ĉiajn perfektecojn unu post alia? Ĉu ne estas eble, ke nia nuna metodo, ekzameni aĵon post aĵo, adicii la rezultojn kaj nomi tutaĵo tian amasiĝon, povas esti malĝusta absolute? Ĉe kelka el miaj lernejekzamenoj okazas ĉiun jaron, ke gelernantoj distingiĝas en unu aŭ pluraj fakoj kaj tamen malsukcesas en la tuta ekzameno. Ĉu ni estas pravaj, fari fiaskantoj tiujn gelernantojn?“

La lastajn jardekojn la kompleksa psikologio anstataŭis la elemento-psikologion. Per tio la scienca bazo de la tradicia ekzamenmaniero estas tute detruita. La malnova formo de ekzamenado estas hodiaŭ anakronismo el scienca vidpunkto.

Ke sociaj privilegioj ankoraŭ dependas de sukceso en anakronisma ekzameno, tio estas afero, kiu devas esti rigardata sociologie. En tiu ĉi punkto internacia esplorado

o4

estas tre necesa, ĉar oni ekkonos nur per komparo inter la privilegisistemoj la mov-

„antajn fortojn en tiu sfero. IPR helpos volonte tiun esploradon, Ni bezonas unue

raportojn pri la stato en la unuopaj landoj. En Germanujo la situacio estas jena:

Escepte de politikistoj kaj artistoj ĉiu, kiu estos akiranta sian panon ne per korpa laborado, devas surgrimpi almenaŭ la unŭain ŝtupojn de la privilegiŝtuparo, Apud la unua ŝtupo ekzameno apartigas la dekjarajn infanojn: la pli malgranda parto (ĉirkaŭ 20—2594) ricevas per tio la privilegion, lernadi en mezgrada lerneio; la partego (ĉirkaŭ 75—80 94) ricevas la malprivilegion, devi restadi en la unuagrada lernejo. La privilegio de la unu parto postulas la malprivilegion de la alia. Apud la dua ŝtupo de la privilegisistemo la geknaboj havantaj dekses jarojn, kiuj vizitadis mezgradan lernejon, estas apartigataj denove; laŭ tio, ĉu la gelernantoj lernis dum la ses jaroj devige unu aŭ du fremdlingvojn, ili havas la malpli gravan privilegion, eklerni „mezan“ profesion, aŭ la pli gravan privilegion, plu vizitadi la superajn klasojn de mezgrada lerneio. Post tri jaroj la laste nomitaj gelernantoj akiras per la abiturienta ekzameno la ateston de la poruniversitata matureco. Tio estas la tria ŝtupo. Hodiaŭ ĉirkaŭ 2-39 de la germana junularo ricevas tiun tre gravan privilegion.

La kvara ŝtupo de nia privilegisistemo estas, supreniri en la finan ekzamenon de altlerneja studado; la kandidatoj havas la rajton, eniri en la praktikan iuristan, medicinistan, instruistan aŭ klerikan preparoservadon. „Granda ŝtatekzameno“ finas la preparoservadon kaj estas la kvina ŝtupo de la sistemo; tie ĉi la rajto al ofico estas akirata. Pluaj raitigoj dependas ne de ekzamenoj, sed de distingiĝanta taŭgeco aŭ de favoro. ;

Oni plendas ĉiuflanke pri la germana privilegisistemo, sed turnas la rigardon plej ofte nur al la dua kaj tria ŝtupoj. Neniu volas forigi serioze la kvaran kaj kvinan ŝtupojn; tiuj ĉi Ŝajnas socie necesaj same kiel la metiistaj elprovoj,

Oni kolerigas sin precipe pro la sensencaĵo, ke la ateston de la poruniversitata matureco devas havi junaj homoi, kiuj kiel komercistaj salajruloj aŭ mezaj oficistoj perlaboros sian panon; ankoraŭ antaŭ kelkaj jaroj atesto de matureco por „meza“ profesio sufiĉis ĉi-kaze. Gelernantoj, gepatroj, la instruistaro, kuracistoj kondamnas nian privilegisistemon. Kerschensteiner malbenas la „privilegimanion“. Sedla prusa lernejministro mem «devis konfesi, ke liaj klopodoj estis sensukcesaj en la batalo kontraŭ la privilegimaniero.

La plej multaj homoj vidas nur detalaĵojn de la afero, sed ne la kunteniĝon. La batalo pro perekzamenaj privilegioj estas batalo inter klasoj de la socio, Komence de la 20-a jarcento la kvoto de la grandburĝaro estis 4594 rilate al la tuta enloĝantaro, la kvoto de la meza klaso proksimume 2594, la kvoto de la proletario 709. Kun tio la klasifiko de la lernejoj konformis. La superaj klasoj de niaj duagradaj lernejoj akceptadis la viran duonon de la grandburĝa junularo, ĉirkaŭ 296 de la tuta junularo en Germanlando. La socia meza klaso ebligis al siaj filoj, pli malfrue ankaŭ al siaj filinoj, la lernejan vizitadon ĝis la deksesa jaro. La idaro de la grandamaso iradis de la sesa ĝis la dekkvara jaro en la popollernejon,

Antaŭ la revolucio vizitadis duagradan lernejon preskaŭ nur tiui infanoj, kiuj estis prudentaj ĉe la elekto de siai gepatroj: la tuta lerneja afero estis pli heredita prerogativo ol perekzamena privilegio. La aligrupiĝo de la socio okazas post la mondmilito pli rapide ol antaŭe. Ankoraŭ la burĝa socio montras la firman ordon laŭ: 1:5:15, en la jaro 1925 7594 de la profesiistoj laboradis korpe, 2096 subestris ties laboron, 596 kiel entreprenistoj aŭ superaj oficistoj estris la tutaĵon. Tamen la aligrupiĝo postulas hodiaŭ pli ol hieraŭ spiritan forton de anoj de la meza klaso.

lala;

— paĝo 10 de la PDF —

Por la socio estas tre oportuna vojo, ke ĝi povas transigi al la lernejo la novan elektadon de siaj funkciuloj. La socio ŝarĝas per tio fatale la lerneion: pedagogoj ekkonas tion. Gepatroj vidas por siaj gefiloj nenian alian vojon ol tiun lernejon, kiun la burĝaro kreadis en la 19-a jarcento laŭ sia bezono. Kiu mem rigardas neprogresinta tiun ĉi lerneion, tiu tamen estas deviga, irigi tien siajn gefilojn.

Se infano taŭgas por tiu lernejformo, oni nomas ĝin inteligenta. Pedagogoj kaj psikologoj klopodis, fiksi la inteligentecon kiel mezureblan kapablon, Ĉu la lerneiinteligenteco estas karakterizaĵo kiel longo kaj koloro? Ne! Ĝi ne estas karakterizaĵo, sed rilato, rilato inter fortoj de infano kaj tiuj talentoj, kiuin la estranta socio precipe estimas. La infanoj de tiu ĉi klaso havas memkompreneble en la konkuro bonŝancon. Sperto montras, ke ĝusta kaj justa elektado inter geknaboj estas des pli mal-

facila, ju pli junaj ili estas.

4 Li

Estus stranga socia harmonio en la burĝa mondo, se tiuj psikologoj estus pravai, laŭ kies kalkulo 2394 de la junularo havas riĉan inteligentecon, ĉirkaŭ 2099 mezan, la resto malriĉan. Do, perekzamenaj privilegioj de infanoj estas maliustaj ĉiukaze. Pro tio ĉiuj proponoj pri ŝanĝo de la privilegisistemo devas esti rigardataj el socio-

logia vidpunkto.

En Germanlando oni faras kvin tiajn proponojn: 1. Kelkaj pedagogoj rifuzas tute la privilegiaron. Tio estas tre radikala kaj neebla. 2. Aliaj rekomendas pli rigoran elekton. Tio estas plej reakcia. 3. Organizemaj viroj projektas psikologian kapablorangvicon de ĉiuj germanaj infanoj kaj politikekonomian liston de la bezono je diversgradaj inteligentuloj, Tio

estas tro sciencula. –

4. Kelkaj lerneipolitikuloj deziras disvastigon de la privilegiaro al certaj porprofesiai lernejoj specialaj. Tio estas tre modesta. 5. Ĉu oni ne precipe devus forigi la plej suban ŝtupon de la privilegisistemo, ĉar ĝi estas pedagogie-psikologie malĝusta kaj sociale maljusta ? (Redakcia noto: Kiu volas pritrakti la situacion en aliaj landoj?)

Kongreso en Helsingor.

Mondligo por Nova Edukado.

La redaktoro de »Pour I’Ere Nouvelle«, franclingva organo de la Mondligo, Prof. -D-ro Ferriĉre-Ĝenevo, skribas en letero al Prof. D-ro Dietterle: „Mia amiko, s-ro Pierre, Povet informas min, ke vi klopodas trovi tradukontojn por la V-a Internacia Kongreso pri Nova Edukado, kiu okazos en Helsingor de la 8-a ĝis 21-a de proksima aŭgusto. Ĉu vi korespondas pri tio kun Miss Clara Soper, ĝenerala

sekretariino de la »New Education Fel-

lowship«, 11 Tavistock Square, London W.C.1? Mi opinias ke ŝi skribis al la esperantista komitato de Kobenhavn por scii, ĉu oni povos trovi bonvolajn tradukantojn, por doni al la kongresanoj re-

56

sumojn de la kongresaj paroladoj okazontaj en lingvoj dana, angla, germana, sveda kaj franca.

Mi ne pensas, ke la N. E. F. povos pagi tiuin tradukontoin, sed pro la graveco de tiuj tradukoj rilate al la propagando por Esperanto kaj al ĝia disvastigo en la mondon, mi estas konvinkita, ke troviĝos volontaj tradukantoj.

Mi estus ĝoja, se vi mem, la danaj kai germanaj esperantistaj komitatoj kaj Miss Soper povus interkonsenti por trovi tiain virojn aŭ virinoin, por ke la Kongreso en Helsingor estu bela manifestado por Esperanto.

Mi legas en IPR de januaro 1929 .la anoncon de tiu kongreso. Estus utile mencii ankaŭ, ke estos tradukoj el ĉiuj kongresai lingvoj en Esperanton.“

En letero al la ĝenerala sekretariino de la N. E. F., s-ino Clara Soper, ni skribis: „Ni ne scias, kiun respondon vi ricevis el Kopenhago. Sed ni ĝentile atentigas vin, ke TAGE deziras helpi al vi en tiui tradukaj laboroj. Se vi povas diri al ni, ke tiui tradukoj el nacilingvoj en Esperanton estas dezirataj por Helsingor, ni kredas, ke TAGE nepre povos zorgi por tradukantoj, kvankam ni samtempe kunlaboros kun Prof. P. Bovet dum la kongreso de la Mondfederacio de Edukasocioj en Ĝenevo.“

Sinjorino Soper respondis: „Multan dankon por via letero koncernanta Esperanto-tradukojn en nia Konferenco en Helsingor,

Ni havos du prelegojn samtempain ĉiun:

matenon (unu prelego ekz. en angla lingvo, la alia en franca). Tiuj prelegoj estos tre gravai, se tradukoj estas antaŭvidataj. Dum la posta parto de la antaŭtagmezo kaj dum la unua parto de la vespero, diversaj grupoj laboros, sed mi imagas, ke ni ne havos tempon por tradukoj en tiuj grupoi, kvankam pli poste, se ni aranĝos pli detale la programon, ni eble trovos, ke Esperanto povus esti utila en kelkaj el tiuj grupoj same kiel en la ĉefprelegoj.

Mi notas, ke vi ŝatus havi antaŭe resumojn de la prelegoj.“

Prof. D-ro Ferriĉre respondas al nia letero: „Mi sciigas vin, ke en Helsingor ckazos – esperantaj tradukoj plejeble el ĉiuj naciaj lingvoj akceptitaj de la kongresoj, t.e. kondiĉe ke ni trovu sufiĉe da libervolaj tradukantoj kaj ke sufiĉa nombro da esperantistoj deziru tiajn tradukoin. Mi ĝojas kaj dankas pri la proponita helpo de TAGE,“

Post tiui tre favoraj informoj la TAGE- Laborkomitato decidis, krom la kongreso en Ĝenevo, ankaŭ partopreni tiun de Helsingor. :

Ni plene konsentas la opinion de D-ro Ferriĉre pri la graveco de la Kongreso por Esperanto. Ni ankoraŭfoje dankas al Internacia Centra Komitato, kiu jam alvokis la Esperanto-instruistojn, partopreni la kongreson en Ĝenevo, rezignante ilian partoprenon en Budapest! Nun ICK bonvolu ankaŭ atentigi la Esperanto-instruistoin pri la pedagogia mondkongreso en Helsingor. La saman ni petas de SAT!

La unuajn informojn pri la kongreso vi trovas en n-ro 1, IPR, La kotizo estas 42 angl. ŝil., t.e. 42 germ. mk. La pensiono kostos 4 ŝil,. sen manĝoj, 8 ŝil. kun manĝoj potage.

Oficialan programon petu de Miss Soper-London, D-ro Ferriĉre, Chemin Peschier 10, Champel — Ĝenevo, aŭ Sinjorino D-ro Rotten, Kohlgraben b. Vacha- Rhon. Pri via partopreno tuj informu la sekretarion de TAGE: M. Goldberg, Oetsch b. Leipzig, Im Lumbsch.

Raportoj. El Saksujo.

En la oficiala ĉefkunveno de la instruistaro, kiu apartenas al la dua Dresden’a inspekta distrikto, la prezidanto, supera lernejkonsilisto samideano D-ro Kraner, parolis pri edukado en la senco de 1” internacia pacigo kiel etika tasko; la prezidanto de la Esperanto-Asocio de Germanaj Instruistoj, kolego Hermann Schneller (Leipzig), priparolis la temon: . historio-instruado kaj internacia pacigo, kaj la prezidanto de la Esperanto-Asocio de Saksaj Instruistoj, k-o Walther Hahn (Dresden), da temon: Internaciaj gelern» anta korespondado kaj pacigo.

mx

Antaŭ la delegitoj de la Saksa Geinstruista Unuiĝo, samideano k-o Kurt Haubold (Riesa) la 25-an de Marto en Pirna priparolis la temon: Sinadministro de lernejo, la postan tagon nia redaktoro la temon: Plivastigo de la devigo al lernejo.

87.

— paĝo 11 de la PDF —

La delegita kongreso akceptis interalie jenajn rezoluciojn:

l. La delegita (kongreso postulas: Grandparte la decido pri la lernejadministraj aferoj estu cedata al la distriktaj : lernejofico kaj la lernejoinspektoro, precipe rilate al nova aranĝo de klasoj kai al bezono de lecionhoroj. La kolegaraj administraj korporacioj, nome la nunaj geinstruistaj komitato kaj konsilantaro podistriktaj, devas ricevi la decidrajton por tio, kiel por ĉiuj taskoj de ilia agokampo. Estu organizata tutlanda instruist«konsilantaro kiel la supro de la ofica reprezento instruistara.

ll. La delegita kongreso postulas denove unuecan lernejsistemon. Ĉe la realigo de tiu ĉi ideo povas esti ĉefa afero ne plu nur la supreniro de la „talentuloj“ en demokrata ŝtato la vojo de sinformado (klerigo) devas esti plivastigata por la tuta junularo. La kongreso de la Saksa Geinstruista Unuiĝo postulas pro tio plivastigon de la devigo al lernejo en la naŭa kaj deka lernjaroj (t.e. por junularo en la 15-a kaj 16-a jaroj).

Parto el la referato pri »La disvastigo de la devigo al lernejo«.

„La komuna mezagrada lernejo (por la geknaboj de la 5-a ĝis 10-a lernjaro) estas organizota kiel la ŝtupo de la diferenciga instruado, Oni povos solvi la malfacilan problemon, disigante komunfakojn kaj kursoin, aŭ apartigante diversspecajn klasojn kun transirebloj, aŭ ligante ambaŭ vojojn.

La pli gravan malfacilon kaŭzas la fremdlingva instruado. Ĉu ni venos al unueca lernejsistemo, tiu afero dependas de tio, kiel ni venkos tiun malfacilaĵon.

Kiu konas la lerneihistorion kaj la socian gravecon de lingva lerteco, tiu ne povas simple proponi, kela nova lernejo anstataŭu la lingvan kulturon per alispecaj valoraĵoj. La supera socioparto ne sen kialo prizorgas ĉiam kaj ĉie la lingvan lertigon de sia idaro. La lingvo estas granda potenco en la socia Vivo.

o8

Ĝia kulturado en la lernejo estas same grava por la tuta iunularo kiel la ekzercado de l’ mano, Ĉiuj geknaboj havas raiton, sin perfektigi plej eble bone en la gepatra lingvo.

La lerneihistorio diras t’o laŭte kai klare, ke la perfekiigo en la gepatra lingvo estas tre progresinta per la lernado de alia lingvo. Ni kiel pedagogoj ne volas postuli de ĉiuj junaj homoj, eklerni nacian fremdlingvon; ĉar la sukceso, kiun oni atingas per tio en niaj duagradaj lerneioj, ne pravigas nin, oferi gravain jarojn por celo, kiun nur tre malmultaj gelernantoj povas atingi ĝis la deksesa jaro,

Feliĉigas min kiel pedagogon en la profundo de mia koro, ke la admirinda verko Zamenhofa enhavas altvaloran fondon por persona sinformado, kiu donas al ni la eblon, pedagogie solvi la nefacilam taskon, kiu estas la boma lingva lertigo de la tuta popola junularo. Ankoraŭ pedagogoj tro malmulte esploris la rilatojn inter gepatra lingvo, mondhelplingvo kaj fremdlingvo; tial ne tie ĉi detaloj povas esti diskutataj.

Mi kredas tamen, ke mi povos pedagogie prirespondi la jenan proponon: Sur la suba ŝtupo de la mezagrada lerneio (5-a ĝis 7-a lernjaro) eklernu Esperanton ĉiuj tiuj infanoj, kiuj poste volas aŭ devas partopreni instruadon en naciaj fremdlingvoj; surla supera ŝtupo de l’ mezgrada lernejo (8-a ĝis 10-a lernjaro) ĉiuj ceteraj sanaj geknaboj provu lerni la mondhelplingvon.

Tia antaŭzorgo farus la proletarian la~ boristaron kapabla, ke ĝi ne nur povus tutkompreni la ofte fremdvortriĉan lingvon de parolantoj kaj verkistoj kai scipovi pli facile ol ĝis nun la gepatran lingvon, sed ankaŭ interkompreniĝi kun alinaciaj homoj; tiun ĉi bezonon inteligentaj laboristoj sentas kiel deziron de l’ homaro ĉiam pli urĝe, okaze de ĉiu progreso en la nunaj internaciaj rilatoi.“

Rilato = inier familiaj prof€sioj kaj infanaj imfelekiaj kapabloj.

Multaj kompetentaj edukistoj metas gravan valoron sur la esploradon de intelekta kapableco de la infanoj, ĉar tio povas influi sur la infanoj, kiam oni donas profesian laboron por ili en estonteco.

Rilate al tio, nia statistiko estas: intelekta kapablo

familiaj profesioj deIA IB fano

militistoj 92,6 ĥ burĝoj 90,8 99 kuracistoj kaj inĝenieroj 89,6 94 oficistoj 88,1] BD komercistoj 87,8 DB veturigistoj kaj subinĝenieroj 85,9 96 belartistoj 84,1 D ĉarpentistoj 81,6 9a metiistoj 81,4 9 laboristoj 81,2 9 makleristoj 11,2 Di portistoj 76,9 9 konstrulaboristoj 155 9 terkulturistoj 73,4 DB

Laŭ la montrita statistiko kiuj okupas pli ol 9096 estas la infanoj ĉe la militistoj kaj la burĝoj, kaj ni ankaŭ povas vidi ĉe la ceteraj klasoj, kiel la familiaj profesioj laŭ iliaj karakterizoj donas gravan influon sur la intelektan kapablecon de la infanoj, (Kial? — Red.)

Tradukis Sutezo Simazaki, instruisto, Kaneyama-Hongo lIgugien, Miyagi-Ken, Japanio. (El TEPS.)

Infernacia Nov-Lernejo.

Kamarado Roĵe intencas malfermi nov-lernejon en franca provinco Provenco, Li aplikos en ĝi metodojn Montessori kaj Cousinet, la unuan laŭ nova plano. Materialo estos preskaŭ luksa, lernejo apud arbaro en belega paizaĝo.

Tie gravaj rabatoj estos konsentataj al sindikatanoj, membroj de SAT, multenombraj familioj, malriĉuloj.

Esperanto estos parolata inter diverslandanoi.. Vivo naturista.

Diskonigu tiun entreprenon. Turnu vin al: Roĵe Lallemand, chez Melle Encastet, rue Maubec, Lescar (Basses Pyr.), Franclando. (El TEPS.)

La Moskva Teatro por infanoj

starigas antaŭ vi la jenajn demandojn:

1. Ĉu ekzistas en via lando specialaj teatroj por infanoj?

. Kiom da teatroj ekzistas?

. Kiaj teatroj (pupaj, dramaj, ktp.)?

. Kiajn repertuarojn ili havas?

. Kiu subtenas la teatrojn?

. Kian laboron kondukas teatro krom spektakloj?

Se gekamaradojn interesas iuj demandoj

el laboro de Moskva teatro aŭ pri arta

edukado en USSR, bonvolu skribi al:

Pedagogiĉeskaja ĉast, Tverskaja 61, Mos-

kvo 9, USSR. (El TEPS.)

Imferliĝo — kun $ovjciaj Lernejoj.

Eksterlanda fako de Akademio de Komunista Edukado prenas sur sin la peradon por interligi la sovjetain lernejojn (komence moskvajn kaj uralajn) kun lernejoj el diversaj landoj. Bonvolu direkti viajn korespondojn al: Oĝgibesov, B. Trubeckoj 16, AKV Moskvo 21, USSR.

LI

hH VI Lk OU DO

Situacio d€ TAGE imier la instruistoj. Oficiala Rekono de TAGE.

Konferenco de FIAI. Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (FIAI) havis sian ĉi-jaran internacian konferencon la 658. aprilo en Bellinzona.. Tiun konferencon partopreni invitis FIAI ankaŭ TAGE-on. La Federacio skribis interalie: „Kvankam via asocio ĝis nun ne aliĝis al FIAI, ni pensas, ke vi interesiĝas pri la diskutoj, per kiuj reprezentantoj de 500 000 eŭropaj instruistoj ekzamenos en spirito de kora frateco la grandajn problemojn de la lernejo en ĉiuj landoj. :

59

— paĝo 12 de la PDF —

Tagordo: Raportoj de la sekretarioj; Raporto pri faritaj enketoj:

La salajro kaj la ekonomia situacio de

la instruistoj.

La ĝenerala kaj profesia klerigo de la

instruistoj.

La lernejo kaj la repacigo de la popoloj.

La lernejo, la eklezioj kaj la ŝtato.

Se ne partoprenos reprezentantoj de via asocio kiel plenrajtaj kaj respondecaj delegitoj en niaj interkonsiloj, ni estos tre feliĉaj vidi, ke la laboroj de la kongreso de Bellinzona estos aŭskultataj de unu aŭ kelkaj membroj de via asocio kiel observantoj.“

Nia ĝojo pri tiu afabla invito de FIAI ‘ al TAGE ankoraŭ pligrandiĝis, kiam ni ricevis de Prof. P. Bovet, direktoro de la Internacia Oficejo de Edukado, Ĝenevo, la konsenton, surpreni la reprezentadon de TAGE en Bellinzona. Li transdonis al la konferenco saluton de TAGE kaj petskribon rilate Esperanton,

Ni esperas, ke ni povos aperigi interesan raporton pri la tuta konferenco en la venonta numero. Hodiaŭ ni konstatas, ke TAGE estis reprezentata en plej respektinda formo en grava kongreso de internacia instruistaro, por kio Prof. Bovet meritas la plej koran dankon de TAGE.

Jarlibro de FIAI. FIAI preparas tutmondan jarlibron pri instruado, en kiu ekz. aperos la diversaj instruistaj asocioj. Ankaŭ TAGE estis petata, sendi la necesajn informojn pri nia asocio.

Kompreneble mi me povis skribi la nombron de Esperanto-instruistoj kolektitan de D-ro Dietterle, sed mi devis skribi la modestan nombron de nia abonantaro: 800. Kvankam ni povas tre ĝoji pri la rapida kresko de nia movado kaj eĉ pli pri la novaj grandiozaj bonŝancoj, — en tiu momento de oficiala raportado al FIAI mi bedaŭris, ke mi ne povis skribi pli imponan nombron, Montriĝis fakto, ke malpropagandas Esperanton

inter la instruistaro tiu, kiu ne apartenas al TAGE.

60

Aliĝo de Instruistina Asocio al TAGE. Rissky Svaz Ĉeskoslovenskych Uĉitelka, la Tutrespublika Asocio de Ĉeĥoslovakaj Instruistinoj, kies prezidantino estas kolegino F. Plaminkova, membro de la Senato, aliĝis al TAGE, Ni povas fieri pri tiu nova grava sukceso de TAGE, kaj ni ŝuldas dankon al la propagandistoj, kiui atingis ĝin.

Rissky Svaz ni salutas plej kore kiel unuan instruistan asocion, kiu aliĝis al TAGE.

Uzu la ĝojigan fakton en via propagando kaj klopodu aligi la instruistajn asociojn de via urbo, distrikto aŭ lando. Via propagando estos facila, se okazos atendataj favoraj decidoj de FIAI-Bellinzona kaj Worldfederation-Ĝenevo.

Inferŝanĝo d€ Kol€£oj.

Interŝanĝo estas projekto de ĉiuj internaciaj instruistaj asocioj. TAGE povas kaj devas esti modelo en tiu rilato. Se ni volas organizi tiun interŝanĝon, ni evitu bazi ĝin nur sur idealismo. Kontraŭe ni konsideru la aferon kiel neprofitigan negocaĵon kaj elektu kiel direktilon la konsideron: Kiel mi mem dezirus vivi ĉe gastiganto sen ekspluati lin, La interŝanĝo ankaŭ ne okazu sub la kondiĉo de reciprokeco. Kiu estas preta, gastigi eksterlandanon dum kelka tempo, bonvolu komuniki tion kaj la specialajn kondiĉojn en IPR. Nia gazeto aperigu tiujn anoncojn senpage, ankaŭ petoin de niaj abonantoj pri gastigo.

Mi mem komencas per oferto: Mi akceptas gekolegojn por 1 ĝis 3 semainoj en la tempo de 26.5. ĝis 10.7. kaj de 26.8. ĝis 26.9. Du-lita ĉambro. La lito 1 M. por ĉiu nokto. Manĝaĵojn prizorgu aŭ pagu mem. Lingvoj: germ., esp., angla kaj franca.

Kaj mi ankaŭ havas peton al la svedaj aŭ danaj kolegoj: Kiu bonvolas akcepti min kaj mian edzinon sub similaj kondiĉoj en la tagoj de la kongreso de Helsingor?

Goldberg, Oetzsch, Im Lumbsch.

«) Sendu artikolojn por IPR al la redakcio !

Esperanto cin Kulturgut?

Sein Wesen und Wert im Feuer der Kririk. (Esperanto – Kulturvaloraĵo ? ia esenco kaj valoro en la fajro de la kritiko.

La templimo por la favorprezo esfas plilongigita ĝis la 5-a de majo.

Favorprezo: RM 1.50 plus sendkostoj.

Meniu la aldenifajn provpaĝojn!

UU — |

Ĝoju ni de Prof. J. J. Findlay

Nova libro, kiu

priskribas meto-

don por lnstrui

Esperanton pere

de gramofon-dis-

koj. Leginda por

ĉiu instruisto. Prezo afrankita 1.50 sv. fr.

Brita Esperantista Asocio 142, High Holborn, London, W.C.1, Anglujo

onn

La venonta numero aperos la 1-an de junio.

A/ geknaboj =

lernantaj Esperanton plej bone helpas revuo speciale redaktita por infanoj. Pro tio rekomendu kaj abonigu la revuon

Esperanto- Junularo

La abonprezo estas nur 8 leterafrankoj eksterlandaj aŭ egalvaloro. E.-J.estas abonebla ĉe Heroldo de Esperanto, Kŭln Briisseler Str. 94.

Korespondado.

A. Valouŝek, instruisto, Brno-Kral, Pole, Tyrŝova 19, Ĉeĥoslovakio, korespondas pri moderna laborlernejo kaj interŝanĝas pedagogiajn gazetojn kun rusoj, poloj kaj bulgaroj.

A. Prapuolenis, instruisto, Kazlu Rudor, Litovio, deziras korespondadi kun tutmondaj geinstruistoj pri fakaj temoj, precipe pri geinstruista sociala vivo, kaj interŝanĝi korespondaĵon de lernantoj, ankaŭ pedagogiajn objektojn, facile transsendeblajn manlaboraĵoin kaj alian kolektaĵon.

P. Gl6ckner, studkons., Pirna-Co., Germanujo, Damaŝkestrato 24, deziras korespondi kun komercinstruistoj. Liaj 10 gelernantoj 15—17-jaraj deziras korespondadon kun samaĝaj geknaboj, Pri respondo mi nepre garantias, ĉar mi konas la ĉagrenon pro nerespondo,

— paĝo 13 de la PDF —

Ne prokrastu vian reabonon! Ne forgesu la alsendon de via kotizo! Kiu ne pagas baldaŭ, ne plu ricevos la gazelon.

Bonvolu atenti, ĝekolegoj!

$endu plej eble baldaŭ viajn kotizojn!

Depost la unua de januaro 1929 la abonantoj el jenaj landoj povas pagi siajn kotizojn per poŝtĉeko: Jugoslavio, Saarteritorio, Danzig, Belgio, Danujo, Francujo, Letlando, Nederlando, Aŭstrio, Svedujo, Svislando, Ĉeĥoslovakio kaj Hungarujo.

Administrejo: Karl Krober, Weststr. 4/IlI, Riesa, Germanlando Postscheckamt: Dresden 110715.

Tutmonda Esperantista Pedagogia Servo (TEPS)

estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo

por esperanta kaj nacilingva gazetaro.

Sendu ĉiumonate artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; ĝi nepre aperos en TEPS-Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage.

Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orlĉans (Loiret)

Francio.

Sennaciulo

semajna gazeto de la laborista esperantistaro. 12-paĝa, ilustrita, belaspekta, bone redaktata en Zamenhofa stilo. 2,5 germ. mk. por 3 monatoj.

Administracio: R. Lerchner, Colmstr. 1 Leipzig O 27, Germ.

Mendu ankaŭ la aktualan broŝuron „La laborista esperantismo“ de E. Lanti. 40 paĝoj. 0,40 germ. mk.

Simplaj korespond-anoncoj senkostaj — por abonantoj d€ IPR kaj por viaj kursanoj !

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

ANTE

Sm—=—— –

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T-A.GE.

8-a JARO, N-ro 5/6 MAJO-JUNIO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas:

Tarifo de la abonprezoj. Landoj Prezoj Angla Sil, 3 Argentina Des, Or. 2 Aŭstria ŝil. 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. 5 Bulgara lev. bulg, — 100 Ĉeĥoslovaka | «krom. ĉeĥ. 25 ” Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54

Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. A Latva . lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana dev. rum. 150 Rusa kop. oraj, 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1 Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4. M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Svedujo: Mi deziras korespondi kun kolegoj pri junulara movado ĉiulanda, kolekti il. poŝtkartojn por lumbildoj en mia lernejo kaj aliajn objektojn por geografia instruado. Kelkaj skoltoj el mia lernejo ankaŭ deziras korespondi kun skoltoj en aliaj landoj. Propagandcele. Fritiof Ahnfeldt, Torskors.

MAO EE I DO

En landoj:

Aŭstra:

Belga:

Bulgara: –

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

Sex, osef Feder, Wien II/I, lafstr. 8/9.

Lab. Esp. Grupo, 24. rue

de Sĉvign6-Anderlecht,

Bruxelles, poŝtĉ. 124.801.

Ivan Sarafov, Golemoazanlika regiono.

Selo, K Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Dana:

Estona: Franca;

Germana:

Greka:

Hispana: Hungara:

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda: Pola:

Rusa: Sveda:

Svisa:

Olomouc-Neredin.

La Forta Voko, Dana Es-

peranto-Gazeto, Poŝtkto.

3584. — S-ro Paul Neer-

gaard, Kastelsvej 21, Kog0.

Agnes Dresen, Poska

tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St.

Marceau, Orlĉans-Loiret.

Esperanto-Vereinigung

Deu Lehrer, ĝiro-

konto Leipzig-Leutzsch

No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Ro-

dou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Vil-

larroel 107, 2a, 2a, Barce-

lona, Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9. Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Riga od Fere 3, Beograd, Jugoslavio. S-ino O. Juŝen, Riga, Er- Kk Kanuno, mia mok,., Kazlu-Ruda,

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo,

EN EID NAC) FA Ipo PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Hiibnerstrasse 20, Dresden A 24, Germanujo.

Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a, d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Eŭropo de N. Hohlov; Paneŭropo (el la Redakcia Programo 11) — Lingvosciencaj studoj per Esperanto (al 121) — Kiom vortklasoj estas en Esperanto? (al 122) — Novaj vojoj por la historia instruado (al 131) — 3-a Kongreso de FIAI. Kongreso Bellinzona (al 211) — La Kongreso de la Mondfederacio de Edukaj Asocioj en Ĝeneve. Kongreso en Helsingor (al 211) — Pri kio instrui? (al 211) — Kulturo kaj lernejo en Skandinavio (aj 213) — Esperanto en la Angla Instruista Asocio (al 221) — Esperanto-Movado en Japanujo (al 222) — El cirkulero de la Akademio kaj Lingva Komitato (al 24) — Interŝanĝo de Kolegoj. Korespondado (al 24).

Voĉoj de l homaro.

Eŭropo. N. Hohlov.

El nekonatai, ŝlimaj abismoj de l’ animo

Mi aŭdas strangan bruon, en malgraŭvola timo, Ĝin trapenetras krioj, kaŝitaj dum miliaroj, Grincado de la dentoj, metalo de fanfaroj,

En ĝi stertoras veoj, lamentas ploristinoj, Tamburas ŝmacain hakojn falintaj gilotinoj, Susuron flirtas flustre truita silk’ standarda Kaj ĉion fonas kraka, reeĥa boj’ bombarda . ..

Analoin, postlasitain de gentoj kaj prauloj, Mi sentas en angoro tra tempoj kaj nebuloj, Antikvaj krimoj pete al mi etendas manojn Kaj forgesitaj lingvoj malbenas la. tiranojn,

Haladzon spiras bruta, mensoga kaj maldanka La tuta historio de mia raso blanka,

Nur kelkaj epizodoj, nur kelkaj bravaj voĉoj Surlumas tiun muĝon de l’ murdaj sangdiboĉoj,

— paĝo 3 de la PDF —

En ili ĝermas savo, en ili — la lumturoj, Pro ili solaj palas vizio de l’ teruroj,

Nur sur iliaj ŝultroj atiantaj de l’ kelkopo Sekure kuŝas sorto de l” krimulin’ Eŭropo.

Nur pro ilia sango, oferoj kaj ĉagreno Retrovas la honoron la pala Magdaleno, Por naski novan idon, en la feliĉaj larmoj, Mesion liberigan de la katenaj armoj…

Aŭskultu do, Azio, mamnutistrino nia, Afriko sfinkse muta, tribar’ Oceania, Ĝemela kontinento de l’ ambaŭ Amerikoj, Kunfratoj de 1′ estonto kaj dumaj malamikoj,

Aŭskultu kaj konfidu la jam proksiman horon, En kiu nova sango trafluos nian koron; Ankoraŭ kelkaj limoj, hezitoj kaj decidoj —

Kaj kun la mirtaj branĉoj pilgrimos blankaj idoj,

Kuraci viain vundojn kaj super la cikatroj Trasenti la hontigan brutecon de la patroj, Starigi novan mondon de l’ paco. kai libero, Proklami la Laboron reĝino de la tero ..,,

Tempestas la mistikaj abismoj de l’ animo, Sed jam vidiĝas lumo en nova malproksimo; Obee donas vojon laciĝo kaij miopo

Al kredo je l’ estonto de la patrin’ — Eŭropo.

(El „La Tajdo“ de N.Hohlov, eldonejo: Heroldo de Esperanto, 1928.)

Paneŭropo.

Ĉu nacia malamo ne estas nevenkebla malhelpo por Paneŭropo?

K La reciprokaj sentoj de l’ popoloj estas ŝanĝemaj. Granda parto de l’ eŭropa nacia malamo estas artifika kaj malaperos, se ĝi ne plu estos instigata; se la konscio pri sortokomuneco estos pli forta ol la sentoj de l malamo kaj venĝemo.

La paca kunevivado de posteuloj de ĉiuj eŭropaj nacioj en Ameriko pruvas, ke la nacia malamo inter eŭropanoj estas artifika kaj ne povas malhelpi la unuiĝon de Eŭropo.

Kiam realiĝos Paneŭropo?

Paneŭropo estas la tasko de nia generacio. Paneŭropo devas baldaŭ realiĝi, por ĝustatempe malebligi la eŭropan est-

ontan militon, la ekonomian kaj socialan ruinon kaj la perdon de l” eŭropa memstareco.

62

La rapideco de la movado kaj ĝia sukceso dependas de la nombro, energio kaj oferemo de paneŭropanoj.

Kiamaniere volas la Paneŭropa-movado atingi sian celon?

Per kreo de nova publika opinio; per konvinkigo kaj entuziasmigo de l’ eŭropaj gvidantoj kaj popoloj por la eŭropa ideo; per paneŭropa amasmovado, kiu kreskante instigos la partiojn, organizojn kaj registarojn en senco de eŭropa unuiĝo.

(El „Kion volas Paneŭropa Unio?“ Broŝuro senpage ricevebla de la Paneŭropa movado, Wien I, Hofburg.)

Lingvosciencaj studoj per Esperanto. ; Kelkaj sugestoj. Prof. W. E. Collinson (Universitato Liverpool-a).

(Ĉe la Edinburga kongreso mi faris du paroladojn pri „Esperanto kaj la studo de lingvoscienco“. La unua pritraktis la uzeblecon de Esper~ anto kiel bazo por ataki kelkajn problemojn de la „ĝenerala“ lingvoscienco. La dua celis montri kiel la diversdevenaj radikoj en Internacia Lingvo povas utiliĝi por enkonduki niajn adeptojn en la principojn kai metodojn de lingva „komparo“. Jen pluraj eltiraĵoj el la dua, iom ŝanĝitaj kaj aktualigitaj.)

Verŝajne ĉiu gvidanto de esperanta kurso iam spertis la malfacilecon, konservi la intereson kaj entuziasmon de la lernantoj, post kiam ili estas elirintaj el la elementa stadio kaj vere scipovas la lingvon. En lernejo oni eble havas okazon, kunligi la pluan studadon de Esperanto kun aliaj faktoj, ekz. la geografio, kono pri fremdaj popoloj per tradukitaj literaturaĵoj aŭ pri internaciaj movadoj kaj organizaĵoj. Tamen ekzistas krome alia vojo sekvinda ne nur por la adoleska lernanto, sed ankaŭ por la plenaĝulo. La ĉie konstatebla emo de niaj progresintoj, diskuti inter si pri eĉ la plej delikataj nuancoj de la lingva esprimo kaj ekzameni ilin sub altpotenca lenso, estas rimarkinda fakto; ĝi kuraĝigas min pensi, ke lerta instruisto, sufiĉe dotita per filologia scio kaj taŭga konsultlibraro, sukcesus kapti la intereson de multaj kursanoj ankaŭ por la ekster-esperantaj problemoj de la ĝenerala kaj kompara lingvoscienco …

Pri unu praktika metodo, jam uzita en lerneioj, mi aŭdis en la neforgesebla konferenco de geinstruistoj en Genĉve (1922). Ankoraŭ mi posedas valorain notojn pri la paroladoj de F-inoj Hogg kaj Dixon el Lancashire kaj S-ro Haine el Bruxelles. F-ino Hogg klare montris kiel oni povis malimpliki la interplektitajn signifojn de plursignifaj vortoj en la angla lingvo per preciza diferencigo de la ĝustaj esperantaj tradukoj laŭ diversaj kuntekstoj kaj situacioj. Mi mem citos kiel ekzemplojn: humanity distingebla laŭ „homeco“, „homaro“ kaj „homamo“; suggest laŭ „sugesti“ kaj „sugestii“; point laŭ „punkto“, „pinto“, „poento“ kaj „punto“ (en point-lace, Spitzen). La sama parolantino akcentigis la utilon de nia konsekvenca uzado de esperantaj prepozicioj (angle about, germane um povas tradukiĝi per „ĉirkaŭ, „pri“ „pro“ ktp.) kaj ŝi laŭdis la facilan analizeblecon de la prepozicie derivitaj verboj

65

— paĝo 4 de la PDF —

ekz. subteni (oni komparu a. sustain, f. soutenir, g. unterhalten) aŭ alpreni (a. accept, fiaccepter,laccipere, dead al’ kaj capere „preni; gannehmen). F-ino Dixon uzis la esperantajn radikojn por komprenigi kaj memorigi la signifon de multaj malfacilaj, pleiparte ne konversaciaj fakesprimoj, kiujn la angla prenis el la latina ekz. c o nfluence (klarigebla per kun –flu-, subterranean (subtera), textile (teksi). S-ro Haine krome uzis esperantan radikon, ekz. foli kaj kolektis derivaĵojn de l. folium en sia gepatra lingvo, kiuj fakte enhavas tiun radikon kvankam ofte kaŝitan, ekz. feuille, feuillage (foliaro), feuilleton (felietono), trefle (trifolio) ktp. Jam en la ekzercaro Zamenhof kunmetis por ni la svarmantan idaron de san- (sanigi, resaniĝi, sanigejo ktp.) kaj tre valora estas la serĉo por la plej ĝusta kaj preciza ekvivalento de ĉiu ero de tiaj serioj trovebla aŭ elpensebla en la gepatra lingvo. Ni povas ankaŭ kiel s-ro Haine konsideri la nomojn de partoj de iu ajn objekto, ekz. plugilo, kaj kompari la esperantan fakterminaron (plugtrabo, plugtranĉilo, soko, terbreto) kun la nacia — kaj oni baldaŭ miros pri la malsufiĉo de la vortaro, kiun oni disponas en sia propra lingvo kaj eble provos alriĉigi ĝin! La instruisto atentigu pri la metodo de Meringer, kiu fondis la gazeton WOrter und Sachen por esplori la interdependon de objektostudo kaj vortostudo; per bildoj kaj priskriboj li montris, ke la dusenceco de g. Helm (1. kasko, 2. ŝipdirektilo) devenas de la kaskforma supraĵo de antikvaj direktiloj, kaj ke g.la de n (alvoki) devenas de vorto signifanta „ligna breto“ (uzita por invitoj).

Per la ĵus antaŭe aludita radiko teks ni povas ankoraŭ pli profunde penetri en la historion de niaj eŭropaj lingvoj kaj ekatenti pri la principoj de scienckonforma etimologio. En tiu radiko te k s kuŝas verdire la kaŝita povo de Esperanto, kiel en la glano la mistero de la vivo mem! Ĝi montros al ni la riĉan, ja luksan heredaĵon, kiun Esperanto ricevis de la Hindo-eŭropa pralingvo. Tamen, por ĝui tiun heredaĵon, ni devos obei la diron de Goethe: „Tion, kion vi heredis de l’ prapatroj, akiru per laboro por posedi!“

Helpos nin certe la naŭlingva etimologia leksikono de L. Bastien (Paris, 1907) en nia serĉo por la plej proksimaj fontoj kaj ekvivalentoj. Senhezite ni devenigas teks de l. texere, samsignifa kiel ĝi. Por niaj pluaj esploradoj ni povas elekti inter du vojoj. Trovinte la latinan elŝprucejon de la fonto, ni povas fosi pli profunden, por malkovri la prafonton en iu subtera kaverno de la masiva roko; aŭ ni eble preferas veni malsupren de la fontaj marĉeioj kaj sekvi unu post la alia la diversajn riveretojn kaj riverojn, kiuj defluas de ili.

Por sukcesi en ambaŭ entreprenoj, ni nepre bezonas taŭgajn ilojn, ekz. la etimologian vortaron de la latina, verkita de A. Walde kaj tiun de la germana, verkita de F. Kluge (ambaŭkaze en la lasta eldono). Nia esperanta etimologio ankoraŭ ne „demetis la infanŝuojn“. La libro de Bastien certe ŝparas al ni meĥanikan laboron, sed ni ŝatus, havi vortaron aranĝitan laŭ la postuloj trafe resumitaj de W. W. Skeat en la Etymological DictonaryoftheEnglishLanguage, el kiuj mi citas nur du-tri: antaŭ ol proponi etimologion, estas necese, konstati la plej fruajn formon kaj uzon de la vorto kaj severe atenti pri kronologia ordo; plue, oni nepre devas konsideri la historiajn kaj geografiajn cirkonstancojn precipe ĉe pruntovortoj kaj sciiĝi pri la faktaj kontaktoj de diversaj kulturoj; oni ne procedu arbitre, sed

64

laŭeble konformiĝu al jam konstatitaj fonetikaj leĝoj. Interne de Esperanto renkontas nin iom pli simpla tasko, ĉar la lingvo estas ankoraŭ juna kaj plej ofte ni konas la fontojn de la radikoj. Tamen, ni ŝuldas dankon al s-ro Wiister, pro lia bone dokumentita vortaro kaj al la konkordancoj de Zamenhofaj vortoj. $

Revenante al teks kaj zorge konsiderante la donitaĵojn troveblajn ekz. ĉe Walde, ni baldaŭ sciiĝos, ke la parenca formo sanskrita signifas ne „teksi“, sed „ĉarpenti’, kaj ke la greka kuzovorto »tekton« signifanta „ĉarpentisto“ donas al ni (arĥi-)tekto. La plej ĝenerala senco en prahistoria tempo ŝajne estis „arte fasoni’. Alla sama radikfamilio apartenas krome germana, ira kaj slava esprimoj por „hakilo“ aŭ „adzo“ (ekz. g. Dechsel, ĉar g. d, hindo-eŭropa t) kaj eĉ la germana bestonomo Dachs „melo“ kaj — pere — la angla pruntaĵĥo Dachshund. La melo meritas la nomon „konstruanto“ pro sia mirinda vintra loĝejo! Tio tute ne estas diveno aŭ konjekto, „Eisenbahnetymologie’ kiel Nyrop ŝerce diris pri la etimologioj, kiujn oni elpensas, por sin distri dum fervoja veturo, sed rezonado paŝope kontrolebla.

Ekirante nun de la latinaj derivaĵoj de te k s- ni ekzamenu ĝiajn postvivaĵojn en kelkaj modernaj latinidaj lingvoj kaj en Esperanto. Du ekzemploj servu kiel tipoj de la ceteraj. El hipoteze nekonstruita derivaĵo teksla por „teksaĵo“ ni ricevas la latinan vorton tela en la signifo „teksaĵo, aranea teksaĵo, teksilo“, kaj pasante antaŭen en la francan lingvon sinsekve la formojn teile kaj nuntempe toile „tuko, lintuko, ktp“ (toile d’ araignĉe „aranea teksaĵo”). Iom modifita pruntaĵo el toile estas la esperanta vorto tolo; ties diminutivo — el franca vidpunkto — estas tualeto, kiu origine signifis „teksita tuketo“, poste ;komodo“ sur kiu kuŝis la tuketo kaj fine la agon: sin vesti kaj lavi! Nia dua ekzemplo estas la adjektivo subtilis, kiun oni devenigas de sub-teks-lis. La unua signifo de tia derivaĵo estis „delikate teksita“, poste pli vastasence „malkruda, eleganta, svelta, akurata, preciza“, ĝis ni alvenas ĉe nia esperanta subtila. Klare montras ĉi tia signifevoluo la ofte observeblan transiron de konkretaĵo al abstraktaĵo, de la sense spertebla al la mense distingebla.

Al la idaro de teks reprezentata per tolo, tualeto kaj subtila oni povas plej facile trovi paralelojn pro la diverseco de la fontolingvoj, el kiuj Esperanto ĉerpas. La nepoj de l. ca put estas kapo kaj — post evoluado tra la franca — ĉefo; ell.cavus „kava“ devenas ne nur ka va; sed ankaŭ kaverno kaj kaĝo; ell. capere „preni’ kun diversaj prefiksoj kaj sufiksoj devenas kapti, kapabla, ĉasi (tra la franca), akcepti, principo, princo, ricevi, okupi (oni konsultu la vortarojn de Meyer- Liibke, Gamillscheg, Wartburg). Eĉ la fame konata „leĝo de Grimm“ pri la pragermanaj kaj altgermanaj ekvivalentoj de la hindo-eŭropaj konsonantoj ne restas sen trafaj ekzemploj en ‘ Esperanto: l. granum, e. grano (graino, greno) unuflanke kaj g. Kern, a. kernel, e. kerno aliflanke. Eĉ pruino kajfrosto kunapartenas, ĉar l. pruina devenas de prusvina) ..-.

Kelkafoje la esperantaj vortoj mirinde ilustras proponitajn etimologiojn. La vorto persono estas pro ĝia disvastiĝo en la faklingvoj de la teologoj, juristoj kaj psikologoj tiom grava, ke D-ro H.Rheinfelder dediĉis verkon (Das Wort „Persona“, Halle 1928) da 200 paĝoj al ĝia historio. La unua signifo estis „masko de aktoro“ kaj oni trovas en la latina literaturo mem

65

— paĝo 5 de la PDF —

la sugeston, kel.persona devenos de personare, facile klarigeble per e. per kaj soni, do „la masko, per kiu la voĉo sonas’!! Fakte tio ne ŝajnas akceptebla, kaj aliaj en nia tempo proponis devenigon de perzonatus, kvazaŭ la esperanta prizonata.

Kiom da kulturhistorio kaŝiĝas sub vorto kia persono! Sed verdire ekzistas centoj da radikoj en Esperanto kun fadenoj, kiuj ligas ilin al la grandaj influoj de la okcidentaj kaj ankaŭ de la orientaj civilizacioj. Se la sako reportas nin ĝis Egiptujo, la te o transportas nin en Ĉinujon kaj la uragano al la Amerikanoj indiĝenaj. Kelkfoje mi pripensis la iom ambician planon, verki libron, kiu per helpo de la internaciaj vortoj prezentus skizon de la tuta historio de nia kulturo. Se tio estas farinda, kompreneble oni ne devas limigi sin al la lingvaj eroj, sed plene konsideri kaij enlabori la donitaĵojn provizitajn de historiistoj, geografoj kaj arkeologoj. Mi kredas, ke tia verko povus iĝi tre interesa legolibro .

Kiom voriklasoj esias en Esperanto ? D-ro Kurt Riedel.

La nombro de l’ vortklasoj varias en la plej multaj gramatikaj lernolibroj inter sep kaj dek. De longa tempo oni nomas la vortklasojn kutime en jena maniero: substantivo, verbo, adjektivo, adverbo, numeralo, pronomo, artikolo, prepozicio, konjunkcio, interjekcio. Malofte la verkistoj de porlerneja gramatiko provis grupigi tiujn vortklasojn, kvankam scienculoj kunigas preskaŭ ĉiam plurajn membrojn al ĉefgrupoj, kiam pli ol kvin eroj ekzistas.

Tiu manko en la gramatika sfero estas kaŭzita per tio, ke pordivida vidpunkto mankas. Kelkaj gramatikistoj malplimultigis la multon de la vortklasoj, kuniginte la adverbon, prepozicion, konjunkcion kaj interjekciojn al la “grupo de la tiel nomataj „partikuloj“. Estus pli ĝuste, se oni ĉe tio tute eksigus la interjekciojn, ĉar ili estas io antaŭgramatikeca kiel krioj de bestoj kai la unuaj sonoj de infaneto. La interjekcioj havas kontraŭe al ĉiuj aliaj vortoj nek laŭregulan transformadon nek laŭregulan pozicion interne de propozicio. Kie nek laŭregula transformado nek laŭregula pozicio ekzistas, tie la gramatikisto ne havas ian raiton.

En Esperanto ni povas klare diferencigi inter vortoj, kiuj estas transformataj laŭregule, kaj vortoj, kiuj havas destinatan pozicion en frazo. La unua grupo konsistas el du partoj: La vortoj de la unua parto povas esti transformataj per la finiĝsignoj de la tempoformoj, t. e. ili estas konijugacieblaj; la vortoj de la dua grupo povas esti transformataj per la finiĝsigno

por la plurnombro kaj per la finiĝsigno por la objektpozicio, t. e. ili estas deklinacieblaj. El tio jena ĉefa divido rezultas:

Esperantaj vortoj

fleksieblaj senfleksiai

deklinacieblaj konjugacieblaj

Kiam la vortoj estas diferencigataj laŭ sia idea enhavo, tiam oni povas subordigi ĉiujn senfleksiajn (ekz. per, kai, tie) al la superordita ideo: rilato, ĉiujn konjugacieblajn (ekz. kuri, legi, stari) al la ideo: Ŝanĝo, ĉiujn deklin-

66

acieblajn aŭ al la ideo: nomo de unuo (ekz. domo, leo, kvadrato, minuto, frosto, boneco; mi, ĉio) aŭ al la ideo: karaktero (ekz. alta, juna, bona, mia, tia).

Estas rimarkinde, ke la kvar superorditaj ideoj estas identaj kun tiui, kiujn kelkaj filozofoj (ekz. Zenon, Leibniz, Krause, Lotze, Wundt) rigardis kiel la kvar ĉefkategorioin de la homa pensado. Kiam oni ekvidas en kategorio „ne konsciatan intelektofunkcion de difina modo“ (laŭ Eduard v. Hartmann, Kategorienlehre, 2-a eldono, Leipzig 1923, I1,7), ankaŭ oni ekkomprenas, ke sama intelektofunkcio estis kaj estas efikanta ne konscie la formojn de la vortklasoj. La hindo-eŭropaj lingvoj (verŝajne ankaŭ aliaj): havas — konformiĝante unu al alia — senfleksiajn, konjugacieblain kaj deklinacieblajn vortojn kaj en la laste nomitaj du subgrupojn: la vortoj de la unu estas komparacieblaj (t. e. la tiel nomataj adjektivoj), la vortoj de la alia estas ne komparacieblai (t. e. la tiel nomataj substantivoj). Kiam la adiektivoj perdas en lingvo la deklinacieblon, tiam ilia gramatika funkcio devas esti indikata per laŭregula pozicio al substantivo.

La vortklasoj havas do kvazaŭ la kapon de Janus: ili turnas la unu vizaĝon al la kategorioscienco, la alian al la gramatiko. Ĉi-loke mi ne volas vidi per la okuloj de l’ unua vizaĝo returnen al Aristoteles, Platon kaj Pythagoras, sed nur montri, ke genia Zamenhof diferencigis same tiom vortklasoin per speciala gramatika finiĝo, kiom estas ĉefkategorioj laŭ la teorio de multaj scienculoj:

-i ~O ~a -e(n) aŭ sen finiĝo verbo = substantivo = adjektivo = la senfleksiai vortoj = ŝanĝOVOTtO unuovorto karakterovorto rilatovorto

La unuovorto (substantivo) povas esti anstataŭata per pronomo (t. e. anstataŭo por nomo de unuo); la pronomoj apartenas kategorie al la unuo (ekz. mi anstataŭas mian nomon, mia = de mi).

Do en Esperanto estas kvar kategoriecaj vortklasoj kaj unu anstataŭvortklaso.

La senfleksiajn vortoin de Esperanto oni povas klasifiki laŭforme en tri grupoj: la unua grupo entenas ĉiujn eblajn devenintajn vortojn per la fini$o -e; la dua ampleksas la numeralojn kaj la konstantan multon de la vortoj, kiuj ne havas ian gramatikan finiĝon; la tria konsistas el la nefleksieblaj vortoj de la „tabelo“.

La senfleksiaj vortoj havas trioblan funkcion en propozicio. Mi donas o du ekzemplojn por ĉiu speco: , Patro kai patrino kune estas nomataj gepatroj. „ Ellasu min, aŭ mi ekkrios! Du ekzemploj anstataŭas ofte klarigon per multaj vortoj. . La ĉefo laboris dum la nokto. a. La lernulo lernis parkere paroladon. b. Mi alvenis antaŭ ĉirkaŭ kvin horoj.

,

pop

p 1 L 2 2; 3 3;

Senfleksia vorto (kiel konjunkcio) povas stari inter samspecaj vortoj aŭ vortgrupoj interne de propoziciparto (1,a.) aŭ inter frazoj (1, b.), rezultante pli altan unuaĵon. Senfleksia vorto (kiellprepozicio) povas enkonduki karakterizon, kiu apartenas al unuovorto (2,a.) aŭ al ŝanĝovorto (2, b.) kai

67

— paĝo 6 de la PDF —

La vortklasoj

a 4 s vortoj senfleksiaj Interfleksieblaj vortoj, ekz. jekdevenintaj de radikoj ĉiuj radikaj, finiĝantaj = cioj

Seobioj deklinacieblaj e neadjektiva vorto | konsonante vokale per -aŭ am belaj fali muro mi ala |alte antaŭe | antaŭen | sub kun |da tre laŭ unu |kie(n)] adiaŭ! tablo vi pli alle | apude apuden |eĉ nun |ja ĉi ambaŭ | du tie(n) | ah! li plej alte | sube suben apud sen |la pli almenaŭ | tri ie(n) | aha! flori filo ŝi juna sed tamen] tra mal- | ankaŭ kvar | ĉie(n)] fi! besto ĝi alie kaj ĉar |ĉe pli ankoraŭ | kvin |nenie(n| ha! ni kelke plej ekster| de pri anstataŭ|ses [kiel |he! kalkuli | arko ili kurbaj kurbe due (malplej)) for je do antaŭ sep [tiel hm! rondo oni pli kurbe | duoble tuj inter | ke po malantaŭ| ok ktp. |ho! si plej kurbe| duone nek nur |ne pro apenaŭ |naŭ |kies |hoho! horo mia | longaj longe duope al per |nepre tro baldaŭ [dek |ties jen! mateno | via pli longe | dome domen |el por |parkere | ĉu ĉirkaŭ [cent |ktp. l|jes! ktp. plej longej| skribe ol preter| precipe | ju hieraŭ mil kial lnu! vento kiu | vigla | vigle legante dum super | se plu |hodiaŭ tial |ve! ludo kio pli vigle | leginte jam sur | supre aŭ kontraŭ |nul | «ktp. kia plej vigle| legonte krom des [malsupre kvazaŭ kiam rajto ” [bona | bone legate kvankam ĝis malgraŭ tiam honoro pli bone | legite mem ĵus morgaŭ kip. plej bone] legote ajn trans preskaŭ kiom en post tiom -i -O ox ka -e -e -en

68

— paĝo 7 de la PDF —

konsistas el la prepozicio kai la sekvanta vorto aŭ vortgrupo. Senfleksia vorto (kiel alvorto kutime nomata „adverbo“) povas rilati al vorto el ĉiu vortklaso (3, b.); adverbo (= alverbo) ĝi nomiĝas ĝuste nur tiam, kiam ĝi rilatas al verbo (3, a.). Kelkaj senfleksiaj vortoj funkcias ne nur kiel prepozicio, sed ankaŭ kiel koniunkcio (ekz. por), kelkaj ien kiel alverbo (= adverbo) jen kiel konjunkcio (ekz. kiel).

Por eviti la kutiman mikson de vortklasoj kaij propoziciaj parteroj, oni ne nomu vortklasoj la konjunkcion kaj alvorton. Se la tri funkcioj de la senflesiaj vortoj estas rigardataj kiel vortklasoj, ni devus ankaŭ nomi same la subjektpozicion kaj objektpozicion de la unuovorto kaj la pozicion de la karakterovorto (adjektivo) ĉe unuovorto kaj en gramatika predikato.

La tiel nomatan artikolon „la“ ni envicigu en la vortklason de la senfleksiaj vortoj; en lingvoj, en kiuj la artikolo estas deklinaciebla, ĝi apartenas al la pronomoj.

Scienca gramatiko Esperanta devas ekkonstrui sian sistemon pure el la elementoj de Esperanto mem, ne strabante al modelo nacilingva.

Novaj vojoj por la historia instruado.

Gustav Klemm, Dresden. (Esperantigita de M. Sykora.)

Antaŭ da mondmilito aperis la nun famekonata libro „Kulturologio“ de instruisto Gustav Klemm. La aŭtoro de tiu ĉi sensacia verkaĵo, saksa instruisto, skribinta je profeta spirito, influis per ĝi la evoluon de la historia instruado. Laŭ la juĝo de la pedagogia gazetaro la libro validas kiel unuaranga kulturdokumento kaj meritas disvastiĝon en la tuta mondo.

Al tiu kulturpaŝo nun sekvis dua: Nelaca rondo de esperantistaj pedagogoj en Freital (Sakslando) tradukis la duan volumon de la (trivoluma) „Kulturologio“ en modelan bonstilan Esperanton, Esperanto-Asocio de Saksaj Instruistoj publikigos la laboron, por ĝin disponigi al vastaj rondoj de pedagogoi, scienculoj, progresemaj interesuloj.

Dezirante. ke nia legantaro ekkonu la tendencon de la libro kaj la ideojn de la verkinto, ni petis la aŭtoron Gustav Klemm pri la sekvanta artikolo. ,

Antaŭ la mondmilito (1911) mi publikigis mian germanlingvan verkon Kulturkunde — Kulturologio (eldonejo C. Heinrich, Dresden N 6), celante ebenigi la vojon por instruo de la junularo pri la hereditaj kulturtrezoroj de homa kulturo. La scio pri la evoluo de niaj plej gravaj kulturvaloraĵoj, t. e. de la helpiloj urĝe necesaj al ni, plue de la institucioj kaj vivordoj, devas. fariĝi la fundamento de instruado kaj ekzercado.

La verko ĝuis ĝeneralan aprobon ĉe la fakuloj, ĉar neniam antaŭe la instruistaro trovis pli belan taskon, ol enkonduki la junularon en la evolucion de la kulturvaloraĵoj, kiuj nin ĉirkaŭas kaj nin servas ĉiutage. Ĉi ĉiujn necesain akiraĵojn de la kulturo ni ĉiam havis antaŭ niaj okuloj, niaj vivoformoj eĉ de-

69

— paĝo 8 de la PDF —

4

pendis de ili — sed tamen, kial ni ne amis ilin pli frue, kial ni ne faris ilin grava instrupotenco ?

lam ni ne sciis, ke eĉ la trivialaj aĵoj ĉirkaŭ ni: la pano, la poto, la alumetoj, la lampo, la horloĝo, la skribaĵo havas sian historion, kiu estas grava por ĉiuj. Tial ni ignoris, ke tiu ĉi historio montras ion precipe belan, ekzemple ke la kulturvaloraĵoj ne naskiĝis el kapricoj de regantoj, sed el prosperigaj pensoj de la -pleje talentuloj, kaj ke ili estas kristaliĝintaj saĝeco, penadoj kaj persisto de pleie kapabluloj el la homaro.

En la valoraĵoj de la kulturo dormas melodio, ĉu pri la vojo de la homaro, ĉu pri la energio de apartaj sekcioj de popolo, ĉu pri la kreado kai sorto de izolaj pioniroj kaj eltrovintoj.

Ni konfesu, ke multaj kulturobjektoj, kvankam ĉirkaŭantaj nin kaj uzataj de ni ĉiutage, restis fremdaj al nia spirito, kaj nur la milito kaj ĝiaj sekvoj malfermis niajn okulojn. Nun oni lernis, ke ili meritas plenan komprenon kaj sinceran dankon, — ke ĉiu prosperiga kaj bela kreaĵo rajte postulas nian ŝirmon kontraŭ perforta detruo.

„ Do, estonte ĉiu lerneja infano devos ekkoni la estiĝon de la gravaj kulturvaloraĵoj kaj lerni ilin ŝati. En tiu senco mi montris en la unua volumo de mia Kulturologio (ekzemple) la historian evoluon de domo, de strato kaj ponto, de foiro, de la mono. La dua volumo temas la evoluan vojon de la pano. La tria.volumo klerigas pri diversspecaj iloj por produkti fajron, pri la forno kaj fajrujo, plue pri la metodoj de la homoj, profiti la efikon kaj forton de la fajro.

.Supergradaj lernantoj estu instruataj pri la historio de la moderna trafiko, pri la diversaj epokoj en la evoluo de la poŝto, pri la sinsekva perfektigado de la telegrafilo, de la telefonilo, de vaporŝipoj kaj de la aviadiloj.

Komparo de la hodiaŭa kulturo kun la estinta kulturo pruvas al ni, ke daŭre de jarmiloj la homo mem fariĝis tute alia estaĵo. Iam, en la unuaj epokoj, niaj sovaĝaj antaŭuloj vivis sen iuj teknikaj helpiloj. Nur iom post iom ili lernis kreadi, uzi, perfektigi ilin. Nun ne kava mano tenas la fluidaĵojn kaj ruliĝantain grenerojn, sed anstataŭ ĝi potoj kaj vazoj entenas ilin. Ne pugno batas, sed fera martelo. Hakilo, fosilo, plugilo laboras, subtenante la nurajn manojn. La homaj posedaĵoj, kiujn en pratempo ĉirkaŭis la brakoj, nun estas ŝirmataj de la palisaro kaj de la muroj de la loĝejo. Tirbestoj, ŝarĝ-

aŭtomobiloj, komercaĵa vagonaro estas je nia dispono, ŝparante nian korpajn fortojn.

Kian pluan amason da helpiloj ni modernaj homoj kreis, unu post la alia! Kiel fortaj, rapidaj, ampleksaj nun estas niaj agadoj, danke al la akiraĵoj de la kulturo! Gigantaj novaj organoj multobligas la energion de nova homaro.

Ĉu la evoluo de la tuta homa gento ne estas ripetata en la evoluo de la unuopa individuo? Fakte al prahomo similas ĉiu malgranda infaneto. Jen ĝi kuŝas antaŭ ni: helpinda, nekapabla uzi la helpilojn kreitajn de nia kulturo ĝis tiam, kiam ĝiaj fortoj — iom post iom — altiĝas kaj la pedagogo prizorgas la edukadon.

Kiumaniere devas okazi la gvidado de la kreskanta homo al la kulturo ? Nur tiamaniere, ke la instruado, evitante malplenan verbalismon, donas sufiĉan komprenon pri la kulturvaloraĵoj — de iliaj unuaj mizeraj komencoj ĝis ilia perfektigado. La efikoj de la valoraĵoj estu provataj, travivatai, ekzerc-

70

ataj —ŝpinilo kaj ŝpinrado, bobenujo kaj teksilo, turnplato de potisto, manmuelilo ktp.

El tio rezultas, ke la instruisto devas havigi necesan materialon por kulturologia tasko, precipe se ĝi lin okupos dum pluraj semajnoj, ekz.: argilon (por la historio de la potoj), baston (por montri la evoluon de la vestaĵoj), plue sagon kaj pafarkon (por instrui pri armiloj), plue bildojn pri popoloj, kiuj eĉ nuntempe uzas primitivain metodojn. Kaj se ne estas eble, porti en la klasejon naturajn aĵojn (ekz. la ventmuelilon aŭ turnplaton de potisto), tiam preparas lerta patro modelon, per kiu la lernantoj povas travivi la funkciadon de la aparatoj. En tio estas klare, ke la instruisto mem akiru necesajn lertecojn. Li lernu la uzadon de simpla ŝpinrado kaj de manŝpinilo — kiun eble li prunteprenas el iu muzeo aŭ pruntepetas de iu bonvola familio.

Ne estas la celo de kulturologio, lacigi la infanojn per detala analizado de la komplikitaj kulturobjektoj, sed niaj junuloj travivu la junecon de la homaro kaj precipe de sia popolo. lli per tio akiru plenan komprenon por la originaj aĵoj kaj vivformoj, plue individuan lertecon kaj rutinon. Poste, en pli alta aĝo, ili ĝoje kaj facile komprenos la komplikitajn kulturformojn de la moderna tempo.

Per tia metodo ni sekvas al la plej granda instruistino, al la naturo, Ankaŭ ĝi komencas per simplaĵoj kaj progresas al abundo de specialaĵoj kaj variantaj formoj. Ni sekvas al la gravega fakto, ke la unuopa individuo, la infano, devas trapaŝi — korpe kaj anime — la diversajn epokojn de la homara evolucio, almenaŭ la ĉefpunktojn kaj en densigita maniero. Laŭ.tio mi aranĝis en la I-a volumo de mia: Kulturologio (5-a eldono, pĝ. 2132) instrutabelon por ĉiuj lernejaj jaroj ĝis la 18-a vivjaro.

La lasta interna graveco de kulturologio estas pli alta ankoraŭ: Okupado pri niaj kulturverkoj estas natura fundamento de Etiko.

La laŭcela kreado de vivhelpiloj kaj la partopreno je komunaj institucioj bazas sur boneco, helpemo, justeco kaj energio. Instruado en historia kulturolcgio ne povas preteriri la bibliografiojn de eminentaj herooj el diversaj epokoj — herooj de la laboro, kuraĝaj, senegoismaj pioniroj, entuziasmitaj eltrovintoj kiel Gutenberg, Kolumbo, Vasko da Gama, Sven Hedin, Scott, James Watt. Kortuŝante kaij instigante efikas iliaj agoj kaj sortoj al junecaj karakteroj. Kiel altege tiuj pioniroj de la kulturo superas la grandulojn de la glavo kaj de la milito!

Kulturologia instruado, donita en lernejoj speciale pri valoraĵoj, kapabligus eĉ la amasojn de la popolo por perfekta komprenado kaj vera altestimo de la kulturproduktaĵoj, tiel ke tiuj produktaĵoj povus despli bone servi je la utilo de la homaro. Kiam la instruitoj, plenkreskaj, staras antaŭ gravaj kulturtaskoj, oni povus esperi ĝeneralan intereson kaj ampleksan partoprenadon je ilia plenumado — vera sukceso, kiun la malmoderna verbalisma edukado neniel atingis — kiel pruvas la politika mizero de nia tempo.

Vere, ĉiu devas prizorgi precipe sian propran profesion, sed la homamaso devas efektivigi plenan intereson pri la evoluo de niaj vivformoj, fortan amon al la kulturvaloraĵoj kaj la volon al la perfektigado de la komunaj institucioj en la estonta tempo.

Kiel lokon, en kiu naskiĝis kaj sin evoluis nia kulturo, ni ofte imagas la propran hejman pejzaĝon kaj patrujon. Tamen oni sincere kaj dankeme konfesos, ke multaj el niaj valoraĵoj estas donacaĵoj venintaj el fremdlando aŭ

Vi

— paĝo 9 de la PDF —

eĉ el fremdaj kontinentoj — same kiel niaj najbaraj popoloj heredis multon de ni. Do vigla interŝanĝo inter la gentoj forte influis en ĉiuj epokoj ĉiun kulturon. Por homo, edukita en tiuj pensoj, ekŝainas nepre kontraŭnatura kaj absurda la perforta detruado de iuj kulturproduktaĵoj. En tiu senco kulturologio abomenas la militon, celante reciprokan estimon inter la popoloj.

Ĝis hodiaŭ nur malmulte da verkoj ekzistas, kiuj montras al la pedagogo vere uzeblan materialon por la instruado en historia kulturologio. Mia kulturologio, I-a volumo, enhavas la jenajn multampleksajn temojn: La domo; la strato; la ponto; sekvas la fajro, la magistrata domo, la propraĵo, la mono;

la publika ŝirmado; la fervojo.

La multeflanka aprobo, kiun trovis mia laboro en rondoj de modernaj pedagogoj, vekis en mi la opinion, ke ankaŭ eldono en Esperanto trovos multajn amikojn. Tial mi plezurege konsentis, ke la verko estu esperantigata. La dua volumo iam estas finita kaj povas esti presata. Mi esperas, ke per tio estu farata grava servo al internacia instruistaro. Ankaŭ traduko de aliaj volumoj de mia verko estas intencata.

3-a Kongreso de FIAI

(Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj) Eellinzona — Aprilo 1929.

Mi estis invitita reprezenti en Bellinzona tri organizaĵojn: Internacia Oficejo de Edukado (IOE), Unuiĝo de la Asocioj por la Ligo de Nacioj kaj Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE). Mi ĉi tie ne volas doni kompletan raporton pri la kongreslaboroi, sed mi volas fiksi kelkajn impresojn pri la labormetodo kaj la celoj de FIAI el la starpunkto de la asocioj, kiujn mi reprezentis.

La konferencoj de FIAI malplimulte estas kongresoj ol kunsidoj de la delegitoj por diskutoj de raportoj, kiuj tre zorge estas verkitaj sur la bazo de enketoj, al kiuj la aliĝintaj asocioj sendis tre detalan materialon.

FIAI nun dum tri jaroj atingis ion laŭ mia opinio tre mirindan: la organizon de 21 pure profesiaj asocioj en samnombraj landoj kun 540000 instruistoj. Tio estas tre impresiga. movado de la bonvolo al internacia alproksimiĝo de la popolinstruistoj de la tuta mondo.

FIAI ampleksas nur eŭropain instruistojn. Ĝi ĵaluze atentas sian sendependecon. Nur hezitante oni akceptis la proponon, konversacii en Ĝenevo kun reprezentantoj de la Mondfederacio de Eduk-

72

asocioj pri la interrilatoj inter ambaŭ federacioj. La angla National Union of Teachers estas membro de ambaŭ. Ĝi deziras, ike ne ignoru unu la alian, FIAI akcentas sian pure korporativan karakteron kaj la fakton, ke ĝiaj enspezoj venas nur de la propraj membroj.

Nuntempe tiui enspezoj estas tre modestaj: En la lasta jaro nur 60000 fr. fr. enspezoj kai 30000 fr. fr. elspezoj. Estas mirige, ke FIAI per tiom malgranda budĝeto povas efektivigi tiel bone la enketojn faritain, aperigi sian bultenon ktp. Nur la sindonemo kaj la entuziasmo de la sinioroj Dumas kaj Lapierre klarigas la sukceson de FIAI. Oni ne povas tro admiri ilin.

Estas eble, ekkoni funkciojn diversain por la tri organizaĵoj reprezentitaj en Bellinzona: FIAI, Mondfederacio kaj IOE.

FIAI povus konservi la ikorporativan karakteron, Ĝi ampleksus nur popolinstruistojn, eble, kiel nuntempe, ne-komunistajn sed avangardajn. (Sendube, korporativai grupigoj de instruistoj, kiuj ampleksas la tutan instruistaron de popollernejoj de lando sen konsidero de la politika opinio, estus bela afero, sed en

kelkaj landoj ŝajne tio ne estas efektivigebla.)

Mondfederacio daŭrigus — (komisiante difinitajn taskoin al specialaj komisionoj — grupigi en grandaj kongresoj ĉiujn specoin de pedagogiaj asocioj kaj organizaĵoj kaj tiumaniere alproksimigi la instruistojn kaj la lerneiain aŭtoritatojn, same la asociojn de diversaj politikaj tendencoj. Ĝi ne sin limigus sur unu specon de lernejo kaj klopodus, etendi sian influon sur diversajn kontinentojn.

IOE laŭ la projekto de sia nova statuto rezignus, esti grupiĝo de asocioi, por fariĝi ofico teknika, kiu estas subtenata de internaciaj asocioj kaj de registaroj, kaj kiu faras por ili enketoin kaij esplorojn, kiuj estas nomataj havi aktualan intereson. En la nomo de IOE mi menciis la tendencon de la nova statuto kaj nian ambicion, fari plej eble sciencan kaj teknikan laboron. En specialaj konversacioj mi prezentis al s-roj Dumas kaj Lapierre niajn servojn, Mi pensas, ke mi montris al ili, ke estus malutile, duobligi la IOE kreante en Paris sekretariejon de FIAI, kiu laborus la samain taskojn kiel la nia. Mi invitis FIAI, sendi reprezentanton al nia ĉi-jara ĝeneralkunnveno.

En la malferma kunsido mi parolis en la nomo de la tri organizaĵoj, kiuj delegis min al Eellinzona. Mi trovis favoran akcepton,

TAGE donis al mi tute difinitan taskon: proponi ke FIAI studu la demandon de Esperanto kaj ĝian praktikan uzeblecon por kongresoj. Mi prelegis leteron forte motivigitan de la sekretario Goldberg. Oni respondis, ke tiu demando en Berlin unuanime estas solvita per la decido por la naciaj asocioj.. (FIAI en Berlin decidis, esplori la problemon de internacia helplingvo kaj akceli ĝian studon. G.)

Al s-ro Lapierre, kiu tre favore akceptis mian ideon, mi sugestis, uzi Esperanton por la internacia legitimacia karto, kiun oni decidis aranĝi por kolegoj voia$ĝantaj eksterlanden. Estas necese, ke TAGE atentu tiun aferon.

En la nomo de la Unuiĝo de la Asocioi por la Ligo-de Nacioj mi komunikis, kiun pligrandiĝantan lokon havis la edukproblemoj en la programo kaj en la agado

de kelkaj naciaj asocioj. Mi menciis la

konsiderindajn kotizojn, kiuin kolektis tiuj asocioj en aŭgusto 1928 por speciala kurso, ikiu estis aranĝata de la IOE por instruistoj, krome mi menciis la partoprenon de la Unuiĝo en la kongreso en Ĝenevo 1929 kaj ekspozicio, kies materialo sendube -povas esti uzata por unu aŭ la alia libro, kies necesecon FIAI akcentis en siaj decidoj.

Mi dankas al la asocioi, kiuj min delegis, por la konfido per tio donita al mi. Por pluaj informoj mi estas ie via dispono, Pierre Bovet.

Kongreso Bellinzona.

(Kompilita el raportoj en Leipziger Lehrerzeitung kaj Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung.)

La iarraporton prezentis la ĝeneralsekretario Dumas. Gravan financan subtenon donis kolego Ferd. Buisson, kiu donacis la ricevitan Nobel-premion por akceligo de internacia pedagogia klopodado.

La trimonata bulteno nun ankaŭ aperos en germana lingvo, ĝi estos eldonata de la Germana Instruista Asocio. Angla eldono“ne estas necesa, ĉar la angla instruista gazeto „The Schoolmaster“ aperigos la enhavon de la bulteno sur siaj paĝoj.

En la sekretariejo estos kreata oficejo, kiu akceptas vizitantojn kaj helpas ilin per konsiloj. Al instruistoj vojaĝantaj eksterlanden estos donata legitimacia karto, kiu rajtigos uzi la servojn de iu aliĝinta asocio.

La Internacia Profesia Sekretarieio por Instruistoj — Amsterdam — 1928 en Wien decidis, ke neniu asocia membro apartenu al FIAI, Sed ĉar la franca Syndikat National kaj la holanda Bond van Nederlandsche Onderwiizers restis en

75

— paĝo 10 de la PDF —

FIAI, la batalo de la Internacia Profesia Sekretarieio kontraŭ FIAI ne sukcesis. Eĉ la instruista sekcio de la Amsterdama sindikato Wien estis reprezentata en Bellinzona kaj aliĝis al FIAI.

Pri la kongresaj laboroj informas jenaj rezolucioj:

1. FIAI akcentas la nepran necesecon por lerneio kaj instruistaro, ke la salajroskalo devas esti fiksata en tiu alteco, ke neniu instruisto plu estas devigata, serĉi kromlaboron por certigi al si vivstandardon konvenan al la socia funkcio de instruisto. La salajro devas al li permesi, dediĉi sin de komenco de sia ofico sole al sia edukista tasko.

2. La konferenco opinias, ke la studiro de la instruisto devas ampleksi ĝeneralan klerigon laŭ la metodoj de mezgradaj lernejoj kun matureco por la universitato kaj kompletigon de tiu klerigo kaj profundan pedagogian instruon en la universitato. ;

3. La aliĝintaj asocioj konfirmas sian volon, direkti ĉiun instruon al kompreno de internacia solidareco: Forigo de tendencaj lernlibroj; eldono de libroj, kiuj povas esti tradukataj en ĉiuin lingvojn kaj enkondukataj en la lernejoj de ĉiuj landoj; verkado de internacia libro kun la difino, videbligi la parton kiun liveris ĉiu popolo al la mondkulturo. Ili deklaras sian volon, instrui en la lernejoj

pri la Ligo de Nacioj. La Ligo de Nacioj.

devas fariĝi pli kaj pli senpera esprimo de la volo de l’ popoloj, — La aliĝintaj asocioj petos de siaj registaroj subtenojn el la budĝeto por efektivigi interŝanĝon de instruistoj kaj lernantoj. — La konferenco postulas, ke la ordonoj de la packontraktoj rilate la rajton de malplimultoj ie ilia propra kulturo kaj je lernejoj de ilia gepatra lingvo estu plenumataj sen forstrekoj.

4. FIAI post enketo pri la interrilatoj inter Ŝtato, eklezio kaj lernejo sin decidis por komuna publika lernejo. Tiu lernejo tiel devas esti aranĝata, ke ĝi povas akcepti infanojn el familioj de la plei di-

74

versaj konfesiaj aŭ mondperceptaj rondoj, sen subpremi la kredon aŭ la konsciencon,

La venonta kongreso 1930 okazos en Praha.

Ĉar FIAI opinias, ke ĉiu infano sendepende de sia socia deveno havu la rajton daŭrigi siain studoin, onj metas sur la tagordon la problemon de la konstruo de la publika lernejsistemo. Goldberg.

La Kongreso d€ la Mondfederacio de Edukaj Asocioj

(World Federation of Education Associciations“) 25. julio ĝis 4. aŭgusto 1929 en Genĉve.

Rememorigante miajn du artikolojn en nia IPR (1929 n-ro 1, paĝ. 11-14 „La tempo fariĝis matura“ kaj en n-ro 2/3 paĝ. 3435 „La Kongreso de la World Federation of Education Associations“), mi hodiaŭ raportas pri la intertempaj okazintaĵoj.

Mi jam ricevis leterojn de kelkaj germanaj kolegoj, kiuj promesis, veni al Genĉve, sed bedaŭrinde ĝis nun nur du promesojn pri partopreno el aliaj landoj.

„Sed estas necese, ke ili anoncu sin kiel

eble plej frue, por instigi aliajn al partopreno, Por iomete sukcesi kaj por esti reprezentataj iom impone, ni bezonos la partoprenon de gekolegoj el kiel eble plej multaj kaj diversaj landoj.

Mi ja scias, ke tiui, kiuj venos al Geneve, bedaŭrinde devos rezigni pri partopreno al la internaciaj kongresoj de UEA resp. SAT en Budapest resp. Leipzig. Sed estos pli rekomendinde, rezigni al ili kaj dediĉi niajn fortojn al propaganda laboro en internaciaj rondoj kaj institucioj, kiui, unufoje interesitaj por Esperanto, treege povos antaŭenpuŝi niajn ideon kaj movadon por la bono de la tuta mondlingva ideo.

Mi ĝojas, ke rilate ĉi tiun opinion la estraro d€ la kongreso en Budapest ofici-

ale konsentis min. Ĝi skribis al mi — sub la 14. III. 1929 — jenan (subskribitan de la vicprezidanto kaj ĉefsekretario) leteron:

„Leginte vian artikolon „La tempo fariĝis maturo“ en la 1929-ianuara numero de la Internacia Pedagogia Revuo, ĉiuin proponojn ni tute akceptas kaj la Hungarlanda Societo, kies sube skribita vicprezidanto estas mem pedagogo, opinias, ke via partopreno precipe ĉe la Ĝeneva Pedagogia Kongreso estas urĝe dezirinda.

Pro la Universala Esp. Kongreso bedaŭrinde ni ne povas ĉeesti.

Ni salutas vin plej samideane Hungarlanda Esperanto-Societo.“

Jam antaŭe nia kolego Goldberg ricevis poŝtkarton de D-ro Privat kun jena enhavo:

„Post kiam la Eduka Mondkongreso akceptis nian proponon pri uzo de Esperanto, mi akceptis sidi en ties honorkomitato kaj raporti pri Esperanto por paceduko. Ĉefartikolon mi verkis por nia UEA-gazeto kai kompreneble ĝojos kunlabori kun vi por sukcesigi tiun aferon, kiun mi nepre deziras sukcesigi, Pro tio mi eĉ oferos la ĉeeston en Budapest, ĉar fine, ni neniam venkos, se ni ĉiam restas hejme. Ni devas montri Esperanton en uzo.“

Ĉar ne nur D-ro Privat ĉeestos kaj i. a.. kiel mi aŭdis, ankaŭ oficialaj reprezentantoj de ministerioj ktp., sed ĉar eĉ la prezidanto de la kongreso, kiel mi jam aludis en antaŭa artikolo, estas esperantisto, nome: Prof. D-ro Bovet, ni povos esperi, ke ni havos grandan sukceson, kondiĉe ke Prof. Bovet kaj D-ro Privat havos malantaŭ si sufiĉe grandan nombron da geinstruistoj esperantistaj el multaj landoj.

Mi ripetas, ke ŝajnas al mi tre facile aranĝeble, havigi al si financan subtenon por la vojaĝo, se la kolegoj sufiĉe frue kaj sufiĉe lerte raportas al siaj ŝtataj aŭ urbaj porlerneiaj institucioj pri la graveco de la Ĝeneva kongreso.

Subtenu la intencitan propagandon dum la kongreso, tre baldaŭ anoncante vin al mi, por ke mi povu publikigi viain nomojn kaj en IPR kaj ĉe la kongresa komitato.

P.S. En la momento, kiam mi volis forsendi al nia redaktoro la manuskripton de mia artikoleto, mi ricevis leteron kaj sciigojn el la oficejo de Prof. D-ro Bovet, kiuj esence kompletigas ĝin.

La situacio nun estas la jena: Parton de la tuta kongresa programo gvidos kaj ordigos la Bureau International d’Education en Genĉve mem, aranĝante specialan kurson kun la ĉefa temo: „Comment faire connaitre la Societe des Nations et dĉvelopper l’esprit de coopĉration internationale“? (Kiamaniere konatigi la Ligon de Nacioj kaj evoluigi la spiriton de internacia kunlaboro?).

Ĉi tiu kurso konsistos el 6 kunsidoj, kiui estas rigardataj kiel oficialaj kunsidoj de la World-Federation kaj reprezentos ties sekciojn 5. 6. 7. de la ĝenerala programo: temoj:

1. 27.de Julio La coopĉration intellectuelle et la Societe des Nations (La kooperado intelekta kaj la Ligo de Nacioj)

2. 29.de Julio La preparation des maitres 4 la collaboration intellectuelle internationale (La preparo de la instruistoj por la intelekta kunlaboro internacia)

3. 30. de Julio L’enseignement de I’histoire du travail et de la civilisation (La instruo pri la historio de la laboro kaj civilizacio)

31.de Julio L’esprit international a l’ ĉcole (La internacia sentado por la lernefo)

en 2 kunsidoj: 4. a sub la prezido de s-ro N. Smith 5. b sub la prezido. de s-ro Prof. D-ro Bovet

7o

— paĝo 11 de la PDF —

6. 2. de Aŭgusto L’oeuvre d’ĉeducation des Associations pour la Sociĉtĉ des Nations (La eduka tasko de la Asocioj por Ligo de Nacioj).

Kai nun la plej grava sciigo: en tri el la ses kunsidoj Esperanto estos uzata kiel sola traduklingvo, nome en la kunsidoj nomitaj sub 2 kaj 3 kaj 5. (En la kunsidoj sub 1 „kaj 4 la angla, en la kunsido sub 6 la germana lingvo estos la traduklingvo.)

Jam antaŭe mi sciigis nian legantaron, ke laŭ letero de Prof, D-ro Bovet okazos ankaŭ «kunsido, en kiu parolos D-ro Privat kaj diskutado okazos nur en Esperanto. Laŭ laste alveninta sciigo ankaŭ S-ro supera lernejkonsilanto D-ro Kraner, Dresden, en la V-a sekcio faros oficialan paroladon (en Esperanto!) pri la temo: „Eduko al interpopola paco kiel eduka

tasko!“ x

La detalan programon bonvolu mendi rekte ĉe la Institut Jean Jacques Rousseau, Genĉve, 44 rue des Maraichers aŭ ĉe mi; ĉiukaze bonvolu informi min pri la fakto, ke vi partoprenos la kongreson.

La kostoj por la tuta kurso estas 12,50 svisaj frankoj; fariĝante kurso-membro oni samtempe estas membro de la tuta kongreso de World-Federation.

La programo antaŭvidas: oficialan viziton. en la sekretariejo de la Ligo de Nacioj kaj en la Internacia Laboroficejo.

x

“Kiel favora estas la „World Federation“ al nia afero, tion pruvas la fakto, ke ĝi intertempe aperigis sian grandan oficialan prospekton pri la kongreso en Genĉve ankaŭ esperantlingve!

=

La demandon pri „loĝejoj“ s-ino Danneil respondis al mi jenmaniere: „rilate al la loĝejoj, la kongresa komitato zorgos pri ili, kiel vi vidas sur la programo. Sed mi esperas, ke por niaj esperantistaj

76

gastoj ni havos loĝeioin precipe ĉe esperantistoj.“ D-ro Dietterle.

Kongreso cn Helsingor.

Ĉu la Internacia Laborrondo por Nova Edukado aplikos en Helsingor Esperanton kaj per tio plej efike propagandos por Esperanto inter la vasta internacia pedagogia rondo kaj inter la instruistaro ĝenerale — — tio nun nur dependos de la kunlaboro de la Esperantistoj, La tre favoran situacion inter la Laborrondo mem bonvolu ekkoni el jenaj novaj faktoj:

1. En la lasta kongreso en Locarno jam okazis kunsido de Esperantistoj. 31 samideanoj partoprenis, 20 aliaj deklaris sian konsenton per persona subskribo. La kunveno (1927!) decidis:

a) Dum la venonta kongreso ĉiu ĉefprelego estu tradukata en Esperanton.

b) Dum la venonta kongreso estu formata Esperanto-diskutgrupo.

Sinjorino D-ro Rotten, sekretariino de la germana sekcio de la Internacia Laborrondo, diris, apliŭdite de la konferenco en Locarno; „Ĝis la venonta kongreso ĉiu devus lerni Esperanton“.

2. La kolegoj favoraj al Esperanto atingis, ke en Helsingor estas aranĝata laborgrupo por la temo: Edukado al internacia interkomprenemo. En tiu grupo Esperanto ne nur havos tradukan funkcion, sed estos parto de la problemo mem.

3. D-ro Kurt Riedel estas invitita, paroli en la kongreso, ne kiel nia redaktoro, sed kiel pedagogo. La programo jam montras lian nomon.

4. Responde al nia demando, ĉu estas definitive certe, ke en la matenaj ĉefprelegoj okazos Esperanto-tradukoj, la sekretariino de la Internacia Laborrondo, s-ino Soper skribis: „Estas tute certe, ke ni havos Esperanto-tradukojn de la matenaj prelegoj. Mi pensas, ke estus plej rekomendinde por vi, interrilati kun viaj kolegoj en Kopenhago, kaj poste diri al ni, kiuin aranĝojn vi povas fari.“

5. En lasta letero sinjorino Soper skribis al ni pro nia kunlaboro:

„Kun rilato al nia antaŭa korespondado ni kompreneble permesos senpagan aliĝon al la kongreso en Helsingor por delegitoj, kiuim vi povos sendi pro Esperanto-tradukoj. Mi skribas tion, ĉar D-ro Ferriĉre supozas, ke vi eble povus pensi, ke viaj delegitoj estus devigataj pagi la kotizon de 42 ŝil.

Ni estos nur tro dankemaj al ili por ilia kunlaboro kaj ne postulus iuin konferenc-kotizojn de ili.“

Internacia Centra Komitato kaj UEA ne malatentu tiun grandiozan bonŝancon por propagando.

Svedaj kolegoj skribis, ke en. vilaĝoj la lernejo komencas jam la 1-an aŭ 5-an de aŭgusto. Vi certe ricevos forpermeson, Des pli certe, se vi anoncas vian pretecon, traduki em Helsingor el sveda lingvo en Esperanton.

La svedai, anglai, holandai, belgaj, germanaj, danaj, finaj kaj baltŝtatai esperantistoj helpu la organizon de nia kunlaboro: Eonvolu skribi al M. Goldberg, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig.

M. Goldberg.

Pri kio instrui ?

(La instruplana problemo estos pritraktata en Helsingor.)

Edukado estas tre malnova; tre maljuna, Kiam la unua viro klarigis al sia

filo, kiel plej sukcese “kapti la fiŝojn,

kiam la unua virino instruis al sia filino, kiel plej bone kuiri la viandon, edukado jam komenciĝis. Ĝi estis senplana, iome hazarda kompreneble, sed dum la jarcentoj ĝi organiziĝis, Apartiĝis tempo por la lernado. Kreskis aparta instruistaro, kutime la pastroj. Kai dum la edukado iĝis metoda kaj apartigita, ĝi ŝanĝiĝis. La pastro ja instruis praktike, ĉar li estis praktikulo. Lia instruo estis por doni lertecon en la laboro. Sed la aparta instruisto ebligis la kreskon de edukado, kondukanta

ne al la praktiko sed bona por ĝi mem. Baldaŭ edukado tiom apartiĝis, ke la praktikulo tute ne povis atingi ĝin. Ĝi estis por la riĉa, ne por la laboristo. Sed poste ree venis sanĝo. La registaroj decidis, ke la popolo bezonas klerigon. Tiam ili ektrovis, ke edukado iĝis ne praktika. Ili komencis ŝanĝi ĝin. Samtempe la popoloj ektrovis, ke edukado estas profitodona, kaj patroj diris al siaj filoj: akiru bonan klerigon. Tiel la meti-lernejoj ekfloris kaj ankoraŭ floras. Nu la demando estas: pri kio ni instruu nun? Ĉu niaj popollernejoj havas bonain lecionarojn? Mi respondus: ne, tute ne. Estas du manieroj, en kiuj ni malpravas. Ni malpravas pro la praktikemo kai pro la malpraktikemo. Tio ŝajnas memkontraŭdira, sed ĝi estas vera kaj eblis, ĉar la temoj de niaj lecionaroj estas elektitaj kutime me sole por sia boneco sed sub la influo de historio. Oni deziras, se eble, reteni la temojn, kiujn ni antaŭe havis, Tiel ni havas ne praktikajn temojn de la pratempo (kiel iuj lingvoj) kaj tro praktikain temojn en lasta tempo, aŭ pli bone diri: envicigita pro la praktiko sed nun ne bezonata por la plimulto. Por bone aranĝi la lecionaron, ni devas memori, ke edukado «ampleksas instruadon kaj klerigadon. Instruado estas la preparado por la laboro de la vivo. Ĝi estas tute praktika. Klerigado estas la preparado por la vivo mem, Ĝi montras ne, kiel fari sed kiel esti, Ĝi donas valoron al la vivo. Kaj kvankam ni bezonas instruadon, ni multe’ pli bezonas klerigon. Ju pli lertaj nmi iĝas en la laboro, kiu donas al ni la rimedojn de vivo, des pli necesas, ke la vivo havu valoron por ni. La tempo rapide venas, kiam la plimulto de la popoloj havos multan libertempon. Ili bezonus labori nur dum iom da horoj potage, kaj la ceteran tempon ili havos por uzi, kiel ili deziros. Sed kiel uzi? Jen la demando kaj jam ni povas konstati, ke la geviroj komencas trovi respondon . ,. malpravan. Jen la

71

— paĝo 12 de la PDF —

,

bezono por klerigo. Ni havas la arton, la muzikon, la sciencon, la filozofion. Ĉu ne plibona ol ĉiama parolado pri pilkludo, ĉevalkonkurso, krimuloj ktp.? Pilkludo ja estas bona . . . por ludo, sed por nur rigardi la ludon de aliai kaj paroli pri la venko, kiel en Novzelando multai faras, tute ne estas bona, kiel la ĉefa okupado por viro dum la libertempo. Mi dirus do, ke la ĉefa celo de la edukado nuntempe devus esti la klerigado, la preparado por ŝati la plej bonon en la vivo. Eble mi estas malprava, sed, kiel Sokrato, mi diigas la veron, neobjektivan, ĉar vero estas nur relativa kaj la plej alta vero estas la bomo. Samideanoj pensu. Ĉu ni efektive instruas la pravain temojn? Ĉu ni klerigas krom tio, ke ni instruas? ; C. J. Adcock, Drury, Auckland (Novzelando). (El TEPS.)

Kulfuro kaj lernejo en Skandinavio.

(El raporto de s-ino Marie Butts, ĉeisekretariino de Internacia edukoficeio en Genĉve.)

„La germanoj multe ŝanĝis kaj la tuta aspekto de Germanlando. estas hodiaŭ tute alia ol pli frue: multe pli da malseveremo kaj simplanimeco. La svedoj kaj danoj faras impreson de homoi pli civilizitaj ol la germanoj, la’ angloj, la francoj kaj svisoj: simpleco ekstrema, afableco ĉarmiga, ĝentileco delikata. La malaltranga oficisto, fervoiisto aŭ tramveturigisto posedas bonan edukon; ili estas treege demokrataj. llia gastemeco enhavas ion apartan: ili ne akceptas vin, sed adoptas, vi iĝas tuj familiano. Ili havas guston por belaĵoj, ŝategas la naturon, kaj la nivelo de ĝenerala kulturo estas alta. Kiel sporto ili multe praktikas boatveturadon, naĝadon, skiadon, glitŝuadon, sed malmulte da piedpilko. Tre lertaj en manlaboroj, tre agemaj — kiel ili sukcesis atingi tion, kaj kion ni povas

78

fari, por ke niaj infanoj similu al ili? — jen la demando.

La lernejoj ĝenerale estas malnovmetodai, sed la rilatoj inter instruistoj kai lernantoj estas ĉarmaj. La infanoj interesiĝas al la lecionoj kaj montras grandan koncentriĝon … En la du vizititaj lernejoj renovigitaj en Berlino la idealo de pureco, ordo kai ekstera beleco same kiel la perfekteco de la laboro ŝainas al mi tre altgrada. Ĉu tio dependas de la kutimoj de la lando aŭ estas konsekvenco de moderna aplikado de metodoj?“ rad de N. Oumansky, Genĉve.

Esperanio cn la Angla Instruista Asocio. National Union oi Teachers (NUT).

Post vizito de la tiama prezidanto de NUT, k-o Hill, en la UEA-kongreso kaj TAGE-kunveno en Antverpeno la nuna prezidanto k-o Cowen sugestis, aranĝi kunsidon de Esperanto-instruistoj en la kadro de la nuniara ĉefkunveno de NUT en Llandudno. Tio okazis pasintan paskon. El la raporto en „The Schoolmaster“ (La Instruisto) de 11.4.1929 ni represas jenain frazoin:

„La 3-an de Aprilo okazis en Llandudno kunveno de instruistoi, kiuj interesiĝas pri Esperanto, W. Williams, Esq., D. Sc., laste H.M. Divisional Inspektor, prezidis kaj faris tre imponan paroladon pri la internacia valoro de Esperanto. Ĝi ne nur plivastigas geografiain konojn, homain interrilatojn kaj la konservon de la paco, sed ĝi ankaŭ havis lernejan valoron, ĉar la pensadon kaj la lingvon de la infanoj Esperanto pliampleksigas, klarigas kaj racie ordigas. Tial li serioze rekomendis al la instruistoj, enkonduki Esperanton, speciale en malgrandaj lernejoj.

En la diskuto E. R. Davis, B. A., B. Sc., laste vicrektoro de la Bangor Normal College, J.D. Munro, ĉefinstruisto de la William Skelton Modern Boys School, kaj la direktoro de klerigo de Winchester, H. Peart, M.A., donis interesain rezultatojn el siaj laboroj.

Jenaj decidoj estis akceptataj:

1. The Schoolmaster estu petata, cedi regulan spacon ĉiusemaine al la Esperanto-sekcio.

2. La estraro de NUT estu petata, aldoni al la delegacio al Ĝenevo Esperantiston.

3. Esperanto-sekcio de NUT per tio estu organizata. (La prezidanto de NUT konsentis akcepti la honoran prezidantecon, La sekretariajn laboroin surprenis G. W. Roome, B. Sc., 21 Glenalmondroad, Sheffield kaj Mary Riley, Norwood- Birstwith-Harrogate.)“

Ni ĝojas pri la sukceso de la anglaj samideanoj kaj esperas, ke ili flegu intiman interrilaton al la internacia instruista movado de TAGE.

El cirkulero de la Akademio kaj Lingva Komifaio.

Rezultatoj de la diversaj balotoi (Majo 1929)

Elektoj en la Lingvan Komitaton.

Estas elektitaj: S-roj Bailey (T. G.) 98 voĉoj; GoOhl 96; Hohlov 95; Mazzolini, Privat, Generalo Sebert 94; Nekrasov 93; Spiridoviĉ 92; Simon 90; Esselin, Stojan 89; Kiihnl, Shafer (F-ino) 88; Villanueva 87; Rublev 85; Demidjuk 84.

La ok nomoj grase presitaj estas tiuj

de .la novaj membroj.

Elektoj en la Akademion. Estas elektitaj: S-roj Baghy 74 voĉoi; Setili 61; Stamatiadis 57. Pri la prefikso: „mis-“. Ĝia signifo estas severe limigata al la senco: erar-, malĝust-, malbon-.

Aprobis la oficialigon: 72. — Malaprobis ĝin: 39. — Ne montris sian opinion: 2.

Sekve, la prefikso: mis- fariĝas de nun oficiala laŭ la supremontrita senco. Atestantoi: R. de Lajarte — M. Arger

La Prezidanto: Th. Cart.

Esperanto-movado en Japanujo.

La lastan aŭtunon, okaze de la japana entroniĝa festo, la »Osaka Asahi«, unu el la plej influaj ĵurnaloj en Japanujo, eldonis specialan grandformatan revuon »Present.Day JĴapan« en 178 paĝoj, anglalingve, kun multaj fotoj kaj belaj pentraĵoj por konigi al la tuta mondo la nunan staton de la sunleviĝanta lando.

La enhavo estas ampleksa kaj ĉi sube, ni prezentas al miaj legantoj nur tion, kion la revuo skribas pri la Esperanto- Movado en Japanujo.

»La Japana Esperanto-Instituto« estas fonda leĝpersono, kiu nun vigle laboras kiel centra organizaĵo por gvidi la tutan Esperanto-Movadon de la lando, Tiu ĉi instituto eldonas monatan gazeton »La Revuo Orienta«, kies abonantoj atingis 2.200. Kiel facile imageble, tiu ĉi organizaĵo estas en intima kontakto kun la fremdlandaj Esperanto-Societoj.

Ĉie en Japanujo troviĝas Esperanto- Societoj kaj nuntempe preskaŭ ĉiuj kkolegioj havas Esperantajn grupojn. Ili nombras 225. La plejmulto de la membroj estas studentoj, kio bone promesas por la estonto de nia lingvo.

Nacia kongreso de Esperanto okazas ĉiujare en Japanujo,

Scienco kaj Esperanto.

La komuna malfacilaĵo por japanaj kleruloj estas, prezenti la rezultatojn de siaj studoj al la mondo, ĉar tre malmultaj havas la scipovon de iu fremda lingvo kaj, se ili skribus japane, neniu ol japanoj legus la raportojn. Rimedo estas do trovebla nur en Esperanto. Jen kelkaj ekzemploj:

1. Pri Kalkulilo-Sorobano, de D-ro K. Nakamura;

2. Helpa Tabelo por redukti la atmosferan premon al la marnivelo, de S-ro W.Oisi;

3. Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno, de S-ro W. Oisi;

79

— paĝo 13 de la PDF —

4. Mekanikismo de Sapigo de Celulozetozoj, de S-ro J. Sakurada.

Medicino kaj Esperanto.

La vigleco de la Esperanto-Movado inter la japanaj medicinaj studentoj meritas la atenton de la tuta mondo. Estas Esperanto-Societoj rilatitaj al la Tokio, Kioto, Fakuoka, Ĉiba, Keio, Nagasaki kai Mukden medicinaj kolegioj. La Esperanto-Societo de la Medicina Fako ĉe la Tokia Imperia Universitato nomiĝas »Eskulapida Grupo«, kiun gvidas profesoroj Ogata, Nisi kaj aliai.

Alia societo nomata »JEMA« (Japana Esperantista Medicina Asocio) estas tre aktiva kaj daŭrigas komunikadon kun »La Internacia Esperantista Medicina

Asocio«. Estas sufiĉe multaj Esperantoeldonaĵoj pritraktantaj medicinan sciencon.

D-ro Kenzo Tamura, profesoro de praktika ekzercado en farmakologio, uzas Esperanto-lernolibron »Farmakologia Praktiko por studentoj«, anstataŭ ĝenerale uzataj germanaj libroj. Estas multai tiaj libroj en Esperanto.

Literaturo kaj Esperanto.

La fakto, ke japanaj kai aliaj orientaj literaturaĵoj estas tre malmulte konataj de la okcidentaj popoloj, estas ĉefe pro lingva malfacilaĵo, .S-ro Ĉifu, kelkajn jarojn antaŭe, tradukis kelkajn malnovain japanajn rakontojn en Esperanton kaj eldonis ilin en Germanujo sub la titolo »Japanaj Rakontoi«. Dum la lastaj kelkai

„ĵaroj multaj Esperanto-tradukaĵoj eldoniĝis.

Radio kaj Esperanto.

En aŭgusto 1927, S-ro Motoi Janagi donis lecionoin en Esperanto per radio de la Soel Radio-Stacio (Koreuio), S-ro “Yosi Isiguro radiis en Nagoja prelegon pri “Esperanto dum dek “tagoj en -sep-

80

tembro kaj dum dekdu tagoj en decembro, saman jaron, la alia prelego pri Esperanto estis radiigita el la Tokio-Centra Radio-Oficejo “de “D-ro Wazabro DŬisi, prezidanto de la Aerologia Observatorio kaj direktoro de la Japana Esperanto-Instituto, Tui poste; dum dekdu tagoi, S-roj Manabu Oj kaj Kenĵi Ossaka radie sendis lecionojn en. Esperanto el Tokio. .Pro tiuj ĉi lecionoi, preskaŭ 15.000 radio-libroj estis venditaj.

Ĉiutagaj ĵurnaloj kaj Esperanto.

La ĉiutagaj ĵurnaloj faras bonan servon por la’ prospero de la movado. »La Tokio Asahi« kaj »Asahigraph« donas helpon per publikigo de artikoloj pri Esperanto de tempo al tempo, »La Jorozu Ĉoho« alia Tokio-ĵurnalo, havas Esperanto-ko-

lonon en sia vespera eldono marde kai

vendrede. En tiu ĉi ĵurnalo estas publikigitaj artikoloj de S-o K. Ossaka kaj kelkaj aliaj de la Japana Esperanto-Instituto.

(El „Oomoto Internacia“.)

Interŝanĝo de kolegoj.

Georg Schulze, Leipzig C 1, Bayersche Str. 92, akceptas kolegon el Angluio aŭ Francujo por unu ĝis 3 semajnoj en la tempo de 27.5. ĝis 7.7. kaj de 19.8. ĝis 25.9, Unu-lita ĉambro, 1 RM por unu nokto. Manĝaĵoj estu mem prizorgataj. Deziras interŝanĝon.

Robert Riuber, Leipzig C 1, Fuchshainer Str.8, akceptas eksterlandan samideanan kolegon por unu semaino en la tempo de 19.8. ĝis 25.9. kaj de 7. 10, ĝis 15.12. Unu-lita ĉambro, 1 RM por unu nokto. Manĝaĵoj estu mem prizorgataj.

La geinstruista sekcio de SEU deziras korespondadi kun gekolegoj tutmondaj pri pedagogiaj, profesiaj k.a. demandoj. Respondo garantiata. Adreso: Vladimir

“Blagovidov, Ruzajevka, Sr. Volga obl. Ul.

Uktomskogo 36, Rusio.

Eo

a

Germanaj Abonan(oj! La kompleta adreso por viaj pagoj estas:

„Esperanto-Verelnigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutzsch, Girokonto 27857.

Esp.-Asocio de Saksaj Instruistoj.

Kasa afero.

Mi petas niajn anojn, kiuj ne pagis ĝis hodiaŭ, nun sendi sian jaran kotizon por 1929, ĉar mi urĝe deziras plenumi niajn financajn devojn al „Tage“ (I.P.R.!) kaj al Esp.-Asocio de Germ. Instr.

Mi tre ĝojus, se oni (memvole kaj unufoje) aligus kvinan markon por subtenado kaj fortigo de nia propagandokaso. En tiu senco mi dankas ĉiujn anojn, kiuj sendante sian kotizon, mem altigis ĝin je unu marko.

K. Schonherr, kasisto

Kontoj: Poŝtĉeko Dresden 112 617, Ĝiro Dresden 30560.

Supera kurso de Esperanto

deD-roLeopoldDreher,

L. K.-ano, kun antaŭparolo de

Prof. Th, Cart, lernolibro por

progresintoj, nur en Esperanto,

en 10 lecionoj, kun samtiom da

demandaroj kaj taskoj. La tuta esp. gazetaro laŭdege recenzis tiun novan lernilon, la unuan kaj solan kia ĝis nun ekzistas por perfektiĝado en Esperanto.

La prezo 1 sv.ir, aŭ egalvaloro. Por sendkostoj aldonu 15 sv. cent, Eldonis

Dr. Leopold Dreher, Krak6w, Starowislna 37, Pol.

Ricevebla ankaŭ ĉe Brita Esp.-Asocio. Heroldo de Esperanto, Mosse, Hirt k. a.

Trimonata gazeto de Internacio de, Socialista Kunbatalo

La dua Esperanto-numero enhavas jenajn artikolojn: Je memoro de kvar mortintoj Lenin, Libkneĥt, Luksemburg kaj Jogisches. — Vivkompreno, de Leonard Nelson. — Ĉu junularo havas politikan taskon?, de Maria Hodan.

Postulu specimenon aŭ abonu je tiu ĉi revuo sendante la abonprezon de 2 svis, frankoj por 4 numeroj al:

Adm, de Esperanto-ISK, Servette 79, Ĝenevo (Svisio)

Germanoj povas mendi ankaŭ ĉe ISK, Schliichtern, Bezirk Kassel.

La venonta numero aperos la 1-an de julio.

Korespondado.

A. Valouŝek, instruisto, Brno-Kral, Pole, Tyrŝova 19, Ĉeĥoslovakio, korespondas pri moderna laborlernejo kaj interŝanĝas pedagogiajn gazetojn kun rusoj, poloj kaj bulgaroj.

.

A. Prapuolenis, instruisto, Kazlu Rudor, Litovio, deziras korespondadi kun tutmondaj geinstruistoj pri fakaj temoj, precipe pri geinstruista sociala vivo, kaj interŝanĝi korespondaĵon de lernantoj, ankaŭ pedagogiajn objektojn, facile transsendeblajn manlaboraĵojn kaj alian kolektaĵon,

P. Glĉckner, studkons., Pirna-Co., Germanujo, Damaŝkestrato 24, deziras korespondi kun komercinstruistoj. Liaj 10 gelernantoj 15—17-jaraj deziras korespondadon kun samaĝaj geknaboj, Pri respondo mi nepre garantias, ĉar mi konas la ĉagrenon pro nerespondo,

— paĝo 14 de la PDF —

Ne prokrastu vian rcabonon! Nc forgcsu la alsĉndon dc Via kofizo! Kiu ne pagas baldaŭ,ne plu ricevos la gazĉion.

Bonvolu aiĉnii, gekolĉdoj!

$endu plej eble baldaŭ viajn kotizojn!

Depost la unua de januaro 1929 la abonantoj el jenaj landoj povas pagi siajn kotizojn per poŝtĉeko: Jugoslavio, Saarteritorio, Danzig, Belgio, Danujo, Francujo, Letiando, Nederlando, Aŭstrio, Svedujo, Svislando, Ĉeĥoslovakio kaj Hungarujo.

Administrejo: Karl Krober, Weststr. 4/11, Riesa, Germanlando Postscheckamt: Dresden 110715.

Tu(monda Esperantista Pedagogia Scrvo (TEPS)

estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo por esperanta kaj nacilingva gazetaro. Sendu ĉiumonate artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; ĝi nepre aperos en TEPS-Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage. 2 Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orlĉans (Loiret) rancio.

La Nova Epoko

literatur-scienc-pedagogia revuo

publikigas i. a. la unikan, ampleksan, sciencan verkon „Historio de la mondolingvo“ de E.Drezen. 16—32-paĝa monata, ilustrita Abonprezo; 4 germ. mk. jare. Specimeno: 0.30 germ. mk. Adminstracio: R. Lerchner,

Colmstr. 1, Leipzig O 27, Germanujo.

Mendu ankaŭ la aktualan broŝuron „La laborista esperantismo“ de E, Lanti. 40 paĝoj. 0.40 germ. mk.

$implaj korespond-anoncoj senkostaj — por abonantoj de IPR kaj per viaj kursanoj !

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

F PEDAGO GIAREVUO!

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA-ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

8-a JARO, N-ro 7/8 | JULIO-AŬGUSTO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj. Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina pes, Or. 2 Aŭstria . 5 Po belgoj “

razi! IT. , Bulgara lev. bulg, = 100 Ĉeĥoslovaka | kron. ĉeĥ. 25 Dana sranoj d. ; Estona est. kr.

Finnlanda mark. fin]. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark, or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 0 Litova lid. 17,5 Latva dat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv, 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev.rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1 Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4-— M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schŭonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Anglaj kaj francaj gekolegoj atentu!

Studante viajn lingvojn mi deziras korespondadi pri lingvaj demandoj, enlanda vivo, kulturo, literaturo ktp. Se vi mem ne intencas, bonvolu perigi korespondadon kun eble gestudentoj de germana lingvo, Leteroj estu reciproke korektataj. Mi neprege respondos, Heinr. Dresselhaus, instr. Dortmund, Hiittemannstr. 281, Germanujo.

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra:

Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex.

Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9,

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Dana:

Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda: Pola;

Rusa:

Sveda:

Svisa:

Olomouc-Neredin.

La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkto, 3584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn,

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer, ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H, Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, PI- ROT, Novosadska 17, Jugoslavio.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda,

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). K. Majorkiewicz, Czersk- Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ermfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo,

[MIERNACIX TESTO

PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra.

Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a, d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: La lingvo de la pacifismo de Eugem Relgis (al la Redakcia Programo 11) —Kiom partoj de propozicio estas en Esperanto (al 122 — IALA (al 133) — Esperanto en pedagŝgiaj kongresoj (al 211) — Kongreso en, Helsingor (al 211) — La Kongreso en Genĉve (al 211) — Venu al Genĉve (al 211) — Novaĵo pri Kongreso Budapest (al 211) — Germana Instruista Kunveno en Dresden 1929 (al 212) Pri novaĵo en lerneja laboro en Soveta lerneiaro (al 213) — Imitu, instruistoj (al 213) — Internacia Junultendaro en Freusburg (al 222) — Radio (al 222) — Interesa eksperimento sur lingva kampo (al 222) 19-a Germana Esp.-Kongreso (al 222) — Raporto pri IPR kaj TAGE 1929 (al 24).

Voĉoj de l’ homaro.

La lingvo de la pacifismo.

„Hodiaŭ la pacifismo kaj la internaciismo ne plu estas nuraj ideoj; ili esprimas elementajn realaĵojn, kiuj ĉiutage pli kaj pli evidentiĝas, malgraŭ ĉia nacia diverseco kaj malgraŭ ĉiaj ekonomiaj kaj politikaj antagonismoj.

La iloj de paca kaj internacia progresado konservas sian komencan pravecon, eĉ se oni uzas ilin kelkfoje por militaj celoj. La telegrafo restas mirinda eltrovaĵo; ĝi helpas al la homoj interkomuniki, kiam ain kaj kie ain: la planedo estos baldaŭ vasta ĉambro, kie la plej malsamaj voĉoj sin krozos en tutkora kompreno. La flugmaŝino jam nun helpas al la forigo de la landlimoj. Ĝi estas, eble, la lasta ŝtupo de la interkomunika progresado. Oni asertis, ke la graveco de la ŝtatoj estas en rekta interligo kun la progreso de la interkomunikado. La malgrandaj ŝtatoj de l’ Mezepoko havis siajn poŝtveturilojn, kiuj trakuris 200 kilometrojn tage; kaj Usono tiam formiĝis, kiam la vagonaro povis trakuri en unu tago la distancon inter la Atlantika kai Pacifika Oceanoj; la unika universala ŝtato efektiviĝos tiam, kiam la aeroplano rondiros la terglobon en du tagoj.

La teknika progreso signifas ankaŭ progreson de la paco kaj de la internaciismo. La ekonomiaj interesoj ne plu povas esti lokalizataj. La petrolo el Baku estas petata en Anglujo, la rizo el Indoĉinujo estas petata en Parizo, la motoroj el Germanujo ĝuas serĉatecon en la Balkano, — kaj ĉie oni ŝatas la amerikanan krediton. Super la naciistaj baraktadoj estas la ŝtala

— paĝo 3 de la PDF —

kaj ora mano de la internaciaj industrio kaj financoj. Super la ŝovinista konkurenco estas la egala intereso de la popoloj, interŝanĝi siajn produktaĵojn, estigante tiamaniere ekvilibron en komunumo ankoraŭ ne oficiala. La »Ligo de la Nacioj« estas institucio arbitra kaj lameca; ĝi devas esti l’ embrio de la estonta tutmonda federacio de la liberaj popoloj.

Oni bezonas kiom eble plej multajn ilojn de paca internaciigo. Ili naskiĝas el la pligrandiĝantaj bezonoj de la popoloj. Post la ekonomia kaj teknika faktoroj la lingva faktoro evidentiĝas nun kiel pozitiva ilo de la progreso.“

(El „La Humanitaristaj Principoj kaj La Internacio de la Intelektuloj“ de Eugen Relgis, Antverpeno 1928, presita kai mendebla ĉe Belga Esperanto- Instituto.)

Kiom partioj de propozicio estas en Esperanto. D-ro Kurt Riedel.

Kiam instruisto de l’ gramatiko ŝarĝas per malnecesaj aŭ eĉ sensencaj reguloj la memoron de siaj lernuloj, tiam li estas same malprudenta, kiel kaporalo, kiu devigas siajn rekrutojn, balaadi ĉambron per dentobrosoj. Ĉio, kion lernanto ne povas klare ekkoni en la Esperanto-gramatiko, havas nenian pedagogian valoron. Certe, hodiaŭ estas la ĉefafero ankoraŭ, ke kiel eble plej multaj plenaĝuloj lernas la internacian helplingvon. Tiun ĉi taskon oni povas kompari kun forigo de l’ analfabeteco. Ĉe tio estas la sola celo, kapabligi malliterulojn, ke ili kiel eble plej rapide scipovu legi kaj skribi. El la vidpunkto de pedagogo la plej mallonga vojo montriĝas ne absolute la plej taŭga. Vera pedagogo preferas pli certan vojon al pli mallonga; li opinias plej bona tian vojon, sur kia liaj geknaboj povos ankaŭ sole progresi okaze de neceso. 3

Do ne sufiĉas, fari tra la densega praarbaro de lingvo mallarĝan vojeton, kiu baldaŭ estos rekovrata per arbetaĵaro. Ni trabatu al la junularo larĝan, vojon tra la gramatiko; ni starigu solidajn voimontrilojn ĉe ĉiu vojkruciĝo; kie la vojo iras tra malhelaĵo, tie ni lumigu ĝin.

En la lasta numero mi respondis la demandon: Kiom vortklasoj estas en Esperanto? Nun mi volas demandi: Kiom partoj de propozicio estas en Esperanto? En la kampo de l vortklasoj mi starigis la limŝtonojn de l’ homa pensado, la ĉefain kategoriojn: unuo, ŝanĝo, karaktero, rilato. En la regiono de l” fraziarado lumu la demandaj vortoj; ili lumradias en lingvo kiel diamantoj. Estas rimarkinde, ke la demandvortetoj komenciĝas per aparta sono, ekz. Esperante per k-, germane per w-. Plu estas notinde, ke la finiĝo de demandvorteto multkaze akordas kun certaj finiĝoj de la respondvortoj, ekz. Esperante: kien? — antaŭen; kion? — vinon. La lingvopovo de la homo pratempe antaŭformadis nekonscie per la aro de la demandvortoj la sintakson; la gramatikisto diferencigu ne pli multajn propozicipartojn, ol la demandaro enhavas malsamajn demandoformojn.

La gramatikistoj ne konsentas rilate al la demandaĵo: Ĉu oni devas diferencigi en frazoj kun parto respondanta je ia demando kion? (kiun?) tri ĉefpartojn aŭ nur du, kiel en frazoj sen tia parto (t.e. en frazoj per ne=-

82

— paĝo 4 de la PDF —

es

La demandoj je la partoj de laŭdemandare disigata frazo.

La demandoj ie la tri ĉefpartoj de propozicio.

je la unuo en la gramatika subjekto

ie la ŝanĝo (aŭ stato) en gramat. predikato

je la unuo en la gramat. objekto

kio? kio okazis (kun€9)? kion faris €? kion ? kiu ? kio estas g€? kia estas 97? kiun ? La demandoj je karaktero de unuo kai je la modiio al ŝanĝo (aŭ stato). kiuli, e$ „ : kiel, kie, kien, kiam, kial kiu(j)n € -n kialj) e kia € estas? | kiaj, kiom, (kies)? kia(j)n € -n

La tri ĉefpartoj kaj ties subpartoj en laŭdemandare disigata propozicio.

A) Kompletaj propozicioj

La unua takto

La dua takto

La tria takto

karakterigo modifo karakterigo gramatika dua gramatika E gramatika d e Li – i rak- = – 2 subjekto unuagrada rada predikato alverbo | alverbego forigoj objekto kda «rid l. Atentu! 2» de ‘ Decas diris ne; ĉian ain veron» 3. La lukto por subteno kojst estas natura neceso por la bestoj. d 4 Nenio EKZISTO lsestas perfekta en la vivo h L 5, Ĉio saĝa; estiss pensata; |iam; LO 6. oni devass provis pensis|nur; refoje, ĝiŭ 0 7. Nenio; ŝainas» reformindas|pli 4 al nis ol la morois | de aliaj homoi; de l’

8. Tro saĝaj ho- nomas superstiĉo la restaĵojn de religio | Ŝ€ PrA- 9. Kelko [moj] da fiŝoj, povis» esti vendatas|ne 4 lastan jaron, patroj, Estas, tre multe, |da manĝaĵo;

10. Vis deziraSs kioma 11. La maro enhavas multegon da fiŝoj. 12. Suno kai aero estas nenies.

€e = substantivo.

— paĝo 5 de la PDF —

B) Duonpropozicioj.

Unua takto Dua takto Tria takto Gramatika subjekto Gramatika predikato Alverbo | Alverbego Gramatika objekto tk Estas devo 1 de ĉiu vera homo», servis al la homaro, : (Kio estas devo de ĉiu vera homo ?) 2. La kuracisto konsilis al mi, iri en ŝvitbanejon (la kuracistu konsilis -al vi Kion ?) 3. provoja, estis faratajs Jami de (antaŭ) 200 jaroj» kreis lingvon internacian e (Kiaj provoj estis farataj jam de antaŭ 200 jaroi ?) 4. Vi havas la devon, pruvi vian aserton (mi » havus Kian devon 1 ?) oe Lasu min iri mian vojon! = (mi» „val mlat ta = Je kio1 vina ESE EN) 6. Eĉ guto malgranda 1, | traboras a = la monton granitan 5. frapante » konstante 3 (guto malgranda » traboras 3 Kiamaniere 1 la monton granitana, ?) 7. Saĝulo estas singarda, elektante amikojn (saĝulo » estas singarda s Ĉe kio 1 rd Ero a ?) 8. Hundo, restos malsata 1 (li) (estas) gardanta » du pordojn 5 (Kia hundo restos malsata ?) 9. Mi vidis aeroplanon, flugantan super nia urbo (kiu estis fluganta super nia urbo mi volis vidi surteriĝanta ĝin. (vi» vidis 3 Kian aeroplanon 1 ?) 10. Raketo 1 moviĝas » pers forto (kiu) (estas) puŝanta 5 ĝin a. (raketo s moviĝas » per kia forto1 54) 11. Du arboji estas videblajs ĉe la horizonto e unus (estas) starantaj» apud la alia a (la du arbojs estas » Kiaj 1 ĉe la horizonto a ?) Mi4 vidas » ties du arbojn a, unu e (estas) starantajs apud la alia 7. 12. Ĉiuj esperantistoj: | marŝu » antaŭen s (havante) ĉe flankos flankon a, (ĉiuj esperantistoj» | marŝu s ?)

Kiel: antaŭen

84

— paĝo 6 de la PDF —

transitiva verbo). La problemo, ĉu gramatika objekto estas ero de predikata parto aŭ egalranga kun subjekto kaj predikato, povas esti solvata nur rilate al unuopa lingvo, ne ĝenerale. Kiam ni atentas la diversecon de la eblaj formoj, en kiuj ni demandas je la ĉefpartoj de propozicio, tiam estas certe, ke en Esperanto la gramatika objekto devas esti konsiderata la tria ĉefparto krom la gramatikaj subjekto kaj predikato; ĉar ni demandas je la deklinaciebla vorto (aŭ vortgrupo) en la gramatika subjekto per kio? (kiu?), je la deklinaciita vorto (aŭ vortgrupo) en la gramatika objekto per kion? (kiun?); ne kompreninte la gramatikan predikaton, ni demandas ĝenerale: Kip: okazis…» Kion faras»… ? Kio-estas)) ke “Kia estas 9 aŭ simile.

Kiam oni komprenis ne tute la karakteron, kiu pli detale esprimas unuon, tiam oni demandis ĉe unuo en la gramatika subjekto: Kiu(j) s ?“) aŭ Kiaj) s ?, ĉe unuo en la gramatika objekto: Kiu(j)n s-n? aŭ Kia(j)n s-n? Ne kompreninte pli detalan esprimon de ŝanĝo (aŭ stato), oni demandas laŭ l!a konjektata senco per kiel, kie, kien, kial, kiam, kiom, (kelkfoje ankaŭ per kies, ekz.: La suno estas nenies) aŭ per prepozicio kun kio (Mn) aŭ

“kiu(n). Respondon je tia demando mi volas nomi modifo, aludante la sencon de l’ vorto „modo“. Kiel modifo povas funkcii senfleksia vorto („alverbo“), kuniĝo el prepozicio kaj deklinaciebla vorto („alverbego“) aŭ kuniĝo el alverbo kaj alverbego. Je la demandoj: kien, kiam, kiom respondas kelkfoje deklinaciita vorto (aŭ vortgrupo) per -n (t.e. akuzativo) sen prepozicio; kiu scias, ke je la objekto per kion (kiun) estas demandata, tiu ne opinias objekto tian alverbegon.

Ĉiu unuo-vorto, kie ain ĝi troviĝas en frazo, povas esti karakterizata dumaniere: aŭ per karaktero-vorto (t.e. vorto per -a) aŭ per kuniĝo el prepozicio kaj deklinaciebla vorto („karakterigo“). Kiam oni ankaŭ karakterigas ankoraŭ la unuo-vorton en la karakterigo, tiam ekzistas en la frazo duagrada karakterigo. Pluagradaj karakterigoj malgraciigas la stilon.

Prof. E. Grosjean-Maupin rekomendas bedaŭrinde ankaŭ la senprepozician formon per -n, por formi karakterigon. En prospekto de sia „Plena vortaro de Esperanto“ li skribas ekz. „La invadado romanan imperion de barbaroj havis grandajn sekvojn“ kaj aldiras: „Tia uzado de akuz. post subst. estas precipe utila por eviti la dubesencecon de la prep. De.“ Tia uzado de la formo per -n estas kontraŭregula; ĉar, ne tute kompreninte la vortojn „romanan imperion“ en la supredirita ekzemplo, oni ja demandas: kiu invadado havis grandajn sekvojn? Do — oni demandus per vorto sen -n kaj ricevus respondon en tute alia formo.

La jenaj ekzemploj montru, ke oni povas analizi ĉiun frazon sufiĉe detale per la „tabelaj“ demandvortoj. Demandante speciale je ero de propoziciparto, oni rigevas nenian novan propoziciparton, sed ekkonas rilate al formo nur la vortklason, al kiu la responda vorto apartenas. En la jena ekzemplaro ĉiu frazo, kiu enhavas verbformon per -u aŭ -s, estas nomata kompleta propozicio, ĉiuj propozicioj, al kiuj mankas aŭ la subjekta parto aŭ predikata parto aŭ ambaŭ, estas nomataj duonaj propozicioj. La demandvorto, per kiu

“) s signifas iun ain substantivon.

80

— paĝo 7 de la PDF —

oni demandas je la tuta enhavo de duona propozicio, aludas al la propoziciparto, kiun la duonpropozicio anstataŭas.

Aludante la signifon de la greka vorto sintakso (t. e. kuntaktigo), mi nomas la tri ĉefpartojin de propozicio la unua, dua kaj tria taktoj. En Esperanto la sinsekvo de la tri taktoj ne estas deviga, sed interne de takto la karakterigo

devas sekvi la unuon, kiun ĝi karakterizas.

(Jene la malgrandaj ciferoj mal-

antaŭ vorto aŭ vortgrupo indikas la stilistan lokon de frazpartero.)

La jena listo montru, kiuj vortklasoj kaj kiuj propozicipartoj estas en

Esperanto: funkcioj = n vortklasoj de la rilatovorto propozicipanoj en vortgrupoj ĉefaj partoj subaj partoj unuovorto ; ; Kobstantivo subiekta parto gram. subjekto karakterigo E reskomo) (unua takto) subi. karakterigo | (pluagrada) Ska$ovosta predikata parto gram. predikato ŝ (dua takto) modifo karakterovorto ‘ alvorto – alverbo alverbego| karakterigo rilatovorto prepozicio gram. objekto konjunkcio obiekta parto obi. karakterigo |karakterigo (tria takto) (pluagrada)

. IALA.

(Martha Moelke, sekretariino de „Kunlaborado“.)

Antaŭ kelka tempo aperis presita la raporto pri la „annual meeting“ (jara kunveno) de IAL A, New York:

„Annual Meeting“ January 7, 1929 Report of Executive Secretary for 1928 Reports of Chairmen of Committees Remarks of Representatives of Research Boards“.

Ĝi okazis la 7. I. 1929 en la domo de gesinjoroj Morris en New York.

La detala raporto montras, kiom multspecaj estis la taskoj de IALA en la pasinta jaro 1928, kiom preciza kaj multampleksa estas ĝia laborplano, kaj kiom grava estas la membraro de ĉi tiu asocio, kiu dediĉas siain fortojn al la objektiva kaj neŭtrala esploro de la mondhelplingva ideo rilate ĉiujn unuopajn demandojn, kiuj estas en konekso kun ĉi tiu demando.

Ĉar mi scias, ke la legantaro de IPR komprenas la gravecon de la IAL A-laboro, mi supozas, ke ĝi ankaŭ deziras, aŭdi ion pri la nomita jara kunveno. Pro tio mi donu mallongan ekstrakton el la citita broŝuro, kiu cetere enhavas

86

kelkajn partojn, kiuj havos specialan intereson por nia legantaro. —

La kunvenon prezidis s-ro generalo John J. Carty, la vicprezidanto de la amerika telefon- kaj telegrafkompanio. Post liaj salutaj vortoj la sekretario, s-ro Herbert N. Shenton, donas raporton pri la progresoj dum la jaro 1928. Laŭ ĝi la tuta laboro de IALA estas dividita inter diversaj komitatoj:

CSR = „Committee on Sociological Research“, kiu okupas sin pri sociologiaj kaj praktikaj esploroj (direktanto: d-ro Herbert N. Shenton).

CCSR = „Committee on Cooperative Service and Research“, kiu okupas sin pri la lingvaj esploroj ĝeneralaj (prezidantino: s-ino Dave H. [Alice V.| Morris; vicprezidanto: prof-ro A. Asakawa).

CALS= „CCommitteeonAuxiliaryLanguage Study’4 kiu speciale studadas la mondhelplingvan demandon (prezidanto: d-ro Stephan P. Duggan). :

DIS = The Division ofInterestand Support“, komitato en preparo, por direkti la tuton kaj eduki la publikan opinion por la mondhelplingva ideo.

Apud ili laboras:

specialaj „Technical Boards, and Regional Boards“ (teknikaj kaj regionaj komitatoj), kiaj jam estas fonditaj en Washington kaj Boston (kaj specialaj konsultanto ie).

LJ

La raporto detale klarigas la diversajn taskojn de laboro jam faritajn kaj ankoraŭ farotain. Ni aŭdas el ĝi, ke kun IALA laboras i. a.: „The Institute of Educational Researchof Teachers College“ sub la gvidado de d-ro Edward L. Thorndike de la Columbia Universitato kaj d-ro Laura Kennon; ni aŭdas pri la laboroj sur la bazo de testoj ktp. Por faciligi la laboron de ĉi tiu komitato rilate diversajn eksperimentojn, fraŭlino Eaton verkis „a text-book for General Language based on Esperanto“. —

La sekretarian raporton sekvas la speciala raporto de s-ro Dave H. Morris pri „Division of Interest and Support“ kaj la jara raporto pri C ALS, farita de s-ro d-ro Stephen P. Duggan, direktoro de l’ Instituto por Internacia Edukado. El ĝi ni spertas, ke famaj scienculoj partoprenas ĝian laboron, ekz. krom la cititaj: prof-ro Albert L. Guĉrard de la Leland Stanford Universitato, prof-ro Fife, Columbia, kiel prezidanto de komitato por studo de modernaj fremdaj lingvoj, prof-ro Henmon de la Wisconsin Universitato, dekano Holmes de la Harvard Universitato, prof-ro Henry Clinton Morrison de la Universitato de Chicago ktp. En ĉi tiu raporto estas menciitaj ankaŭ la „Kunlaborado“ kun la Institut J. J. Rousseau, (prof-ro d-ro P. Bovet) kaj la Esperanto- Instituto por la Germana Respubliko, Leipzig (prof-ro d-ro Dietterle) kaj la statistikaj rezultatoj de „Kunlaborado“, pri kiuj oni jam legis en IPR.

=

D-ro Edward L. Thorndike de la Columbia Universitato aldonas siajn rimarkigojn kiel direktoro de la psikologia fako; i.a. li diras:

87

— paĝo 8 de la PDF —

— „Mi opinias, ke ni ambaŭ, d-ro Kennon kaj mi, de jaro al jaro estas pli

konvinkataj pri tio, ke ni progresas kun ĉi tiu laboro — estas jam 3 jaroj — ke la sociaj instrumentoj kiel ekz. la lingvo — kian ain sukceson havos niaj modestaj klopodoj! — estas same indaj estu esplorataj kiel la fizikaj instrumentoj de interkomunikiĝo, kiel la telefono aŭ la telegrafo .. .“ „Kvankam mi esperas, ke la ĉi tieaj »fondintoj« vivos ĝis la momento kiam ili povos vidi la internacian lingvon disvastigita super la tuta tefglodo. mi sentas, ke ankaŭ se tio ne okazos enorma trezoro da bono estos gajnita, se oni altrudas al ĉiuj homoj la taskon nobligi sin mem, farante siain instrumentojn de interkomunikiĝo kaj pensado iom pli bonaj, iom pli uzeblaj, iom pli utilaj. Mi opinias, ke — se ili iam komprenos, ke la lingva problemo estas io, kio povas esti komprenata kaj farata pli prilaborebla kaj pli uzebla — tiam ili inklinos kaj al pli libervola kunlaboro kun la helpaj lingvoj kaj al pli libervola kunlaboro por ĉiuj specoj de tiaj bonaj aferoj.“ —

Sekvas la jara raporto por CCSR (kiu la 28.—30. de Marto 1928 havis tritagan konferencon), farita de ĝia prezidantino, s-ino Alice V. Morris. Ŝi raportas pri la Interreligia Packonferenco en The Hague kaj pri sia partopreno al la Universala Esperanto-Kongreso en Antverpeno, pri siaj personaj laboroj kun prof-ro d-ro Collinson, Liverpool, kun kiu ŝi detale en Londono priparolis la planon pri „Gramatiko de Pensado“. Cetere ŝi dum 3 monatoj en New York kaj Chicago laboris kun d-ro Collinson kaj d-ro Edward Sapir profesoro de la Universitato Chicago. Ŝi finas per la vortoj: | „La lingvaj esploroj de IALA ofte enhavas specialan (aŭ ĉu mi diru ĝoiigan?) pruvon de la vero de la eldiro de Thoreau: »La lingvo estas la plei perfekta artaĵo en la mondo. La ĉizilo de jarmiloj retuŝadas ĝin.« — Ĉu ni ne povas pensi pri konstruita lingvo kiel pri artaĵo progresiganta unu paŝon pli antaŭen en la rivero de cirkonstancoj kaj spertoj, en kiu evoluiĝis ĉiuj lingvoj, paŝon same naturan kaj neeviteblan kiel antaŭaj paŝoj kaj diferenca de ili nur rilate tion, ke ĝi estas farita konscie kaj pli rapide? Pro tio IALA

speciale bonvenigas ambaŭ (s-ino Morris ĉi tie aludas la ĉeestantajn pro-

fesorojn Collinson kaj Sapir), kiuj dum la venontaj monatoj volas kunligi sian arton kun »la ĉizilo de jarmiloj«.“ —

La du scienculoj, kun kiuj s-ino Alice V. Morris laboris speciale dum la lasta tempo, je la fino de la kunveno ambaŭ raportas pri siaj impresoj kaj spertoj. D-ro Collinson ja jam estas konata al nia legantaro kiel esperantisto kaj kunlaboranto de nia gazeto. Pro tio mi ne citu liain vortojn, kiuj kompreneble estas tre favoraj por nia afero. (Cetere en la n-ro 21 de la iaro 1929 en „Heroldo de Esperanto“ troviĝas artikolo pri intervjuo kun prof-ro Collinson en kiu ĉi tiu raportas pri la komuna laboro kun s-ino Aliĉe V. Morris.) Sed mi permesas al mi, citi laŭvorte tutan parton el la parolado de prof-ro Sapir, kiu ankoraŭ antaŭ kelkaj jaroj estis kontraŭulo de la mondhelplingva ideo kaj 5” plag ŝanĝis epeo en tre rimarkinda maniero. Li diras:

— „Mi ne scias, a iu direkto la prezidanto volas instigi min; li j i multon. Sed mi elektos iom libervole la direkton de Zrvalko osa (eksterulo), kiu esperas, fariĝi interesita »insider« (interesulo) rilate la demandon de esploro de internacia lingvo. Mi diris »outsider«, ĉar mi kiel la plej multaj lingvistoj de pli aŭ malpli ortodoksa konvinko, pli aŭ malpli estis

88 l

inklina, la laboron rilate helplingvon — aŭ pli bone dirite — la laboron rilate

internacian helplingvon rigardi kiel ion, kio intencas forigi la naturajn lingvojn, sed mi rapidas aldoni, ke mi elfundamente ŝanĝis mian opinion rilate tiun aferon.

„Kio estas la kaŭzo, ke la lingvistoj tiel hezitas, dediĉi sin mem al la laboro por internacia helplingvo? Miaopinie ekzistas tre multaj kaŭzoj, pro kiuj ili devus aplaŭdi tian specon da laboro. Cetere la ideo de internacia lingvo ne estas nova. Dum la mezepoko kaj dum la komencanta moderna tempo la latina lingvo por ĉiuj intencoj kaj celoj estis la internacia lingvo de pensado, kaj ankoraŭ ekzistas kelkiui, kiuj deziras, revivigi la uzadon de l’ Latino en ĉi tiu senco. Mi riskas esprimi la supozon, ke la kialo, pro kiu internacia lingvo hodiaŭ ŝainas al multaj lingvistoj tiel nediskutebla, ne baziĝas sur tio, ke ĝi estas io relative nova en la historio de l!” pensado. llia indiferenteco ŝainas multe pli baziĝi sur diversai specoj de romantikaj vidpunktoj, kiuj ekestis ĉirkaŭ la fino de l’ 18. kaj la komenco de l” 19. jarcentoj, — kaj rilate ĉi tiun punkton ni eble pli malprogresis ol progresis. Oni rigardis lingvon kiel ion similan al arbo, kiu kreskas sen helpo de homoj, kaj kiu ne povas esti kulturata, se oni ne volas malhelpi ĝian kreskadon. Tio estis tre interesa metaforo, sed mi opinias, ke ni nun devas pagi punmonon per la malfacileco, kiu ekestas, se ni volas konvinki aliajn personojn, ke internacia lingvo povas esti konstruata. Ĉiukaze mi mem treege estis sub la influo de ĉi tiu maltrafa metaforo kaj mi nun klopodas, liberigi min de ĝi.

„Ŝajnas al mi, ke la entuziasmuloj por internacia lingvo estas pravaj, kiam ili akcentas unu punkton, nome tiun, ke ili batalas por la helpa karaktero de a lingvo. Tio devus senvalorigi la kontraŭajn argumentojn. Helpa lingvo tute ne postulas superecon SuDEer aliaj lingvoj kaj tute ne volas detronigi aliain lingvojn pro sia simpleco aŭ iu ajn alia kialo.

„Nu, estas tre interese, noti ke en la modernaj psikologio kaj filozofio la demando pri lingvo fariĝis pli grava, ol iam antaŭe. Alivorte, la filozofo estas devigita pli severe, ol iam antaŭe, esplori la instrumenton, kiun li uzas.

– Evidente li neniam faris tion en sufiĉa grado.“ —

x LI

La raporto pri la jara kunveno finiĝas per la raporto de s-ro Herbert N. Shenton pri CSR. Bedaŭrinde mi ne povas priparoli la tutan raporton pli detale, sed mi esperas, ke jam mia mallonga ekstrakto el ĝi donos al nia IPR-legantaro tri gravajn impresojn:

IALA laboras laŭ tute klaraj kaj celkonsciaj planoj —

Ĝia admirinda, diligenta, energia laboro devas fariĝi modela ankaŭ por la laboro de la esperantistaro, kiu neniam sukcesos, se ĝi ne estos simile fundamentita sur detalaj sciencaj laboroj kaj esploroj kaj i.a. ankaŭ precipe sur precizaj statistikaj rezultatoj —

Ni, esperantistoj, kaj speciale nia tutmonda kolegaro, devas esti tre dankaj al IALA pro ĝiai esploroj kaj pro ĝia intereso por la mondhelplingvo, kaj ni devas fari ĉion, por subteni ĝin per nia laboro!

89

— paĝo 9 de la PDF —

Esperanto

en Pedago$iaj Kongresoj?

IPR de la unua kajero 1929 ĝis la hodiaŭa detale kai regule informis sian legantaron pri la rolo, kiun povos havi Esperanto en la grandaj internaciaj pzdagogiaj kongresoj de Ĝenevo kaj H:!- singor. Kaj niaj legantoj klare ekkonos la gravecon de la nuna situacio kaj la bonŝancojn por Esperanto. Mi eĉ pretendas nomi tiun situacion, kiam pedagogiaj internaciaj kongresoj provas kaj deziras uzi Esperanton, historia momento por la Esperanto-movado.

La tasko de la Esperantistoj, speciale de la instruistoj, en tiu historia momento ne estas, stari malproksime en Budapest (UEA-kongreso) aŭ en Leipzig (SAT-kongreso) kaj konfidi al la hazardo la evoluon de nia afero en la pedagogiaj rondoj. Se ni kondutas tiel, ni pruvas, ke ni bonege povas skribj en niaj gazetoj propagando-frazoin pri la neceseco de Esperanto por internaciaj kongresoi, sed ne estas maturaj, kompreni aŭ eĉ plenumi la postulojn de la nuna situacio: Helpi per plej vigla praktika kunlaboro en diskutado kaj tradukado, ke la kongresoj efektivigas la intencatan uzon de Esperanto.

Antaŭ du jaroj TAGE ricevis riproĉoin, kiam ni proklamis la intencon, kongresi kun pedagogiaj asocioj kaj ne kun UEA, Hodiaŭ ICK alvokas la instruistojn, partopreni la kongresojn en Ĝenevo aŭ Helsingor, rezignante ilian partoprenon en Budapest. Hereze mi eĉ opinias, ke la Esperantistoj (SAT kaj UEA) atentu por siaj jarkongresoj la kongresojn de internaciaj fakaj aŭ politikaj aŭ sindikataj — ne nur pedagogiaj — asocioj. Kiel demonstrativan ekzemplon mi mencias la kongreson de la Internacia Socialista Junularo en Wien, kiu projektas internacian manifestacion por Esperanto.

Oni kontraŭdiris al niaj klopodoj por Helsingor kai Ĝenevo: „Jam sufiĉe

90

multaj asocioj rezoluciis por Esperanto. Kio estas la efiko de tiuj rezolucioj? Ni ne bezonas pluajn.“ En Helsingor kaj Ĝenevo ni ne volas kunlabori por atingi iun rezolucion por Esperanto, sed por helpi jam apliki ĝin en tradukoj kaj paroladoj. Se en unu aŭ ambaŭ kongresoj sufiĉe multaj Esperantistoj kun sukceso efektivigos tiun aplikon de Esperanto, oni ne rezolucios por Esperanto, sed decidos, apliki ĝin ankaŭ en la venontaj kongresoj. Kaj iom post iom la kongresoj okazos tute en Esperanto.

Ĉu tiu mia kalkulo estas iluzia, utopia?

Ĉu la propagandistoj dum multaj jaroj povos atingi aŭ esperi iun pli grandan aŭ nur similan decidan sukceson en la Esperanto-movado?

Bonaj spertoj en la kongresoj Ĝenevo kaj Helsingor ankaŭ efikos en la aliaj instruistaj internaciaj asocioj: Internacio de Eduklaboristoj kaj Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj. Kiu konas la indiferentecon, la mokadon kaj eĉ la antipation de instruistoj kontraŭ la Esperanto-movado, konsideros tre necesa kaj valora la aplikon de Esperanto en fakkongresoj de internaciaj instruistaj asocioj.

Sed tiu apliko mur okazos kaj funkcios kun sukceso, se mi Esperantistoj kunagas, Neniu diru, ke faros aliaj sian devon. Ĉiu respondecas pri progreso kaj stagnacio.

Ĉu la pedagogiaj kongresoj diru: „Ni volis uzi Esperanton, sed ni ne trovis la helpon de la Esperantistoj!“ ?

En tiu speciala, eksterordinara, escepta situacio ankaŭ la SAT-edukistoj devas disponigi siajn fortojn al la bezonoj de la kongresoj em Ĝenevo kaj Helsing0r.

Do per via kunlaboro zorgu, ke la demandsigno post la surskribo de tiu artikolo fariĝu simpla punkto!

Kiu volas partopreni, skribu al M. Goldberg, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig.

Kongreso cn Helsin$0r.

Gravan ŝanĝon en la programo de la kongreso kai projekton por la Esperantistaro tre ĝojigan anoncas la lasta letero de la organiza sekretariino, sinjorino Soper-London, al TAGE:

„Ree rilatante al nia korespondado pri Esperanto-tradukantoj en nia konferenco en Helsingor ni informas vin, ke nia nuna plano estas, okazigi du prelegojn ĉiun matenon, unu tuj sekvanta la alian. Tio estas granda ŝanĝo de nia antaŭa plano, laŭ kiu devis okazi du prelegoj samtempe. En tiu cirkonstanco ne estos tempo por iuj tradukoj de ĉiuj ĉefprelegoj. Tial mi opinias plej bona, havi resumon de ĉiu el tiuj prelegoj presitan en Esperanto kaj vendatan al la membroj.

Ĉu vi povas helpi al ni per tradukoj de tiuj prelegoj en Esperanton? Ni eble povas trovi amikojn en Anglujo, kiuj volas traduki el angla lingvo en Esperanton. Sed ĉu vi povas helpi, trovi tradukantojn por la francaj kaj germanaj tekstoj? Estus me pli ol tri aŭ kvar germanaj kaj tri aŭ kvar francaj. Ni eble povas demandi la Danan Esperanto-Societon, zorgi por la skandinavaj tekstoj.

Ni havos — kompreneble — laŭvortajn Esperanto-tradukoin en la grupoj (posttagmeze), sed mi povas diri, ke ni trovos sufiĉan helpon por tio inter niaj membroi, sen komisii vin, sendi specialain tradukantojn.“

Ni tuj promesis al s-ino Soper, fari tiuin Esperanto-resumoin, kaj nomis la gekolegojn, kiuj bonvolas surpreni tiujn tradukojn. Ni petos la Internacian Laborrondon, kolekti la Esperanto-resumojn em speciala broŝuro, Tiumaniere TAGE havos unikan verkon: la unuan, kiun eldonis me-esperantista internacia faka ligo en Esperanto.

Ni invitas la Esperanto – instruistojn kaj speciale atentigas vin pri la posttagmezaj grupaj laboroj, en kiuj servos Esperanto.

La Dana Esperanto-Asocio kaj la Esp.- Asocio de Danaj Instruistoj komisiis sinjorinon M. Noll, Kopenhago, Fredericiagade 6, la Sveda Instruista Esp.- Federacio profesoron Nils Nordlund- Kristianstad, preni sur sin aranĝon por la kongreso.

Ni Esperantistoj certe havos okazon kaj pro la laboro dum la kongreso la devon, fari Esp.-kunsidoin. Tion do aranĝu siniorino Noll kai prof. Nordlund.

La Svedaj Esp.-instruistoj antaŭ la kongreso aranĝos Ĉe-kursoin, gvidotajn de s-ro Morariu, 26. Julio ĝis 7. Aŭg. en Helsingborg, kontraŭe de Helsingor, se sufiĉa nombro anoncas sin. Malkara loĝejo kaj manĝejo ekzistas, Poste estas aranĝataj kunvenoj por ĉiulandaj Esperantistoj 8. ĝis 21. Aŭgusto, ankaŭ por revenantoj el Budapest. La Ĉe-kurso kostos 10 kr., kostoj por la dusemajna fakkunveno eble povas esti evitataj, por ne troŝarĝi la vizitantojn de Helsingor.

Bonvolu tuj anonci vian partoprenon en la kurso aŭ en la dusemajna Esp.- kunveno al F-ino Ebba Anderssen, S6- dergatan 21, Helsingborg, Svedujo.

Venu al Genĉve

al la Kongreso de „Mondfederacio de Edukaj Asocioj“!

(25. Julio — 4. Aŭgusto 1929).

Mi jam en tri artikoloj en nia gazeto atentigis pri la graveco de la kongreso en Genĉve. Ĝi domos al ni okazon, tre efike propagandi nian aferon antaŭ publiko kolegara el ĉiuj landoj. Se ni ne eluzos ĉi tiun, ni verŝajne ne baldaŭ havos simile bonan okazon.

Estas nepre necese, ke nia afero dum la kongreso estu reprezentata minimume per unu aŭ du lertaj esperantistaj kolegoj el ĉiuj eŭropaj landoj. Ĝis nun mi nur el 3 landoj ricevis sciigon pri partopreno. Estas ia malnova sperto, ke ku-

91

— paĝo 10 de la PDF —

time niaj samideanoj anoncas sin por la kongresoj kaj venos al ili nur en la lasta momento; sed ĉi tiu kutimo, kiu jam ofte malhelpis la aranĝojn de niaj esperantistaj kongresoj, estu fOrigata por la neesperantista internacia kongreso en Genĉve, kiu donas al ni la deziritan okazon, uzi nian lingvon antaŭ neesperantista internacia publiko, Niaj gekolegoj decidos pri sia partopreno laŭ tio, ĉu venos ankoraŭ gekolegoj el aliai landoi, sed se ĉiuj atendas, ĝis aliaj estos anoncintaj Sin, tiam neniu sin anoncas.

Mi lastioje petas la gekolegojn, kiuj intencas viziti la kongreson en Genĉve, kie] eble plej baldaŭ sciigi min pri tio, por ke mi povu informi kolegojn, kiui demandas pri la partopreno de aliaj kaj por ke mi povu anonci ilin en la kongresurbo.

D-ro Dietterle, Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko. =

La kongreso de la World Federation of Education Associations (Mondfederacio de Edukaj Asocioj) en Genĉve

25. de Julio ĝis 3. de Aŭgusto.

El la nova „Bulteno“, en kiu la prezidanto de la World Fe- „deration, S-ro Augustus O. Thomas, parolas pri la planoj por Genĉve, mi tradukis liain vortojn, kiuj certe estos interesaj por niaj legantoj.

M. Moelke, sekr, de „Kunlaborado“.

Dum la tempo de 25. de Julio ĝis 3. de Aŭgusto Genĉve en Svisujo estos la „Mekka“ por miloj da instruistoj el ĉiuj partoj de la mondo. Tie spertaj edukistoj ĉiuspecaj havos okazon, renkonti siajn kolegojn, diskuti kun ili problemojn kaj havigi al si interrilatojn, kiuj kaj por

ili mem kaj en pli vasta senco estos de daŭra valoro por niaj kunhomoj.

Planoj estas farataj por la progresigo de la ĉeestantoj kaj por tre ampleksa diskutado pri aferoj, kiuj rilatas principajn demandojn de la estonta homara bonstato. La simetria evoluo de komerconegocoj, politika regado kaj sociaj institucioj devas esti bazigita sur la edukofundamento, ĉar la estonteco formiĝos laŭ la eduko de l’ infanoj de la tuta mondo. D-ro P. W.Kuo diris en la memorinda unua konferenco, kiu 1923 okazis en San Francisko: „Oni diris al ni, ke mi ne povus kunveni, ke ni estus tro implikitaj en antaŭjuĝoj, sed ni montris al la mondo, ke ni povas flankenigi niajn antaŭjuĝojn, dum kiam ni solvas niajn problemojn.“

Harmonia mondo estas celo tre kore dezirinda. Eble ĝi estas la plej grava problemo de l’ mondo, La „Mondfederacio“ prenis sur sin la taskon, unuigi la edukajn fortojn de la mondo per la propono de internaciaj komprenemo kaj bona volo. Ĉiuj partoj de la programo rilatos ĉi tiun temon.

Multaj viroj kaj virinoi, havantaj internacian famon kaj jam farintaj internaciajn servoin, aperos sur la programo; inter ili D-ro Alfred Zimmern, unu el la gvidantaj eŭropaj edukistoj kaj gvidanto de la eduka laboro de la Ligo de Nacioj, s-ro Gilbert Murray, prezidanto de la komisiono por Intelekta Kunlaborado, s-ro M. Albert Thomas, direktoro de l” Internacia Laboroficejo kaj s-ino Mac- Kenzie, kiu distingiĝis per sia eduka laboro en Skotlando.

El la interesaj okazontaĵoj de la Ĝeneva Kongreso mi citu: la feston ĉe M. Jaques- Dalcroze, la ekspozicion de pedagogia materialo kaj de plej ŝatataj porinfana? libroj el ĉiuj landoj, la Herman-Jordan komisionojn, specialajn akceptojn kaj la Svisan nacian festotagon.

Oni jam zorgis pri tradukantoj, por ke ĉiu havu la okazon, paroli kaj kompreni, kion parolos aliaj. La Internacia Oficejo

‘

por Edukado faros ĉion, por agrabligi la restadon de ĉiuj kongresanoj. Ĉi tiu kvara kongreso de la „World Federation“ kaj la tria dujara kunveno de nia organizacio kapablos, prezenti al la mondo definitivan materialon kaj planojn utilajn por la ĉiulandaj lernejoj. La delegitoj havos ankaŭ la okazon, konatiĝi kun la laboro de la Ligo de Nacioj kai kun la spirito de la granda internacia urbo, en kiu ni restados,

Ĉiu ĉeestanto devus senti tion sia devo, ne mur ricevi certan profiton el la kongreso, sed ankaŭ mem kontribui ion, Ni esperas, ke ĉiu, kiu prezentos iun ajn ideon, ankaŭ ellaboros kaj transdonos ĝin al la ĉefsekretario, s-ro C.H. Williams, kiu zorgos, ke la manuskriptoj estu presotaj por la aktoj. Ni deziras prezenti en la plej perfekta formo la valorajn pensojn kaj la materialon de tiui, kiuj volos progresigi nian aferon.

Sub la prezentotaj programoj la organizacioj de l’ eŭropa kontinento kaj de la sudamerikaj landoj skribu la nomojn de siaj delegitoj rekte al fraŭlino Constance Morley, de la Internacia Oficejo por Edukado, kiu estas samtempe kongresa sekretariino. La Unuiĝintaj Ŝtatoj, Anglujo, Irlando, Skotlando, Kanado, Japanuio, Ĉinujo kaj Hinduio sendu la nomojn de siaj delegitoj kolektitan al la sama adreso, por plitaciligi la laboron de la loka komitato por la elekto de taŭgai loĝejoj por la delegitoj.

Mi ne povas fini ĉi tiun malgrandan raporton, ne direktante la atenton de ĉiuj nacioj al ĉi tiu granda kunveno en Geneve. Kunvenigu la edukistoin de la mondo kaj prezentigu detalajn programojn pri iliaj intencoj — kai ni povos esperi je harmonia mondo morgaŭa.

Germana Instruista Kunveno en Dresden 1929.

La 22-an kaj 23-an de Majo 1929 kuniĝis en Dresden 8400 germanaj geinstru-

istoj, en la granda Germana Instruistkunveno.

La delegitarkunveno

de Deutscher Lehrerverein (Germana Instruistunuiĝo) pritraktis antaŭ la granda kunveno la demandojn pri

porinstruista instruado, privataj lernejoj, konkordato,

senoficaj geinstruistoj,

La rezolucioj koncernantaj tiuin aferojn postulas regnoleĝon pri porinstruista instruado laŭkonstitucia (unueca universitata instruado porinstruista),

regnoleĝon pri forigo de privataj lern= eioj (laŭ leĝo de 1920 lasta templimo de forigo -estis la 31-a de Marto 1929 — tamen la privataj lernejoj ĝis nun ne estas forigitaj).

Rilate al konkordatoj energia proponanto postulis rezolucion malaprobantan ĉiun konkordaton, ankaŭ se ĉi tiu ne tuŝas lernejain aferojn, sed la delegitaro akceptis rezolucion, kiu malaprobis nur konkordaton enhavantan ordojn prilernejajn. ;

Rilate al enoficigo de iuninstruistoj la Germana Instruistunuiĝo devis konstati, ke estas ankoraŭ nuntempe multaj miloj da katolikaj geinstruistoj, kiuj finis la porinstruistan lernadon antaŭ dek iaroj kaj ĝis nun ne enoficiĝis. La delegitarkunveno postulas denove de la regno monsubtenon por la senoficuloj.

En 1930 okazas en Kassel delegitarkunveno, kiu pritraktos la temoin: Unuecigo de regno kaj lerneio. Popola kai porprofesia lernejoj.

En 1931 okazos en Frankfurt/Main ĝenerala Instruistkunveno, kiu pritraktos la temojn: Unueco de germana klerigo. —

“Mondpercepto, edukado kaj lernejo.

La Instruistkunveno.

Unua tago: Ekonomio kai lernejo. Rezolucio: La ŝtato kiel leĝa organo de la popola

. tutaĵo devas malcedi la direktadon kaj

95

— paĝo 11 de la PDF —

lastan decideblon en la eduko de la nova generacio ankaŭ al la reprezentantoj de la ekonomio. Ĝi devas energie rebati ĉiuin atakojn de „ekonomikapitanoj“, kiuj volas adapti la edukadon al siaj egoistaj intencoj.

Konforme al la konstitucileĝo la germana iunularo devas esti edukata al moraleco, ŝtatana lojaleco, persona kaj -profesia bontaŭgecoj, ne partie al la ekonomiaj celoj aŭ laŭ la principoj de iu ekonomia tendenco.

La ekonomio havas la devon prizorgi la necesain rimedojn al la zorgado pri spirita kulturo, precipe al laŭcela organizo de popollernejo kaj al laŭkonstitucia instruado porinstruista. La pedagogio starigas la principojn decidigain pri la interna organizo de la instruado,, sed ĝi ne ignoros la necesecon interne de la tuta eduka laboro igi la iunularon bontaŭga al la plenumo de taskoj en la servo de la ekonomio.

Dua tago: Interŝtatana kaj interpopola repaciĝoj.

Antaŭ la granuega parolado de la sekretario de Germana Instruistunuiĝo Raeppel, salutis la kunvenintaron sub tondra aplaŭdo la prezidanto de la angla National Union of Teachers, C.W. Cowen, la reprezentanto de la franca Syndicat National, Louis Dumas kaj la prezidanto de la nederlanda Nederlandsch Onderwiizers Genootschap, De Vries.

Rezolucio: La Germana Instruistunuiĝo rigardas la popolŝtaton formo de ŝtata kunvivo, kiu garantias al ĉiuj ŝtatanoj la partoprenon ĉe la efektivigado de iliaj politikaj, sociaj kaj ekonomiaj planoj. Tial ĝi postulas, ke la publika ŝtata lernejaro elkresku el la ideo de la popolŝtato. Ĝi ne konsentas la disigon de lernejanoj laŭ posedaĵo,mondpercepto kaj religia konfeso ‘ Ĝi pledas por unueca kaj organe formita lernejaro, kiu havigas al ĉiu la klerigon, kiu konformas al liaj talentoj. La lernejo ne devas miksi sin en la sociajn kaj politikain batalojn de la diversaj po-

94

polgrupoi, sed ĝi devas kulturi la sentojn de la pacemo kai interkompreniĝo, por ke la antagonismo de opinioj ne detruu la popolan unuecon.

Same la Germana Instruistunuiĝo konfesas havi kiel idealon la penson pri paca kunvivo de ĉiui popoloj sur la bazo de la juro, kiu devas esti garantiata konvencie ekskludante ĉiujn perfortajn agojn. La popollerneio sukcesigas la interpopolan repaciĝon akcentante la sentojn de la iusto per interŝanĝo de geinstruistoj kaj gelernantoj, esploro de la lerneiaj libroj kaj ĉiuj alie bontaŭgaj antaŭzorgoj, kiuj povas prepari daŭran mondpacon.

La Germana Instruistunuiĝo alvokas ĉiujn edukistoin kaj pacemulojn en ĉiuj landoj por komune labori al estigo de mondordo paca kaj iusta.

Krom tiu rezolucio estas akceptita grava propono al Esperanto, propono preparita de Esperanto-Asocio de Germanaj Instruistoj.

Unu el la plej grandaj instruistasocioj de la mondo atestas la valoron porpacan de mondhelplingvo; ĝi rezolucias:

Subtenendaj estas ĉiuj klopodoj, kiuj celas la disvastigon de mondhe’plingvo interne de la geinstruistaj kaj gelernantaj rondoj.

En la oficialajn presaĵojn de la kongreso estis enigitaj flugfolio: „Mondrepacigo, internacivivo — kaj la lingvo?“ kaj flugfolio: „Pri Esperanto“.

Ĉefkunveno de la Esperanto-Asocio de Germanaj Instruistoj

okazis interne de la Germana Instruistkunveno la 22-an de Maio en la Instruistunuiĝa Domo en Dresden. Ĉeestis krom honorai gastoj ĉ. 100 personoj, La tagordo enhavis krom detala debato pri la ĉefa temo de la granda instruistkunveno ĝenerala: Popolrepaciĝo, du paroladojn.

La prezidanto Schneller-Leipzig priparolis la temon: Lernejo, mondpaco, mondlingvo, Li montris la gravan rolon, kiun Esperanto ludas ĉe la porpaca laboro. Kolego Degen-Leipzig parolis pri

Esperanto en la lernejo. Li prezentis al la ĉeestantaro bildon de la evoluo de la Esp.-movado dum la lastaj dudek jaroj. La tiaman mokon de gekolegoj anstataŭas hodiaŭ aprobo, multe da aŭtoritatoj tiam ironie rifuzintaj hodiaŭ faras amikan subtenon. La geinstruista Esperantistaro estas organizanta sin, havas sian propran fakorganon. En 51 landoj anoncas sin kiel Esperantistojn 4200 geinstruistoj, anoncas sin en 34 ŝtatoj 800 lernejoj, kiuj instruas Esperanton (IALA-statistiko). La grandaj instruistinternacioj estas rezoluciantaj pri provoj kaj esploroj farotai rilate la uzadon de mondhelplingvo,

Pro sukcesigo de la Esp.-instruado lerneja nova lernlibro anstataŭonta la libron de Streidt estos verkata nome de la Esp.-Asocio de Germanaj Instruistoj de kolego Degen-Leipzig.

La ĝisnuna estraro de la asocio estas reelektita. Schneller-Leipzig.

Pri novaĵo en lerneja laboro en $oveia lĉrnejaro.

En 1929 nia lernejo provas novan vojon en sia antaŭenirado.

Soveta registaro nunjare elĵetis devizon „Suprenleviĝo de rikolteco de niaj kampoj je 35969 dum 5-iara templimo“. Tiu daŭra entrepreno estas sekvo de grena krizo en USSR dum lastaj jaroj. Tiu tasko nuntempe penetras cerbojn de ĉiuj sovet-organizaĵoj, sciencaj societoj, kulturklerigaj oficejoj kaj simple kleraj homoj. Dum tri lastaj jaroj soveta socio ne havis pli grandan taskon ol tiu. Oni turnis atenton al agronomio, agronomo kaj kamparana lerneio.

Lernejoj travivas nun agrokulturan revolucion. Oni okazigas multajn konferencojn, kunvenojn de ĉiufakaj instruistoj, sur kies tagordo ĉiam estas gravega demando pri agronomizo de nia lernejo. Kiamaniere tiu agronomizo estas realigata?

1. Ĉiu vilaĝa lernejo enkondukos en sian laran laborplanon specialan temon (komplekson) „Suprenleviĝo de rikolto en nia vilaĝo“. Por bone tralabori ĉi tiun temon, ĉiu lernejo devas trastudi lokan kamparan mastrumon, trovi ĝiajn malfortain flankojn, konstati ĝiajn perspektivojn, kaj sur bazo de tiu studado plani siain taskoin kaj celi ilin plenumi, por ke post 5-jara templimo rikolteco de kampoj, legomplantejoj, ĝardenoj ktp. en tiu aŭ alia loko suprenleviĝu je 3599. Ĉi tiu laboro de lernejo devas moviĝi samtempe kun simila laboro de ĉiuj vilaĝoj. Devas esti unu plano, unu konsento kaj unu volo,

2. Ĉiu lerneio, kiu ankoraŭ ne havas terpecon por agrolaboro devas ricevi ĝin en plej malgranda tempo.

3. Estas necese aranĝi somerajn laborojn de lernantoj en apudlerneja terpeco (t.n. somera lernejo).

Mi projektas jenon en mia lernejo vilaĝa dum printempo 1929:

1. Prilabori kun lernantoj agronomiain demandojn pri sortimento de cerealsemoi kaj partopreni en tiu laboro en vilaĝo; pri altkvalitaj semoi, pri frua plugado de kampo, ktp.

2. Sur apudlerneia terpeco aranĝi fruktarban lernejeton, por disvastigi inter vilaĝanoj pli bonajn specojn da ĝardenarboj.

3. Aranĝi bedaron por novaj specoj de legomplantejoj kaj disvastigi ĉi tiujn specojn per lernantoj inter vilaĝanaj familioj.

4, Aranĝi eksperimento-semadon de altkvalita sunfloro sur terpeco (nia ĉefa kreskaĵo).

5. Aranĝi eksperimenton kun aplikado de kemiaj sterkoj (en Rusio malofte oni uzas ilin),

6. Aranĝi per fortoj de lernejo esploradon de ekĝermeco de niaj cerealsemoj por tuta vilaĝo.

7. Laŭ tiuj laboroj, mi aranĝos multain klarigojn en kunvenoj de gepatroj kai vilaĝanoj. A.B. Ŝatalov. (El TEPS.)

95

— paĝo 12 de la PDF —

Novaĵo pri Kongreso Budapest.

S-ro Andreo Ĉe skribas al ni:

„Mi havas la plezuron, komuniki al TAGE gravan sukceson: La urbestraro de Budapest aranĝos internacian Esperanto-kurson por geinstruistoj. Aranĝos la Budapeŝta Pedagogia Seminario, kaj la urbo per subvencio gastigos la kursanojn: 30 gekursanoj estos senpage en Budapeŝto dum la tuta kurso: 22. Julio ĝis 2. Aŭgusto.

Kompreneble ni tute ne volas per nia kurso malutili al via varbado por la Ĝeneva instruista kongreso, kaj mi esperas, ke tio tute ne okazos. Ekzistas ja tiom da centoj da esperantistaj geinstruistoj. Kaj krome nia kurso estos farata ĉefe por ne-esperantistaj geinstruistoj.“

Imiiu, instruistoj!

Granda lernejpalaco en antaŭurbo de l rejnlanda metropolo. Multajn similajn vi povas trovi en la urbego Kŭln. Kun aro da gekolegoj tie instruadas rektoro Simons jam de multaj jaroj je plena kontento kaj aprobo de kritikema estraro. Neniel eksterordinara fakto! Sed tamen, io eksterordinara okazas ĉiun tagon en la klaso de rektoro Simons, io, pri kio la gekolegoj parte ridetas, parte grumblas pro malbone uzata tempo, parte diskutas pri la „tutcerta malsukceso“, io okazas, pri kio la estraro „oficiale“ ne scias, al kio ĝi almenaŭ oficiale ne donis la permeson: Sinjoro Simons instruas Esperanton.

Tre saĝe li scias aranĝi ĉi tiun instruadon, sen malutili la oficialajn fakojn, sen altiri la kritikon aŭ eĉ la malkontenton de l’ estraro: de ĉiu instruhoro li elŝparas kelkajn minutoin, ĉiun liberan kvaronan horon, ĉiun disponeblan minuton li uzas por Esperanto-instruado, por instigi kaj varmigi siajn knabojn por la granda ideo, paŝon post paŝo li enkondukas ilin en la

96

regulojn de l” gramatiko kaj tiamaniere li en la daŭro de nur du jaroj kapabligis ilin por sufiĉe perfekta uzado de la lingvo. „Multaj malmultoj estas unu multo“, li rifutas la dubemulojn, kiuj moke ridetas pri tia „pominuta“ instruado kaj „pokulera dono de l” Esperanto-medicino“. Sed kreskis la semeroj, maturiĝis la fruktoj, rekompenciĝis la penadoj de l’ instruisto kaj la fervoro de la lernantoj. Venu kun mi kaj mem aŭskultu!

La lasta lerntago antaŭ la ferioj, la antaŭlasta lerntago entute por la lernantoj de rektoro Simons, ĉar morgaŭ ili forlasos por ĉiam la lernejon, Kun alia samideano mi estis de ili invitita al Esperanto-festeto, kiun ili aranĝis je ĉi tiu okazo, „Sed ne diru ion al nia instruisto,“ petis la petoluloj, „ni volas lin surprizi.“

Esperanto-festo, mi pensis, aranĝita de dekkvarjaraj knaboj, sen ia fremda helpo, sen scio de l” instruisto? Nu, oni ja vidos.

La klaso nin atendas en la bele ornamita lernĉambrego. Ĝojo kaj atenta streĉo sur ĉiuj vizaĝoj, ĝoio precipe pro nia apero, pro tio, ke ni „plenkreskintaj esperantistoj“ honorigas la feston per nia partopreno.

„Ni komencu“, diras la instruisto, kiu nun estas informita pri la okazontaĵoj. La vorto sufiĉas. La flustrado ĉesas, momento de atenta silento kaj nun la unua surprizo.

„Ni volas preĝi en Esperanto.“

Klarvoĉe diras tion la instruisto kaj laŭte kaj devote eksonas la belaj vortoj de l” „Patro nia“ de kvardek junaj lipoj.

Ekstaras nun la juna festgvidanto. En perfekta Esperanto li bonvenigas nin, petas pardonon de l” instruisto pro la „revolucio“, ŝercdiras, ke por hodiaŭ la instruisto estas eksigita kaj deklaras la intencon kaj la sencon de l aranĝo. Kun granda entuziasmo oni nun kantas la Esperanto-himnon, sekvas deklamoj, kantoj kaj la tre bone verkita festparolado, en kiu la juna parolanto esprimas la dankon de la tuta klaso por la valora donacaĵo, kiun donis al ĝi la instruisto per la Es-

peranto-instruado. Kun ĝenerala aplaŭdo li petas, ke la instruisto ankaŭ estonte restu ilia gvidanto kaj helpanto en la Esperanto-movado. Kortuŝite la instruisto respondas kaj promesas ĉiun subtenon.

Ĉio, mi devas konfesi, ĉio ĝisdetale estis bone elpensita, preparita, aranĝita kaj prezentata en tre bona Esperanto. Oni nun ja povas pensi, ke tio estis nur la reprodukto de bone lernita parkeraĵo, sed, aŭdu, venas nun la dua surprizo: la diskutado pri la estonta Esperanto-vivo de l junaj knaboj. Ankaŭ nin ili petis partopreni. Alternis klarigoj, proponoj, demandoj, respondoj, kontraŭproponoj, same kiel en grava kunsido de plenaĝaj viroj, ĉio en bona ordo kaj en bona Esperanto. Tute serioze oni pritraktis la aferon.

Granda estis la entuziasmo de l’ iunaj samideanoj, granda ilia fiero, granda la ĝoio kaj la kontento ĉe instruisto, lernantoj kaj ne laste ĉe ni, la gastoj.

Jes, kun plena rajto diris mia kunulo: „Belajn horojn ni travivis, bonan memoron ni retenos por ĉi tiu Esperantoklaso; se estus tiel ĉie en la lando, tre baldaŭ la finvenko estus nia“.

Instruistoj, nun vi havas la parolon.

Chr. Thoma, Koln-Deutz.

Infernacia Junul-fendaro sur la kasielo Freusbur$

5—12 aŭgusto 1929.

Celo de la tendaro: Liberigo de la individuo de penoj kaj zorgoj de la ĉiutaga vivo. Trankviliĝo, pliklariĝo, ĝojo en la rondo de samideanoj. Plifortigo de la volo per ekzemplodonanta, laŭsenca, simpla, frateca kunvivado. “Komuneco trans la limoj de la grupoj, partioj kai landoj, ekkonante la komunajn taskoin en nacio kaj homaro, en pliprofundizita amo al homoj kaj naturo, en preparo de la estonta Mondligo de la Junularo.

Taga programo: 6 h. vekado; poste gimnastiko kaj bano.

8 h. matenmanĝo.

9—12 h. parolado, laborrondoj, diskutado.

12 h. tagmanĝo, poste libertempo.

15-19 h. sendeviga komuna vivado, migradoj.

18330 h. vespermanĝo, poste vespersoleno.

Post 21.30 h. trankvilo.

Loko: Junulara kastelo Freŭsburg, stacio Kirchen (fervoja linio Betzdorfi—Siegen—Hagen) aŭ Betzdorf (linio Koln– Betzdorf).

Dato: Alveno je la 5-a de aŭgusto, fino je la 12-a.

Partoprenantoj: Geiunuloj ĉiulandaj kaj pli aĝaj amikoj.

Lingvo: Nacia lingvo de la parolanto aŭ Esperanto. Traduko en Esperanton, aŭ germanan, anglan kaj francan lingvojn. Ĉiutaga Esperanto-leciono. troviĝos sur la programo.

Tendara kutimo: Sen alkoholo, tabako kaj viando. Ĉe gimnastiko kaj bano kostumo. j

Dormado: En simpla lito (matraco, kovriloj, kusenoj) en la dormoĉambrezoj de la kastelo („Jugendherberge“j. Laŭ deziro loĝigo en unuopaj ĉambroj privataj. Loko por tendoj.

Nutrado: Ĉiutage tri manĝoj el ia kastela kuirejo, Por tiui, kiuj preferas menmnutradon aŭ krudnutraĵon, vendejo kun fruktoj kaj plenvaloraj nutraĵoj. Komuna kuira servo sub fakula gvido. Kunportu manĝopoton ktp.!

Kostoj: Unufoja kotizo, 4 RM, dormado po nokto 0.55 RM (privata ĉambro 1.590 RM), nutrado po tago 2 RM.

Ekspozicio: En la kastelo troviĝos ekspozicio (vendejo) de vestoj kaj ŝuoj, keramiko, artaj objektoj, manfabrikitaj muzikinstrumentoj k. a., en la librovenejo estos elmetataj libroj kaj broŝuroj de la junulara kaj paca movado.

Kondiĉoj: Povas partopreni ĉiu, kiu havas la volon kaj disciplinon vivi en la komuneco de la tendaro. Aliĝo okazu

97

— paĝo 13 de la PDF —

laŭeble ĝis la 1-a de aŭgusto. Sendu ĉikunan aliĝilon, aldonante 1– RM en poŝtmarkoj (el eksterlando 4 Internaciajn Respondkuponojn). ;

Estraro: Jacques Demarquette, Hedwig Eichbauer, Paul Honigsheim.

Adresoj: por Germanuio: Ernestine Koch, Lorchhausen, Rheingau; por aliaj landoj: Hedwig Eichbauer, Hamm a. d. Sieg.

Sendstacio Leipzig-Dresden (MIRAG = Mitteldeutsche Rundfunk A.(G.).

D-ro Dietterle finos sian ciklon de paroladoj pri la temo: „Laboro kai ideoj de D-ro Zamenhof“ la 28-an de junio kaj poste, la 12-an de julio, je la kutima tempo, li parolos pri la venontaj internaciaj kongresoj de ĉi tiu somero.

Sekvos — dum kaj post la tempo de la diversaj kongresoj — paŭzo, MIRAG daŭrigos siajm Esperanto-prezentaĵojn, komencante la 23-an de aŭgusto novan ciklon, regule ĉiun dekkvaran tagon, (do: 23-an de aŭgusto, 6-an kaj 20-an de septembro, 4-an kaj 18-an de oktobro ktp.)

vendrede, je la 18.05—18.20 h.

“Inieresa eksperimento sur lingva kampo.

Ĉe la Komercista Esperanto-Asocio Dresden (Oficejo Radebeul) sciigo el Parizo estis alveninta, ke en Francuio ofte prospektoj kaij aliaj reklamiloj de Germanaj firmoj, inter ili ankaŭ kelkaj, Dresdenaj, estas disdonataj, kiuj estas verkitaj franclingve tiel malperfekte, ke ili efikas ridige kaj parte estas nekompreneblaj por la fakulo, Por atingi propagandan efikon estas rekomendinde, ke tiaj reklamiloj destinitaj por certaj fakoj kaj profesiaj specoj estu farataj en la lando mem, se eble per helpo de fakuloj. Nun la Komercista Esperanto-Asocio organizis senperan traduko-servon kune kun la societo „Esperanto et Commerce“,

98

Parizo, kiu interrilatas kun la Pariza Foiro. Prove sufiĉe longa ekonomia raporto kun malfacila teksto tiuvoie estas esperantigita kaj de la Parizaj esperantistoj tradukita el Esperanto francen. Rezultis ĉe la komparo kun la germana teksto, ke la franca traduko estis tute laŭsenca kaj laŭvorta. Je la sama maniero la supre nomita asocio povas pretigi tradukaĵoin el 45 naciaj lingvoj — evidenta pruvo de la utileco de Esperanto por la komercisto.

Gekoleĝoj, atentu!

En la bela urbo Dresden okazos je Pentekosto 1930 la 19-a Germana Esperanto- Kongreso.

En ĝia kadro estos aranĝataj kunvenoj de la Germana kaj Saksa Esp.-instruistaro, tiel ke por ĉiuj gekolegoj germanaj kiel alinaciaj la vizito estos interesa. Sed plej valora fariĝos la vizito de Dresden kun ĝia kongreso pro tio, ke la kongreso okazos en la Internacia Ekspozicio de Higieno, efektiva mondekspozicio de ĉio, kio rilatas al la higieno de la homo kaj de ĝia ĉirkaŭaĵo, ke ĝi donos okazon por vizito de la nova Germana Higieno-Muzeo, kaj de la aliaj gravegaj Dresdenaj vidindaĵoj kaj por ekskursoj en la belegain montar-regionojn ĉirkaŭ la saksa ĉefurbo. Do ĉiu, kiu iel povas ebligi tion, anoncu sin plej baldaŭ por tiu ĉi kongreso kaj sendu la kotizon de 6 RM al la LKK, Dresden-A., Waisenhausstr. 20. Atentu, ke la unuaj cent aliĝantoj ricevos artan memoraĵon pri la kongresurbo, kai ke jam antaŭ la dissendo de la aliĝiloj anoncis sin sufiĉa nombro de kongresanoj — do ne perdu tempon! Venu Dresdenon — koran bonvenon!

Raporto pri IPR kaj TAGE 1929.

Por ke la gekolegoj kunvenantaj en la internaciaj kongresoj Ĝenevo, Helsingŭr, Budapest kaj Leipzig havu eblecon, dis-

LI

kuti kaj kritiki la administradon de IPR kaj TAGE, ni prezentas al la legantaro mallongan raporton pri 1928.

La kaslibro, reviziita de la grupo Leipzig, montras elspezon de 3451,45 RM kaj enspezon de 3584,98 RM, do kasenhavon de 133,553 RM.

Kiel malprecize Esperantistoj plenumas siain devoin, montras la fakto, ke hodiaŭ ankoraŭ ne estas pagitaj ĉiuj abonoj al IPR por 1928. La grupo Leningrad-Sovetio eĉ ankoraŭ ŝuldas 46,53 rbl. = 93 RM el la jaroj 1926 kaj 1927! (Mi tre akre riproĉis al tiu grupo. Tri diversaj sekretarioj promesis sendi la monon kai eĉ mendis novajn abonojn. Sed ĉiam post tiuj promesoj ĉesis la interrilatoj. La lasta promeso de k-do Efiŝev de 26.9. 1928 ankoraŭ atendas sian plenumon kaj mia pk. de 1. 10, lian respondon!)

1928 ni presigis 176 paĝojn (inkl. la kovrilpaĝoin) en 7 kajeroj por 2341,97 RM, 9000 kovertoj (por ekspedado). kostis 11080 RM, poŝt-elspezoj 495,57 RM, du skribmaŝinoj (redaktoro kaj administranto) 280 RM, flugfolioj 92,64 RM, diversaĵo 130, 47 RM.

En la enspezoj troviĝas jenaj eksterordinaraj sumoj: 500 RM de IALA-Kunlaborado por la speciala IALA-kajero 4/5, kiu eliris en kvanto de 4000 ekzempleroj, 353 RM de Internacia Eduka Oficeio por la speciala n-ro 8, 336 RM de la redakcio de Vojo de Klerigo por ekspedo de la resumfolio (en la jaroj 1926 ĝis 1928), 186,50 RM de IALA por 450 ekzempleroj de n-ro 4/5, 50 RM de Kongreso Leipzig de Internacio de Eduklaboristoj por tradukoj kaj elspezoj por la Internacia Ekspozicio, 50 RM por peritaj libroj, sume: 1475 RM. Per abonkotizoj ni enspezis 2110 RM. Laŭ la stato de 800 abonantoj (anoncita en n-ro 11/12) niaj enspezoj per kotizoj devus esti 2400 RM. El la diferenco montriĝas parte, ke mankas ankoraŭ kelkaj pagoj, kaj aliparte la diferenco klariĝas el tio, ke ĉiuj negermanaj asocioj kai agentoj ĝuas rabaton

de 10 aŭ 2096 por iliaj elspezoj. La ekstergermanaj asocioj konsideru, ke la granda germana asocio kun ĉ. 500 membroj prenas neniun rabaton, sed pagas plenan abonon. Por la specialaj asocioj laboroj ĝi postulas kaj ricevas de siai nombroj unu pluan markon. Estas dezirinde, ke la ne-germanaj asocioj io:a post iom ŝĵortiĝu, rezignu la esceptan preferan rabaton kaj pagu kiel la germana la plenan abonon.

Pro la sama diverseco inter pagoj de ne-germanaj kaj germanaj abonantoj ni ne plu postulas specialan kotizon por TAGE. La TAGE-kotizo siatempe ĉiam devis esti uzata por la gazeto. Do la germanoj, kiuj. laŭ sia statuto estis ĉiuj membroj de TAGE, pagis efektive 3 RM por la gazeto, kaj multaj ne-germanoj, kiuj ne aliĝis al TAGE, nur 250 RM, post rabato eble eĉ nur 2 RM!” Bedaŭrinde estas malfacile, denove postuli 1 RM por TAGE krom la abono de 3 RM. Sed post plia kresko kaj firmiĝo de IPR tion ni devas fari. Tiam estos membro-abonantoj, nur-abonantoj kaj nur-membroj. Hodiaŭ TAGE ja nur estas alia nomo de la IPR-abonantaro! Sed estas kelkaj SAT-instruistoj, kiuj volas esti abonantoj de IPR, sed ne membroj de TAGE, ĉar TAGE laboras en la neŭtralaj FIAI, Mondfederacio kaj Internacia Laborrondo. Certe tiu maniero de TAGE ne estas tute korekta kaj ankaŭ kaŭzis kritikon (Boubou en La Nova Epoko, Majo 1929), ke per tio estas kompromitataj la membroj de Edukintern. Des pli ni rapidu, denove enkonduki specialajn TAGE-kotizojn kaj tiel organizi efektivan TAGE-on.

Niaj legantoj konas la laboron de TAGE en la internacia instruistaro kaj en IALA-Kunlaborado. Pri tio vi ne bezonas ripetojn. Ĉi tie ni nur konstatu la ĝojigan fakton, ke en la jaro 1928 nia rondo kreskis de 630 ĝis 800 abonantoj.

Pro nia laboro en la neŭtralaj internaciaj instruistaj asocioj subite ekaŭdiĝis

99

— paĝo 14 de la PDF —

la averto: Krizo en la Edukista Esperanto-Movado (Boubou en La Nova Epoko, Nov. 1928), kiu alvokas la edukistojn de SAT kaj Edukintern, ne partopreni la neŭtralan laboron de TAGE sed anstataŭe koncentrigi la fortoin de la avangarduloj al konstruo de edukista sekcio de SAT, t.e. Esperanto-sekcio de Edukintern. Principe mi konsentas la opinion de k-do Boubou, mi nur bedaŭras, ke la sekvo estos grava danĝerigo de TAGE kaj de la tre esperiga stato de niaj laboroj. Pro tio estas dankinde, ke Boubou akcentas, ne batali kontraŭ TAGE, sed subteni IPR. Kaj mi tre petas, ke la SAT- edukistoj ne forlasu nian movadon en tre grava situacio, sed krom helpi vian specialan organizon (al kiu mi ja ankaŭ apartenas kiel membro de SAT kaj Edukintern), ankaŭ helpu la efektivigon de nia komencita gravega propagando. En la nuna situacio mi Esperanto-instruistoj amike kaj sincere helpu unu Ja alian, kiam temas pri klopodoj por Esperanto en iu instruista rondo. Hodiaŭ ni bezonas la forton de unueco, ne de blinda, sed tre celkonscia unueco.

Tia unueco eĉ havas ekzemplon en la organizo de la ĝenerala instruistaro mem, La instruistoj ne pure estas organizitaj laŭ partioj. Ekzemple en Leipzig (tion konstatos la kamaradoj, kiuj venos al la SAT-kongreso), en Saksio, en Germanio, komunistoj kai socialdemokratoj apartenas al la neŭtrala Germana Instruista Asocio kaj per ĝi al la neŭtrala FIAI, kvankam en Germanio ankaŭ ekzistas Ĝenerala Libera Instruista Asocio. Komunista instruisto eĉ kritikis kaj malaprobis la eliĝon de 3 socialdemokratai instruistoj (parlamentanoj) el la neŭtrala Saksa Instruista Asocio. Verŝajne en Francio tiu organizformo estas alia, Sed laŭ tiu praktika ekzemplo ankaŭ la neŭtrala TAGE havas vivorajton.

Ĉu vi konsentas tion aŭ ne — ni nepre konservu amikan kaj celkonscian unuecon, ĝis iu instruista asocio internacia

100

en kongresoj aŭ gazeto aplikas Esper-

anton. Ni ankaŭ ne estu ambiciai, kiu

asocio estu la unua.

Pri la nova organizo de TAGE (proponita en la Saksa ĉefkunveno, aperigita en n-ro 11/12, 1928) diskutu la TAGE-fakkunvenoj en Helsingor, Ĝenevo, Leipzig kaj Budapest, decidu kaj transdonu proponojn por la TAGE-estraro al la Laborkomitato (sekretario):

a) prezidanto, kiu en sia distrikto zorgu

pri 2 vicprezidantoj daŭre kunlabor-

antaj (nun ‘k-o Neuzil-Olomouc); redaktoro de IPR (nun D-ro Riedel,

Dresden);

c) sekretario de TAGE (nun Goldberg,

Oetzsch);

administranto de IPR (nun k-o Kro-

ber, Riesa);

e) laborkomitato em la distrikto de la sekretario (rig. n-ron 2/3 1929, pĝ. 40!);

f) direkta komitato el minimume 5 diversnaciaj membroj (ĝis nun preskaŭ ne funkciis).

Personoj por b)—e) estas elekt:taj de la komisiita Saksa Asocio, sed la internaciaj kunvenoj konfirinu :lin 2ŭ proponu aliain.

Hodiaŭ ni TAGE-anoij kunvenas en 4 diversaj lokoj. Tio estas maltac’la afero nor nia juna kaj ankoraŭ malforta asocio. Sed ni salutas tiun fakton kiel signon, ke nia movado enpenetris en ja internacian instruistaron kaj la pedagogiaj asocioj bezonos nin. Ni Esp.-instruistoj

b

[en

ne nur esperu tiun staton, sed laboru per ĝi per ĉiuj koncentrigitaj fortoj. Goldberg. TAGE-kunveno en Budapest.

1. Salutoj de la diverslandaj delegitoj. 2. Raporto pri TAGE kaj IPR. 3. Organizado de gekolegoj esperantistai hejme kaj en TAGE. 4. Instruado de Esperanto en la lernejoj — organizo kaij metodoj. Aŭ lernejaj reformoj kaj Esperanto. 5. Liberaj proponoj. Neuzil.

Germanaj Abonantoj!

La kompleta adreso por viaj pagoj estas: „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutzsch, Girokonto 27857.

Esp.-Asocio de Saksaj Instruistoj.

Kasa afero.

Mi petas niajn anojn, kiuj ne pagis ĝis hodiaŭ, nun sendi sian jaran kotizon por 1929, ĉar mi urĝe deziras plenumi niajn financajn devojn al „Tage“ (I.P.R.!) kaj al Esp.-Asocio de Germ. Instr.

Mi tre ĝojus, se oni (memvole kaj unufoje) aligus kvinan markon por subtenado kaj fortigo de nia propagandokaso. En tiu senco mi dankas ĉiujn anojn, kiuj sendante sian kotizon, mem altigis ĝin je unu marko.

K. Schonherr, kasisto

Kontoj: Poŝtĉeko Dresden 112617, Ĝiro Dresden 30560.

ISK

Trimonata gazeto de Internacio de Socialista Kunbatalo

La dua Esperanto-numero enhavas jenajn artikolojn: Je memoro de kvar mortintoj Lenin, Libkneĥt, Luksemburg kaj Jogisches. — Vivkompreno, de Leonard Nelson. — Ĉu iunularo havas politikan taskon?, de Maria Hodan.

Postulu specimenon aŭ abonu je tiu ĉi revuo sendante la abonprezon de 2 svis, frankoj por 4 numeroj al:

Adm. de Esperanto-ISK, Servette 79, Ĝenevo (Svisio)

Germanoj povas mendi ankaŭ ĉe

Supera kurso de Esperanto

deD-roLeopoldDreher, L.K.-ano, kun antaŭparolo de Prof. Th, Cart, lernolibro por progresintoj, nur en Esperanto, en 10 lecionoj, kun samtiom da demandaroj kaj taskoj. La tuta esp. gazetaro laŭdege recenzis tiun novan lernilon, la unuan kaj solan kia ĝis nun ekzistas por perfektiĝado en Esperanto.

La prezo 1 sv.fr, aŭ egalvaloro. Por sendkostoj aldonu 15 sv. cent. Eldonis Dr. Leopold Dreher, Krakow, Starowislna 37, Pol.

Ricevebla ankaŭ ĉe Brita Esp.-Asocio, Heroldo de Esperanto, Mosse, Hirt k. a.

Imierŝanĝo de kolegoj. .

Otto Apelt, Frankfurt a.d.O., Marienstr.211, akceptas kolegon aŭ koleginon el Anglujo aŭ Francujo por unu ĝis 8 semajnoj en la tempo de 1.8. ĝis 30. 9.1929. Ĉambro 1.— RM por ĉiu nokto. Manŝaĵojn prizorgu mem. Mi deziras lingvointerŝanĝon.

Mi demandas francajn kaj anglajn gekolegojn: Kiu akceptus min sub similaj kondiĉoj en Julio 1930?

ISK, Schliichtern, Bezirk Kassel.

La venonta numero aperos la 15-an de septembro.

P. Glĉ6ckner, studkons., Pirna-Co., Germanujo, Damaŝkestrato 24, deziras ko-

„respondi kun komercinstruistoj. Liaj 10

gelernantoj 15—17-jaraj deziras. korespondadon kun samaĝaj geknaboj, Pri respondo mi nepre garantias, ĉar mi konas la ĉagrenon pro nerespondo,

— paĝo 15 de la PDF —

Nc prokrastu vian rcabonon! Nc forgesu la alsendon de – Via kofizo! Kiu ne paĝas baldaŭ, nc plu ricevos la ĝazcion.

Bonvolu alenii, gekolegoj!

Sendu plej eble baldaŭ viajn kotizojn!

Depost la unua’de januaro 1929 la abonantoj el jenaj landoj povas pagi siajn: kotizojn per poŝtĉekoz..: Jugoslavio, Saarteritorio, Danzig, ‘Belgio, Danujo,. Francujo, Letlando, Nederlando, Aŭstrio, Svedujo, Svislando, Ĉeĥoslovakio kaj Hungarujo.

Administrejo: Kari Krŭber, Weŝtstr; 4 4/4, Riesa, Germanlando : Postscheckamt: Dresden 1107 15.

Tuimonda Espcrantisia Pedagogia Servo (TEPS)

estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo por esperanta kaj’ nacilingva gazetaro. Sendu ĉiumonate ‘artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; ĝi nepre aperos en TEPS:Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage. ; Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orlĉans (Loiret) rancio, : =

Ne ĉiu esperantisto povas konsenti kun la enhavo de

La Laborista Esperanfismo

de E. Lanti

sed ĉiu devas legi ĝin kaj havi en ‘sia biblioteko por esti informita pri la laborista esperanta movado kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). 40 paĝoj. 0.40 germ.mk. afrankite. Mendu tuj ĉe

R. Lerdincr, Colmstr. 1, Lcipziĝ 0 27, Germanlando

Petu nian SAT-katalogon.

Simplaj korcspond-anoncoj senkostaj — per abenantoj dc IPR kaj por viaj kursanoj!

Preso: Heroldo de Esperanto, Kŭĉln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

8-a JARO, N-ro 9/10

SEPTEMBRO-OKTOBRO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj. Landoj

i

Angla Argentina Austria Belga Brazila Bulgara Ĉeĥoslovaka Dana Estona Finnlanda Franca Germana Greka Hispana Hungara Itala Japana Jugoslava Litova Latva Nederlanda Norvega Pola Portugala Rumana Rusa Sveda Svisa Usona

Sil. pes. or. Sil. belgoj milr. lev. bulg kron. ĉeh. kronoj d. est. kr. mark. finl. frankoj fr. mark. or. drai limoj pesetoj kronoj or. liroj ital. jen. dinaroj lid. lat. gulden. kron. norv. zlot. skud. lev. rum. kop. oraj. kron. sv. frank. sv. doiaro

,g io

T

Ge.

Vian kotizon akceptas: En landoj:

Prezoj

3 2 5 5 5 100 25 3 3 30 18 3 54 j 4,5 4 J 15 1,5 40 7,5 4 2 3 6 15 150 1,50 3 4 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer”. Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poStĉeko Dresden 112.617. Germana Esperanto-instruisto,

kiu volas instrui en Japanujo Esperanton, germanan lingvon kaj muzikon en lernejo kun deviga Esperanto-instruo (lerno de ia japana lingvo ne necesas!), petu la specialajn kondiĉojn de s-ro Yoshimi Havashi, 511 Hazemura, lchishigun, Mieken, Japanujo.

172 Sackville Rd., Hove, Sussex. Aŭstra: Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9. Belga: Lae. Esa. Grupo, 24. rile de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles. poŝtĉ. 124.801. Bulgara: lvan Sarafov. GolemoSelo, Kazanlika regiono. Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil,lernejestro Olomouc-Neredin. Dana: La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, PoStkto. 3584. … S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago. Estona: Agnes Dresen. Boska tanav 29-6, TaHian. Franca: M. Boubou. 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Germana: Esperanto-Vc!•einigurg Deutscher Lehrer, girokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857. Greka: D-ro A. Stamatiadis, Rodou 21. Ateno. Hispana: Ferd. Montserrat, str. Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona. Hungara: Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag—utca 9. Japana: Joshi H. Ishiguro, Tokio, Kooiimachi P. O. Box 1.

Angia:

Java:

K., 22’00053250:10. Slater.,

Jugoslava: Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4. Latva: S-Ino O.Juŝen. Riga. Ernestines iela 7 dz. 11. Litova: A . I3: apmĵiMss. mok., Kazlu-Ruda. Nederlanda: P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). Pola: K. MajorkiewicZt CzerskPom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Rusa: Centra Komitato de Sov. Esperant Unio (SEU), poŝtkesto 630, Mo9kvo. Sveda: Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poStĝiro 50304. Svisa: S-ino N. Oumanskv, 4Petites Delices. Genevo,

— paĝo 3 de la PDF —

DKT A 1I KIT^F* 1N 1 Lz OV 1 N ZA

A 8_a iaro- Numer° 9/10 1 ZA Septembro-Oktobro 1929

PEDAGOGIA REVUO Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo:

KARL

K R O B E R,

Weststrasse 4,

Riesa a. d. Elbe,

Germanujo,

Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Edukado al interpopola pacigo kiet etika tasko (al la Redakcia Programo 11) — Pri la neceso direkti sin al la psikologia studo de la individuo (al 131) — Internacia kongreso en Genevo (al 211) —Helsingora Mondkongreso

(al 211) — Esperantista montra diskutado ĉe la kongreso Helsingora (al 221) — La geinstruista kunveno en Budapeŝto (al 221) — 9-a SAT-kongreso en Leip-

zig.

Raporto de M. Boubou. — Recenzoj (al 231).

Edukado al Interpopola pacigo kiel etika tasko. Parolado ce la Kongreso de la Mondfederacio de Edukaj Asocioj en Ĝeneco, D-ro Fritz Kraner, Dresden, Tre ŝatataj gesinjoroj!

..Nobla estu la homo, Helpema kaj bona: Car tio sola diferencigas lin De ĉiuj estajoj, Kiujn ni konas!“ fĵoetlie. Ni iru, ŝatataj gesinjoroj, sen plua antauparolo tuj mezen en nian temon! Cu oni bezonas apartan pruvon por tio, ke la postulo pri interpopola pacigo estas vere etika? Ĝi estas tiom nedisigeble ligita kun nia tuta etika esteco, nia religia sentado, nia moderna mondpercepto kaj sociala pensmaniero, ke eĉ la plej akrevida sofisto ne povos nin persvadi pri la kontraŭo, Ni supozu foje la kontralton kaj postulu: vi faru. nenion al tio, ke la popoloj interpacigu! ‘Vi semu malamon kaj malamikecon inter iii! Vi kaŭzu eĉ malamikecon kaj militon inter via propra popolo kaj la najbaraj! — Kiu ajn kuraĝus, aprobi kiel etikan tian postulon, tiamaniere senigitan de ciuj beligaj vualajoj?

Atenta la novan adreson de la redaktoro!

— paĝo 4 de la PDF —

Aŭ oni apliku foje tion, kion kutime oni senskrupule aprobas koncerne la interpopolajn rilatojn, al la rilatoj de unuopa persono al alia! Cu iu ajn povas dubi, ke estas devo de plej alta etiko, kontraubataladi la pensojn de malinklino, malamo, malamikeco kontrau iu ajn kaj predikadi pacon rilate al ĉiuj, kiom malfacile al ni tio kutime estas, kaj kiom malkomplete en tio ni generale sukcesas? Cu de popolo al popolo tio ne validas? Kiu ne rememorus la diron de Jesuo, per kiu li venkis la naciece limigitan etikon de la antikva tempo kaj anstatauis gin per la etiko de la dioinfanoj, etiko ĉirkauprenanta samame la tutan homaron? ..Estas dirite al vi: vi amu vian proksimulon — t. e. vian samnaciulon — kaj malamu vian malamikon! Sed mi diras al vi: vi amu ec viajn malamikojn!” Kaj ĉu ne postulas la filozofia etiko de Kant la samon, rilate al la praktikaj konsekvencoj, kiam li diras: ,.Eĉ se la efektivigo de la intenco de la eterna paco ĉiam restus nur pia deziro, tamen ni ne trompos nin, akceptante la maksimon de nia senĉesa laboro en Si tiu direkto, ĉar tiu efektivigado estas nia devo?” ■ Lau ĉio ĉi tio la plej altgrade morala esenco de nia postulo ne povas esti refutata de ĉiuj, kiuj kutimas sincere pripensi la etikan ideon. ĉed estas longa vojo de la nura konsento pri morala tezo gis la konformaj moralaj volo kaj agado, decidigantaj solaj pri la etika valoro de homo. Kaj eĉ nur supaŝi tiun vojon, kutime cent kauzoj nin volas malhelpi. En nia speciala kazo temas precipe pri jenaj: Doloraj historiaj spertoj, antaŭ ĉio suferitaj gravaj maljustajoj kontraunaciaj; la konscio de la propra nacia subpremigo; au kontraue: la konscio, esti la plifortuloj; efektiva au — plejmulte — nur supozita malaltvalora kultura de la najbaraj popoloj; la entuziasmo por propra patrolando igota pli granda, pli potenca, pli feliĉa; tute lasite flanke la politika pasio, malklaraj amaso-instinktoj naciaj kaj la senskrupula profitavido, estanta preta, pasi trans milionojn da mortigitoj. Do estas necese, ke antau ĉio ni preparu kaj konservu la bonan volon, seniluzie ekzameni ĉiujn tiujn internajn malhelpajojn je ilia vera valoro, kaj poste, ke ni decidu tute malvarmsange, ĉu estas aprobinde de la etika kaj eĉ pure nacia vidpunkto, pro tio esti nepaciga kaj eble elvoki la danĝeron de milito kaj eĉ la militon mem. Pri kio temas, kiam la popoloj malamikiĝas? Fine ĉiam pri rajtoj’ kaj malrajtoj same en la pure etika senco kiel en la lazura. La ĉefa malfacilajo, trovi kaj krei la interpopolan rajton, konsistas en la fakto, ke la senperaj interesigantoj samtempe volas esti akuzantoj kaj jugistoj en propra afero kaj, kiam iii ekprenas la armilojn, ec volas esti la iloj de la plenuma potenco. Tio estas nek etike nek jure tolerebla stato, ĉar tiuvoje la plena rajto kaj vera juro neniam trovigos, kaj sufiĉe kontentiga justeco neniam kreigos. Cu tiu bedaurinda stato estas neevitebla? Tiom malmulte kiom en la konfliktoj de persono al persono, kie gi estas forigita jaus de jarmiloj en ĉiuj kulturitaj popoloj. Estas ankorau parolote pri tio! ĉed gis kiam gi ankorau ekzistas, tute egale ĉu rajte au senrajte, ĉiuj anoj de ĉiu popolo havas la devon konscience esplori, kiujn difektojn entenas ĉi tiu memjugado. Nur tiamaniere oni povas atingi sufiĉe klaran enrigardon en la veran etikan rajton ĉiflanke kaj transe.

102

— paĝo 5 de la PDF —

Neniu unuopulo, ekzamenante kun -ekstrema sincereco la sekretajn instigojn de siaj propraj juĝado kaj agado, antau ol sin igi juĝisto en propra afero, perdas eĉ minimumon de sia digno. Same ankaŭ neniu popolo, farante tion en la politika konflikto, iel ajn malhonorigas. Aliflanke: agas vere prudente kaj etike, kiu en la kontrakto de persono al persono sin metas en la situacion de la kontrauulo. por pli guste taksi ties valoron kaj la kialojn de ties postuloj kaj agado. Samgrade ankau estas etike kaj prudente, montri plenan justecon al la kontraŭula popolo per konscienca ekzameno de ties cirkonstancoj kaj esteco. Neniu popolo estas tiom bonega, kiom sen verdirema sinkritiko gi mem sin taksas. Kaj neniu popolo estas tiom malbona, kiom volas kredigi nin nia nacia egoismo. doloraj historiaj spertoj kaj bedaiirinde ankau miloj da bromoj esperantaj materialan avantaĝon el tio, ke ni gin kredas malbonega. Volante esti justaj jugistoj en propra afero — supozite ke tio estas ebla — ni devas -purigi niajn korojn de ĉiuj malamikecaj sentoj rilate la kontraiiulon. Malŝato, malestimo, malamo, ventaj sentoj estas maljustaj jugistoj. Volante jugi en propra afero, ni devas konduti en niaj animoj, kvazaŭ lat kontrauulo jam cedis la postulaton. Ne estas guste diri: antaue mi postulas mian rajton, poste mi volas pacigi. Sed la preteco al pacigo devas antaŭiri al nia jugo en propra afero, alie ni ĉiam pli-malpli maltrafos la etikan rajton kaj pro tio neniam atingos la staton de vera ■ pacigo, pri kiu ĉin jugo ja devas temi. Oni ankau. ne diru: Antaue la kontrauulo sendube pruvu al mi sian pacigvolon, poste mi estos preta doni al li la manon. Se ambau kontraŭuloj diras tion. Siu pacigo estas neebla. Krom tio: ni ne forgesu. ke la justa jugisto, volante trovi kaj almezuri la juron, generale ne devas demandi pri. la sentoj, bonaj au malbonaj, de la partioj. Kaj ni ja volas esti justaj jugistoj eS en propra afero. Ni do laiieble lasu flanke la sentojn de niaj naciaj kontraŭŭloj, sentojn, kiujn cetere en la plimulto de la kazoj ni nek guste vidas nek prave klarigas, Sar antau.iugoj, egoismo, politika pasio kaj aliaj cirkonstancoj nin malhelpas. Mi jam plurfoje diris, ke al la porpaca volo doloraj historiaj spertoj kauzas gravajn malhelpajojn. La plei granda malfacilajo tiuspeca konsistas por ni germanoj, kiei cetere por la plejmulto de niaj najbaroj, en la terura fakto de la mondmilito, pri kiu ankau ni ne sentas nin kulpaj kaj kiu malgraŭ tio sekvigis por ni packontrakton —- au pli guste perfortan diktajon — kies fiksajojn kaj politikajn konsekvencojn ni ŝiutage denove devas rigardi kiel insulton al etika rajto kaj laujura justeco. Mi konfesas, ke dum la unuaj jaroj post Versailles mi ne povis toleri la penson, devi montri pacigvolon koncerne popolojn, kies tuta politika agado kontrau ni ŝajnis esti diktita nur de malamo, vengemo kaj pereiga volo. Precipe dolorece estis al mi. rememori la multajn centmilojn de niaj samnacianoj oferintajn sur mil batalkampoj sian vivon por la sekureco, rajto kaj honoro de nia popolo. Cu ne Siu el tiuj vivoj estis oferata en la fido, ke la nebatalmortintoj kaj postvivontoj estos ne malpli brave pretaj, rezisti per la armiloj al la malamikoj de la patrolando kaj fordoni sangon kaj vivon por rajto .-kaj libereco, -grandeco kaj honoro de nia popolo? Cu ne estis senhonora perfido kaj senhonta malfideleco ekzemple kontrau la volontuloj de Langemark, konsili al la. junularo pacon kaj pacigon, antau ol la malamikoj 103

— paĝo 6 de la PDF —

donis al ni plenan kontentigon? Ĉu la torentoj da sango, plej nobla sango, estus vane fluintaj, la centmiloblaj oferoj de la vivo, plej valora vivo, estus senutile faritaj? La artikolo 148 de nia regna konstitucio, postulante, ke ĉiu edukado estu edukado ankaŭ en la senco de la interpopola pacigo, ŝajnis al mi kiel la humila kaj plendinda konfeso de popolo, kiu post heroa batalado perdis siajn nervojn kaj nun furiozas samtempe kontraŭ sia estinteco kaj sia estonteco. Hodiaŭ mi scias, kiom eraraj multrilate estas tiuj pensoj, konsidere antaŭ ĉio al la konsekvencoj, pri kiuj oni plej ofte havas nur malklaran konscion kaj kiujn elparoli malkaŝe eĉ fortikostaj animoj hezitas. (Finota.)

Pri la neceso direkti sin al la psikologia studo de la individuo. Parolado de D-ro Adolphe Ferriere en la kongreso Helsingora je la 9-a de Aŭgusto 1929.

Gesinjoroj! La Internacia Ligo por la nova eduko inaŭguras hodiaŭ sian kvinan internacian kongreson. De unu kongreso al alia la nombro de partoprenintoj kreskis en impresa maniero. Kaj tiu videbla kresko estas nur signo de pli vasta kresko de partianoj de la nova eduko en la mondo. Ne plu estas nur kelkaj eksperimentaj skoloj kiuj sin reklamas per la nova eduko, sed nun tutaj landoj ĝin adoptas aŭ aliĝas. Hamburg kaj Wien ekpafis. Rusio, Turkio, Cilo sekvis. Studento de la Teachers College en Kolumbia Universitato skribis al mi antaŭ nelonge: «Estas impresige konstati teorian unuanimecon favore al la funkcia eduko. John Dewey kaj Edward Thorndike, eĉ se ili diferencas en iliaj pluraj vidpunktoj, akordas tiurilate.« Ĉu ni rajtas diri ke ĉiuj lernejoj penas sekvi la movadon? — Ho ve! Ciu scias ke estas malproksime inter la kaliko kaj lipoj, inter la teorio kaj praktiko! Sed la teoria unuanimeco de spertuloj altiros pli-malpli frue klarvidajn estrojn de Ciuj nacioj; ili agos, transformos la leĝojn, alĝustigos per aktuala scienco Ia studojn faritajn en la normalaj lernejoj; ili rekonos, por estontaj magistroj, la utilecon fari praktikan studon en lernejoj «progresivaj», kiel oni diras en Usono. Kaj tiam post tridek jaroj, la instruanta personaro povos esti renovigita. Estas malfacile supertaksi la socian kaj moralan efikon de tiu ĉi praktika enkonduko en lernejojn de la principoj de ia nova eduko. Por ke tiu «revolucio» fariĝu, du kondiĉoj necesas: evoluo de publika opinio al nova koncepto pri la mondo kaj vivo, kaj evoluo de scienco al la pli funda kono de la homa individueco. Mi devas diri ke tiuj du evoluoj sin kompletigaj estas sur la vojo de plenumiĝo. Gi estas motivo esperi kaj ĝoji por idealistaj spiritoj kiuj konstatas tiun duoblan evoluon, ĉar iliaj aspiroj plej ardaj estas tiamaniere plenumataj. Malpliigi maljustajn suferojn kiujn naskas malbone organizita mondo, kaj fari tiel ke ĉiu individueco povu doni sian maksimumon por la bono de la homaro.

104

— paĝo 7 de la PDF —

Vidi klare. konstati tiun evoluon kaj por gi kontribui, jen estas la devo de ciu homo de koro. La unua evoluo, tiu de la publika opinio, al nova koncepto de la mondo kaj vivo, estas reprezentata, gesinjoroj, plej autentike de vi mem, sen kio vi ne estus venintaj al Helsingor. De ciuj flankoj la ekonomia kaj morala materialismo senesperigis la homaron. Oni estas tro premata. Aferoj, mono, Ĉiaspecaj malkonsento!, politiko kiu rezultas de ekonomia rivaleco, analiza spirito kiu efikas per tio kio distmgas kaj ne per tio kiu unuigas, Ĉio tio premas dolorpeze sur la konseio de la juna generacio, kiu meditas, komparas, konas la pasinton kaj estanton, kaj serĉas la vojon pli Maran al la venonto. Tiel oni ne miru vidi ke la elito de geviroj serĉas ligi solidan faskon da energioj direktitaj al la triumfo de la spirito kontraŭ la materio, de la racio kontraŭ la nekonscio, de la scienco, en alta senco de 1′ vorto, kontrau tio kio estas morta en la tradicio. Scienco kaj’ bona senco, alivorte: konscia vero perceptata per la racio, kaj ankorau nekonscia vero perceptata per la intuicio, jen al kio sin direktas la nuna mondo. La dua evoluo kiu konturigas estas tiu de la scienco serĉanta pli fundan konon de la homa individuo. Gis nun la fiziologio kaj psikologio precipe serĉis legojn. La legoj devas esti veraj ĉie kaj ĉiam. Ili estas ĝeneralaj. Ili aplikigas al ĉiuj estajoj. Ili ne povas fari distingojn inter la lastaj. Sed la pedagogio sin adresas ne al la infano generale, gi celas atingi la infanojn, tio estas bone difinitajn individuojn, diferencajn unuj de la aliaj; kiujn oni devas koni se oni volas ilin gvidi. La kverko kaj la kano eliras el similaj grajnoj. Celoj kiuj donos tervermon au elefanton diferencas malmulte unu de alia. Kaj tamen kiom estas malsimilaj iliaj produktoj! Ankorau pli malsimilaj eble estas homaj individuecoj, kvankam per iliaj vizagoj, staturoj, generala formaro, oni povus ilin opinii tre similaj. Sufiĉas studi pli proksime la verkojn de filozofoj kiuj serĉis la esencon de la. homa personeco, por kompreni ke en la sfero de nevidebla mondo la estajoj milfoje pli malsimilas ol en iliaj videblaj trajtoj. Do, mi jam diris, la eduko agas sur konkretaj individuoj, sed ne sur ideo abstrakta, platoneca. Tiurilate la testoj estas teoria progreso, kvankam iii studas nur nivelojn. La piano de Dalton estas unua praktika progreso, ĉar gi lasas en kelkaj punktoj la personecon sin montri, lau gia propra rapideco. Sed kiom da perfektigoj oni bezonas alporti al tiuj du metodoj por ke la teorio klerigu kaj gvidu la praktikon kaj por ke la praktiko povu utiligi la direkt’konsilojn de la teorio, por atingi, lau la ekonomia formulo bone* komprenata, »pli da utilaj efikoj per malpli da neutilaj penoj«. Sciencistoj eklaboris. Rusoj: Rossolimo, precipe Lazurskij, serĉis starigi psikologiajn profilojn sur objektiva bazo. La intelekto havas siajn apartajn trajtojn, kaj la karaktero ankorau pli. Koni, kompreni, kaj ne nur per intuicio, sed lau precizaj metodoj ebligantaj objektivajn diagramojn, jen kion serĉas nunaj psikologoj. Koni kaj kompreni. La lernejo estas unua kiu profitos de tiuj serĉadoj. Se estas vere ke la medicino povas nur helpi al la naturo — natura medicatrix —, estas pli vere 105

— paĝo 8 de la PDF —

ankoraŭ diri ke la eduko povas nur helpi al la naturo de infano — natura naturans — lau la diro de Spinoza. Estus vane voli dresadon de 1′ infano: tio estus lia ‘misformado. Se la dresado sukcesas ekstere, tio eblas ĉar la autonoma personeco estas sufokita. Ju pli la dresado sukcesas, des malpli oni kreas veran personecon. Nur kau escepto, cetere teoria: en la kazo kiam fa dresado estus farata precizc en la senco de la infana personeco, lau la direkto de tio kion Ellen Kay nomas ĝia; simioj de vivo- (Livslinjer). Kazo tre malofi;!, kiun oni renkontas nur Se kelkaj patrinoj dotitaj je rida intuicio, kaj ce tre ‘maloftaj pedagogoj kiel Pestalozzi. Por koni la individuon, ntilas sed ne estas nepre necesa, koni unue la tipon. La tipoj estas kategorioj de individuoj kiuj prezentas inter si plurajn komunajn trajtojn. Oni starigis plurajn kategoriojn de tipoj: S-ino Ensor, D-ro C. G. Jung, Alfred Binet kaj aliaj tion provis. Claude Sigaud kaj D-ro AUendv en Paris ambau sercis ligilon inter la temperamento kaj la tipo. Samtempe psikologoj kiel Alice Dcscieudrcs, D-rino Charlotte Btihler, Jean Piaget sercis karakterizi diversajn agojn. La infaneco kaj la junago estas do studataj science kiel tereno submetata al la vertikalaj kaj horizontalaj tranĉoj, malkovrintaj tie supermetitajn tavolojn de tereno. »Komenĉŭ do pli bone studi majn lernantojn, ĉar certe vi ilin ne komiso diris J. J. Rousseau. Tio estas vera ankorau nun. Se ni volas realigi la aktivan Imrnmmi, se ni volas fondi la novan edukon sur scienca bazo, necesas ĉiamaniere individualigi la instruon kaj la edukon. Individualigj kaj sociigi: unu tiras alian. Car la vera socio estas tie kie la laborvido utiligas ĉiujn kapablecojn. Kolektiva niveliga instruo de personecoj estas anti-socia instruo, unuavice, kiel pruvas la tuta moderna historio. Koni tipojn de infanoj kaj per tio juste agi al individuecoj, trovi metodojn sin-edukigajn kaj kolektivajn, kiuj ebligas tiun individuecan edukon lau giaj propraj kapabloj, por la celo de bona funkciado de 1’ socia organaro, j’en mi opinias, la tasko al ni donata, la tasko de la nuna generacio. Nur tiam ni formos personecojn riĉaj kaj altaj kiuj aplikos la unuan de niaj principoj: voli kaj realigi la superecon de la spirito. (Esperantigis la autoro.)

Internacia Kongreso de la Mondfederacio de Edukaj Asocioj en Genĉve. Ne atendu ..raporton” pri la kongreso’ gi forprenus tro multe da spaco. La nombro de kunsidoj en diversa.! sekcioj imi komitatoj kaj de specialaj kunvenoj de interesuloj estis tiom granda, ke oni kiel unuopa persono povis partopreni nur malgrandan parton el ili. Cetere mi vizitis la kongreson speciale pro Esperanto kaj intencas raporti nur pri gia rolo dum la kongreso kaj pri kelkaj generalaj impresoj.

106

Ml ne povas diri, kiom da personoj partoprenis la kongreson kaj ne povas doni ciferojn pri la. diversaj landoj, el kiuj venis kongresanoj. Oni bedaurinde ne aperigis liston de la kongresanoj kaj gis nun mi ne povis havigi al mi fidindajn ciferojn rilate la kongresparo.rre^nintijjn. La oficialaj lingvoj dum la kongreso estis la angla, franca kaj germana. Por ĉiu lingvo oni donis specialan rubandon, rugan por la angle, bluan por la france,

— paĝo 9 de la PDF —

flavan por la germane parolantoj. Krom tio ekzistis verda rubando por la Esperantistoj. Sed ne ĉiuj, kiuj portis gin, scipovis Esperanton, ĉar en la lasta memento oni estis doninta al italaj kongresanoj ankaŭ la verdan rubandon. Do, la tri unuaj personoj, kiujn mi renkontis ornamitaj per gi ne estis samideanoj kaj estis iomete mirigitaj, kiam mi alparolis ilin en ..fremda” lingvo. Kompreneble oni ne disdonis la rubandojn laŭ aparteno al nacio, sed lau scipovo de la koncerna lingvo. ‘Sekve kelkaj kongresanoj samtempe portis la rugan, bluan kaj flavan rubandon, sed mi iomete dubas, ĉu fakte ĉiuj el iii kapablis tute kompreni ĉiujn alparoladojn, kaj mi ankorau pli dubas, ĉu iii estus kapablintaj, partopreni aktive la debaton en tri lingvoj. Fakte ankau ne sufiĉis la nomitaj tri ĉefaj lingvoj. Estis reprezentataj ankau kelkaj el la tiel nomataj .malgrandaj nacioj”, kiuj certe ne profitis tiom de la kongreso, kiom iii esperis antaue. Mi povis konstati, ke iii parte pli au malpli komprenis la germanan lingvon, kelkaj komprenis ‘a francan, la plej malgranda parto ia anglan. Sed fakte la angle parolantaj kongresanoj regis la situacion kaj pro tio regis la angla lingvo. Ekzemple la tuta programo por la kunsidoj de la unuopaj sekcioj estis verkita angle, Sed bedaurinde sufifĵc granda parto de la angloj kaj usonanoj komprenis kaj parolis nur la anglan lingvon, kiu cetere montris grandan diversecon de elparolado kaj prononcado. Tio precipe malhelpis, kiam prezidanto de kunsido estis nur angle parolanta kolego, far tiam li ne povis kontroli tion, kion oni diris dum la diskutado en aliaj lingvoj. Do, pli au malpli oni havis la impreson de .babilona konfuzo”. Gi kauzis ankau sufifinn malordon dum la kunsidoj mem. Ĉiama en- kaj eliro! Oni foriris, kiam oni audis fremdan lingvon, oni revenis, kiam oni atendis tradukon. Nur malgranda parto de 1’ auskultantoj

restis silenta kaj sidanta dum tutaj kunsidoj. La kongresprogramo estis tre — au pli bone — multe tro ampleksa. Laboris 19 sekcioj, ekster iii okazis generalaj kunsidoj kaj kunsidoj de komitatoj. Certe la temoj ĉiuj estis tre interesaj por pedagogo kaj parte ankau aktualaj. Mi persone estus deziranta, ke la tuta kongreso estus limiginta sin nur je la temoj de la sekcioj V—VII, kiuj pro la tuta nuntempa situacio Sajnis al mi la plej akttlalaj. Se oni estus pritraktinta kaj diskutinta nur la temojn de ĉi tiuj tri sekcioj — ..pli detale, pli Intense kaj ne nur en sekcioj, sed en generalaj kunsidoj, tiam verSajne la fina rezultato estus estinta pli impresa kaj donanta pli praktikan rezultatom Ciatn denove, kie’ dum internaciaj Esperanto-kongresoj, tiel speciale dum diverslingvaj internaciaj kongresoj, oni faras la saman sperton: la programoj suferas pro troa materialo. La devizo devus esti: malmulte kaj la malmulton pli ekzakte, pli detale, pli profunde! Pri la kunsidoj de la sekcioj V—VII, kiuj por mi havis specialan intereson, fiir dum 3 el la 9, respektive 6, kunsidoj de ĉi tiuj sekcioj oni uzis Esperanton, mi povas konstati, ke ili estis vizitataj sufiĉe bone kaj ke Esperanto en iii funkciis kontentige. La generala temo por la tri sekcioj V—VII estis: „International Kooperadon and Goodwill” (Internacia Kunlaborado kaj Bona Volo). La subtemoj por la 6 kunsidoj estis: a) intelekta kunlaborado kaj la Ligo de Nacioj. b) La preparo de instruistoj por intelekta kunlaborado. c) (Du temoj:) 1. Historio de laboro kaj 2. Materialo por atlaso de civilizacio. ĉ) La internacia spirito en la lernejo. d) Rimedoj por internacia interkompreno.

107

— paĝo 10 de la PDF —

e) La eduka laboro kaj la Ligo de Nacioj. En la dua, iria kaj kvina de la cititaj •kunvenoj oni uzis nur Esperanton kie! traduklingvon, en la a-laj la francan kaj germanan lingvojn. Tiamaniere mi audis en la 2-a kunveno: Raporton pri studaĵo titolita .Analizo de la sintenado de Amerikaj instruistoj kaj aliaj rilate programon de edukado al mondamikeco kaj reciproka kompreno. La koncerna studaĵo de D-ro H. L. Smith espereble liveros mteresan materialon por artikolo en „Internacia Pedagogia Revuo”. Poste raportis profesoro Pierre Bovet: ..Pri tio, •kio estas farita depost la konferencoj en Praha kaj Toronto”, kaj post li ni audis raporton de la hispano Pedro Rossello pri: .Speciala kurso por la instruistaro.”

La temojn de la dua kunsido, en kiu oni uzis Esperanton, mi jam citis sub c), norne: .Historio de laboro” kaj ,,Materialo por atlaso de civilizacio”. Kaj en la tria kunsido kun Esperanto diversaj parolantoj parolis pri diversa: temoj, kiuj ĉiuj koncernis la junularon, pri „La porjunulara ruga kruco”, „La ligo de boneco”, .Infanoj en ekzilo”, „La tago de bona volo” ktp. Kompreneble por ni Esperantistoj estis la plei Interesa parolado tiu de D-ro Kraner, supera lerneja konsilanto en Dresden, pri .Edukada r mondpaco kie! parto de morala edukado”, ĉar la parolanto estas aktiva Esperantisto. Estas neeble, doni pli detalajn informojn pri la enhavo de la paroladoj, pri la tezo.j de la parolintoj; preskaŭ ĉie kai kiam regis unuanimeco, akra debato en la propra senco de la vorto okazis nur, post kiam parolis s-ino Eugene Simon pri la Ligo de boneco, kaj Esperanto-debato en la propra senco de 1′ vorto okazis nur, post kiam iu jetis en la debaton la demandon: „En kiu lingvo korespondu la ‘unaj rugkrucanoj?” Plejparte oni legis la alparoladojn el manuskripto, kaj ne parolis libere. Sajnas

108

al mi por tiaj. kongresoj multe pli efike, se oni parolas tute libere, eble havante en la mano nur kelkajn mallongajn notojn. Se oni regas la materion, ne povas esti malfacile, paroli libere. Tiam lafi mia opinio la pensoj de la parolanto pli torte enpenetras en la orelojn kaj korojn ‘ de la aŭskultantaro. Estis fakte liberigaj momentoj, kiam ekstaris d-ro Privat, tradukante en Esperanton kaj parolante sen iu ajn manuskripto. Tiam vole-nevole atente auskultis ankau la neesperantistoj kaj konvinkigis ■pri la. taugeco kaj belsoneco de nia internacia lingvo. Antafi la kunsidoj, en kiuj oni aplikis Esperanton, mi audis ankau kritikojn kaj atakojn kontraŭ Esperanto. Sed estas fakto, ke ĉiuj kritikoj kaj atakoj mutigis dum la kunsidoj mem. Oni ja ne sciis, kial ataki Esperanton? Es tiam, kiam oni priparolis la demandon pri Esperanto kaj gia apliko, neniu riskis protesti; tion mi kun gojo precipe povis konstati dum la speciala debato pri la lingvo de la ruga kruco. Dum gi eS kelkaj neesperantistoj principe konsentis la uzadon de internacia mondhelplingvo. Tute ne miriga situacio: ĝiaj kongresanoj ja kvazan sentis je sia propra korpo la malfacilajo;!; de la internacia kongreso pro la diverslingveco.

Dank’ al la afableco de la HermanJordan-komitato en unu el giaj specialaj kunsidoj d-ro Privat havis la eblecon, fari paroladon en angla lingvo pri Esperanto. Ne estos necese, konstati, ke li parolis tre elokvente, Tre lerte li aludis la gravecon de Esperanto por la jnstruistaro, ricevante fine generalan aplaudon. Per siaj vortoj li donis al mi la eblecon, paroli pri Esperanto en germana lingvo. Elirante de la samtempa SAT-Kongreso en Leipzig, dum kiu laboristoj el pli ol 2o landoj pritraktis siajn aferojn en Esperanto, mi povis atentigi pri IALA, pri kelkaj ciferoj de ..Kunlaborado” kaj transdoni (ankau en Esperanto) al la

— paĝo 11 de la PDF —

kongreso la salutojn de la Tutmonda ■ Asocio de Geinstruistoj Esperantistoj. Krom la enitaj kunsidoj okazis ankau kelkaj pure esperantaj kunsidoj. Kiam mi veturis al Ĝenevo mi iomete dubis, ĉu nia samideanaro tie estos re.prezentata ee nur iomete kontentige. Mi nur sciis, ke venos skotlanda kolegino kaj kelkaj svisaj kaj germanaj kolegoj. Despli gajige estis, ke la kongreson — lati mia kontrolo — partoprenis 47 gekolegoj esperantistaj el 11 kipaoj: Angluja, Ceĥoslovakujo, Francilio, Germanujo, Hispanujo, Polmo. Rusijo, Skotlando, Svedujo, Svisuio, Usono. nombro kompare kun la nombro de la tuta kongresanaro! — Kaj tamen sufiĉe granda, por influi Ja iradon de kelkaj kunsidoj, por formi publikon vere internacian. Entnte ni havis 3 kunsidojn. Dum la unua ni konstatis, kiuj esperantistaj gekolegoj ĉeestas kaj s-ro H. Jakob, direktoro de UEA, skribe invitis Mii al ■ generala kunsido. Partoprenis ĝin 31 personoj el 8 landoj, inter iii nia tre ŝatata samideano d-ro Bovet. Dum gi oni precipe diskutis la sintenadon rekomendindan dum la jam supre cititaj 3 kunsidoj kun uzado de Esperanto kaj diskutis principajn demandojn. Sekvis ankoraŭ alia kunsido en la granda ..Palais des Evpositioms’ sub la signo de la verda standardo kun 35 personoj el 9 landoj. Ni havis la ĝojon, vidi inter ni profesoron Carte la prezidanton de nia Akademio kaj d-ron Privat. Dum ei tiu kunsido ni audis paroladojn pri diversaj temoj de ‘parolantoj el Cefioslovakujo, Svisujo, Anglujo, Germanujo, ■ Polujo. Dum kelkaj horoj ni pritraktis, vigle diskutante, materialon, por kiu la kongreso estus bezoninta minimume tutan tagon. Do, kiei prezidanto de la kunsido mi ne povis deteni min konstati, ke nia kunsido estus povinta montri bonan ekzemplon al la tuta kongresanaro, Sar helpe de nia unu lingvo neniu suferis ■ pro diverslingveco. Sajnas al mi, ke (kvankam cera multaj alia.: kongresanoj

ne estis sufiSe kontentaj) ni, kiel Esperantistoj, povas esti kontentaj pri la kongreso en deneve. Speciale tio valoras pro tio, ke la kongreso helpe de la HermanJordan-Komitato akceptis rezolucion pri mondhelplingvo, kiu ankau atentigas pri la graveco de IALA. La teksto ankorau ne estas definitive fiksita, almenau mi ne havas la rajton, aperigi ĝin antau la apero de la oficiala protokolo. Eble gi instigos la multajn usonajn gekolegojn, estontatempe labori kun kaj por IALA, kaj precipe tiujn el iii, Muj gis nun ne sciis ion pri la diverslingvaj malfacilajoj en Europo kaj dum la kongreso audis ilin propraorele. Mi veturis hejmen, kiel el similaj kongresoj, kun la konvinko, ke la definitiva profito dum tiaj diverslingvaj kongresoj ne estas sufiĉe proporcia al la tempo kaj mono elspezitaj por iii. Kaj el Si tiu kongreso mi hejmenportis la specialan konvinkon, ke Siuj geinstruistoj, kiuj komprenas la gravecon de mondhelplingvo, devas esti ĝiaj pioniroj. Esti pioniro estas malfacila tasko hodiaŭ, ĉar preskaŭ Sie regas materialismo kaj oni ne emas labori por idealoj, ne antafividante mjan profiton. Sed kiom granda estos la profito por la tutmonda geinstruistaro, kiam gi estos •kompreninta, ke Esperanto ŝparigas tempon kaj monon kaj kondukas al la celo pli rapide kaj pli sukcesplene, ankaŭ se temas pri eduko de la nova generacjo al infernacia inter’mmpretv kaj mondpaco. D-ro Dietterle.

HdsingiOM Mondkongreso. La Mondligo de nova eduko kongresis de la 8-a gis la 21-a de augusto en ‘a dana urbo Helsingor-o norde de Kopenhago. Cirkau 1800 geinstruistoj el 10 Statoj partoprenis. Ceestis 371 personoj el Britujo, 250 el Germanujo, 240 el Svedujo, 228 el Danlando, 227 el Usono,

109

— paĝo 12 de la PDF —

68 el Polujo, 63 el Finnlando, 46 el Francujo, 44 el Norvegio, 40 el Latvujo, 36 el ■■ o 32 cl Nederlando, 25 el Hungario, 15 el Austrujo, 14 el Aŭstralio, 11 el Rumanujo, po 10 el Turklando kuj Hindujo 9 el Belgio, 6 au pli matrnulte el Italujo, Cefioslovakujo, Hispanujo, Bulgario, Egipto, Cilio, Ĥinujo, Estonujo, Jugoslavio, Brazilio, Kanado, Greklando, Japanujo, Sudafriko, Nov-Zelando, Honolulo, Kubo, Islando, Irako, Palestino, Urugvajo. (Lau listo en la „KronborgAvizo“ n-ro S>.

Oni devas konstati, ke malgrau la grandega kunkuro la kongreso esus bene preparita kai lerte direktata. La malfermo okazis ‘ je la S-a de aUgusto posttagmeze en la kastelo Kronborg-o, famkonata per Shakespeare-a „Ham’leto“. Ĉefministro Stauning, la ministroj por interna; kaj lernejaj ateroj salutis la kongresanojn, uzante la germanan, danan kaj francan lingvojn. La tri geestroj s-rino Beatrice Enson (Londono), D-rino Elisabeth Rotten (Germanlando) kaj D-ro Adolphe Ferriere ((jenevo) komencigis ‘U vicon de ĉefprelev jj la 9-an de augusto antautagmeze. S-ino Ensor komparis la agadon de la Mondligo por nova eduko kun krucmilitiro. D-rino Rotten -pritt^a^iktis la temon: Adapto de instruplanoj al la epoka ŝangigo. Si akcentis tri tezojn rilate al aliigo de instruplanoj, se oni per tio la lernejojn volas liberigi de supereco, kinu la lernmaterialo efikadas. Por launatura lauplana agado geinstruistoj bezonas kreantan povon de la ĝenerala spirito por arteco. La sinfumiuda procedo estas konsiderenda dumviva okazo. La ekonomia kaj . statoj estas iormigendaj tiel, ke la plenaguloj povos partoprenadi je la kulturvivo. D-rino Rotten diris fine: Estu pacienca al infano, estu malpacienca pro la socistato! La parolado de D-ro Ferriere aperas kun afabla permeso de 1’ autoro en IPR, espereble pli malfrue ankorau kelkaj el

110

la kongresaj paroladoj. La aliajn antautagmezojn okazis jenaj ^efprelegoj: s-ro Eurton P. Fowler (Vilmington^ Usono) parolis angle pri „Laucela agado je edukado“, D-ro E. C. Kaper, urbestro de Kopenhago, germane pri la terno „La karakterize dana libereco je lernejo”, D-ro Nils Hanniger (stokholmo) angle pri ..Pedagogiaj tendencoj en Svedujo“, s-ro J. Hertzberg (Oslo) angle pri „La norvegaj lernejoj kaj iliaj problemoj”, senatoro Emil Krause, (Hamburgo) pri la lernejaro Hamimrg-a, s-ro Otto GlfĴckel, prezidanto de la urba lernejkonsilantaro Viena, germane pri la lernejreformo en Austrio, s-ino Helen Parkhurst (Usono) angle pri .Problemoj de individueca lernado“, D-ro H. Deiters (Kassel-o) germane pri „La evoluo de la germanaj lernejoj en la respubliko”, D-ro Leo Weismantel (Germanujo) pri la teino: Kion volas la germana eduko porarta?, profesoro D-ro William Boyd (Glasgovo) angle pri „Pedagogiaj esploroj en la nova eduko”, D-rino Maria Montessori itale pri „La psikologia principaro de la eduko”, s-ro Holger Begtrup, la estro de la popolalilernejo Frederiksborg-a, dane pri „La danaj altlernejoj por la popolo”, .profesoro T. Percv Nunn (Londono) angle pri ,,La cefprincipoj de la nova eduko”, profesoro Valdemar Ruin (Finnlando) germane pri „La sunaj povoj en la eduko”, s-ro J. Lester (Usono) angle pri -.Pedagogiaj teorio kaj praOtiko en la nova Ruslando”. Bedaurinde ne estis eble, audi en Helsingoro paroladon de rusa pedagogo. Gis kiam Ruslando kaj flinujo ne estos reprezentataj en internacia pedagogia kongreso, la mondligo havas grandan fendon. Kiu antautagmeze en la longega Kronborgsalonego pro la lingva malhelpaĵo kun Hamleto devis diri: „Vortoj, vortoj, vortoj!“, tiu vizitis posttagmeze filmparoladon, esperante per la okuloj iom pli multe gajni ol per la oreloj. Oni montris skandinavajn instrufilmojn, lumbildojn de

— paĝo 13 de la PDF —

usona lernejvivo, de ia Hamburgaj porlernejaj kampardomo;, de svisa edukejo por malzorgitaj infanoj, de la Aŭstraj ,.Eundeserziehungsanstalten“ (landiigaj lernejoj), de la lernejo „Odenwaldschule“, de ia agado en ia porjunulara rugkrueo k. a. Ankau ĉe psikologiaj paroladoj oni utiligis ofte filmon. Tiamaniere D-ro Kurt Lewin (Berlino) prezentis infanpsikologian esplormetodon de moderna! formaro-psikologoj, D-ro Ovide Decroly (Belgino) psikajn reagojn de infanetoj, s-ino M. Bergemann-Konitzer (Jena) plastikajojn de infanoj. D-rino Elsa Kepler de la Psikologia Instituto Vien-a pritraktis infanetan personecon. Tre (au tro?) estis aktivaj la psikoanalizuloj. Plurfoje komitato por ekzameno-reformo havis kunvenojn. M^t^Dtriĝis baldau, ke la stato de tiu Ci afero en la unuopaj landoj estas tre diversa. Profunda esplorado, sociologie komparanta, estas necesa, por ke oni povos pritrakti en internacia kadro tiun demandon, kiu estas nun en Anglujo tre aktuala. Matene kaj malfrue posttagmeze kongresanoj kunvenis en kursoj kaj grupoj. La kursanoj devis pagi altan kromkotizon. Okazis kursoj pri la Mornessorimetodo, la Decroly-metodo, la Daltonplano, la Winnetka-tekn’iko, la Projektmetodo kaj la psikoanalizo. Estis tre karakterize, ke neniu tia modelmetodo estis prezentata de germana pedagogo. En aliaj kursoj oni estis okupata per renovigo de instruplano, per ritmiko, per parolfioroj. La ĉeestantaro en la grupoj Sangigis pli malpli. Jenaj ĉeftemoj formis la kadrojn por la 16 grupoj: Lauindividua kaj lautipa psikologioj pertestaj ekzamenmetodoj, malfacile edukeblaj infanoj, praktiko en novaj lernejoj (privataj kaj publikaj), amasa eduko, novaj provoj en infanĝardeno kaj popolaltlernejo, kreanta artema esprimpovo de infanoj, lernejo kaj gepatroj, porinstruista klerigo, filozofio noveduka, edukado al internacia

kompreno, infano kaj religio, la socia stato rilate al renovigo de lernejaro, seksa eduko. La multampleksa ekspozicio montris partojn de la praktiko de la jam nomitaj modelmetodoj, la evoluon de la aktiva lernejlaboro en Hanujo, la manlaboran kulturon en ĉgedujo kaj Norvegio, la gravan, progreson de la lernejaro en Latvolando dum ties dekjara ekzisto kaj laborajojn de hungara privata lernejo (s-ino Martha Nemesi, La germana parto de la ekspozicio estis limigata per la sola sfero: formo kaj koloro en la alarta eduko. Vespere multo da kongresanoj kunvenis, por kanti en kvar lingvoj kaj danci. Okazis kelkaj „naciaj vesperoj” au por au sen fremdna.c’iuloj. Tre interesa estis la latva arango, tre’belaj la polaj dancado kaj muziko, amuza la hungara vespero. La urbo Helsingborgo la unuan dimancon arangis karakterizan ..svedan tagon”. Grava travivajo por germanoj kaj francoj estis la franca-germana renkonto la id-tm de augusto. La interpersonaj rilatoj estas vere la plej bona gajno de internacia kunveno. La dua dimanco estis la karakteriza „dana tago”. El Kopenhago venis multe da gepatroj kaj geknaboj, por montri popoldancojn kaj hejmlandajn teatraĵojn. La bela ĉefurbego gastigis la kongresanojn la 14-an de augusto. Entute la kongreso ja havis per la ĝenerala terno „Nova psikologio kaj instruplano” fizionomion de komuneca laborrondo, tamen pro la multego da partoprenintoj kaj pro la fatalo de diverslingveco la travivajo de mondvasta spirita kuneco estis certe pli forta ol la gajno de pedagogiaj ekkonoj. Estas necese, skribi kelkajn vortojn pri la lingya flanka de la Helsingor-a kongreso. La dikega programlibro (pli ol 90 pagoj!.) estis presita kun trilingva teksto, norne angle, france kaj dane; tamen

111

— paĝo 14 de la PDF —

estis necese, eldoni ankoraŭ 500 ekzemplerojn germanlingvajn. Per la diverskoloraj lingvosignoj de la 500 partoprenantoj el Skandinavio kaj de multaj finnlandanoj, latvoj kaj poloj oni vidis, ke multo da gastoj estis esperinta, kompreni la paroladojn per la germana lingvo. Sed — la ĉefprelegoj ne buŝe estis tradukataj; nur Ia postan tagon ni povis aĉeti anglajn tradukaĵojn, ankaŭ kelkajn francajn (kaj germanajn). La estraro anoncis potage angle la ŝanĝiĝojn en la programo sur nigraj tabuloj en la kongresoficejo kaj Ja kastelo ‘kaj ankaŭ en la „KronborgAvizo”. La laborado en la grupoj okazis plejofte jenmaniere: La ĉefparolant(in)o uzis la anglan, francan aŭ germanan lingvon, poste la prezidant(in)o demandis, ĉu iu deziras tradukon en la unu aŭ la alian el la du kromlingvoj. Okaze de sufiĉa bezono estis tradukata, preskaŭ ĉiam en la anglan, tre malofte en ambaŭ kromlingvojn. Kiam nur malmultaj gastoj deziris tradukon francaŭ germanlingven, tiam oni supozis, ke ili rezignas pri tradukaĵo. La tradukaĵoj estis nur tro mallongaj resumoj. Ofte mankis kapabla forto por tio. Nur esceptokaze oni tradukis ankaŭ iom de la debato. Ciu internacia kongreso montras, ke la lango de homo estas ankoraŭ tro malperfekta organo ĝis tiam, kiam homoj, volante interparoli pri fakaj problemoj, ne estas kapablaj, tute interkompreniĝi. Estas ja ne tre malfacile, konversacii kun iu fremdulo per alia nacia Ijngvo; sed estas tro malfacile por la plej multaj geinstruistoj, tute kompreni sciencan paroladon en nacia fremdlingvo. Estas rimarkinde, ke tre malmultaj naturscienculoj kaj matematikistoj vizitis la kongreson. Eĉ germanaj instruistoj, kiuj instruadas la anglan aŭ francan lingvojn, diris al mi, ke ili komprenis ofte nur duone anglan aŭ francan prelegon. — Kompreninte nur duonon de scienca parolado, oni

112

komprenis kvazaŭ nenion; ĉar oni ne povas diveni la alian duonon en scienca ideoĉeno, en teoria pensiro, kiel plej ofte okazas en kutima konversacio. Estas neagrable por parolanto, prelegi antaŭ aŭskultantaro, kiu plejgrandparte ne povas percepti la sencon de liaj vortoj. Estas ne agrable por aŭskultantoj, aŭdadi parolanton, kies lingvon ili ne komprenas. Estas malinde al homoj diskutadi en lingva’konfuzo. D-ro Deiters diris komence de sia prelego: Por tiuj, kiuj komprenos mian pa-roladon, ĝi ne estas verkita; tiuj, por kiuj ĝi estas verkita, ne komprenos ĝin. — Kiam post anglalingva prelego estis sekvonta germanlingva parolado, tiam tre ofte multo da personoj forlasis la Kronborgsalonegon. S-ro Otto Glockel (Aŭstrujo) diris pro tio: Mi esperas, baldaŭ povi paroli mondhelplingvo, tiam ne forkuros ia gastoj, kiuj scipovas nur la anglan. En la n-ro 6 de la „Kronborg-Avizo“ oni povas legi germanlingve jenan plendon: „Nur malmulto tute scipovas la kongreslingvojn, nur malmulto povas percepti rapidan paroladon. Do, granda parto de tio, kio estas dirata en la kunsidoj, ne estas tute komprenata”. La unua ordono por parolantoj tekstu: Parolu al internacia aŭskultantaro sufiĉe malrapide kaj pursone! Memoru: ..Vortoj sen senco povas neniam ĉielen leviĝi” (el ..Hamleto”). La kulturhigienisto D-ro Bornstein (Berlin-o) opiniis, laŭ multjara sperto devi aserti, ke regule la aŭskultantaro ĉe fremdlingvaj paroladoj komprenas ne pli ol unu dekono de la enhavo; la aplaŭdo estas trompiĝo, almenaŭ memtrompigo. De pluraj flankoj venis la propono, ne jam post du jaroj ree aranĝi la venontan mondkongreson, sed nur post kvar aŭ kvin jaroj kaj en la intertempo okazigi regionkonferenco.in, en kiuj nur unu lingvo ■estu uzota, ekz. orienteŭropan kongreson po-r geinstruistoj el Finnlando ĝis Balkano,

— paĝo 15 de la PDF —

(«

romanan kongreson, anglalingvan kongreson. Tiamaniere la sukceso kompensus verŝajne la gravajn oferojn je tempo kaj mono. Kian rolon ludis Esperanto en la HelSingora kongreso? Kvankam la kongresestraro estis akceptinta la proponon de TAGE, uzi Esperanton kiel traduklingvon, ne okazis tio. Kial? La fakta kauzo estas jena: Ĉeestis tro malmulte da esperantistaj kongresanoj. Nur 1% de la partoprenintoj estas esperantistoj. De nia legantaro apenaŭ dek personoj estis ĉeestantaj. Estas bedaurinde, sed vere: Inter pedagogio kaj Esperanto estas larga, profunda fendego. Al multegaj pedagogoj mankas Esperanto, por povi kulturi ilian eminente mondvastan sciencon vere internacie: al multaj esperantistaj gekolegoj mankas sufiĉa intereso pri specialaj pedagogiaj problemoj. Malgrau la malgranda nombro da esperantistoj inter la kongresanoj Esperanto fosis sian sulkon. Konsente kun la estraro tagon post tago s-ino Mars. Noll (Kopenhago) tradukis la programŝanĝiĝojn esperantlingven ■kaj skribis tiun tekston sur nigrajn tabulojn en la kongresoficejo kaj la kastelo. Tlujn Ĉi sciigojn legis ankau kelkaj kongresanoj, kiuj ne estis lernintaj Esperanton: tiuj estis au personoj, kiuj seipovas plurajn europaj:) lingvojn, sed ne la anglan, au romanoj, kiuj ne povis kompreni la anglan tekston. Ni Suldas al s-ino Noll sinceran dankon. Bona sukceso estis ia Esperantista montra diskutado dum la „sveda tago“ en Helsingborgo. -Bonvolu legi la raporton de samideano .Lmsson (ĉtokbobno). Dum la dua semaine samideano Tiberio Mortiri’.) (Rumanujo) faris kvar provleciono-in lau la Ce-metodo: malgrau tempomanko du gis tri dekoj da kongresanoj partoprenis, precipe anglaj gekolegoj. Oni diras pri la Ce-metodo, ke bonhumora maniero estas gia ora sekreto.

Nu bone! Lau mia opinio tio sufiĉas plenplene, por povi rigardi Ce-kurson kiel necesa parto de ĉiu kongreso pri nova eduko, ĉar gojo estas fonto de spirita forto. La germana poeta pedagogo Jean Paul ja skribis: „Gajeco estas ĉielo, sub kiu ĉio bonkreskas, escepte de veneno.’* Ni helpu arangi Ce-kurson antau au dum venontaj kongresoj de la Mondligo. Estis grave, ke D-ro Ferriĉre publikigis sian prelegon esperantlingve. Profesora Findiev diris ofte je ĝusta tempo en gusta loko kelkan trafan vorton por Esperanto. Mi finas mian raporton per la demando: Kio okazus, se la kongresestraro estus doninta al ni la komision, buŝe traduki ĉiujn paroladojn? Gis kiam la pedagogia terminologio ne estos sufiĉe ellaborita en Esperanto, gis tiam tia tasko estos apenau solvebla. La esperantista pedagogaro devos plenumi ankorau gravajn taskojn, antau ol gi povos fari nenion pli bonan ol sin politike disigi. ‘ D-ro Kurt Riedel.

Esperantista montra diskutado Cc la KHiUHtso Hclsingor-a. Kun permeso de gvidantoj de la Novedukada Mavado oni arangis, en la madro de kongresa vizito en la sveda havenurbo Helsingborgo, diskutadon en Esperanto pri unu kongresa terno: Edukado al internacia kompreno. Loko estis la salono de la urba konsilantaro en la urbodomo, kiun plenigis kongresanoj kaj lokaj samideanoj. ĉufiĉe internacia estis la prezido: Honora prezidanto Proi. Findlav, prezidantino s-ino Mm^r^^reto Noll, Kopenhago, kaj sekretario Tiberiu Morariu, Unue la prezidantino klarigis esperante, svedo svede kaj anglo angle la celon de la kunveno: Montri kiojn Esperanto faciligas diskutadon en internacia

115

— paĝo 16 de la PDF —

kongreso. Enkondukis rektoro Jansson, Svedujo, raportis rekomendojn de la edukista konferenco en Praha: Paco per lernejo. Tre multflanka estas la utilo de Esperanto por lerneja laboro, sed oion superas ĝia valoro, kiam temas pri rekta kontakto inter infanoj de diversaj landoj. Tial oni tuj komencu organizi multflankan interŝanĝon en lernejaj rondoj. Prof. Simon, Vieno, en vigla interesa parolado montris al unu grava kaŭzo de la disfalo de malnova Aŭstrio, la multlingveco. Neniu kunlaboro estas ebla sen komuna lingvo, kiu nepre devas esti facila, klara, neŭtrala, do Esperanto. Tre sprite li parolis pri la aplaŭdoj en grandaj kongresoj: pro ĝentileco kaj fidante la samlingvanojn de parolinto oni aplaŭdas sen kompreno. D-ro Riedel, Dresden, trafe priparolis la fakton, .ke oni povas el la cirkonstancoj diveni la sencon de ies vortoj dum ordinara konversacio, sed alia afero estas scienca parolado. Komprenante duonon, oni neniom perceptas. Li almontris tuj ireblan vojon al plivastigo de Esperanto en kongresoj, nome lingvokursoj laŭ Ce-metodo dum kaj antaŭ la ‘kongresoj, precipe instruistaj. S-ro Morariu, en ĉarma, vigla, flua lingvaĵo, rakontis amuzigajn spertojn de kongresoj, pri junaj homoj, kiuj sukcesis komprenigi kaj el korespondado, kiu instruas pli ol libroj pri kutimoj kaj pensoj de alia popolo. Leŭtenanto Bugge-Paulsen, Norvegujo, proponis rekomendi al la Novedukada movado pli vastan uzon de Esperanto ‘kaj aranĝon de kursoj por la membroj. Samcele parolis studento Wappler, Dresden, kiu ĵus venis de la Ce-kurso en Budapeŝto por 150 instruistoj kaj tial laŭte, forte kaj kuraĝe parolis. La tempo tiel rapide forflugis, ke multaj ne havis okazon paroli, inter ili partoprenintoj en ia dektaga ŝtata kurso. La prezidantino, kiu tre lerte gvidis la diskuton, laŭtlegis rezolucion. Ankaŭ pri tiu e§tis vigla diskutado, ĉar ĉiu deziris ĝin kiel eble plej bonefika. Fine oni

114

komisiis al kvar homoj, redakti dezir-esprimon. Finis la honora prezidanto per angla, esperanta, franca, germana parolado, en kiu li rekomendis per bonhumoro kaj gajeco allogi la homojn, kiuj neniom scias pri nia lingvo; poste ili lernos ŝati kaj uzi ĝin. La kunveno laste per fortaj aplaŭdoj dankis al s-ino Noli, kiu per senlaca klopodo sukcesis, akiri la permeson aranĝi la diskuton. Jansson (Stokholmo).

Jen tekstas la rezolucio: Dum la „sveda tago”, en kunveno aranĝita de svedaj kaj danaj esperantistoj en la urbodomo de Hefsingborgo, kun permeso de la Conference Executive Commitee (kongresa plenumkomitato), oni diskutas la problemon ..Edukado al ‘internacia kompreno” kaj decidis transdoni al la estraro de la Novedukada Movado la jenan rezulton de la diskutado: 1. Konsiderante la gravan valoron, kiun jam ludis Esperanto en internacia kunlaboro, la kunveno — kun danko por jam permesita uzo de Esperanto dum la estanta kongreso — rekomendas pli vastan uzadon dum la venontaj kongresoj. Tiel oni povas altiri al la noveauka movado tre energiajn edukistojn, kiuj ĝis nun pro lingvaj malfacilaĵoj ne povis efike partopreni la internacian laboron. Estas rekomendinde aranĝi Esperantokursojn antaŭ kaj dum la kongresoj; similajn kursojn aranĝis la sveda ŝtato por popolaj instruistoj, laŭ metodo Ce, kun granda sukceso. 2. Konsiderante la altan pedagogian valoron de Esperanto, la kunveno petas la estraron, esplori kaj esplorigi la demandon, ĉu Esperanto ne ludu pli gravan rolon en la renovigo de 1’ edukado. Tio estas dezirinda tial, a) ke Esperanto pro sia simpla konstruado estas rekomendinda al infanoj antaŭ la studo de fremdaj lingvoj, laŭ principo „de pli facila al pli malfacija”,

— paĝo 17 de la PDF —

W ke ĝi pro sia logikeco tre taŭgas al

ta formala ‘klerigo de J’ homoj, c) ke gi pro sia neutraleco povas faciligi la penojn de 1’ instruistoj, semi homaranajn sentojn inter la infanoj. Kun refoja danko al estraro de la Novedŭka Movado pro la bona akcepto kaj utila aplikado de Esperanto en la nuna kongreso kai esperante dauran atenton pri tiu ĉi grava demando, ni restas altestime por la kunveno de svedaj kaj danaj ‘ esperantistoj (sign.) Margarethe Noll. Helsingborgo, la ll-an de augusto 1929.

La geinsfruisfa Kunveno en Bndapeŝfo merkredon la 7-an de augusto je la 3-a posttagm. en la universitato. Ĉeestas 56 gekolegoj. S-ro kolego Neuzi! malfermas la kunsidon je ‘la 3-a posttagmeze. Li kore dankas al la Budapestano), kiuj korege bonvenigis la Esperantistaron, li dankas precipe ankau s-ron pastron Ĉe, kin per sukcesplena kurso al 70 gekolegoj diverslandaj multe helpis disvastigi Esperanton en geinstruistaj rondoj. La estraro de la kunveno konsistas el la jenaj sinjoroj. Neuzil, Oli mouc, prezidanto. D-ro Mihalek, Budapest, vicprezidanto. Sohrmann, Weinbbbla. sekretario. La prezidanto unue atentigas pri tio, ke TAGE •kaj Internacia Pedagogia Revuo estas nia faka asocio kaj organo kaj ke estas ‘honora devo de Ĉiuj Esp.-gekolegoj aligi al iii. Li laudas speciale la fervoron de la saksaj gekolegoj, kiuj en ia kadro de la moderna lernejo klopodas Biel, pruvi la necesecon de la Esperanta Hngvo. llia modela laboro instigu la ĉiulandajn gekolegojn, plenumi sian devon rilate al Esperanto. La subskribinto dankas en la nomo de la saksa kaj germana instruistaro, diras.

ke la saksa geinstruista asocio kaj ankau la komunumo Weinbbhla subtenis mone lian vojagon, informas la kunvenintaron, ke la germana instruistaro akceptis dum sia pentekosta kunveno en Dresden la rezolucion: La germana instruistaro subtenas ĉiel la klopodojn, krei internacian interkomprenilon por geinstruistoj kaj gelernantoj. La aplaudo post tiuj ĉi sciigoj estis grandega. Oni generale deziras, ke baldau plenumigu la tempo, ke Esperanto estos la lingvo de la tutmonda instruistaro. La enhavo de IPR kaj la informo, ke D-ro Riedel estas la redaktoro de la gazeto, kontentigas ĉiujn gekolegojn. Prospektoj de la kulturologio de Klemm estas disdonataj kaj la aĉeto de la esperantlingve aperonta libro estas varme rekomendata. Kelkaj gekolegoj mendas gin. Proponoj postulas energian akceladon de Esp. interne de la Skolt-movado, instruadon de geografio kaj historio sen ŝovinismaj tendencoj kaj akceladon de ‘a Esp.-movado per la pedagogiaj gazetoj ĉiulandaj. La infangazeto ..La Etulo” el Pars ŝajnas esti )*. rekomendinda La hungara kulto-min istro akceptos deputacian, ■ Al gi apartenas: Neuzil, D-ro Milualek (Budapeŝto), inspektoro . Marcel Pezus (Lipot), fraulino Wiinsche (Dresden) kaj la subskribinto. La kunveno devas ĉesi je la 4-a, gi dauros la 8-an antautagmeze je la 11-a. 2-a kunveno: ĉeestas 14 personoj. Bulgara kolego, s-ro P. l. Pamporof admonas la gekolegojn, labori por la justeco, plena abstinenco de alkoholo kaj tabako kaj amo al la naturo. F-ino Aranjo (Budapest) proponas, peti la pedagogiajn gazetojn ĉiulandajn, publikigi Esperanto-kursojn. Ĉiuj konsentas. Por vere realigi tion, estas *) „La Etulo” estas pure katolika. —

G.

115

— paĝo 18 de la PDF —

nepre necese, fondi naciajn asociajn geinstruistajn Esp. en ĉiuj landoj. Por vivigi la infaninstruon, oni uzu bildojn, kantojn, historiojn. Estas necese, krei internacian kantaron konvenan por infanoj kaj krei valoran internacian legolibron. Tiurilate oni petu per alvoko en TAGE la energian kunhelpon de ĉiunaciaj gekolegoj. Dana kolego informas pri ekspozicio okazonta kaj deziras interŝanĝadon de desegnaĵoj. Adreso: Helgar Hansen, instruisto, Holbak, Danujo. Pri la interŝanĝado de gekolegoj kaj gelernantoj okupu sin la IPR internacia Pedagogia Revuo. La ĉefa sukceso de la pedagogia konferenco estis la akcepto de la cititaj 5 personoj ĉe la ministro de ‘la kulto. Tiu eminenta sinjoro plene rekonas la altan valoron de Esp. por la porpaca eduko en Ja moderna lernejo kaj li opinias, ke ‘a enkonduko de Esp. en la porinstruistajn edukejojn estas tre pripensinda. Budapest, la 8-an de aŭgusto. Arthur Sohrmann, sekretario.

9-a SAT-Kongrcso en Leipzig. La rapida evoluo de SAT dum la 9 jaroj de ĝia ekzisto kompreniĝas el speciala bonŝanco, kiun ĝi havas kompare al la neŭtrala UEA-movado: Tie la samideanoj renkontiĝas sur la komuna bazo de la „in terna ideo” de la „Esperantismo“. Tie ĉi al tiu ..Esperantismo”, kiu certe ankaŭ vivas inter la laboristaro, venas la eĉ pli dense liganta fakto de la socia klasbatalo. Unue la SAT-Esperantistoj sentas sian unuecon kaj siajn komunajn interesojn kiel proletarioj. Tli konsideras Esperanton kiel rimedon kaj propagandilon por la granda komuna ideo, por la komuna politika celo: Proletarioj de ĉiuj landoj unuiĝu, por forigi la kapitalistan sociordon.

116

Pro tiu klasbatala karaktero SAT komencas atingi Ia atenton de Ia politikaj laboristaj partioj kaj faras sukcesa kaj facila la propagandon de Esperanto inter la laboristaro. Tion pruvis la faktoj, ke Ia ĉefaj laboristaj asocioj kaj partioj kaj gazetoj salutis la kongreson, ke Ja du !aboristaj gazetoj de Leipzig ĉiun tagon detale raportis pri la kongreslaboroj kaj ke la laboristoj de Leipzig en granda nombro partoprenis la salut- kaj la ferman amikan vesperon. Sed la klasbatala karaktero de SAT ankaŭ enhavas danĝeron por la laborista Esperanto-movado. La socia klasbatalo formis la politikajn laboristajn partiojn. Kaj la nuna malamika kontraŭeco inter la komunista kaj ia socialdemokrata partioj respeguligis en SAT. Tre komprenebla, kvankam tre bedaŭrinda fakto. Gi ankaŭ preskaŭ superregis la 9-an SAT-kongreson. Imponan altan nivelon la salutvespero atingis en Ia prezentado de la festludo ..Ektremis la tero”. Eksonis solene la parolado de eks-cesaro Wilhelm, kiun li faris „al sia popolo” komence de la „ŝtalbano”, la mondmilito. Eksonis solene la paroladoj de la angla kaj de la franca ministroj, la prediko de la germana pastro Schettler, kiu preĝis al la Germana Dio, benis la germanan glavon, kiu traboru la ripojn de la ..malamiko”, la predikoj de angla kaj franca pastroj. Cio akompanata de solenaj sonoj de naciaj himnoj kaj ĥoraloj. Ektremis ‘la sentoj de Ia partoprenantoj. Kaj ili aŭdigis, ke ili bone lernis el tiu fakta, historia leciono. Kompilaĵo el la filmoj „Potemkin“ kaj „Dek tagoj, kiuj tremigis Ia mondon” interrompate de mov-, paro!- kaj kantĥoroj, akompanate de tendencmuziko, montris scenojn el milito, revolucio kaj reakcio. Komuna kanto ..Fratoj al sun’, libereco”, ankaŭ prezentata de tre impresiga movfioro, finis ia salutvesperon, kiu havis tute proletarian karakteron. En ses laborkunsidoj estis plenumataj la taskoj de la kongreso. La raportoj de

— paĝo 19 de la PDF —

Ia administracio kaj redakcio povis konstati ĝojigan kreskon de SAT kai atestis la grandan laboron kaj sindonemon de la oficuloj. La diskuto tute ne tusis tiuin raportojn, sed plene koncentriĝis sur ‘a konflikton, kiu estiĝis pro la eldono de la broŝuro Lanty ..Laborista ** Esperantismo kvazaŭ kiei oficiala programo de SAT. Tiu broŝuro ne konformas al la SATstatuto, ĝi ne konformas al la klasbatala karaktero de SAT. La direkcio estas riproĉata, esti gvidinta lasttempe la tutan movadon en tiu revisionismo senco de la broŝuro kaj per tio esti kauzinta malbonan staton de la movado en Sovetio. Transiro de la SAT-direkcio el Paris a) alia urbo, kie la konekso de la esperantistaj laboristoj kun la laboristaro estas pli densa, estas postulata (Leipzig proponata). La diskutantoj pasie parolas. (Lau lingva vidpunkto estis guo, auskulti la majstran elokventecon de la disputantoj.) Vidigas du frontoj, jen la komunista, jen la socialdemokrata: La krizo inter la laboristaj partioj farigas akuti en la kongreso kaj minacas krevigi la unuecon de SAT. La ekkono de tiu dangero fine obtuzigas la ondegojn, mildigas la akrajn parolojn kaj laste kondukas al rezolucio, per kiu la paco estas restarigita: La direkcio konfesas la eldonon de la programbroŝuro mispaŝo, la kongreso esprimas sian. konfidon al la gvidantaj instancoj, SAT volas gardi la unuecon inter la laboristoj el ĉiuj laboristaj partioj. Post tiu emociiga diskuto la laboro kaj baloto pri 53 proponoj ne plu trovis la profundan intereson de la kongresanoj, des malpli, ĉar la proponoj ne estis multobligitaj kaj disdonitaj.

Krom prelegoj de Internacia Proletaria Altlernejo en la kadro de la kongreso (Moderna sociologia Ĵingvosoienco kaj mondlingvo, Sporto en la servo de la proletario, Konflikto en Ĉinio) okazis multaj fakkunsidoj kaj gvidoj tra presejo, ĉefproduktejo kaj buĉejo de la konsum-

kooperatlvo, Laborista Gimnast- kaj Sportlernejo, Zoologia gardeno, autoveturado tra la urbo. La kongreskotizo estis 2 M! (Du markoj, ne dudek!) 1102 kamaradoj el 29 landoj aligis al la kongreso, 662 el 22 landoj partoprenis. Por la venonta kongreso oni proponis Bruxelles, Moskvo, London kaj la landon, kie okazos la UEA-koi:greso. Moskvo ne inyitis, Bruxelles estis malakceptata. Decidos la plenumkomitato. La Sefa signifo de la kongreso estas, ke la pasinta konflikto eble plifortigas !a volon, nepre gardi la unuecon kaj per tio certigi la pluan prosperon de SAT. Goldberg.

SAT-cduKisia Kunsido. Mi tre bedauras, ke pro nebona sanstato mi ne povas esti inter vi Se nia SAT-edukista kunveno. Tamen mi deziras esprimi al vi Siti.i mian tute fratan saluton de klaskonscia edukisto kaj al vi memorigi, ke nia klasbatala frateco, kiu duoble ligas nin al Siuj SAT-anoj kaj al Siuj samprofesianoj, postulas de ni pliajn apartajn devojn en la laborista esperanto-movado. Kion ni faris de lasta SAT-kongreso en Goteborg? Kiajn rilatojn havu SAT-edukistoj kun neutrala TAGE kaj IPR? Kiun praktikan laboron ni devos plenumi en venonta jaro? Resumante miajn artikolojn pri sama temo en la lastaj edukaj kajeroj de La Nova Epoko, mi mallonge Si poste raportos pri tiuj tri demandoj. ,

Lastjara laboro.

Ju pli kreskas la SAT-movado entute, des pli ankau kreskas nia SAT-edukista sekcio. La nombro de SAT-edukistoj estas nun proksimume 700—800. Unu el Hi aligantoj al SAT estas edukisto. Ni ne bezonas komenti la fakton, ke la laborista movado kreskas pli rapide ol la

117

— paĝo 20 de la PDF —

burĝa movado kaj jam la SAT-koingrest>j per sia nombro de pariopremantoj fariĝas tiom gravai kai imponaj, kiom la universalaj kongresoj de la neutrala Esperantismo. Estus malsaĝe, ne entrepreni la organizon de la edukistoj en SAT. Mi tarnen devas konfesi, ke nia interna organizo malmulte kreskis en lasta iaro. dum ne ĉesas kreski nia ekstera influo sur la tutmonda avangarda instruistaro. Kauzoj kuŝas en tio, ke tro ofte la SATedukisioj dediĉas sian tutan penadon al ĝenerala propagando, ne atentante sian propran fakon kaj ke kvankam iii estas internaciistoj, iii ankoraŭ ne partoprenas mem per sia Esperanto-scipovo la internacian instrudaboristan movadon. Tarnen en 1928—1929, dank’ al persista kaj serioza laboro de kelkaj SATedukistoj, ni atingis gravajn sukcesojn: 1. Tutmonda Esperantista Pedagogia Servo (TEPSi ricevas pli kaj pli la kunlaboron de Satanoj. La amplekso de gia bulteno estas nun Us-paga (antaue nur 12). Giaj artikoloj farigas pli kaj pli seriozaj, interesaj, represindaj kaj represataj. 2. La redakcio de V ukraina revuo .Vojo de Klerigo” ne nur daurigis publikigi regule sian Esperanto-lingvan resumfolion, sed ankaŭ pliampleksigis gin (gi estas nun 8-paga, kvankam ĉiam senpaga). Pli multaj SAT-edukistoj kunlaboris kun ĉi redakcio kaj ricevis honorarion (mon oni pro siaj artikoloj. 3. En Britio, sur bazo de aplikado de Esperanto al edukista movado, k-doj Stay kaj Capper (ĉi lasta unu el gvidantoj de Instruista Laborista Ligo — TLL) atingas sukcesojn, kiuj impresas lian Ligon TLL. 4. En Francio, la S/AL-edukistoj estis komisiataj dokumentizi la internacian rubrikon de la gazeto .Presarto, Kino kaj Radio en Lernejo” kaj plene sukcesis kaj rekompencigis per publikigo de elementa Espernnto-sŭrso. Ci gazeto daurigos sisteme propagandi Esperanton

118

kaj apliki km. En sama lando, la klasbatalaj feministoj decidis de si mem utiligi Esperanton kaj sin turnis al ni por _ publikigi regule alvokojn, ariiSoloin. novajojn por tutmondaj edukistinoj kaj por organizi korespondadon inter ĉlŭlandaj klasbatalaj instruistoj. 5. Edukinte™ nun pli serioze rilms al nia afero, utiligas iafoje nian lingvon kaj eĉ unu sekretario (k-do Cogniot) tradukis mem el Esperanto bonan aiu’knlon pri Krupskaja (edzino de Lenin) gi la nova gazeto .Soveta Pedagogia Revuo”. 6. En Sovetio, dank’ al nia multjara persista laboro kaj ekster kiaj ajn klopodoj senperaj de 1’ esperantistoj, la grava Soveta Instruista Unuigo ucc-idis publikigi esperantlingvan pimpa,;:’, ndan organon .Soveta Pedagogia Revuo”. kiu nun estas la plej trafa propagandilo de Esperanto en la avangarda edukistaj rondoj. Ni nepre abonu kaj disvastigu gin. Rilatoj kun TAGE kaj IPR.

Mi ne volas denove prezenti la debaton pri krizo de 1’ esperantista Esperantomovado inter SAT-eduSlstn sekcio kaj TAGE-anoj. Detale pri tio oni povis legi sur eduSaj kajeroj de „La Nova Epoko”. Kiel sekretario de SAT-edukista sekcio, mi tute serene kaj sen troigaj asertoj pruvis, ke jam venis la momento foriasi la vojon de neutralismo. La principoj prezentitaj de k-do Lanti en sia broŝuro .For la neutralismon” (kun ĉiuj en komenco moderigoj kaj provizoraj taktikoj) ankau koncernas la SAT-edukistojn. Ni elmpliKas ilin 10 inroin posi la ceteraj Satanoj. Ni povas nun iiin ekapliki, ĉar la klasbatala Esperanto-movado fariĝis tiom grava, kiom la neutrala, car en minaj kondicoj de i’ internacia vivo, TAGE povas nur aligi kaj efektive aligas nur burgan movadon.*)

*) Noto de la redaktoro: Mi estas homo kaj portas mian koron maldekstre, sed mia cerbo lunSĉ■ias feliĉe anSorali duflanke. R.

— paĝo 21 de la PDF —

K-do Goldberg pledas por ke SATedukistoj ankoraŭ laboru en TAGE por propagandi Esperanto:: en burĝaj mterrnrciaj medioi. Kiam al UEA ankoraŭ apartenas Satanoj, ni ne povas postuli, ke SAT-edukistoj subite forlasu TAGE, sed estas nia devo rekomendi ĝin. SAT ankau malpermesas al siaj anoj okupi postenojn en UEA kai en kiu ain neutrala organizo. Pro nia konata malfrueco en la laborista movado, ni petu ian nerigorecon; sed nepre iom post iom SATedukistoj devas forlasi gvidadon de TAGE. _ Ni rekomendas abonon al IPR, ĉar tiu revuo, konsiderata de teknika vidpunkto, kelkfoie enhavas interesan informajon. Sed antau dio necesas, ke SAT-edukistĉ abonu sian propran organon „La Nova Epoko” kaj subtenu sian proletan aferon. Mi plene konscias, ke La Nova Epoko pro siaj diversaj serioj ne aparte abon-. eblaj ne povas esti la perfekta ligilo kuniganta diujn SAT-edukistojn. Tial interkonsente kun SAT-estraro kaj sub puŝado de niaj sukcesoj ni projektas eldonon de propra pedagogia SAT-organo (eble en jaro 1931). Same, kiel antau 2 jaroj, ni prave deklaris, ke fondo de 1′ edukista sekcio de SAT neniel malutilos al TAGE, ni deklaras, ke fondo de aparta gazeto por klasbatalaj edukistoj neniel endangerigos vivon de IPR (kvankam ni opinias avangardan gazeton pli utila ol neutrala nepre malaperonta de sociaj transformoj). Mi prezentas por via kritiko la tri konkludojn de mia artikolo pri tiu tetno en La Nova Epoko, kiuj sumas la debaton.

Proponoj pri organizo kaj praktika laboro en venonta jaro. a) Gvida Komitato. — Lastjare ni akceptis, kiel gvidantojn de la SAT-edukista sekcio, la redakciajn komitatanon’ de 1′ eduka serio de „La Nova Epoko”, al kiuj oni aligis k-don Johanssonn el Gdteborg. Ci lasta kamarado ne donis vivo-

siguon. Pro tromulteco da peresperanta laboro, mi rezignis la redaktoradon de !a edukaj kajeroj de La N E, kiun akceptis k-do Stav. Septembra numero estos la unua kajero tute prizorgita de ĉi kamarado. K-do Van de Moortel, kiu antau nelonge rezignis pedagogian sekretariecon de Edukintern, ankau rezignis anecon en nia redakcia komitato. Restas do jenaj k-doj: Redaktoro Stav; merabroj: Starr, Freinet, Zilberfarb, Boubou. Mi proponas konservi di k-dojn kaj aldoni anstatau k-do Van de Moortel k-don Jeitler el Vieno, prizorganto de la kleriga fako de Austria Laborista Esperantista Ligo. b) Esperanto-aplikado. — Niaj sukcesoj estas .ŝuldataj al daura serioza aplikado de Esperanto je servo de T edukistoj. Bedaure nu’ kelkaj kamaradoj partoprenas tiun laboron de TEPS, Vojo de Klerigo, Pedagogia Kvalifiko (Moskvo), de sindikatoj de sovetaj, anglaj, francaj instruistoj. La peresperanta servado al tutmonda eĉukiŝtaro estas nia normala tasko. Ni ĉiam penu t’ovi kunlaborantojn. La kunlabora ligilo estas TEPS-informilo, kiu ebligas praktikan laboron sur diuj avangardaj ^■11:1^1.^ kampoj. Okaze de la hodiaiia SAT-edukista kunveno, estu kolektataj la nomoj de k-doj akceptantaj kunlabori al nia Esperanto-aplika servo TEPS.

c) TEPS-informoj aperos de nun sur jus kreita „Pago de Eduklaboristo” en Sennaciulo (diumonate), sur la Edukaj Kajeroj de La Nova Epoko (8 pagoj diutrimonate) kaj sur linografa monata informilo jam de kvar jaroj aperanta (senpage dissendata al la kunlaborantoj kun resumfolio de Vojo de Klerigo). Mornrigas necesa nova ■ SAT-edu>kista organo kuniganta la tutan edukistan Esperantomaterialon kaj liganta kaj organizanta la tutan VAT-instruistaron. Gis kiam ni ne bavos nian propran gazeton, nia SATedukista sekcio ne bone funkcios, ankau ne nia praktika kaj propaganda laboro.

119

— paĝo 22 de la PDF —

Ju pli baldaŭ, des pli bone. Vi bonvolu diskuti pri Ja proponita aperdato: novjaro 1931. Dume ni penu disvastigi la sovetan organon ..Soveta Pedagogia Revuo” (aperis jam 3 numeroj), kiu sin turnis al ni por tio, kaj estu kolektataj la nomoj de k-doj akceptantaj esti „agentoj“ en siaj ‘landoj por ĉi revuo. d) Fine vi bonvolu esprimi vian opinion pri la tri konkludoj de mi prezentitaj fine de mia artikolo pri „Kr.izo de Esperanto-instruistaro” kaj tio helpos al plua kaj sukcesa gvidado de nia SATedukista sekcio1). K-doj, ni montru nin indaj Satanoj: klaskonsciaj laboremaj kaj helpemaj edukistoj. Kun kamarada saluto: Marcel Boubou. *)— Ci 3 konkludoj estas: 1. profiti el fakinformado de neŭtraluloj, t. e. aboni IPR; 2. allasi al neŭtraluloj prizorgon de neŭtrala movado, t. e.: iom post iom forlasi la gvidpostenojn de TAGE; 3. direkti nian konstruan penon al SAT, t. e. organizi la SAT-edukistan Sekcion kaj aboni „La Novan Epokon”.

Recenzoj. Diablidoj. Rakonto por la junularo, de

N. Barthelmess. Biblioteko de SAT. 48 pĝ., 0.60 germ RM. Diablidoj, idoj de 1’ diablo, nomas faŝistaj junuloj junpionirojn. Tre lerte verkita rakonto kun vigla, dramatika enhavo, kiu forte ekkaptos la intereson de komunistaj junuloj. La lingvo estas facila kaj flua. Estas dezirinde, ke Barthelmess verku similan rakonton por la tuta laborista infanaro, ne nur por la komunista. Libretoj .por infanoj ankoraŭ mankas. Jen modelo. Kion rakontas la amikoj de Peĉjo. Fabeloj de Hermynia zur Mŭhlen. Biblioteko de SAT. 54 pĝ., 0.60 germ. RM. Valora venko de H. z. M., por la laboristaro. La fabeloj ne temas pri reĝoj kaj .princinoj, sed la malsana Peĉjo aŭdas de

120

diversaj objektoj rakontojn kaj interparolojn pri la socia ordo. Pro la instrusimila karaktero la libro ne estos tiom alloga por la junuloj kiel Diablidoj. llustrita Biblioteko, eldonita de Heroldo de Esperanto. Dua serio: La Maro. N-roj 6/7: Gerstacker, La ŝipĉarpentisto. — N-ro 8: Gorch Fock, Boatman, Daudet; 3 rakontoj. — N-ro 9: Jung, Gudron. — N-ro 10: Cunningham, Russeli; 2 rakontoj. — Ciu n-ro 0.50 germ. RM.; ĉiuj kune (172 paĝoj) 2.— RM, bindita 3.60 RM. — Kiu amas la maron, tiu trovas ĉi tie belan legaĵon. Aventuroj, rakontitaj de bonaj aŭtoroj kaj bone tradukitaj (n-ro 9 estas originalo) forte kaptas la intereson. Eble la tradukintoj estas iom tro emaj al enkonduko de novaj vortoj (povra, tomahaŭko, vaĉi, mesaĝo, morna, pranci, purĝi, hanti, strando k. a.) kaj al uzado de maloftaj .kaj dube-necesaj esprimoj (blazo, plunĝi, bebo k. a.). — La prezo estas malalta, la bildoj ne ĉiel laŭdindaj. Supera kurso de Esperanto de D-ro Leopold Dreher (L. K.). Eldono de la aŭtoro: Krakow-Pollando. La 70-.paĝa libreto estas uzebla en kursoj por progresintoj — sed kun singardo. Gi flankenlasas gravajn rimedojn al metodika perfektigo de estontaj kursgvidantoj (nome bildojn kaj aliajn demonstraciojn). Ne modele ĝi traktas kelkajn gramatikajn kaj pristilajn ĉapitrojn (ekz. kunmetitajn verboformojn — vortsamecon — ĝis kiam — post kiam). Sur ĉ. 30 unuopaj paĝoj ĝi enhavas kaj parte rekomendas malikorektaĵojn bagatelajn kaj eĉ pli gravajn. Oni miras pri la laŭdega aprobo de la Akademia Prezidanto en la „antaŭvorto“, kiel reklamilo anoncita sur Ia titola paĝo. Degen.

Sendu artikolojn por IPR al la redakcio!

— paĝo 23 de la PDF —

PETO. La gekolegoj en ĉiuj landoj estas petataj, kiel eble plej baldaŭ, sendi rekte al D-ro Dlelterle, Leipzig W. 31, Seumestr. 10, Germanujo raportojn el siaj nacia] porinstruista] pedagogia] kaj aliaj gazetoj, kiuj liveris raporton pri la internacia] kongreso] en Geneve ka] en Helsingor. Preclpe tiaj raporto] estas dezirindaj, en kiuj oni legas pri la malfacilajon kiujn kauzis la diverslingveco dum la kongresoj. Laborkomisiono por TAGE ka] IPR.

Esp.-Asocio de Saksaj Instruistoj. Kasa afero. subtenado kaj fortigo de nia propaMi petas niajn anojn, kiuj ne pagis gandokaso. En tiu senco mi dankas gis hodiau, nun sendi sian jaran ko- ĉiujn anojn, kiuj sendante sian kotizon por 1929, car mi urge deziras tizon, mem altigis gin je unu marko. plenumi niajn financajn devojn al K. Schonherr, „Tage“ (I.P.R.!) kaj al Esp.-Asocio kasisto de Germ. Instr. Mi tre ĝojus, se oni (memvole kaj Kontoj: Poŝtĉeko Dresden 112 617, unufoje) aligus kvinan markon por Giro Dresden 30560.

bk

Trimonata ‘gazeto de Internacio de Socialista Kunbatalo

La dua Esperanto-numero enhavas ienajn artikolojn: Je memoro de kvar mortintoj Lenin. Libkneiit, Luksemburg kaj Jogisches. — Vivkompreno, de Leonard Nelson. — Cu junularo havas politikan tas•kkn?, de Maria Hodan. Postulu specimenon aii abonu je tiu ĉi revuo sendante la abonprezon de 2 svis. frankoj por 4 numero) al: Adm. de Esperanto-ISK, Servette 79, Ĝenevo (Svlsio)

Germanoj povas mendi ankaŭ ĉe ISK, Schlŭchtern, Bezirk Kassel.

Supera kurso dc Esperanto de D – r o L ĉ o p ol d D r ehe r, L. K.-ano, kun antauparolo’ de Proi. Th. Cart, lernolibro por progresintoj, nur en Esperanto, en 10 lecionoj, kun samtiom da demandaroj kaj taskoj. La tuta esp. gazetaro laŭdege recenzis tiun novan lernilon. la unuan kaj solan kia ĝis nun ekzistas por perfektigado en Esperanto. La prezo 1 sv. ir. aii egalvaloro. Por senkostaj aldonu 15 sv. cent. Eldonis

Dr. Leopold Dreher, Krakdw, Starowislna 37, P&l. Ricevebla ankaŭ Ce Brita Esp.-Asocio. Heroldo de Esperanto, Mosse, Hirt k. a.

La venonta numero aperos ial-an de novembro

— paĝo 24 de la PDF —

Ne prokrasta vian reabonon! Ne forgesu la alsendon de vla kolizo! Kin ne pagas baldau,ne plu riceros la gazelon.

Bonvolu alen o , gekolego j ! Sendu plej eble baldaŭ viajn kotizojn! Depost la unua de januaro 1929 la abonantoj el t • i l> p r , s, ĉeko: Jugoslavio, Saarteritorio, Danzig, Belgio, Danujo, Francujo, Letlando, Nederlando, Austrio, Svedujo, Svislando, Ĉeĥoslovakio kaj Hungarujo.

Administrejo:

Karl Krober, Weststr. 4/11, Rlesa, Germanlando Postscheckamt: Dresden 110715.

Tumonda Esperantista Pedagogia Servo (TEPS) estas racia utiligado de kolektiva korespondo inter geinstruistoj el tutmondo por esperanta kaj nacilingva gazetaro. Sendu ĉiumonate artikolon pri vialandaj lernejo kaj instruistaro; gi nepre aperos en TEPS-Informilo 16-paĝa, kiun vi ricevos tute senpage. Turnu vin al Marcel Boubou, 96 rue Saint Marceau, Orieans (Loiret) Francio.

Sennaciulo semajna gazeto de la laborlsta esperantlstaro. 12-paga, ilustrita, belaspekta, bone redaktata en Zamenhofa stilo. 2,5 germ. mk. por 3 monatoj.

Ad^i^i^^^^t^io: R. Lerchner, Colmstr. 1 Leipzig O 27, Germ. Mendu ankaŭ la aktualan broŝuron „La laborista esperantemo** de E. Lanti. 40 paĝoj. 0,40 germ. mk.

Simplaj korespond-anoncoj senkostaj — por abonanloi de IPR kaj por viaj kursanoj! Prtio: Heroldo de Esperanto, Koln, Brusseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

/ DEDAGOGIA REVUON)

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T:. A.G.E.

8-a JARO, N-ro 12 DECEMBRO 1929

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla . ŝil. 3 Argentina pes. OI. 2 Aŭstria ŝil. 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. 5 Bulgara lev. bulg 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca lantoj tr. kE Germana mark. or.

Greka draĥmoj 54 TRATA Pomdo, ki ungara ronoj or. Itala liroj ital. 15 Japana jen. 15 Jugoslava dinaroj 0 Litova lid. 7,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv, 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. si Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la

administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1- M asocio, kaj 3-— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schŭnherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

por la germ.

Korespondado. R. Sikorski, Dmitrievski per,

proke,

-18, Orenburg, Sovet-Unio, deziras korespondi kun instruistoj de matematiko, fiziko kaj ĥemio en duagradaj (mezgradaj) lernejoj pri instruado de la suprenomitaj sciencoj, deziras ricevi anglajn kaj francajn gazetojn pri la temo, servos reci-

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra: Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

Sex.

Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr, 8/9,

Lab. Esp. Grupo, 24. rue de Sĉvignĉ-Anderlecht, Bruxelles, poŝtĉ. 124.801. Ivan Sarafov. Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Dana:

Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda: Pola:

Rusa:

Sveda:

Svisa:

Olomouc-Neredin. 3 La Forta Voko, Dana Esperanto-Gazeto, Poŝtkto. 3584. — S-ro Paul Neergaard, Kastelsvej 21, Kopenhago.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Uijpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten. Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmaiska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok,., Kazlu-Ruda,

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo.

8-a jaro. Numero 19

INTE RNACI Decembro 1929 PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra.

Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a. d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Alvoko de la Saksa Esperantista Instruistaro al la gekolegoj tutmondaj — Voĉoj de l homaro: Zamenhof. El la Zamenhofa Deklaracio pri Homaranismo (al Redakcia Programo 11) — La renovigo de la instruado en Aŭstrujo (al 131) — Esperanto kaj matematiko (al 134) — La spirito de la lernejoj kaj de lernolibroj (al 134) — “Kunveno de la Edukada Instituto en Novzelando (al 212) — Norvegaj lernejoj kaj iliaj problemoj (al 213) — Ĝenevo-Helsingoro-Budapeŝto en instruistaj gazetoj (al 221) — Niaj fakaj kunsidoj okaze de la mondkongreso (al 221) = Edukista kunsido dum la SAT-kongreso en Leipzig (al 221) — Esperanto en Estonujo kaj Svedujo (al 221) — Universala stenografio (al 222) — Unuiĝo de esperantistaj virinoj (al 222) — Recenzoj (al 231) — Gravaj petoj.

Avoko d€ la Saksa Esperantista Instruistaro al la gekolegoj fuimondaj.

Priparolinte en nia jarkunveno 1929 en Zittau (Saksujo) la staton de nia movado kaj atentinte la ciferojn, kiujn „Kunlaborado“ liveris pri la disvastigo de Esperanto inter la kolegoj kaj en la lernejoj de la tuta mondo (vidu IPR, n-ro 11, 1929, paĝo 135—137), ni kun ĝojo konstatis, ke Germanujo, kai en ĝi Saksujo, montras la plej imponajn ciferojn pri esperantistaj kolegoj kai pri lernejoj, en kiuj oni instruas nian lingvon.

Sed samtempe ni konstatas tion kun malĝojo, ĉar la ciferoj eĉ ne iomete estas proporciaj al la nombro de la kolegoj kaj lernejoj en la diversaj landoj. Tre facile (kaj oni fakte jam faris tion!) niaj kontraŭuloj povus diri, vidante nian statistikon, ke Esperanto estas „germana afero“. Ĝi estas nur internacia afero kaj nur disvastigata internacie ĝi atingos sian celon.

Do, ni, kunvenintaj kiel saksaj instruistoj, laŭ unuanime akceptita propono, (petas vin: helpu, karaj kolegoj, ke la ciferoj ŝanĝiĝu laŭproporcie kaj ke la tuta bildo pri la movado inter la instruistaro de la tuta mondo aspektu iomete pli kontentiga!

Organizu vin baldaŭ en naciaj ligoj,

varbu senlace inter viaj naciaj kolegoj,

enkonduku Esperanton en viajn lerneiojn,

kreskigu „Tutmondan Asocion de Geinstruistoj Esperantistoj“ (TAGE)

kaj la abonantaron de „Internacia Pedagogia Revuo“ (IPR),

skribu pedagogiajn artikolojn por nia gazeto,

— paĝo 3 de la PDF —

liveru materialon por „Kunlaborado“ ktp., por ke estontatempe pli ol ĝis nun la mondo vidu, ke Esperanto, kiel facila helplingvo por instruistoj kaj lernantoj, kiel. bonega interkomprenilo por ĉiuj nacioj, kiel rimedo

por pacigo de la popoloj, fariĝu komuna afero de ĉiuj progresemaj kaj bonvolaj instruistoj en ĉiuj

landoj.

Esperante, ke vi volonte konsentos. nian alvokon, ni salutas vin, karaj kolegoj tutmondaj, : : Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj.

Voĉoj de l homaro.

(Malmulte konata finstrofo de Zamenhofa „Preĝo sub la verda standardo“; el „Zamenhof Originala Verkaro“, Leipzig 1929.)

Kuniĝu la fratoj, plektiĝu la manoj, Antaŭen kun pacaj armiloj!

Kristanoj, hebreoj aŭ mahometanoj

Ni ĉiuj de Di” estas filoj.

Ni ĉiam memoru pri bon’ de l” homaro. Kaj malgraŭ malhelpoj, sen halto kaj staro Al frata la celo ni iru obstine

ŜŜ Antaŭen, senfine!

El la Zamenhofa Deklaracio pri Homanarismo.

Mi estas homo, kaj la tutan homaron mi rigardas kiel unu familion; la dividitecon de la homaro en diversajn reciproke malamikain gentojn kaj gentreligiajn komunumojn mi rigardas kiel unu el la plej grandaj malfeliĉoj, kiu pli aŭ malpli frue devas malaperi kaj kies malaperon mi devas akceladi laŭ mia povo.

Mi vidas en ĉiu homo nur homon, kaj mi taksas ĉiun homon nur laŭ lia persona valoro kaj agoj. Ĉian ofendadon aŭ premadon de homo pro tio, ke li apartenas al alia gento, alia lingvo, alia religio aŭ alia socia klaso ol mi, mi rigardas kkiel barbarecon.

Mi konscias, ke ĉiu lando apartenas ne al tiu aŭ alia gento, sed plene egalrajte al ĉiuj siaj loĝantoj, kian ajn supozatan devenon, lingvon, religion aŭ socian rolon ili havas; la identigadon de la interesoj de lando kun la interesoj de tiu aŭ alia gento aŭ religio kaj la pretekstadon de iaj historiaj rajtoj, kiuj permesas al unu gento en la lando regi super la aliaj gentoj kaj forrifuzi al ili la plej elementan kaj naturan rajton je la patrujo, mi rigardas

hi restaĵon el la tempoj barbaraj, kiam ekzistis nur rajto de pugno kaj avo.

142 3

La Renovigo de la instruado €n Aŭstrujo.

De Otto Gloeckel, Prezidanto de la Urba Lernejkonsilantaro por Wien; (Parolita en la Helsingora kongreso.)

En la jaro 1918 disfalis la impona aŭstra-hungara ŝtato, la nomo Aŭstrujo transiris sur malgrandan landon de 67 milionoj da enloĝantoj, kies ĉefurbo havas preskaŭ 2 milionojn. Tio signifas la pereon de malnovaj ekonomiaj interrilatoj, speciale la anstataŭigon de la aŭtokrata principo per la demokrata-respublika ŝtatformo. La lernejo devis adaptiĝi al la novai politikaj, ekonomiaj bezonoj, dum kio la rezultoj de la plej nova scienca esplorado sur la kampo de pedagogio kaj psikologio ne devis esti malatentataj, De la unua momento en tiu transforma procedo Wien gvidis. Tial $enerale unue estu priparolataj la. statoj en Wien.

Estas interese, ke la radikala transformo de la popollernejo estis ebla en la kadro de la Regna Leĝo pri Popollernejoj valida depost la jaro 1869. En tiu leĝo la interkonfesia lernejo, la okjara lerndevo, la unueca lernejo ĝis la 10-a vivjaro estis bazitaj. Ĝis la transformo de la instruado ni en Aŭstrujo senescepte havis la t.n. lern-lernejon, kiu en unua vico celis la flegon de la memoro, la instruiston kontraŭstarigas al la infanoj kiel la sole donantan kaj severan eksteran polican disciplinon konsideras necesa.

La transformo trovis gravajn malfacilaĵojn, ĉefe pro tio, ĉar la instruistigo en Aŭstruio estas ankoraŭ tre malprogresa (4- ĝis 5-jaraj porinstruistaj seminarioj).. En Wien la milito kaj la postmilita tempo kaŭzis falon de la nombro de la gelernantaro ie 120000. Car instruistoj ne estis eloficigataj, sekvis eksterordinara instruist-superfluo, kaj en la lasta jaro la unuan fojon povis esti enoficigataj novaj, speciale preparitaj instruistoj. Do ni devis klopodi plenan spiritan kaj precipe metodikan transformigon de la jam ekzistanta instruistaro. Per registaraj ordonoj tia ŝanĝo ne estas atingebla. Kvankam venis multnombraj sugestoj de la lerneja registaro, kiu plivasti$ĝinta per fakuloj akiris altan fakan aŭtoritaton inter la instruistaro, la decidiga ĉefaĵo estis la entuziasmo de la aŭstra instruistaro, kiu estiĝis la plej grava motoro de la laboro por ĝia propra transformiĝo.

Nova instruplano por la popollernejo estis preparata. En Wien kaj en la aliaj landoj estis aranĝataj 253 eksperimentaj klasoj, kaj la projekto de la nova instruplano por kritiko estis transdonata al la tuta instruistaro. Feriaj kursoj enkondukis la instruistaron en la novajn ideojn. Tri novaj pedagogiaj revuoj surprenis la senperan informadon. En Wien estiĝis la Pedagogia Instituto en pli granda amplekso (hodiaŭ la vizito al tiu instituto estas tiel forta, ke la akcepto devis esti fermata — 3500 aŭskultantoj!). La plej gravan laboron faris la instruistaj laborkomunumoj. En Wien ekzistas 153 tiaj laborrondoj. Dum ses jaroj la instruplano estis provata, kaj post kiam montriĝis tre bonaj sukcesoj, ĝi estis enkondukata por la tuta Aŭstrujo.

La nova instruplano starigas ĝeneralajn instru- kaj klerigcelojn, el kiuj ĝi derivas la unuopain jarcelojn. En la malsupraj kvar klasoj de la popollernejo la disigo de la instrufakoj estas evitata per la „kompleksa instruo“. Anstataŭ la meĥanikiga lecionplano funkcias la laborplano de la instruisto. La instruobjektoj estas donataj en sia natura interligo. La tro frua sistemeco, kiu faris la instruon tiel seka, estas evitata. Ĝoio estasla signo dela

145

— paĝo 4 de la PDF —

novalerneio. Krom la kompleksa instruo la enkonduko de la metodo de „perlaborado“ de la sciaĵoj per la infanoj signifas la duan tre gravan novigon, kiun alportis la instruplano. Ne sole la memoro estas flegata, ĉiuj sensoj, speciale ankaŭ la mano estas uzataj por la akiro de la sciaĵo per la infanoj. La lern-lernejo estas anstataŭita de la laborlernejo. La instruisto sin retenas, li utiligas la infanan kreo-ĝojon, la ago- kaj la scio-volon en plej konvena maniero, la infanoj ĝuas la feliĉon de sukcesplena laboro, ili mem sin gardas, ke la instruo ne perdas sian porinfanan karakteron. La infanoj estas aktivai. Kiam la trezoroj, kiujn la instruisto logas el la infanoj, estas tro malgrandaj, okazas la instrua ekskurso. La ekskurso fariĝis karakteriza ekstera signo de la lerneireformo. Fine la plenumo de la principo de hejmeco estas la plej bona vojo, por senpere efikantan, vivan klerigan materialon havigi al la infano. Hodiaŭ la instruplano tiel enkutimiĝis, ke oni ne plu povas imagi alian ol tiun modernan lernejon.

En jaro 1927 sukcesis, efektivigi por la tuta Aŭstrujo novan lerneiorganizon. La antaŭa triklasa burĝlernejo (altigita popollernejo) estis forigata kaj nun sur 4-jara popollernejo surkonstruata la 4-jara ĉeflernejo kiel deviga lernejo. Kvankam ne sukcesis atingi la celatan organizon de la absoluta unuecalernejo ĝis la 14-a vivjaro, sed fakte oni tre alproksimiĝis al tiu celo, ĉar kaj por la 4-klasa ĉeflernejo kaj por la 4-klasa malsupra mezlernejo (malsupra ŝtupo de la mezlernejo) validas la sama instruplano, tiel ke ĉiutempe transiro de unu al la alia lerneja kategorio estas ebla sen ekzameno, se la cenzuroj estas sufiĉe bonaj. Ankaŭ tie en jaro 1928 la definitivaj novaj instruplanoj estis enkondukataj. En la ĉeflernejo estas aranĝataj diferencigoj per la kreo de du kolonoj: kolono A akceptas la bonkapablajn kaj antaŭencelantajn infanojn, la kolono B la pli malfortajn, kiuj bezonas apogon. Ankaŭ tie la labormetodo regas. La fremdlingvoj komencas nur en la dua klaso de la ĉef- aŭ malsupra mezlernejo.

Por la nova lernejorganizo de Aŭstrujo estas karakterize, ke ankaŭ la infano de senposedaj gepatroj ricevis kelkajn eblecojn de supreniro: post la 4-jara popollernejo (senkosta) por tre bone talentitaj infanoj la eniro en Regnan Edukinstituton (mezan lernejon) kun internato (la kotizoj dependas de la salajro de la gepatroj), estas ebla, aŭ sekvas pluaj kvar jaroj en la ĉeflernejo (senkosta) kaj poste aŭ eniro en profesian lernon (profesia lernejo), en faklernejon aŭ superan mezlernejon (stipendioj). Oni rajtas aserti, ke en neniu alia lando la supreniro de la kapablaj infanoj estas tiom faciligita kiom en la respubliko Aŭstrujo.

s Apud tiuj lernejkategorioj ankoraŭ aranĝoj estas kreitaj, kiuj ankaŭ al tiuj infanoj, kiuj ne povis viziti normalan ĉeflernejon, ebligas atingi la universitatan maturon, se ili havas la necesan kapablon. Tiuj infanoj, kiuj posedas bonan ateston pri absolvo de ĉeflernejo sed ne povis lerni fremdlingvon, kio ofte okazos en vilaĝaj lernejoj, eniros en t.n. transkondukaj klasoj, kiuj estas enŝovataj inter la ĉeflerneio kaj la supera mezlernejo kaj devas peri la. necesain lingvo-sciojn. Infanoj, kiuj vizitis popollernejon kun e malmultaj klasoj, venas en specialajn mezlernejojn (Aufbauschulen), kiuj ; onsiderante la instruitecon de la infanoj kondukas ilin al universitata makonj Eĉ por plenkreskuloj, kiui jam staras en profesio, plenumis sian proesian lerntempon aŭ plenumis sian 17-an vivjaron, ekzistas mezlernejoj por

144

laboristoj, en kiuj la studantoj en 4-jaraj vesperkursoj atingas la maturon de supera mezlernejo. ;

La kompleksa instruo celas la edukon al demokratio, al sociala sento. Moderna klaso ne estas nuda ejo. La muroj estas ornamitaj per bildoj, laboroj de lernantoj; floroj staras en la fenestro. Kie la novinstalo de klasoj povis esti efektivigataj, oni forigis la malkomfortain, ofte kontraŭsanajn benkojn kaj anstataŭigis ilin per naturaj mebloj, nome tabloj kaj seĝoj. Ne plu: „La manojn sur la benkon!“, sed „Movu la manojn!“ estas la devizo. Ĉar en la moderna instruo la instruisto laŭeble sin retenas, la infanoj devas paroli unu al la aliaj, la malnova maniero, starigi la benkojn unu post la alia, fariĝis sencela. La infanoj vidu unu la aliajn. Tial oni starigas la tablojn en duonrondo. La katedro, el kiu la instruisto tronis super la lernantoj, fariĝis superflua. La instruisto nun staras meze en la rondo de la infanoj. Lijane plu estas la severa ekstera aŭtoritato, lifariĝis amiko, gvidanto kajedukanto dela junularo.

La plej granda metodika sukceso estas, se la instruisto sukcesas, plialtigi la intereson de la infanoj en,tiu grado, ke ili plene estas kaptitaj de la instruobjekto, ke la instruisto povas sinreteni, kaj sekvas diskuto inter la lernantoj. Done plu: „Vinur devas paroli, se la instruisto demandas vin!“ (malnova aŭtoritato-principo), sed: „Parolu, se vi scias aŭ volas ion, en la socie necesaj formoj!“. Antaŭe ekzistis kiel valida leĝo la lernejo-o rlo) Ĝi estis prelegata komence de la lernei-jaro kaj celis reguli la lernejan vivon per malpermesoj kaj ordonoj, kiuj estis fiksitaj de la lernejestro; same kiel faris la regista ŝtato. En demokrata ŝtato la civitanoj mem kreas la leĝojn. Tiel nun ankaŭ okazas kun la lernejo-ordo. La infanoj baldaŭ ekkonas, ke ordo devas esti, kaj donas mem al si, kiel la civitanoj, siajn leĝojn el sia sperto. Tiel el spertoj kaj bezonoj de la lerneja vivo la ordo per kunlaboro de la infanoj estas „ellaborata“. Tiel en plej frua iunuleco la infano jam praktike estas atentigata, ke ĝi ankaŭ en la propra intereso devas indulge atenti la alian homon, ĝi laŭsisteme estas kondukata al soc iala sento kaj ago.

Dum la lerntempo inter la 14-a kaj 18-a jaro, parte ankaŭ pli frue aperas la lernejo-komunumoj (lernanto-komunumoj). La celo de la lernejokomunumo estas: Evoluigo de vera solidareco kaj per tio altigita kamaradeco, densaj interrilatoj kaj reciproka kompreno inter instruistoj kaj lernantoj, civitana eduko, komuna arta kaj sporta ago. La lernejo-komunumo kunlaboras en konservo de la ekstera ordo en la lernejo kaj en la ordigo de disciplinaraj aferoj. Kelkfoje ĝi ankaŭ havas la raiton, fari proponojn por cenzuro en „konduto“. Rilate la administradon: Partopreno en la administrado de la biblioteko por lernantoj, de la instruilo-kolektoj, lernejoĝardenoj kaj -laborejoj, de socialaj aranĝoj por prizorgendaj lernantoj; preparo kaj efektivigo de lernejaj festoj, kunlaboro en organizo kaj efektivigo de la migrado-tagoj, junulaj ludoj; instalo kaj administrado de hejmo por lernantoj.

Plua fundamenta ideo de la reformo troviĝas en la edukado al estimo antaŭlalaboro. La enkonduko de la laborinstruo en malsupraj klasoj, la daŭrigo de tiu instruo en la metodikan manlaboron, kiu estas deviga en ĉiuj lernejoj, efikos, ke en videbla tempo en Aŭstrujo neniu „intelektulo“ laboros, kiu en sia junula aĝo ne staris ĉe rabot- aŭ tornstablo.

145

— paĝo 5 de la PDF —

Grandan gravecon en Wien atingis la gepatraj unuiĝoj. La celo estas la ĉiam pli densa enpenetro de la gepatraj unuiĝoj en la lernejon ĝis efektiva eduka komuneco. La gepatraj unuiĝoj nur povas labori kun sukceso, se ili estas tute senpolitikaj. En la gepatraj konsilantaroj de la Vienaj unuiĝoj en la lasta jaro laboris 8887 gepatroj kaj 2398 instrupersonoj, sume 11 285 funkciuloj. Unu triono de la gepatraj konsilantoj estas virinoj. Dum la lasta lernjaro estas aranĝitaj 2301 gepatraj kunvenoj kun 223 000 vizitintoj. Apud la ĝeneralaj gepatraj kunvenoj tiuj por unuopaj klasoj atingas specialan gravecon. Entute en la lasta jaro de la gepatraj unuiĝoj estas organizitaj 5242 aranĝoj kun 514000 vizitintoj. Revuo „Gepatra domo kaj lernejo“ zorgas por daŭra interligo inter la gepatroj.

Fine estu menciataj la subtenoj de la urbo Wien, kiuj nur ebligis la lernejreformon. Ĉiuj lerniloj (libroj, skrib- kaj desegna kaj manlabora materialo ktp.) estas donataj al ĉiuj lernantoj senpage. La meza lernantonombro de klaso en Wien estas 30. Anstataŭ la nenature kompilita legolibro la infano en ĉiu klaso ricevas 10 ĝis 15 verajn librojn, kiuj laŭ enhavo kaj ekstero estas modelaj: la klaslegaĵon.

110 libroj estas priparolataj kun la infanoj dum la lerneja tempo. Lernejajlaborejoj kaj kuirejoj estas aranĝitaj. Wien preparas siajn instruiston enaltlernejajkursoj, kiujn povas partopreni nur posedantoj de maturo-atesto de supera mezlernejo aŭ de instruista seminario.

Belega Pedagogia Centralbiblioteko, kiu hodiaŭ ampleksas 150000 volumojn, estas donaco de la urbo al la instruistaro. Se Wien hodiaŭ estas la celo de sennombraj ekskursoj kaj oficialaj vizitoj de fakuloj, kiuj venas el la tuta mondo, por ekkoni la esencon kaj la sukcesojn de tiu lernejtransformigo, tio devas esti dankata en unua vico al la amikeco de la urbo por la lernejo, sed tre speciale al la oferemo kaj profesia sindonemo de la Viena instruistaro. Fakte eniris nova sento en niajnlernejojn. Kompreneble estas ankaŭ en Wien kaj aŭstraj lernejoj pli kaj malpli kapablaj instrupersonoj. Kompreneble la ideala stato de moderna lernejorganizo tute ne jam estas atingita. Ni staras ĉe la komenco. Sed ni kredas, ke la komencita vojo de komuna laboro inter urbo, gepatroj, instruistoj kaj lerneja registaro estas la sole ĝusta, por plenumi laboron, kiu estas taŭga por eduko de generacio, kiu en korpa kaij spirita forto estas ŝirmita kontraŭ akcidentoj kaj malbonaj sortoj de individuoj kaj de la tuto.

Kun fiero ni citas la diron de la granda svisa pedagogo Ferriĉre: „Wien estasla ĉefurbo de la infano“.

Trad. Goldberg.

146

E Kiu

Esperanio kaj maf€matiko. De Otto Simon, Wien. Inter la esperantistoj sin trovas proporcie pli da matematikistoj ol da filo-

logoj, kaj en la komenco de la movado preskaŭ ŝajnis, se oni juĝis laŭ adeptoj, ke Esperanto estas ne lingva sed nombra afero. Kiu ne konas la

kondukintojn de nia heroa epoko, Bourlet, Briand, Meray, Berdelle, Dom-

brovski, de Saussure kaj multaj aliaj! Ĉu tio nur hazardo? Ŝajnas al mi ke ne. Lingvo unuavice estas afero de psikologio, ne de logiko. Tial ni ne miras, ke ĉiuj lingvoj havas multajn esceptojn, precipe ĉe vortoj ofte uzataj. Ne la logikema plenkreska homo, sed la primitiva infano elpensis la ĉiutagajn esprimojn. Nur post disvolviĝo de la genta lingvo ĝi trovis ekzemple, ke oni gramatike regule povus formi la virinan sekson per aldono de certa sufikso. Sed en nenia lingvo laŭ mia scio tiel ofta ideo kiel „patrino“ estas regula derivo de „patro“. Kontraŭe, matematiko estas afero de matura homo, estas afero severe logika, sed ankaŭ al ĝi ne mankas elementoj de la primitiva epoko en ĝia bazo, kiun ni ne povas malhavi, nome en la nombroj. Ni scias ke multaj lingvoj havas neregulaĵojn inter la nombroj dek kaj dudek, ke la duciferaj nombroj en germana lingvo estas veraj monstroj per la enŝovita vorteto „kai“, ke oni elparolas unue la unuojn, poste la dekojn, Ĉe tri-ciferaj nombroj do oni elparolas antaŭe la centojn, poste la unuojn, poste la dekojn. Terura kutimo, pri kiu povas plendi ne nur la telefonoficistinoj sed ankaŭ la instruistoj de logaritmoj. En franca lingvo la nombroj inter sepdek kaj okdek kaj poste inter okdek kaj naŭdek postulas jam iom da aritmetiko, por 98 oni diras 4XX20–10–8, do vera adicia problemo!

En la gepatra lingvo tiaj artifikaĵoj ne multe ĝenas, oni ilin ja kutimas de post la infana aĝo. Sed alia estas por fremdaj lingvoj. Kontrolu vin kaj vi trovos, ke legonte tekston en fremda, eĉ bone konata lingvo, tamen vi legos la nombrojn skribitajn per ciferoj en gepatra lingvo. Do germano jene legos francan tekston: L’annĉe a dreihundert fiinfundsechzig jours. Tial Berdelle eĉ proponis, ke lernante novan lingvon oni antaŭ ĉio lernu „nombri“.

La celo de Esperanto estas logikigi la lingvon. Tia! ĝi elpelas la esceptojn, enkondukas fiksajn prefiksojn kaj sufiksojn, reguligas, reguligas, reguligas. Ne dubo, ke tio multege faciligas la ellernadon de Esperanto eĉ por la mezklera homo, sed ne miro, ke tia artefarita, arkitektura lingvo unuavide devas repuŝi la lingvanon. Ĉar ne la rektajn liniojn de la lingvaj konstruaĵoj, la regulajn kortojn, la praktikajn glatajn murojn li serĉas kaj ŝatas, sed la poeziain balkonoin, la per hedero ĉirkaŭvolvitain pordegojn, la turojn kaj turetojn. Sen bildo: La lingvisto sin okupas aŭ almenaŭ sin okupis ĝis nun vri la ne laŭleĝe kreskinta lingvo, la kaŭzojn de ĝiaj esceptoj li volas rekoni, la lezon kovritan per la esceptoj li aspiras. Je tiaj problemoj i:i elprovas sian sagacecon, jen la fonto de formala klereco, kiel li ĝin komprenas. Lin ne allogas la simpleco de Esperanto, kiu laŭ lia ĝisnuna maniero de spekulacio similas al enigmoj, kiuj de komence antaŭdiras la solvojn.

Sed la matematikistoj sopiras al klareco, simpleco, logikeco. lIli preskaŭ trovas la: idealon en matematika skribmaniero. La pazigrafio, precipe en decimala sistemo, kontentigas eĉ altajn postulojn. Des pli malagrablaj estas la buŝaj nelogikaĵoj, de kiuj mi citis kelkajn pli supre.

147

— paĝo 6 de la PDF —

Sed la simpatio de matematikistoj devas esti pli profunda. La leganto de romanoj aŭ noveloj facile estas kontentigita per la samnacia literaturo; ĉar la aro da beletristikemaj homoj en ĉiu civilizita nacio estas sufiĉe granda, valoras, traduki bonajn librojn. La sama okazas ĉe kelkaj popularaj sciencoj, filozofio, historio ktp. Sed pri matematiko en ĉiu nacio nur estas malgranda adeptaro. Reciproke ili komprenas la ideografion de la formuloj, ofte ili divenas la tekston, kunliganta unu formulon kun dua, sed se la studanto nur unu vorton ne komprenas, tuj la legado haltas, oni nur malfacile aŭ tute ke povas legi la disertacion ĝis fino. Krom tio la nombro de matematikistoj estas tiel malgranda, ke ĉiuj ĵurnaloj skribitaj en unu lingvo suferas finance pro deficito de abonantoj.

En aparte malbona cirkonstanco estas la anoj de malgrandaj nacioj; ĝiaj matematikaj komunumoj estas tro malgrandaj por eldoni gazeton, do ĝiaj anoj estas devigataj legi nur fremdlingvajn revuojn kaj uzi ilin, se ili produktas mem. La matematika vortaro (Bricard) efektive estis la unua faka vortaro de la esperantistoj,

Esperanto do pruvas, kian profiton arta ilo de logika spirito povas doni al grava scienco, ne nur je vidpunkto de logikigo, sed ankaŭ de internaciigo. Tamen je vidpunkto de logikilo por matematikisto Esperanto havas ankoraŭ alian, pli gravan signifon. Oni ja scias ke Leibniz profetis eblecon elpensi algebron de pensoj, ideoj. Erare oni en la komenco de nia movado opiniis, ke per tio li antaŭvidis la solvon de l” problemo de internacia lingvo. Ne, tion Leibniz nek supozis nek pretendis, esperis. Li nur pensis pri algoritmojs analogan la kemio jam havas, klarigante procedojn de kemia sintezo kaj analizo, aŭ la bibliografio ktp. — Tia „lingvo de ideoj“ Esperanto ne estas. ne pretendas esti, sed ĝi estas grava etapo al tiu ĉi celo multe pli malfacila; multe pli teoria ol la problemo de internacia lingvo.

La spirito de la lernejoj kaj lernolibroj.

De Dezso Lipot, lerneja inspektoro en Szombathely, Hungarujo.

La nacia spirito kaj la ĝenerala kompreno estas direktita de la lernejo. Oni povas diri: la spirito de ia nacio estas la sama kiel tiu de ĝia lernejo. La estonteco de ia nacio dependas de la funkciado de ĝiaj lernejoj. Kaj kiel finrezulto oni povas konkludi, ke la venonta prospereco de la homaro dependas de la harmonia, unuigita laborado de tutaj diverslandaj lerneioj.

Se ni intencas krei ĝeneralan kaj komprenan spiriton inter diverslingvaj popoloj, estas nepre necese, ke unuavice la lernejoj funkciadu en tiu ĉi spirito kaj kreu la bezonatan bazon.

La ĉeftasko de lernejoj estas do: eduki la junularon ekkoni la veron, montri al ili nur la purain, verajn faktojn kaj per tio prepari ilin por pli kompreniga vivo.

La lerneja edukado havis ĉiam sian grandan influon sur la sekvonta vivo de lernanto. La eraroj kaj malperfektaj scioj akiritaj dum lerneja tempo povas esti danĝeraj, eĉ katastrofaj en la vivo de ia nacio. La lastaj dek Jaroj povas montri sufiĉajn malĝojajn spertojn kaj datojn rilate al tiu ĉi afero;

148

La estonta lernejo plenumos do sian taskon nur tiam, se ĝi ĉiam kaj ĉie instruos la sanktan veron.

Memkompreneble la lernolibroj kiel esprimiloj de la vero devas esti verkitaj ankaŭ nur laŭ la menciitaj principoj. En la lernolibroj ne devus esti io alia ol la klara veraĵo, la puraj faktoj. Tiu ĉi principo estu realigita en la geografiai, historiaj lernolibroj same kiel en matematikaj aŭ natursciencaj libroj.

Nelonge mi translegis kaj studis el tiu ĉi vidpunkto plurajn alilandajn geografiajn lernolibrojn kaj mi devas bedaŭrinde konstati, ke la diritaj principoj ne estis plenumitaj en tiu ĉi libroj. Estis pluraj en kiuj troviĝas eraraj ideoj, principoj kaj antaŭjuĝoj. Estis eĉ tiaj, kiuj pritraktis la konojn el politika vidpunkto. Oni devus tute forigi la politikon el lernolibroj, ĉar la politiko estas tute individuala kaj ĉiam ŝanĝiĝas laŭ la percepto, penso kaj precipe laŭ egoisma intereso. Neniaj faktoj estu pritraktitaj en lernolibroj el tiu vidpunkto. La politiko ne servas la puran veron, pro tio ne havu lokon en lernolibroj.

Estus laŭcele kaj vere dezirinde, se la Esperantistaro ankaŭ helpus la koncernajn faktorojn en havigo de ĝustaj geografiaj, historiaj datoj. Per Esperanto oni povus malfacile kolektigi la menciitajn datojn el diversaj landoj.

Por la ĝusta geografia kaj historia instruado mi proponus jenan:

1. La Esperantistaro postulu, ke la geografia kaj historia instruado estu en ĉiuj landoj ĝusta kaj koresponda laŭ la ekzistantaj fakoj kaj datoj.

2. La Esperantistaro komencu agadon en ĉiuj landoj por forigi el instruado, precipe el lernolibroj, ĉiuj erarojn, eventuale malbonintencajn faktojn aŭ kelkajn antaŭjuĝojn pri ia nacio. La politikaj tendencoj, klarigoj estu same forigitaj el la lernolibroj. 1

3. La eldonistoj kaj lernolibroverkistoj havigos la geografiajn kaj historiain datojn direkte el la koncernaj landoj. Por efektivigi tiun ĉi celon la naciaj esperantistaj centroj eldonigos unu mallongan, ĝuste verkitan geografian kaj historian priskribon de sia lando kaj sendos ilin al la alilandaj esperantistaj centroj.

4, La naciaj esperantistaj centroj sendigos tiamaniere havigitajn priskriboin, al diversaj instruistaj societoj, al libroeldonistoj kaj pli konataj verkistoj, kiuj okupas sin pri menciitaj libroj. La instruistaj societoj estu samtempe petinte, ke priparolu, konatigu la sendotajn priskribojn al instruistaro kaj postulu de ili la uzadon de konatigajn datojn en lernejoj.

La verkistoj kaj eldonistoj estu same petinte, ke ĉe la nova eldono de ia geografia kaj historia lernolibro konsideros la senditajn datojn kaj korektu iliajn eldonaĵojn laŭ la priskribaĵo.

5. Estus ankoraŭ laŭcele, se tiu ĉi grava demando estus pritraktita en la diversaj pedagogiaj gazetoj, kunvenoj kaj tiamaniere estus ĝenerale konatigitaj la eraroj ekzistantaj en alilanda geografia kaj historia instruado.

Estas eble, ke per Esperantismo oni povus sukcese solvi tiun demandon, kiu grandmezure ĉesigus supozitajn antaŭjuĝojn, grandajn geografiajn erarojn de kelkai, speciale de malgrandaj nacioj.

149

— paĝo 7 de la PDF —

Kunveno de la Edukada Insfifufo €n Novzelando.

La jara kunveno de la N.Z. Edukada Instituto okazis en Wellington de la 13-a ĝis la 17-a de Maio. Kiel novan prezidanton oni elektis s-ron J. C. Poison, M.A. La urbestro de Wellington, la ministro de edukado kaj kelkaj parlamentanoj ĉeestis. :

La ĉefa temo estis la reorganizado de la eduka sistemo, Post diskuto oni akceptis la jenan:

1. Ĉar la edukada procedo estas seninterrompa, la N.Z, edukada sistemo ĝis la fino de la duagrada kurso devus esti sub la estrado de unu sola aŭtoritato en ĉiu difinita loko.

2. La unua bezono por iu sistemo de reorganizado estas la malpliigo de la grandeco de la klasoj en la unugradaj lernejoj,

3. La edukada sistemo estu reorganizita kun la rekono de la sekvantai ŝtupoj: 3—5 jara; 5—11 unuagrada; 11 duagrada.

4. La sekvantaj principoj estu akceptataj por la unuaj ŝtupoj de la duagrada kurso;

a) de la aĝo de 11 ĝis 15 jaroj neniu specialigado en la direkto de agrikultura, komerca aŭ industria edukado estu provita sed tiu periodo estu rigardata kiel klariga por eltrovi la emoin de la lernantoj;

b) la lecionaro provizu por vario de kursoj por ebligi ke oni donu inklinon al lernantoj de diversaj emoji;

c) 1. Por grandaj urboj oni starigu unu

aŭ pli de la sekvantaj:

a) „Supraĵoj“ al ekzistantaj unuagradaj lernejoj;

b) „Malsupraĵoj“ a] reformitaj duagradaj lerneioj;

c) Apartaj lernejoj;

LW

. Por malpli grandaj urboj la altlernĉia sistemo estu uzata. (Notu ke

150

en malgrandaj urboi, la duagrada derneio estas aldono al la unuagrada lernejo kaj sub la sama estro.);

3. En kamparaj lokoj oni kunigu la lernejojn kaj fondu altlernejojn;

d) Provizo estu farata por la transfero (translokigo) ie frua aĝo de infanoj montrantaj fortan studemecon al poruniversitata kurso;

e) Oni diferencigu inter la kursoj de altlernejoj kaj teknikejoj (teknikaj lernejoj); :

f) Vizitado estu deviga por ĉiuj lernantoj ĝis la 15-a jaro, (Nun lernantoj povas foriri se ili finis la unuagradan kurson aŭ se ili havas 14 jarojn.): Aliaj interesaj rezolucioj estas:

Oni agu plue pri la malpligrandigo de klasoj. 16 kvadrataj futoj estu la minimumo de plankspaco po lernanto.

Oni voĉdonis kontraŭ propono „ke ia speco de biblia instruado estas necesa cn niaj lernejoj“.

Ĉar la edukada fako pro sia metodo permesanta la uzadon de nur specialaj raitigitaj lernolibroj tiel ke infanoj irantaj de unu lernejo al alia povas uzi la samajn libroin, malhelpis la liberan konkuradon en la produkto de lernlibroj kai pro la alta prezo postulita de privataj firmoj, la edukada fako estu petegita eldoni siajn proprain lernlibrojn kaj kaijeroin, ŭ

La anstataŭigo de pupitroj per tabloj kaj seĝoj estu petita.

La fako provizu skribmaŝinon kaij mult- :

obligilon, kiel parton de la kutima ekipo de lerneioj.

Pluaj kuracistoj estu enoficigitaj por lerneja laboro.

Rim. de l Red.: Altlernejo = angle „high school“. C. J. Adcock (el TEPS).

Norvegaj lernejoj kaj iliaj problemoj.

(El la parolado de s-ro Joh. Hertzberg, rektoro de la Stabekk-Lerneio, Norveguio, okaze de la Helsingora kongreso.)

Estas inter la Privataj Lerneioj, ke oni kutime atendas trovi la Liberajn Lernejoin. En Norvegujo efektive preskaŭ ne ekzistas Privataj Lernejoj. Ĉiuj lernejoj estas Ŝtataj aŭ Burĝaj (Municipalaj) Lernejoj. Eble ĉi tio mirigos, ĉar oni kutime opinias, kela norvegoj estas tre individuecaj. Eble la klarigo kuŝas en tio, ke la individueco de la instruisto scias kiel trovi liberecon en la kadro de la oficiala kursaro. Kiel ĉi tio okazas en Norvegujo, montriĝos en la sekvanta enketo.

Norveguio havas areon egalan je tiu de la Britaj Insuloj, aŭ tiu de Italio, kai loĝantaron iom malpli grandan ol tiu de Parizo. La loĝantaro estas, sekve, tre maldensa. Du trionoj loĝadas en la kamparo. Estas malfacile administri tian popolon, kaij speciale ties Lernejan Fakon. Kelkaj donotaĵoi klarigos ĉi tion. En la Kamparaj Elementaj Lernejoj, kiui havas kurson sepiaran, estas 300 000 gelernantoj, (en la Urbaj Elementaj Lerneioj 100000). Ĉi tiuj 300000 gelernantoj troviĝas en 6000 lerneioi, t.e. meze 50 geknaboj po ĉiu lernejo, sed, fakte, multaj lernejoj havas tre malmultajn gelernantojn, en 75 lernejoj oni akceptas malpli ol 6 gestudantojn (!). Sekve, multaj lernejoj ne dividiĝas laŭ klasoj, aŭ ili dividiĝas en nur du klasoin, spite la fakto, ke la lerneja kurso estas sepjara. Unu mil lernejoj estas nedividitai, du mil lernejoj havas po du klasoj. 15000 infanoj havas voion ĝis la lernejo kiu estas longa pli ol kvar kilometrojn (3 anglaj mejloj); sekve oni lasttempe konstruis kelkajn loĝlernejoin. Tamen, la Kamparaj Elementaj Lerneioj havas bonain samkiel

malbonajn flankojn. Estas bona, sufiĉa

nombro da kvalifikitaj geinstruistoj, eĉ en la plej malproksimaj kaj malriĉaj regionoj. Nur 1,5 elmilo el ĉiuj infanoj de lerneia aĝo estis meinstruata dum jaro 1926-a (ĉiuj statistikoj donataj rilatas al tiu citita jaro); la sola kaŭzo estis malsano. Rilate al nevizitado (foresto), nur 43 elcentoj de la nombro da lernejaj tagoj laŭleĝe fiksitaj estas preterlasitaj, kio estas malmulta konsiderante la longain voioin kaj la severan klimaton dum la plej granda parto de la iaro.

La ĉefa karakterizo de la klerigado, kiun ricevas la infanoj en la Kamparaj Elementaj Lerneioj estas, ke iliaj hejmoj kaj la lernejo dividas inter si la klerigan taskon. La lernejaj trimestroj (periodoj) estas aranĝitaj, tiel ke la infamoj disponas pri sufiĉe da tempo por partopreni plene en la laborado ĉe la ordinara kampara hejmo norvega. La lernejaj horoj dum la iaro kune sumiĝas meze ie 18 semainoj. Proksimume 60000 infanoj vizitas la lernejon dum malpli ol 15 semajnoj. En multai lokoj la lernejo malfermiĝas nur ĉiun duan labortagon. En aliaj lokoj 2 lernejaj semajnoj alternas kun 2 semajnoj ĉe la hejmo. La lernejo neniam malfermiĝas dum la tempo de printempa laboro, de fojnado kaj de rikoltado. Estas interese, kompari la rezultatojn atingitan dum la malmultaj lernejaj horoj de la Kamparaj Elementaj Lernejoj kun tiuj atingitaj dum la 40 horoj de la ordinaraj Urbaj Elementaj Lerneioj. La antaŭaj povas kontentige konkuri kun la lastaj, En kelkaj rilatoj la kamparaj infanoj okupas la unuan lokon. lli havas pli klaran koncepton pri nombroj, ili pli bone verkas memstare, ili pli bone lernas fidi tute je si. La pli granda memstareco de la infamoj de la Kamparaj Elementaj Lernejoj eble povas ankaŭ deveni el tio, ke ĉi tiui lernejoj estas ofte pli-malpli nedividitai laŭ klasoj. La instruisto ja devas multe pli lasi la infanojn al propraj rimedoj. Eĉ la malbona edukada ilaro ne estas necese kon-

151

— paĝo 8 de la PDF —

traŭaĵo. La malmultaj libroj de la konsulta libraro estos pli multe uzataj. Kai la malriĉa provizo de sciencaj aparatoj eble stimulos eltrovemon kaj ĉe instruisto kaj ĉe lernanto.

Kiel ekzemplon, la paroladanto donos priskribon de aparta Kampara Elementa Lernejo, nome Hyggen Skole. La nomo estas fakte honorata dum longa tempo farmnomo, malfacile klarigebla, sed ĉiu ain norvego rilatigos ĝin kun la vorto „hygge“, kaj sentos, ke „Hyggen“ signifas gaian lokon, komfortan angulon. La nomo taŭgas por multaj kamparaj lernejoj en Norvegujo. Hyggen Skole situas ĉe malgranda golfeto de granda „fiordo“ izolata de la ĉefa parto de la distrikto de altaj krutaĵoj el granito. La loĝantoj estas precipe ŝtonministoj. La lernejo havas proksimume 100. gelernantojn, kaj dividiĝas laŭ 4 klasoi, el kiuj du alternas kun la du aliaj ĉiun duan tagon. Ĉiun tagon troviĝas en la lerneio unu supera klaso kun instruisto kaj unu malsupera “klaso kun instruistino. Do, ĉe Hyggen Skole estas du geinstruistoj, kiuj estas geedzoj kaj ambaŭ entuziasmaj pedagogoj. La plimulto el la lerneja ilaro estas memfabrikita de la instruisto, S-ro A. Killingstad. Kiel sciencisto li estas vere klerulo. Lia kapablo, ilustri naturain objektojn, estas rimarkinda.

Kiel la idealoj de la Liberaj Lerneioj nun ekrealiĝas en la Urbaj Elementaj Lernejoj? Du faktaj ekzemploj estu citataj, unu el la Rothaugen Lernejo en Bergen, kie estas unu el la instruistinoj, f-ino Frida Lind, kiu ekfaris eksperimentojn. Inspirate de la Gemeinschaftsschulen en Hamburg kai Berlin ŝi komencis, zorge kaj tre laŭgrade, efektivigi kelkajn teoriojn je kiuj ŝi jam lernis simpatii, sed ĉiam ene de la kadro de la oficiala lerneja kurso. Sed nun ŝi ricevi$ permeson de la Urba (Muncipala) Lerneja Inspektoro, por la proksima jaro, kiu ebligos al ŝi, fari sian klason libera eksperi~

192

menta klaso, (kvankam kun kelkaj rezervoj). Ĉi tio estas unu el la manieroj laŭ kiuj la novo havas komencon, kaj unufoje komencita, ja neniam haltos. Alia ekzemplo estas el la Sagene Lerneio en Oslo. Ĉi tie nenia permeso estas havigita, nek petita, sed la reguloj kai principoi kai la studoplano de la Urbaj Lernejoj en Oslo, laŭ neesprimita konsento reciproka inter la geinstruistoj de la Sagene Lerneio, pleniĝis je la spirito de la Nova Edukado. La tendenco de la lernejo estas kreita de la lerneja direktorino, s-ino Anna Sethne, Ŝi akceptas ĉiujn saĝajn novain ideoin de siai geinstruistoj per plena inteligento kaj bona konsilo, kaj ankaŭ per sperta, utila helpo, Ĉi tiu estas la voio. kiun sekvos la Nova Edukado -en Norvegujo, nome, pere de la Municipalaj (Urbai) Lernejoj (aŭ Registaraj Lerneioj).

Pli favorataj laŭ kondiĉoj estas, tamen, la novaj specoj de lernejo, kiu lasttempe fondiĝis, post kiam la Nova Edukado estiĝis laŭmoda, ĉar la idealoj de la Nova Edukado ja havas ŝancon realiĝi en la studoplano jam de la komenco. Tiel estas ĉe la daŭrigaj lernejoj en Norvegujo. Ilia kreskado datas de la komenco de la nuna iarcento. En la jaro 1926—1927 ekzistis proksimume 328 kamparaj lerneioj tiu-

“specaj en Norvegujo. Sed la Daŭriga

Lernejo estas pli ĝuste lerneio urbspeca, kies celo estas certigi, ke la junularo de granda urbego, post forlaso de la elementa lernejo, pasigos aktivan kaj utilan vivadon. La Daŭriga Lernejo en Oslo estas kreita de f-ino Dagmer Graff-Wang. Ĝi estas precipe lernejo por knabinoj, ĉar oni alimaniere prizorgis la knabojn per manlaboraj preparaj lerneioi, teknikaj lernejoj, ktp. Ĝi havas kvar fakojn; metian, vestaĵ- kaj kostum-fabrikadan, ĉapelistinan kaj dommastrumadan fakojn.

Esperantigis H. Stay, Bournemouth, Hants., Anglujo.

Genĉve — Helsingor — Budapest en instruistaj $azefoj.

En la lastaj jaroj la internacia instruistaro — organizita en kvar diversaj asocioj — pli kai pli dense interrilatas en konferencoj kaj kongresoj, per bultenoj kaj gazetoj. Ni esperantistoj sopiris kai nun salutas tiun staton. Ĉar ni scias, ke la internacia vivo ekzemple dum kongresoj tre klare montros al la internaciemuloj la neeviteblecon de komuna interkomprenilo — aŭ tia interkomprenilo tute ne estas necesa.

Nun denove pasis du grandaj internaciaj pedagogiaj kongresoj: Mondfederacio de Edukasocioj en Ĝenevo kaj Internacia Laborrondo por Nova Eduko en Helsingor, Ĉu tie oni sentis la lingvan mizeron? Ĉu iu eminentulo raportis aŭ diris ion pri la lingvaj malfacilaĵoj? Malpacience ni demandas.

En tri gravaj instruistaj gazetoj ni trovis traktadon de nia afero: Leipziger Lehrerzeitung (Leipziga Instruista Gazeto), Sŝchsische Schulzeitung (Saksa Lerneja Gazeto) kaj The Schoolmaster (La Instruisto).

En la ĉefartikolo de LLZ, n-ro 25, “Reinhold Lehmann raportas pri la kongreso en Ĝenevo. La problemon de komuna interkomprenilo li tuŝas per ienai alineoj:

„La babilona lingva konfuzo laŭ la pezo de la plimulto rapide estis solvata: Angla regis en la presita kai parolita vorto. Franca povis konvene teni sian rangon. Germana jam en la presaĵoj de

la kongreso ricevis mur la rolon de

Aschenbrodel (cindrulino, t.e. malestimita sklavigita knabino en germana fabelo), kaj nur en malmultaj diskutoj iomete atingis respekton … Ne estas bone, se viroj, kiuj volas trakti komparan eduksciencon, mondpedagogion, nur scipovas sian gepatran lingvon.

Esperanto utilis ankoraŭ malmulte en tiu kongreso. Plej varme kaj necedeme

la germanoj pledis por ĝi. Se venontaj kongresoj volos ŝpari tempon kaj forton kaj konservi koncentrigan kapablecon kaj laboremon, ili devos efektivigi la principon: Ĉiu parolu en sia gepatra lingvo aŭ en Esperanto, sekvos nur unu traduko en Esperanton resp. en la lingvon, por kiu voĉdonas la plimulto. Tiam certe povos partopreni kun profito tiu, kiu komprenas anglan, francan aŭ germanan lingvoin, kai kiu preferas Esperanton, ankaŭ trovos sian raiton. La internacia helplingvo ne povos esti farata deviga por tiui, kiuj hodiaŭ gvidas en asocioj aŭ scienco. Sed ke la venonta generacio devas lerni ĝin, se la internaciaj interkompreniĝo kaj kunlaboro prosperu, tion plej konvinke instruis ankaŭ tiu kongreso.“

Lehmann estas bone konata kiel kunredaktoro de LLZ kaij verkanto de ĝia aldono pri eksterlando, havas ampleksain interrilatojn kun la instruistaj gazetoj kaj asocioj en eksterlando, kaj havas grandan influon en la germana instruistaro. La Saksa Instruista Asocio subvenciis lian voiaĝon al Ĝenevo. Kvankam jam delonge amika al la helplingva movado — plej bonan impreson de la Esperantomovado li ricevis dum la Internacia Laborista Sportfesto en Helsinki, kiun li partoprenis kiel tradukisto por franca kaj angla lingvoj! — li ankoraŭ havis iun dubon kaj rezervon. Sed post la kongreso en Ĝenevo li publike deklaris, ke li nun konsideras necesa, lerni Esperanton. En la sama n-ro 25 de LLZ Lehmann konstatas en raporto pri la SAT- kongreso en Leipzig, ke „la internacia helplingvo facile ebligis, konduki homojn de la plej diversaj nacioj al senpera interŝanĝo de opinioj kaj al amika interkompreno“.

En n-ro 37 de LLZ raportas Else Barthel pri la kongreso en Helsingor. Ankaŭ ŝi tuŝas la problemon de helplingvo per jenaj frazoj: „Kiu atendis kolektitan komunan laboron, trankvilan sed decidan elmontron de diferencaj opi-

109

— paĝo 9 de la PDF —

nioj, kiu opiniis, ke en klaraj diskutoj oni ĉerpus la rezultojn el la paroladoj: tiu ne trovis, kion li serĉis, Tion parte kaŭzis la inversa proporcio de materio kaj tempo, tion grandparte kaŭzis ankaŭ la lingvomizero, kiu kvazaŭ sin altrudas ĝuste en tiel grandaj kunvenoj, Oni provis forigi tiun mizeron farante la anglan ĉeflingvo. Per tio oni helpis al la granda nombro de angle parolantaj aŭskultantoj, sed la alilingvuloj malprofitis. La granda nombro de germanlingvuloj me sufiĉe estis respektata. Kiel memkomprenebla oni opiniis, ke la germanoj per sia granda diligenteco por fremdaj lingvoj majstras ankaŭ la anglan — kaj oni ŝparis la germanan tradukon. Kelkfoje francaj prelegoj, kiuj estis tradukataj anglen, ankaŭ post deziro ne estis tradukataj germanen.

Eble multe kulpas la germanaj aŭskultantoj mem. Kelkiu, pasiginte kvaronon de sia lerneja vivo en fremdlingva instruo, sentas sian lingvan malperfektecon tiom kiel mankon, ke li kaŝas ĝin. Oni ne devus fari tion, Ja estas senkompare pli malfacile, sekvi al flue angla, pli malpli logika, tial ankaŭ pli malpli precize formulita prelego kun pedagogiafilozofia enhavo, ol fari ĉiutagan konversacion, Ankaŭ la fremdlingva arta verko pli facile estas perceptebla, ĉar oni devas per la sento ekkapti ĝin. Sed la intelektan prelegon oni precize devas kompreni, Alie la aŭskultado estas mensogo. (!! Komparu la koncernan frazon en la malsupre citita raporto de s-ino Manning! G.) Sed ĉu oni faru tradukojn kaj tradukojn? La subigo de la lingvomizero fariĝas grava problemo, kai la neceso de mondhelplingvo klare montriĝas. Oni vidas, ke la lerneja tempo fakte ne sufiĉas, por havigi al si tiom da anglai lingvokonoj, kiom oni bezonas en internacia konferenco. La proponita, simpligita angla lingvo pro sia kripligo de kreskinta lingvo estas pli „senkultura“ ol Esperanto, kaj krome neebla, Oni devas uzi kaj oni uzos la konstruitan mond-

104

helplingvon, kies spirita malavantaĝo estas kompensata per la ekonomia avantaĝo. La laboro en grupoj devis ebligi viglan diskuton. Speciale tie, kie oni deziras vidi spiritajn aferojn el la vido de diversaj popoloj, tio estus necesa. Ree malebligis tion la malkapableco de reciproka komprenado. Do oni estis pli malpli receptiva, estis modesta kaj aĉetis presitain tradukojn, kiuj ankaŭ ne estis egale bonaj. Por la objektive pensanta homo, kiu celas vere internacian interkompreniĝon, jen ekkreskas instigoj, pledi por mondhelplingvo.“

Ankaŭ la juĝo de Else Barthel havas bonan pezon en la instruistaro de Leipzig.

En tiu situacio ni tre salutas la rilatojn, kiujn nun havas ankaŭ la angla instruistaro al Esperanto, Kun granda ĝojo kaj surprizo ni legis en „Schoolmaster“ la raporton pri Budapest de la vicprezidanto de la angla instruista asocio (National Union of Teachers, NUT), s-ino Manning, Ni ekscias, ke NUT delegis la vicprezidanton transdoni al la Esperanto-kongreso en Budapest la bondezirojn de NUT. El la detala artikolo ni citas la frazojn, kiuj montras la opinion kaij la sperton de s-ino Manning pri mondhelplingvo: „La plej bona fundo, kontraŭ kiu oni povas vidi konferencon de la Esperanto-Asocio, estas konferenco de ĉiuj nacioj, kie estas parolataj ĉiuj lingvoj. Kaj tio estis la okazo, kiam mi vojaĝis al Budapest, por partopreni la 21-an jarkunvenon de UEA, mi havis la feliĉon vojaĝi de Ĝenevo — inversa sperto de la biblia rakonto de Babel… Mi povis fari miajn unuajn kaj eble plej trafaimn komparojn inter la Internacio, kiun mi estis forlasinta, kaj tiu, en kiu mi ĵus alvenis. Kun la plej bona volo de la mondo, de la socia vidpunkto Ĝenevo restis terure nacia, Tre amplekse ni interrilatis kun tiui, kiuj parolis nian propran lingvon, : Ni ne ‘havis eblecon fari amikojn, kvankam ni. tien estis allogitaj fari tion. Lamaj gestoj de «amikeco

f j. f

Vma mmm esamo ON

mortis dolore sur la lipoj en la klopodo, murmuri kelkajn seninterligain frazojn germane aŭ france. Sed en Budapest la lingva barilo estis for, kaj ĉie en kafejoj kaj sur stratoj oni povis observi grupojn nacie miksitajn — germano, turko, amerikano, hindo — parolantaj komunan lingvon, uzantaj ĝin kiel ponton inter opinioj kaj koroj… Forte mi estis impresata de la tagorda fluo de la kunsidoj. Tie ne estis longaj kaj enuigaj tradukoj, al kiuj duona dekduo aŭskultas, dum kiui alia duona dekduo penas aspekti inteligenta (!) kaj la resto sidas bored (?) kaij indiferenta. Bonaj diskutoj kun libera interŝanĝo de la opinioj kaj abundo de demandoj plenigis ĉiun debaton. Krom tio la konferenco ne estis superpezigata de la opinioj de personoj, kiuj parolas lingvon de plimulto — evidenta danĝero en la plej multaj internaciaj konferencoj. (!!)

La salutoj kaj bondeziroj de NUT, kiujn transdoni en Budapest mi havis la komision, estis plej kore akceptatai, kaj ne povas esti dubo, ke UEA konsideras tre valora nian simpation kaj intereson …

Mi ĝojas, ke mi havis la eblecon studi la metodojn kaj rezultatojn de tia konferenco el plej densa proksimeco, kaj mi ne hezitas diri, ke la internaciaj rilatoj de nia NUT grave povus esti akcelataj per la uzo de helplingvo.“

Ni atentu, ke s-ino Manning, kiu esprimas tiun varman simpation al Esperanto, en la venonta iaro estos la prezidanto de NUT! Kiam la venonta UEA- kongreso okazos en Oxford, Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) profitu tiun simpation de la anglaj instruistoj kaj okazigu grandan internacian fakkonferencon, kiun partoprenu kiel gastoj la reprezentantoj de NUT, TLL (Teachers Labour League) kaj de la internaciaj instruistaj asocioj. La preparo de tia konferenco speciale — ikaj la eluzo de la bona situacio en la instruistaro ĝenerale — postulos fortam streĉon kaj — bonan, fortan organizon. La Esperanto-instruistoj pli kaj pli ek-

konu sian devon, subteni tiuin propagandain kaj organizajn laborojn de TAGE inter la instruistaro. La sekretario de la Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (FIAD), Lapierre, moketis en Helsingor, ke TAGE nur havas 800 membrojn, inter kiuj estas 420 germanai! Jes, prava li estas! La multnombraj Esper-

anto-instruistoj en tutmondo — Prof. D-ro Dietterle kolektis pli ol 4000 adresoji! — kie vi restas? Se vi deziras

profitigi la bonain ŝancojn inter la instruistaro por Esperanto, vi me translasu tion al da hazardo, sed helpu organizi la evoluon, aliĝante al TAGE. Laŭ dla modelo de la germanaj Esperantoinstruistoj, de kiuj TAGE iam kolektis 500 membrojn!

La instruistoj kutimiĝis, havi fortan organizon, kaj atingis per ĝi en longjaraj bataloj gravajn sukcesojn. Ankaŭ nin ili demandas: Kia estas via organizo? Se ni ne komprenas nian taskon, onj moketas pri ni.

La bonŝanca situacio demandas nin: Esperanto-instruistoji, kia estas via organizo? Goldberg, Leipzig.

Niaj fakaj kunsidoj okaze de la mondkongreso.“)

Estis ĝuo, legi la raporton pri la Budapeŝta mondkongreso en la UEA-gazeto „Esperanto“. La sprita „amatora fuŝisto“ Joŝo (ĵurnalisto Jakob Ŝapiro, Bialystok?) en freŝa maniero rakontas pri la agrablai, ŝercaj flankoj de la kongresaj entreprenoj; li emas moki pri personoj, situacioj kaj pri si mem, sed lia mokado ridigas neofendante,

Tiu spritplena raporto montras, ke la festaj kaj amuzaj partoj de la kongresprogramoj estas certe necesaj kai gravai

»x) Legu artikolon pri la sama temo en „Novaj Tempoj”, Nov. 1926.

159

— paĝo 10 de la PDF —

por niaj internaciaj mondfestoj, kaj la tipa mondkongresano ne volos rezigni pri ili, ĉar li dankas al ili belajn horojn de vere internacia kunvivado.

Sed tio estas nur unu flanko. Pri la alia. la laboroj de la kongreso, la raporianto diras nur kelkajn vortoin, kaj ankaŭ ili estas pleimulte ŝercaj. Tamen oni povas legi inter la linioi, ekzemple kiam li parolas pri la kilometrolonzgaj protokoloj de la severa ĉiam ŝvitanta amiko Kruco (Kreuz, ĝeneralsekretario de ICK), ke li nur ŝajne mokas pri la serioza durikongresa laborado, kies giavecon kai necesecon li certe ne neas.

La laboraj kunsidoj dun ia kongresoj ne ĉiam estas agrablaj, kaj mi devas danki al tiuj gesamideancz kiuj en la diversaj branĉoj de nia mosado sindone plenumas la multspecajn iaskojn kaj iaborojn, kiuj kreas la fundon por la mondlingva agado. La ĉetaj organizac’oj multe zorgis pri la internac’aj kongreslaboroj kaj meritas pro iio nian dankon.

Ĉu ankaŭ la internaciaj fakaj asccioj plenumis tiurilate siain devojn? Bedaŭrinde onj ne povas jesi tiun demandon kcncerne nian internacian organizacion TAGE. Okazis ja fakaj kunsidoj de l!a internacia esperanta instruistaro dum ĉiu mondkongreso; sed estas fakto, ke la rezultoj de tiuj kunvenoj estis nur malgrandaj.

La ĝenerala konvinko, ke Esperanto nur venkos, kiam ĝi estos instruata en la lernejoj de la diversaj landoj, enhavas por la internacia Esp.-instruistaro gravajn postulojn, La temo „Esperanto kaj lernejoj“ fariĝis tiom aktuala, ke ni plej urĝe devas provi la solvon de la multaj koncernantaj problemoj. Trastudante la listojn de la kongresanoj oni povas konstati, ke la nombro de la geinstruistoj kaj Dbedagogoj estas tre granda, kaj multaj el ili vere laboras en la movado. Tiuj ĉi instruistoj-kongresanoj estas tre emaj, pritrakti la gravajn supre cititajn demandojn. Dum la Budapeŝta kongreso ekzemple malgraŭ nesufiĉa konatigo 56

196

gekolegoj el plej diversaj nacioj vizitis la unuan fakan kunsidon de TAGE, bonega okazo, kiun plene utiligi estis devo.

Plena utiligo nur estas ebla, se miaj fakaj kunsidoj ne plu konsistas el interparoladoj pri iuj ain nepreparitaj temoj, el proponoj ofte tre gravai, sed pleimulte nesufiĉe motivitaj, el tre bonaj deziroj pri tio, kio estas farenda, (omi ĉiam forgesis decidi: de kiu?), Tiumaniere oni lasas ĉion al la hazardo. Praktikaj rezultoj mankas, kaj post unu jaro oni denove — komencas.

Kaj la kaŭzo de tio? Niaj fakaj kunsidoj ne estis bone preparitaj, Pri tio mi jam plendis en „Novaj Tempoj“, Nov. 1926, post la Edinburga kongreso kaj faris praktikajn proponojn. Tiam Prof. D-ro Bovet rekomendis, „ĉiufoje elekti por la venonta jaro pritraktendan gravan temon, pri kiu sin okupu la postiara faka kunveno post oficiala referato. La temo estu ankaŭ antaŭe priparolata en la faka gazeto.“ Oni tiam decidis laŭ tiu bona propono; oni elektis la temon „Esperanto kai la geografia instruado“, pri kiu okazis referato en Danzig. En Budapest oni tute forgesis tiujn decidojn. Do, oni malprogresis.

Rilate al niaj fakaj kunsidoj ni devas postuli, ke ili estu zorge preparataj. Ankaŭ ŝajne malgravaj aferoj (ĝustatempa konatigo de tempo kaj loko, publikigo de la tagordo, varblistoj por la aliĝo al TAGE kaj abono de IPR, listo de partoprenantoj ktp.) antaŭe devas esti pripensataj. Ĉiu kunveno devas baziĝi sur la rezultoj de la pasintaj kaj daŭrigi la laborojn. Ne sufiĉas, akcepti rezoluciojn aŭ aprobi proponojn, sed estas necese decidi, kiu plenumos ilin,

Tiuj preparoj kaj laboroj okupos la estron de TAGE dum la tuta jaro, kaj oni legos en IPR pri ili. Tiumaniere la prezidanto baldaŭ estos vera gvidanto, kiu akcelas la movadon inter instruistoj kaj dernejoj. Tiam ankaŭ ni germanaj gekolegojtrovosla ege deziratan helpon ekster niai

limoji, kiun ni nepre bezonas, por montri la internaciecon de nia movado, por la interinstruistaj rilatoj sciencaj kai fakaj, por la esperanta infankorespondado ktp.“?).

Nur unufoje en ĉiu jaro la internacia Esperanto-instruistaro havas eblecon pritrakti persone siajn gravajn taskoin, Ni forgesus nian unuan devon, se ni preterlasus tiun solan okazon ne utiligante ĝin laŭpove. La prezidanto de TAGE estu ĉe tio nia gvidanto.

W. Hahn, Gohlis-Dresden.

44) Legu artikolon „Ĉu ni progresas tro rapide?“ IPR, Jan. 1929, p. 17.

Edukista Kunsido dum la SAT-Kongreso en Leipzi$.

Partoprenis 22 k-doj (inter ili nur 12 instruistoj) el 9 landoj. K-dino Glodeau- Paris prelegis la raporton de Boubou, aperigitan en m-ro 8/9 de IPR. La tri konkludoj de Boubou estis: 1. Profiti el fakinformado de neŭtraluloi, t.e. aboni IPR, 2. Allasi al neŭtraluloj prizorgon de neŭtrala movado, t.e. iom post iom forlasi la gvidpostenoin de TAGE, 3. Direkti nian konstruan penon al SAT, t.e. organizi la SAT-edukistan sekcion kaj aboni La Novan Epokon. Mi klopodis refuti tiujn konkludojn, kiel mi jam faris en n-ro 8, 1929 de la NE: „Novai Tempoi“ en la unuaj jaroj estis klasbatala peda-

gogia gazeto. Ĝi travivis grandajn mal-,

facilaĵoin, ĉar gazeto kun malpli ol 400 abonantoj ne povas vivi. Kiam ni volis pligrandigi la abonantaron: per deviga abono por la Saksa Asocio (kaj la Germana), multaj membroj forlasis la „partiecan“ movadon, Kaj N.T. falis en la krizon de 1925.

Depost 1926 TAGE kiel neŭtrala organizo moviĝas sur altiĝanta linio, Ni kreskis de 500 ĝis 800 abonantoj. TAGE

per sia laboro atingis gravan atenton en la internaciaj instruistaj asocioj. En tiu momento ni nepre ne povas disbati la pene ekkonstruitan instruistan Esperanto-organizon. La propono Boubou efektive signifas la detruon de TAGE. La SAT-instruistoj malinteresiĝos pri TAGE, konsideros ĝin kiel neŭtrala-senvalora. Des pli certe, se ili legas ke mi nur restas en la posteno, ĝis mi trovos anstataŭanton. Kvankam mi ofte malkaŝe kon-, fesis, ke mi ne estas „neŭtralulo“, mi ne konsilas akcepton de la proponoj Boubou (en n-ro 11 de IPR, pĝ. 134, mi diris, ke TAGE eĉ konformas al niaj — plej multaj — „neŭtralaj“ instruistaj asocioj, en kiuj aktive kunlaboras ankaŭ socialistoj kai komunistoj!) kaj postulis, prokrasti la proponon Boubou almenaŭ 2 jarojn, fari ĝin nur tiam, kiam la fondo de SAT- sekcio estas preparita kaj ĝia memstara vivo garantiita.

Se mi eĉ volus fordoni mian oficon, mi eble ne trovus anstataŭanton, la aliaj SAT-kamaradoi kun mi foriros, kaj TAGE grave estos danĝerigata, ĉar nia movado ne estas jam tiom forta, ke ni povas dispartigi nian komunan ĉelon. Tio ne signifas, — kiel ŝajnis en la raporto en La NE (n-ro 12, 1929, pg. 343) — ke mi volis trograndigi mian rolon en la movado, aŭ ke mi estus la sola laboranto en TAGE — en raporto pri la TAGE-Laborkomitato mi sufiĉe forte akcentis la novan ĝoiigan staton de plivastigita bazo de kunlaborantoj — sed frape mi volis montri la danĝeron de skismo, kiu estas des pli granda, ĉar nek la situacio en Edukintern nek la fortoj de la SAT-edukistoj garantias memstaran SAT-edukistan asocion. La financaj kaj organizaj fortoj ekz. de la sovetiaj kamaradoj tute ne estas tre grandaj. La financaj interrilatoj kun ili estas malfacilaj (la grupo Leningrad ankoraŭ ŝuldas al IPR el la jaroj 1926 kaj 1927 la por ni sufiĉe gravan sumon de 93 RM!). Do ni nur detruos gravan organizon sem havi aŭ ricevi alian. 1

157

— paĝo 11 de la PDF —

La kunveno akceptis la proponojn Boubou kun la aldono Muravkin, ke la SAT- anoj forlasu siajn oficojn en TAGE tuj post trovo de neŭtralaj taŭgaj anstataŭantoj. Tiun decidon mi konsideras kiel malprudentan taktikon. Estas tre valore por mi, ke el korespondado kun «k-do Stay-Britio mi povas preni la konvinkon,

ke li samopinias kun mi en tiu taktika.

problemo, Goldberg.

Esperanio en Esfionujo kaj $veduĵo.

Andreo Ĉe en Estonujo.

En tiu ĉi aŭtuno la estona ĉefurbo denove havis la plezuron gastigi inter siaj muroj la genian Andreo Ĉe, kiu antaŭ unu jaro dum sia mallonga restado en Estonuio gaimis al sia metodo kaj al Esperanto la estonajn pedagogojn kaj la gvidantojn de la popola instruado. La 6. 9. s-ro Ĉe havis grandsukcesan provlevionon en la granda salono de la realgimnazio, en la ĉeesto de pli ol 500 personoj. La provlecionon malfermis per parolado la lerneja inspektoro J. Griintal, rekomendante Esperanton kaj s-ron Ĉe kiel genian instruiston. La Instruista Societo en Tallinn kaj la Urba Lerneja Administracio rekomendis al ĉiuj geinstruistoj partopreni en la kursoj. En Tallinn s-ro Ĉe havas 250 gekursanojn, inter ili granda nombro da geinstruistoj. Post la kursoj en Tallinn s-ro Ĉe estas invitita al Riga, kie la kursoj» aranĝas la Instruista Asocio, kaj post Riga al Holando. En Estonujo, kelkaj urboj deziras kursoin de s-ro Ĉe, sed pro manko de tempo li ne povis akcepti la inviton.

En la urbo Voru la Instruista Asocio de ‘la distrikto VoOrumaa aranĝis 4—20 Sept. Esperantokursojn por la instruistaro, ikiujn gvidis laŭ la Ĉe-metodo instruistino E.Pahn,

En Narva gvidas multain kursojn laŭ Ĉe-metodo M. Grigoriev. La urbo rapide esperantiĝas!

198

En Parnu komenciĝis la kursoj la 15-an de Okt. Partoprenas ĉirkaŭ 100 personoj. Gvidas gimnazia instruisto E. Malson. La urbestro donis al la kursoj subvencion.

Esperanto rapide progresas ĉie en Estonujo! H. Seppik.

(El „Svenska Esperanto-Tidningen“, Okt. 1929.)

LI

Svedujo.

En la urbo Norrkoping, la kvara urbo de Svedujo, la Esperanto-intereso estas tre granda. Partoprenas en tiuj kursoj, kiuin aranĝis la distrikta Esperantoklubo, ĉirkaŭ 150 personoj en kvin grupoj, inter ili 60 geinstruistoj. Unu instruista grupo estas aranĝita de 1” Instruista Asocio, kai unu kurso estas por gelernantoj en popola lernejo.

Gvidas lerte laŭ la Ĉe-metodo lektoro Henriko Seppik el Tallinn, Estonio.

Universala stenografio.

La konata stenograf-sciencisto Felix de Kunovski en Potsdam sukcesis post jardeka laboro konstrui mallongskribon, kiu sen aliigo de la sonosignoi estas uzebla por ĉiuj lingvoj kaj kiu tial nomiĝas Internacionalstenografio.. S-ro de Kunovski jam pretigis gvidiloin por 22 lingvoj, el kiuj ĝis nun aperis 15, nome por la Esperanta, germana, angla, franca, hispana, itala, pola, rusa, sveda, dana, nederlanda, portugala, rumana, greka kaj latina lingvoj. Baldaŭ aperos la gvidiloj por la serba, bulgara, ĉeĥa, ukrajna, hungara kaj japana lingvoj. Pro la internacia disvastigo, ĉiuj gvidiloj estas verkitaj en la internacia helplingvo Esperanto, En la nunaj tagoj aperis germanlingva instruilo por la „germana mallongskribo“ de la Internacionalstenografio. La „Regna Asocio por Naciona]- stenografio“ Duisburg, Friedenstrasse 79, batalas por la disvastigo de la Internacionalstenografio.

$ciiĝo pri la „Unuiĝo de esperantistaj virinoj“.

La virina kunveno dum la XXI-a kongreso en Budapest decidis unuigi la virinfortojn esperantistain por du celoj:

1. helpi por akiri raitojn al la virinoi;

2. antaŭenhelpi la pacmovadon.

Kiel la unua punkto de la programo montras, la „Unuiĝo de esperantistaj virinoj“ estas starigata en intereso de ĉiuj virinoj, t.e, ne nur por plenkreskulinoj, sed ankaŭ por la junulinaro, kiujn ni povos helpi en multaj rilatoj. Pro tia estas nepre -dezirinde, ke aliĝu ankaŭ knabinoj kaj junulinoj.

Pro detaloj oni skribu al s-ino Nora

Kozma, Budapest VI, Andrassy ut 5.

Recenzoj.

l» L. ”/Zamenhof, Originala Verkaro. Antaŭparoloj, gazetartikoloj, traktaĵoj, paroladoj, leteroj, poemoj. Kolektitaj kaj ordigitaj de D-ro Joh. Dietterle, Leipzig 1929. Ferdinand Hirt G Sohn. 605 pĉĝ. Prezo: 15.- RM. — Al la verkaro estas aldonitaj portreto kaj 6 faksimilaĵoj de Zamenhof kaj fotografa reprodukaĵo de la unuaj du paĝoj de „La Esperantisto“ de Septembro 1889, — Joh. Dietterle dediĉis la libron „al la energia kaj kuraĝa antaŭbatalantino por la ideo de mondhelplingvo sinjorino Alice V. Morris en New York, honora sekretariino de IALA“. Ĉu iu ain pli valora libro ol tiu aperis en Esperantujo post la morto de Zamenhof? Plene pravas Dietterle, skribante en la antaŭparolo: „Se oni volas sufiĉe koni da kreinton de nia lingvo, liajn principojn, lian sentadon, lian celon, lian laboron kaj la historion de la tuta Esperanto-movado, oni nepre devas studadi la originalan verkaron de Zamenhof kaj ne nur liajn tradukojn. En la tradukoj li ja donas sian lingvon, sed cetere nur la pensojn de aliaj. En sia originala verkaro li donas siajn proprajn pensojn. Ĝi enhavas la tutan programon de lia vivo; ĝi montras lian grandan

animon, lian idealismon, lian grandan laboremon kaj samtempe lian akuratecon, lian precizecon, lian konfidindecon ankaŭ en la plej bagatelaj aferoj, lian internan evoluadon. de post la apero de lia unua broŝuro ĝis la fino de lia vivo.“ Jam hodiaŭ estas certe, ke venontaj generacioj la kreinton de Esperanto nomos bonfarinto por la homaro. Tial estas tre dezirinde, kolekti lian originalan verkaron kiel eble plej plene. Dietterle skribas: „Mi konas eĉ ne unu personon aŭ bibliotekon, kiu disponas pri kompleta trezoro de ĉiuj ĝis nun presitaj Zamenhofaĵoj, Kaj neniu ĝis mun kolektis la Zamenhofajn leterojn.” Kelkaj partoj de la verkaro estas tute kompletaj, ekz. la antaŭparoloj, paroladoj, traktaĵoj kaj poemoj. La verkoj de la parto „Traktaĵoj“ pritraktas la politikan kaj religian „kredon“ de Zamenhof. Sub la surskribo „Gazetartikoloj“ oni trovas. ĉiuin artikolojn el „La Esperantisto“, kiuj rilatas al organizado, movado, propagando, historio kaj literaturo de Esperanto, (Nur ĉe tri personoj Dietterle povis konstati kompletajn jarkolektojn de „La Esperantisto“!) Krom tio tiu ĉi parto enhavas artikolojn el-aliaj gazetoj. Verŝajne troviĝos ankoraŭ kelkaj artikoloj el aliaj gazetoj, Verŝaine troviĝos ankoraŭ kelkaj artikoloj en orienteŭropaj gazetoj, kiuin Dietterle ne povis havigi al si. La parto „Leteroj“ enhavas du subpartojn. En la unua estas kolektitaj preskaŭ ĉiuj jam ie presitaj; la dua enhavas leterojn ĝis nun ne presitajn. Dietterle presigis entute 57 jam publikigitajn leterojn kaj 318 de tiui, kiuj ĝis nun ne aperis presitaj. La kolekto estas nur malgranda parto de la tuta korespondado Zamenhofa. Dietterle me aperigis la stereotipain leterojn, kiujn Zamenhof skribis al novaj adeptoj. De leteroj, kiuj akre kritikas personojn ankoraŭ nun vivantajn, li donis nur parte. Tre bedaŭrindas, ke Ditterle eĉ gravajn dokumentojn me povis publikigi, ĉar la posedantoj ilin ne volis havigi al li, Kelko da dokumentoj ne estis trovebla. Dietterle

159

— paĝo 12 de la PDF —

diras: „Neniu, ekzemple, povas konstati hodiaŭ, kie restis la granda amaso de la unuaperiodaj broŝuroj kaj literaturaĵoj, kie kaj kiamaniere perdiĝis multaj gravai, eĉ la plej gravaj, leteroj de D-ro Zamenhof.“ — Espereble la feliĉaj posedantoj de tiaj dokomentoj ebligos, ke komplemento de la valora kolekto estos eldonata baldaŭ.

J]J. Kreutzer, Esperanto ein Kulturgut? Sein Wesen und Wert im Feuer der Kritik. (Ĉu Esperanto estas kultura valoraĵo? “Ĝiaj esenco kaj graveco en fajro de kritiko.) KŭOln 1929, Komisio-eldonejo: Heroldo de Esperanto. 101 paĝ. Prezo: 1.80 RM. — Kreutzer donas per tiu libro al germanaj esperantistoj tre utilan propagandilon kai montras por ne-esperantistoj novan landon. Jen kelkaj ĉapitro-surskriboj: Malnovaj provoj je tutmonda lingvo. Nacia lingvo kvazaŭ mondlingvo. Neceso de mondhelplingvo, – Esperanto kaj nacieco. Skrupuletoj kontraŭ artefarita lingvo. Pluro da mondlingvaj sistemoj. Aplikado de Esperanto. Tutmonda kulturo kaij mondhelplingvo. Esperanto kiel klerigilo. Postuloj ikaj proponoj. Revuloj hieraŭaj — faruloj morgaŭaj. K.R.

V. Svistunov, Rusa lernolibro (96 paĝ.) laŭ rekta metodo. — Ne scipovante la rusan lingvon, oni nur parte povas taksi la valoron de tiu verko, kiu ŝainas tre taŭga por sia celo. La artikoletoj de la lecionoj estas plenaj je vivo — je komunista vivo —, la demandoj estas sugestaj kai la lingvo flua kaj bonstila. Krom malmultaj eraroj (paĝ. 17: Kiu [korekte: Kio] estas via patro? — maŝinisto; paĝ. 27: Metu ĝin tie [kor.: tien]!; paĝ. 40: La maljunulo jam ne laboras [kor.: ne plu]) oni devas konstati la kontraŭ-akademian minusklan ortografion de la monato-nomoj kaj la principan eviton de la artikolo: la, kies nepraviginda ignoro ofte malhavigas stilan delikatecon, eĉ logikan klarecon.

A. Degen.

160

Aelita. Romano de A.Tolstoj. Trad. E.Pill. Eld. Heroldo de Esperanto. Prezo: 3.220 germ. RM. Tre interesa romano pri du rusoj, kiuj en flugŝipo vojaĝas al Marso. Inter la marsanoj ili kaŭzas revolucion kaj apenaŭ sukcesas, reveni al la Tero. Rapidege preterkuras la tuta agado, escepte de du ĉapitroj. Amikoj de fantaziaj rakontoj trovos ĉi tie interesan legaĵon. La stilo estas tre bona, la bildoj iom primitivai.

Gravaj peioj.

Alvoko al la tutmonda esperantista

instruistaro!

Karaj Gekamaradoj! La aŭstria pedagogia revuo „Die Quelle“ (La Fonto) deziras mallongajn artikolojn pri pedagogiaj kaj lernejaj aktualaĵoj: metodikaj kaj edukaj novaĵoi, ŝanĝoj aŭ reformoi de la lerneja organizo, interesaj eksperimentoj pedagogiaj, ktp. … La artikoletoj estas konvene honorariataj Ili estu sendotaj al:

Franz Jeitler, instruisto, Wien XXI, Kantnergasse 66 (Aŭstrio). La artikoloj povas esti skribataj esper-

ante aŭ germane. m

Kieva infanteatro alvokas por internacia korespondo!

Kieva teatro por infanoj dezirus havi ligon kun eksterlandaj samspecaj organizaĵoj. Ĉiuj dezirantaj ricevi pli detalajn informojn pri tiu ĉi teatro kaj starigi konstantan ligon kun ĝi, sendu leterojn al k-do B. Egers, Kamaradoj, kiuj sukcesos enpresigi ĉi tiun artikolon en iu nacia gazeto, estas petataj pri alsendo de du ekzempleroj de enpresinta gazeto al aŭtoro. Respondu al:

K-do B. Egers, Kiev, Klovski Spusk 4

(U.S.S.R.). . (El TEPS.)

La venonfa numero aperos la 15-an de januaro 1930.

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 3.—, jare RM 12.—. ĝi y Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

x Koln, Germ., Briisseler Strasse 94

Ĵus aperis:

D-ro L. L. Zamenhof: Esperanto-Paroladoj

faritaj ĉe la malfermo de universalaj kongresoj de Esperanto 1905—1912.

Kun enkonduko pri programo kaj deveno de l’ Esperantismo, akompananta

germana traduko kaj rimarkoj. — Artisma foto de l” Majstro sur. kreta papero, bela preso, 170 paĝoj da teksto.

Prezo RM 1.20.

Eldonis

D-ro Emil Pfeffer, Gazetara gvidanto de Aŭstria Esperanto-Delegitaro,

Havebla ĉe: Tagblatt-Bibliothek, Wien I, Wollzeile 20.

Korespondado. J. Pawlowczak, instruisto de surdmutuloj, Poznan, ul. Strzelecka n-ro 28-a, Polujo, deziras korespondi kun tutmondaj Kleve, kun du ksilografaĵoj.

samfakanoj, kaj petas ĉiujn gekolegojn La bele bindita libro kostas RM 2.40 plus

eventuale komuniki lin kun instruistoj Saa

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto. de surdmutuloj. KU Brilsseler Str, 94, Germ.? ;

Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo :

La Hirundlibro

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolff,

— paĝo 13 de la PDF —

LS

Esias nepre necese

ke ĉiu plej baldaŭ pagu la kotizon al sia landa

agento aŭ direkte al la administrejo: Karl Krober,

Riesa, Weststrasse 4/Il, Germanlando. Poŝtĉeko : Dresden, numero 110715.

Estas nepre necese !

Ne ĉiu esperantisto povas konsenti kun la enhavo de

La Laborisia Esperantismo

de E. Lanfi

sed ĉiu devas legi ĝin kaj havi en sia biblioteko por esti informita pri la laborista esperanta movado kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). . 40 paĝoj. O.40 germ. mk. afrankite. Mendu tuj ĉe

R. Lerdincr, Colmstr. 1, Leipzig 0 27, Germanlando Petu nian SAT-katalogon.

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

l PEDAGOGIA REVUO l

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-cro 1 JANUARO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

INTERNACIA “sen PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra.

Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, lm Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a. d. Elbe, Germanujo, “Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: Ĉu Esperantujo estas lando seneĥa? (al nia redakcia programo 11) — Latvia lernejo dum pasintaj dek jaroj (al 131) — Pri slojdo en la popollernejoj de Stockholm (al 131) — Novaj ideoj pri la fizika edukado en Svedlando (al 134) — Esperanto-Asocio de Saksaj Instruistoj, ĉefkunveno 1929 en Zittau (al 221) — Ĉekurso en Berlino (al 221) — Etnografia enketo (al 222) — Recenzoj (al 231) — Pedagogia pledanto por Esperanto (al 232) — TAGE plue kreskis (al 24) — Nova prezo de IPR? (al 24) — Akcioj (al 24) — Aldono: Korespondo-Oiicejo.

Ĉu Esperantujo estas lando seneĥa ?

lam mi estis faranta festan paroladon sur la scenejo de granda teatro. La kurteno supreniĝis. La rigardejo estis tute mallumigita. Mi ne vidis iun ajn homon. Unuamomente pro tio ĝeniganta sento premis min. lom post iom mi povis ekvidi kelkajn homvizaĝojn sur la antaŭaj sidlokoj. Mi nun eksentis animan kontakton kun la aŭskultantoj, kiu estas nepre necesa por efika parolado.

Komencinte antaŭ unu jaro, redakti la Internacian Pedagogian Revuon, mi metis la piedon sur landon, kie mi ne vidis (kaj vidas) nek aŭdis (kaj aŭdas) iun homon krom miaj saksaj laborkunuloj. Simila sento premis min kiel tiam en la mallumigita teatro. Ofte mi devis demandi min, ĉu Esperant- – ujo estas lando senhoma. ‘

Certe — Esperantuio estas lando maldense surloĝata, kaj nia gazeto vokas eĉ nur en la pedagogian provincon esperantujan, kiu estas ja ne spaca parto de la tuto, sed: samtiel vasta kiel la tutaĵo, nur ankoraŭ multege pli maldense surloĝata. Kaj eble nur parteto de la malmultaj provincanoj havas emon por scienca okupado pri problemoj edukaj aŭ lingvistikaj, kaj ankaŭ mne ĉiuj el tiuj ŝatas mem skribi iun raporton, iun artikoleton.

Dum la tuta iaro vane mi esperis eĥon al mia redaktado; nur en Svedlando eĥis la voĉo de nia revuo. Do mi ne scias, ĉu la formo kaj enhavo de IPR al nia legantaro plaĉas aŭ ne. Ĉiama silento ne estas vera konsento. Kunlaboro necesas; kritikon mi bezonas. La fakto, ke nia abonintaro ekster Germanujo eĉ iom malkreskis, estas grava kritiko. Kion mi faru? Ĉusla „ nova programo venis tro frue?

— paĝo 3 de la PDF —

Mi volas provi ankoraŭ unu jaron, evoluigi nian revuon al scienca pedagogia organo. Se silento daŭros, se kritiko restos muta, se nia legantaro ne pli bone kreskos, se mi ne trovos sufiĉajn kunlaborantojn: tiam mi devos ekkoni, ke mia laboro estas sensukcesa. Oni povas verki libron por estonta tempo, sed oni ne redaktas periodaĵon por estonta generacio. | |

Legantaro, permesu, ke mi detaligas mian peton! — Laŭ nia redakcia programo (vidu la numeron 1 de 1929) voĉoj de l’ homaro preludu ĉiun nNumeron. Estus certe facile, traduki dekon da tekstoj el ĉiu nacio. Ĝis nun mi ricevis nenion tian.

Nia revuo enhavu en sia scienca parto unue artikolojn pri metodaj kaj lingvistikaj Esperanto-problemoj. Mi tre volonte publikigus traktaĵojn pri rekta metodo, pri rilatoj inter Esperanta, gepatrolingva kaj fremdnacilingva instruadoj, se ne mankus kunlaborantoj. Laŭ mia opinio estas dezirinde, ke lingvistoj pritraktas Esperanton, ĉar la nuna Esperanto-instruado bezonas lingvosciencan fundamenton. Ni faru per Esperanto lingvistikajn enketojn.

Laŭ nia redakcia programo due la scienca parto de IPR servigu Esperanton por pedagogio. Ĉiu valora traktaĵo pri pedagogia temo havu lokon en la rubriko: Pedagogio en Esperanto. Mi ĝojus, se reputacio de nia revuo estiĝos tiel bona, ke en IPR famaj pedagogoj lasos aperigi volonte tradukaĵojn de siaj artikoloj. Gekolegoj el la tuta mondo, bonvolu traduki valorajn verkojn de viaj scienculoj kaj sendi parton aŭ resumon kun scio de l’ aŭtoro al la redaktejo. En tiu rubriko estas konvena loko, priskribi ĝeneralan staton de naciaj lernejoj, traduki novajn lernejoleĝojn kaj raporti pri novaj instruprogramoj.

Multajn kunlaborantojn ni bezonas por ellaborado de pedagogia terminologio. Tiu tasko okupigu tutan somero-universitaton esperantistan. Plue Esperanto estu aplikata por pedagogiaj enketoj — grand- aŭ malgranddimensie. Eĉ tre simpla demando povus havi valoran rezulton pro la eblo ricevi per Esperanto raportojn el ĉiuj landoj de la terglobo. Ŝatinda samideano proponis enketon je la demando: Kiel en via lando okazas kutime la unua lernejotago de plej junaj gelernantoj? Cu ne estus tre interese, se vi povus legi tiajn raportojn el multegaj landoj? Gekolegoj, bonvolu komenci per tio vian kunlaboron. Mi atendas multajn leterojn. Ankaŭ estus sciinde, se oni farus enketon pri la demando: Kiel en via lando la lerneja jaro estas dividata? Al tio en IPR aperos baldaŭ enkonduka artikolo. Multaj aliaj taskoj atendas prilaboradon.

Fine mi volas publikigi en la scienca parto artikolojn pri specialaj instrufakoj. Gekolegoj, priskribu en tiu rubriko novajn metodojn aŭ kritiku malnovajn.

La dua ĉefparto de nia revuo havu aktualan enhavon: informojn pri internaciaj instruistaj kaj edukaj asocioj kaj raportojn pri kongresoj de naciaj instruisto-unuiĝoj. Bedaŭrinde nur germanaj kolegoj raportis ĝis nun. Eble kelkiu pensis, ke iu alia faras raporton. Kiu tiel pensas, ĉiam eraras — almenaŭ en Esperantujo. Mi petas niain agentojn de TAGE, zorgi por tiai raportoj.

En la rubriko: Lernejo en publika kulturovivo — ĉiu povus priskribi okazaĵojn, kiuj montras rilatojn inter lernejo kaj politiko, ekonomio, eklezio; familio ktp. — Ni bezonas multajn mallongajn raportojn, kiuj sciigas nin, kie!

2

estas la stato de Esperanto-movado en la diversaj landoj. Tia materia!o helpas nian propagandon.

Tre volonte mi aperigos referatoin pri pedagogiaj verkoj de internacia signifo. Por tio estas bezonataj kelkaj kapablaj kolegoj aŭ koleginoj, kiuj konas bone la pedagogian literaturon. Gekolegoj, kunigu vin kun fakuloj neesperantistaj por tiu celo. Kiu volas verki artikolon pri la pedagogia literaturo de 1920—30 en sia lando? Per tiaj raportoj nia revuo estiĝus vere internacia. .

Gekolegoj, helpu liberigi min de la premanta sento, ke nia gazeto vokas en landon seneĥan. Faru ion, ke mi povas ekvidi iom da sukceso. Kritiku, kunlaboru, varbu kaj verku! )

La redaktoro.

Laivia lernejo dum pasintaj dek jaroj.

Laŭ raporto de la latvia Ministerio por Klerigo.

Ruinigitaj kaj malplenaj lernejaj konstruaĵoj, detruita lerneja inventaro, dissemitaj instruistoj, forpelitaj lernantoj, malluma estonteco, manko de laborplano kaj programo, senmastraj lernejoj, — jen la stato de de nia lernejo antaŭ dek jaroj.

En tiaj cirkonstancoj kune kun nia ŝtato naskiĝis ankaŭ nia nacionala lernejo kaj aliaj niaj klerigaj institucioj. llin fondis senlaca spirito de Latvia civitano kaj paŝon post paŝo aranĝis. ;

Por klerigaj bezonoj la ŝtato kaj komunumoj ĉiam trovis sufiĉe da rimedoj por kontentigi inklinojn de nia popolo al klerigo.

Latvia respubliko dum la unua jaro de sia ekzistado batalis kontraŭ aventuristo Bermonts kaj komunistoj, kaj tial Kleriga Ministerio povis komenci normalan laboron nur en iulio 1919 depost kiam la registaro transloĝiĝis en Riga. En la sama tempo, julio 1919, fondiĝis ankaŭ Lerneja Departamento.

Kiel unuaj paŝoj de la deviga lernejo estis organizo de fundamentaj lernejoj en la jaro 1918 kune kun la fondiĝo de Klerigministerio, sed la ĵus-komencitan laboron interrompis la komunista invado, kaj tial, kiel la daton de la fondiĝo de nia nacionala lernejo, oni alrigardas julion 1919,

En la sama jaro oni fondis la rajonojn de fundamentlernejaj inspektoroj, ellaboris la unuan projekton de fundamentlerneja programo, finreelektis la instruistojn kai donis konsilojn pri renovigo de lernejaj konstruaĵoj.

Post la konfirmo de la leĝo pri Latviaj klerigaj institucioj 1919, 8, VIL. la organiza laboro de lerneioj estas farita laŭ ĉi tiu leĝo. Renovigo de lernejaj konstruaĵoj, donacado de tero al lernejoj, finordigo de fundamentaj kai elementaj lernejoj, konfirmo de la salajro kaj klero de instruistoj, — ĉi tiuj kaj similaj laboroj daŭris dum la pasintaj dek jaroj kaj ankoraŭ nun ne estas finitaj.

La kresko de la nombro de lernejoj estas jena: en 1919/20 lernojaro estis 1053 fundamentaj latvaj lernejoj kun 2580 instruistoj kaj 90698 lernantoj. sed en 1928/29 estis 1410 latvaj fundamentaj lernejoj kun 5082 instruistoj kaj 112935 lernantoj, ceteraj nacioj malpligrandaj havis en 1920. lernojaro 212

lj

— paĝo 4 de la PDF —

in lernejojn kun 1156 instruistoj kaj 27 503 lernantoj, sed dum o ro 521 fundamentajn lernejojn kun 2518 instruistoj kai 4 875 lernantoj. Dum unuaj jaroj de ekzistado de nia ŝtato oni devis prepari instruistojn, pro manko de specialaj lernejoj, en diversaj kursoj. Similaj kursoj estis aranĝataj de 1919-1926. Depost 1926 novaj instruistoj estas preparataj nur en instruistaj institutoj. A

Vizitado de lernejoj estas deviga en la aĝo de 8—14 jaroj, sed ĝis nun tion efektivigi oni ne sukcesis. Statistiko montras, ke tie, kie popolklero estas pli alta, pligrandiĝas ankaŭ la procentaro de la infanoj, kiuj vizitas lernejojn. La instruadon malhelpas granda nombro de lernantoj, kiuj venas en lernejojn malfrue post la komenco de la lernojaro kaj foriras el lernejo jam antaŭ Pasko, arbitre mallongigante la lernojaron je unu triono kaj eĉ pli multe.

Kiel realiĝas la deviga instruado en Latvio, montras ĉi tiu tabelo: en Riga en 1925 el ĉiuj 1000 infanoj 8—14-jaraj lernejon vizitis 898 infanoi, en Vidzeme 795, Kurzeme 765, Zemgale 746 kaj Latgale 452. Fundamentajn lernejojn finis en 1920/21 jaro 2056, sed en 1927/28 jaro 9085, t. e.: la nombro 4-obliĝis.

Mezlernejoj. Agantoj de latvaj lernejoj ne kontentiĝis nur fondante kaj aranĝante fundamentajn lernejojn, ili malfermis kaj organizis ankaŭ siajn individuajn mezlernejojn. En komenco la situacio estis tre malfacila. Estintaj konstruaĵoj lernejaj estis detruitaj kaj ruinigitaj, lerneja inventaro forrabita, disrompita kaj bruligita. Neniigitaj kaj en multaj lokoj barbarece detruitaj estis ankaŭ lerniloj kaj lernejaj bibliotekoj. Tre sentema estis la. manko de instruistoj por mezlernejoj. Multaj instruistoj kun altlerneja klero troviĝis malproksime de sia patrolando en Ruslando, multaj dum mondmilitr kaj revolucio pereis.

Tamen la popolo penis venki la malfacilaĵojn kaj la nombro de mezlernejoj rapide kreskas. Fondiĝas ŝtataj kaj privataj gimnazioj, real- kaj komerclernejoj en urboj kaj vilaĝoj. Ĝis 1. II. de 1920 estis jam 31 mezlernejoj kun la latva instrulingvo. La unuan ŝtatan mezlernejon oni malfermis aŭtune 1919 en Jekabpils. Tia estis la komenco. Nun ni vidas rezultojn. Sukcesojn de mezlernejoj plej bone ilustras la aktoj: en 1927/28 lernojaro ŝtato subtenis 25 (en 1919/20 — 10) mezlernejojn, komunumaj kaj privataj personoj 28 (1919/20 — 36). En preparaj klasoj mezlernejaj 1927/28 lernis 828 (1919/2Q — 145), sed dum 1920/21 — 4514, (kiu estas la plej alta nombro por ĉi tiuj klasoj) lernantoj; en mezlernejaj klasoj — 9757 (1919/20 — 4405, la plei granda nombro estis en 1926/27 — 10 131) lernantoj; el ili 4513 knaboj kaj 5244 knabinoj. Entute lernantoj estis en la jaro 1927/28 — 10 585 (1919/20 — 4550;) Instruistoj estis 1022 (1919/20 — 398), el ili 637 (1919/20 — 224) viroj kaj 385 (1919/20 — 174) virinoj. La kurson finis en latvaj mezlernejoj 1921/22 — 1222 gelernantoj (529 knaboj kaj 693 knabinoj) 1922/23 — 1444, 1923/24 — 1581, 1924/25 — 1678, 1925/26 — 1773, 1926/27 — 1797 kaj 1927/28 — 1614 (765 knaboj kaj 848 knabinoj). /

La bezonoj mezlernejaj estas kontentigataj laŭ kongresaj kaj konferencaj decidoj de mezlernejaj agantoj, sed precipe laŭ direktivoj de direktoroj mezlernejaj. La daŭro de instruado en fundamentaj lernejoj, instruplanoj, programoj, lingvaj demandoj, ekzamenoj, interna vivo lerneja, instruista klero, salajrigo, informoj ktp. estas la ĉefaj demandoj, pri kiuj okupis sin instruistoj.

4

Ministerio penis solvi ĉi tiujn demandojn. Dum la lastaj jaroj, kiam la vivo iĝis normala, la ŝtato povis pli multe fari por lernejoj. Novaj lernejdomoj estis konstruataj en Tukums 1925, Ludza kaj Rezekne 1926, Madona 1927, Valka kaj Agluna 1929.

Faklernejoj. En komenco malsuperaj faklernejoj estis kvarklasaj kaj baziĝis sur unuarangaj fundamentaj lernejoj. Teknikumoj, komercaj lernejoj kaj instruistaj seminarioj havis kvarjaran kurson kaj baziĝis sur duagradaj fundamentaj lernejoj. Por plibonigi niajn faklernejojn, trovi kaj forigi iliajn mankojn, pristudi instruplanon kaj programan demandojn, akordigi la agadon de ŝtataj, komunumaj kaj privataj faklernejoj, ĉiujare Lerneja Departamento kunvokis kunvenon de eninteresigitaj lernejaj agantoj, kiuj tre vigle agadis dum 19221923 jaroj. Dum ĉi tiuj kunvenoj oni venis al la konkludo, ke malsuperaj faklernejoj estas tro teoriaj, ke en metiejoj kaj laboratorioj la membro de instruhoroj estas tro malgranda, ke la kvarklasa modelo de malsuperaj faklernejoj ne taŭgas por ni kaj pli rekomendinde estas aliformigi ilin je triklasaj malsuperaj faklernejoj, akceptante en ili lernantojn kun plena 6-klasa fundamentlerneja klero. Depost la 1923/24 lernojaro oni komencas iom post iom aliformigi ilin je 3-jara kaj finas la reformon en 1925/26. En la nova instruplano oni pli severe atentas la praktikon en metiejoj kaj laboratorioj, laborante anstataŭ 4 horoj 1624 horojn semajne. Krom tio la somera praktiko en entreprenoj kaj oficejoj restas deviga kiel antaŭe. La aranĝo de metiejoj kaj laboratorioj lernejaj postulas multe da rimedoj, iom post iom sukcesas finordigi ankaŭ ĉi tiun ĉefan demandon. Por subteni malriĉajn faklernejajn lernantojn kaj veki en ili pli grandan intereson por praktika flanko, la ministerio ellaboris regularon, en kiu oni antaŭvidis, kiel dividi la puran profiton de metiejoj: 1096 por laboriloj, 1096 por specialaj rimedoj de la lernejo, 2596 al laborgvidanto kaj 5594 al lernantoj.

Instruistaj seminarioj poste estas reorganizitaj en instruistaj institutoj kun 5-jara kurso kaj en 1929 kun 6-jara kurso.

La jura kaj materiala stato de instruistoj faklernejaj estas plibonigata paralele kune kun la klera kaj salajriga aferoj de mezlernejaj instruistoj.

La staton de faklernejoj kaj ilian reorganizon ilustras jena tabelo: En

1927/28 lernojaro estis 5 instruistaj institutoj kun 41 klasoj kaj 1386 lernantoj; 1920/21 lernojaro estis 2 instruistaj seminarioj kun 4klasojkaj 89 lernantoj; 1927/28 lernojaro estis 3 teknikumoj kun 49 klasoj kaj 1242 lernantoj; 1919/20 lernojaro estis 1 teknikumo kun 5klasojkaj 165 lernantoj; 1927/28 lernojaro estis 7 komercaj lernejoj kun 41 klasoj kaj 1324 lernantoj; 1919/20 lernojaro estis 3 komercaj lernejoj kun 7 klasoj kaj 783 lernantoj; 1927/28 lernojaro estis 14 malsup. faklernejoj kun (996 klasoj kaj 2240 lernantoj; 1919/20 lernojaro estis 2 malsup. faklernejoj kun 6 klasoj kaj 180 lernantoj;

1927/28 lernojaro estis 5 specialaj lernejoj kun 19 klasoj kaj 659 lernantoj; 1923/24 lernojaro estis 5 specialaj lernejoj kun 19 klasoj kaj 622 lernantoj; 1927/28 lernojaro estis 172 diversaj kursoj kun 11741 lernantoj; 1920/21 lernojaro estis 41 diversaj kursoj kun 2701 lernantoj;

1927/28 lernojaro estis 4 manlaboraj metiejoj 1919/20 lernojaro estis 1 manlabora metiejo

— paĝo 5 de la PDF —

Entute la nombro de lernantoj en faklernejoj, nekalkulante kursojn kai studiojn, en la jaro 1928/29 estis 8971, sed kune kun faklernejoj de aliaj ministerioj 11 403. ; vo |

En 1927/28 finis la faklernejojn (1923/24 absolvis la lernejojn:): instruistajn institutojn 390 (95), teknikumojn 195 (107), komercajn lernejojn 162 (85), specialajn lernejojn 55 (27), malsuperajn faklernejojn 320 (57) personoj.

Ceteraj nacioj fondis siajn klerfakojn laŭ la leĝo de 8. XII. 1919,

Germana klerfako komencis sian agadon 1.1.1920. Ĉe la administra fako ekzistas germana konsilantaro lerneja. Dum la jaroj 1919. 24. X. ĝis 1920. 23. III. la fako ellaboris la programojn por germanaj fundamenta? kaj mezlernejoj, kiuj validas ankoraŭ nun. Por preparo de instruistoj oni fondis Germanan pedagogian Instituton.

La germana fako havis en 1927/28 jenajn klerigajn instituciojn: 23 infanĝardenojn kun 521 lernantoj, 66 fundamentajn lernejojn kun 8648 lernantoj. 10 mezlernejojn kun 1851 lernantoj, 3 faklernejojn kun 315 lernantoj, 1 metilernejon kun 70 lernantoj, 2 perfektigajn lernejojn kun 98 lernantoj, 4 frebellernejojn kaj seminariojn por infanĝardenaj instruistoj kun 34 lernantinoj, 1 komercan perfektigan klason kun 7 lernantoj kaj pedagogian instituton kun 34 lernantoj.

Rusa klerfako fondiĝis en januaro 1920. Dum sia agado oni solvis jenajn problemojn: 1. reformigo de rusaj fundamentaj, mez- kaj faklernejoj, 2. kontrolo de lerneja agado, 3. plibonigo de lerneja materiala kaj jura stato kaj ankaŭ de la klero, 4. preparado de sperta instruistaro por rusaj fundamentaj lernejoj, 5. materiala kaj morala helpo al rusaj kulturaj institucioj.

En 1927/28 lernojaro rusoj havis 226 (1919/20 — 127) fundamentajn lern ejojn kun 673 (1919/20 — 362) instruistoj kaj 16631 (1919/20 — 11 842) lernantoj, 11 (1919/20 — 12) mezlernejojn kun 176 (1919/20 — 176) instruistoj kaj 1885 (1919/20 — 1214) lernantoj, 8 faklernejojn kun 76 instruistoj kaj 312 lernantoj. Fundamentajn lernejojn finis en 1919/20 — 125, sed en 1927/28 — 384 lernantoj; mezlernejojn finis en 1919/20 — 235 kaj en 1927/28 — 372 lernantoj.

Hebrea klerfako fondiĝis en decembro 1919. Jen la statistiko pri la progreso de la hebrea lernejo: en jaro 1919/20 estis 21 hebreaj fundamentaj lernejoj kun 85 instruistoj kaj 4157 lernantoj kaj en 1927/28 — 83 fundamentaj lernejoj kun 593 instruistoj kaj 10 192 lernantoj. El la 83 lernejoj estis 29 privataj kaj 54 subtenataj de komunumoj. En 1919/20 estis 4 hebreaj mezlernejoj (1 komunuma kaj 3 privataj) kun 92 instruistoj kaj 599 lernantoj; en 1927/28 estis 19 mezlernejoj (2 ŝtataj, 6 komunumaj kaj 11 privataj) kun 311 instruistoj kaj 2179 lernantoj.

Polan klerfakon oni devis organizi denove, ĉar antaŭ la milito sur nuna Latvia teritorio ekzistis nur 23 polaj lernejoj. Nun la stato de la polaj lernejoj estas jena: en 1921/22 lernojaro estis 27 polaj fundamentaj lernejoj kun 5366 lernantoj, sed en 1927/28 — 34 polaj fundamentaj lernejoj kun 4382 lernantoj; en 1921/22 estis 3 polaj mezlernejoj kun 90 lernantoj, sed en

6

1927/28 — 3 polaj mezlernejoj kun 337 lernantoj; krom tio ekzistis 1 pola faklernejo kun 38 lernantoj.

Blankorusa fako fondiĝis 18. X. 1921. Dum la unua agadiaro onj malfermis blankorusain komenclernejojn en distriktoj de Daugavpils kaj Ludza kaj kursojn por preparado de instruistoj. La instruistajn somerajn kursojn oni reorganizis je konstantaj 2-jaraj instruistaj kursoj. En 1928 en Latvio ekzistis jenaj klerigaj institucioj: 1. subtenata de ŝtato blankorusa mezlernejo kun 20 instruistoj kaj 86 lernantoj. Ĉe la mezlernejo ekzistas internato por 40 lernantoj kaj estas aranĝitaj metiejoj por lignaĵistoj, seruristoj, tajloroj kaj teksistoj, 2. subtenataj de ŝtato 2-jaraj instruistaj kursoj en Riga kun 13 instruistoj kaj 20 aŭskultantoj, 3. 5 sesklasaj fundamentlernejoj kaj 22 duarangaj fundamentlernejoj, 4. 2 perfektigaj lernejoj por plenaĝuloj. En la fundamentaj lernejoj estas 80 instruistoj kaj 2180 lernantoj. Unu blankorusa fundamentlernejo ekzistas por 2187 blankorusaj enloĝantoj.

Komparaj informoj pri klerigaj institucioj. Laŭ la informoj pri klerigaj institucioj kaj la 1925-jara rezulto de popolkalkulado ni povas konstati, ke rilate lernejvizitadon en Latvio la unuan lokon latvoj ne okupas. La plej objektiva mezurilo de la klero estas ne la nombro de lernejoj kaj instruistoj, sed la nombro de lernantoj, prenita proporcie al la nombro de la koncerna popolo. Se ni prenos kiel fundamenton la nombron de la lernantoj el unu milo de la koncerna popolo, ni ricevas jenajn informojn pri 1928 jaro: en fundamentaj lernejoj latvoj okupis la 5-an lokon, en mezlerneioj la 4-an, en faklernejoj la 2-an, en universitato la 3-an, en konservatorio la 5-an kaj en akademio la 2-an lokon.

El ĉiu milo de koncerna popolo en 1928 germanoj havis: en fundamentaj lernejoj 121 lernantojn (1-a loko), hebreoj 106,7, rusoj 86, poloj 86, latvoj 83,5 (5-a loko) kaj blankorusoj 57,4 lernantojn. En mezlernejoj havis: germanoj 26 (1-a loko), hebreoj 23, rusoj 9,7, latvoj 7,8 (4-a loko), poloj 6,6 kaj blankorusoj 2,3 lernantojn. En faklernejoj (kun pedagogiaj klerigaj institucioj): germanoj 6,4 (1-a loko), latvoj 5 (2-a loko), hebreoj 4,3, poloj 1,9, rusoj 1,6 kaj blankorusoj preskaŭ 1 lernanton.

Dum ĉi tiu mallonga tempo Latvia respubliko faris grandan klerigan taboron, kaj konsiderindajn rezultojn oni povas konstati en ĉiuj klerfakoj. Sed estas multaj taskoj kaj multe da laboro por efektivigi la devigan lernadon. instali lernejajn ejojn, perfektigi instruadon, pligrandigi la nombron de lernejoj, plibonigi la higienan staton de internatoj, prepari novajn instruistojn, perfektigi edukad- kaj instrumetodojn ktp.

Al ĉi tiu komuna laboro Klerministerio invitas ĉiujn civitanojn, instruistojn kaj instruistinojn, gepatrojn kaj ŝtatajn salajrulojn. Ni laboru manon en mano por la grava eduka laboro kaj efektivigu ĉiu siajn taskojn, kiel veraj konsciaj civitanoj de Latvia respubliko.

— paĝo 6 de la PDF —

Pri slojdo en la popollernejoj de Siodtholm. De Ellen Friberg, Stockholm.

Slojdo (= eduka manlaboro) estas malnova fako en la svedaj lernejoj. Nuntempe ĉiuj gelernantoj ĝenerale estas instruitaj en ĉi tiu temo.

En Stockholm la infanoj komencas la lernejon, kiam ili estas sepjarai, kaj

ili estas instruataj dum 7—8 jaroj. Slojdo estas deviga de la komenco. Dum la unuaj du lernej-jaroj 2 horoj ĉiusemajne estas uzataj por slojda instruada kaj en la restantaj jaroj 4 horoj. La unuajn tri jarojn la slojdinstruado estas komuna por knaboj kaj knabinoj. Ĉiuj kudras. Ili komencas per simplaj objektoj, metodikaj sed utilaj: ili faras malgrandajn tukojn kaj saketojn, randrefaldas man-viŝilojn, naztukojn ktp. Dum la tria jaro ili kudras tiel komplikitain modelojn kiel tornistrojn kaj svedajn flagojn. Kompreneble ili ankaŭ alkudras butonojn, riparas ŝtrumpojn ktp. La instruistino instruas kun la celo, ke la gelernantoj povu sin mem helpi.

Dum sekvantaj lernejjaroj la knabinoj ricevas multe da instruado en virina slojdo. Ili kudras diversajn subvestojn kaj robojn, trikadas aŭ kroĉtrikadas gantojn, sportŝtrumpojn, gimnastikvestojn kaj jakojn ktp., riparas vestojn kaj faras ĉiajn ornamajn objektojn. Ekipaĵaro por suĉinfanoj estas farata de ĉiu lernantino. Kompreneble ili lernas uzi kudromaŝinon kai zorgi pri tiu. En ĉiu knabina slojdĉambro estas multaj maŝinoj. Materialoj estas distribuataj senpage. La pretigitaj objektoj apartenas al la farintinoj.

La knabojn oni instruas dum la lastaj kvin jaroj en tri specoj de slojdo: kartonslojdo, ligna slojdo kaj metalslojdo.

En Stockholm la lernantoj de la kvara klaso estas instruataj en kartonslojdo. Ili faras diversajn skatolojn, librokovrilojn, paperujojn ktp. Ili kovras la objektojn per paperoj, kiujn la knaboj kolorŝmiras per farungluo kai farbo, aŭ ili ornamas ilin per siluetoj.

Dum la 5-a ĝis 8-a lernejjaroj la knaboj estas instruataj en lignoslojdo.

Lignoslojdo por knaboj kiel eduka temo en nia senco komencis en Finnlando sed sistemiĝis en Svedlando. Koncerne tion Otto Salomon, la fondinto de la Slojdseminario en Nŝŝs, el la hejma manlaboro kaj per iloj de tiu kreis formalan, edukan rimedon por lerneja uzo. Ankoraŭ la pedagogia slojdo en pr rĝo esence havas la formon, kiun Otto Salomon antaŭ 50 iaroj donis al ĝi. :

La lernantoj komencas per tre simplaj modeloj, utilaj objektoj kaj ludiloj, sed ilia lerteco pligrandiĝas, kaj dum la lastaj jaroj ili faras sufiĉe malfacilajn, komplikitajn objektojn kiel ekz. seĝojn, diversajn tablojn, malgrandain ŝrankojn, librobretarojn, belajn lamppiedojn ktp. (La metodika ordo de la instruado en tiu fako kaj diversaj modeloj montriĝas en pretigitaj lernolibroj tiuspecaj.)

Se knabo tion deziras, li havas la rajton anstataŭ la lignoslojdo elekti metalslojdon en la lastaj du klasoj. Tiam multaj knaboj fariĝas tiel kompetentaj, ke ili faras bonajn kaj belajn objektojn el fero, kupro aŭ latuno, k. e. skatolojn, kandelingojn, lamppiedojn, plafonlustrojn ktp.

Kaŭze de la granda eduka influo de la slojdo la instruado en tiu ĉi faks en Svedlando ordinare estas konfidita al la popolinstruistoj, nur escepte a

ŝ

specialistoj aŭ metiistoj. En la pedagogiaj seminarioj la instruistkandidatoj prepariĝas por sloidinstruado. Sed la plej multaj el tiuj, kiuj instruas en slojdo, ankaŭ partoprenis en specialaj kursoj, somere aranĝataj en la Seminario en Nŝis, kiu parte estas subtenata de la sveda ŝtato. Ankaŭ fremdlandanoj tie estas bonvenataj kiel lernantoj. (Adr.: Niŝs, Floda, Svedlando.)

La celo de la eduka slojdo estas ne nur doni lertecon en diversaj manlaboroj. Metiolerteco estas donata en specialaj lernejoj post la popollernejo elementa. La esenca valoro de tiu instruado estas en la regiono de la edukado. Otto Salomon opiniis, ke la slojdo alkutimigas la animon kaj la amon al laboro ĝenerale, instruas respekton por korpa laboro, pliigas la memagemon, alkutimigas al ordemo kaj precizeco, laboremo kaj persistemo, pligrandigas la atenton, lertigas la okulojn kaj ampleksigas la senton por formo, instruas ĝenerale la praktikan senton kaj donas lertecon pri ĝusta uzado de laboriloj kaj por fari bonan ellaboraĵon. Ĝi devas eduki bonajn, konsciajn laboristojn en ĉiuj regionoj de la vivo.

Novaj ideoj pri la fizika €dukado en $vedlando. De Gosta Ahlstrand, Alvkarleŭ, Svedlando.

lu ŝerce diris, ke tri svedoj estas mondfamaj; Karlo XII, Selma LagerlOf kaj — Arne Borg. La klera mondo certe konas pli multajn. Se oni volus fari liston kun ekzemple dekduo da nomoj de mondkvnataj svedoj oni na povus ne aldoni la nomon de Per Henrik Ling (1776—1839), „la patro de la sveda gimnastiko“, de tiu gimnastiksistemo, kiu nun faras sian triumfiron tra la tuta mondo. Per tiu donaco al la homaro Ling fariĝis popoledukisto grand~ stile, gvidanto al la granda celo: „Mens sana in corpore sano“.

Oni ankaŭ kutimas paroli pri aliaj gimnastiksistemoj krom la Linga, oni laŭdas la avantaĝojn de tiu aŭ de tiu ĉi, sed ĉiu informitulo certe tuj estas preta konsenti kun D-ro Bess Mensendiek, kiu en sia libro „Korperkultur der Frau“ (Virina korpa kulturo) diras: „En la tuta mondo ne ekzistas gimnastika sistemo, kiu ne per unu aŭ pluraj radikoj devenas el la Linga.“

En pli vasta kompreno la vorto gimnastiko kovras la ideojn tiel de „ordinara gimnastiko“ (= la artaĵaj korpekzerciĝoj) kiel ankaŭ de ludoj, dancludoj kaj sporto (= la naturaj korpekzerciĝoj) t.e. de ĉiuj moviĝoj, kiujn oni intence uzas por plifortigi kaj elkreskigi la homan korpon. Nepridubebla fakto estas, ke Ling mem kiel samvalorajn faktorojn konsideris kaj la naturajn kaj la artaĵain formojn de moviĝo, sed ĉar li dum preskaŭ sia tuta vivo okupiĝis je sciencaj esploroj pri la influo de diversaj ekzerciĝoj al la malegalaj organoj de la homa korpo, li deviĝis unuarange sin dediĉi al la artaĵaj formoj, kiuj estas plej oportunaj por analiza esploro. De tio klariĝas, kial la tuta Linga gimnastik-pedagogia verkaro tre malmulte enhavas pri ludoj, atletiko kaj sporto. Eĉ ne li, la genia homo kun la fera diligento povis trovi tempon por ĉio. Tiamaniere fariĝis lia vivfaro — grandioza, giganta en si mem — iomete unuflanka. Tion li mem volonte rekonis kiel la unua: „Mi petas Dion, ke estontaj kuracistoj kaj edukistoj evoluigu kaj plibonigu tiujn miajn provojn!“

9

— paĝo 7 de la PDF —

Pro la unuflankeco de la gimnastikteoriaj verkoj de Ling liai posteuloj, la svedaj nuntempaj gimnastikpedagogoj dividiĝis en du skoloj: 1. la malnova skolo, „pli reĝa ol la reĝo mem“, plejgrandparte konsistanta el oficiroj, kiuj kvazaŭ iom de supre rigardas la naturajn formojn de moviĝo, kaj deklaras nur la artaĵajn formojn „vere Lingaj“; 2. la nova skolo, kiu juĝas tiel la gimnastikon (en limigita kompreno) kiel atletikon kaj sporton samvaloraj por la fizika edukado. La plej eminenta nov-skolano estas gimnastikdirek» toro Einar Blomberg, Hirnosand.

Antaŭ nelonge eldonis Blomberg gimnastikpedagogian verkon, „Gimnastika kompendio“. Ĝi estigis la plej grandan atenton ne nur inter svedaj geinstruistaj rondoj sed ankaŭ ĉe eksterlandaj fakuloj, kaj oni povas diri, ke ĝi, kvankam manlibro plej proksime por uzo ĉe la popollernejoj, pro siaj novspiritaj ideoj kreis novan epokon en la historio de la sveda fizika edukado.

Kio do estas, demandas la verkinto, la granda celo de la porhigiena laboro de la lernejoj kaj de la libervolaj gimnastiksocietoj? Ĉu lla bona korpa teniĝo? Ne. Rilate la individuan kaj gentan „batalon pri la vivo“ la rezulto dependas de la konstitucio de pulmoj kaj koro. Tial kiel moton por la gimnastika kaj sporta edukado oni povas starigi: „Malbona korpa teniĝo kun bonegaj koro kaj pulmoj estas preferinda antaŭ bona tia kun malsanaj koro kaj pulmoj.“ (Plej bone kompreneble estas bona teniĝo kun sanaj pulmoj kaj bona koro.) Jen konsekvencas, ke el fiziologia vidpunkto fortaj koro kaj pulmoj estas la plej grava celo de la edukado. Sed de tio ankaŭ sekvas, ke

“oni kiel eble plej multe okazigu gimnastikajn, sportajn kaj ludajn ekzerciĝoir eksterdome,

Se la moderna scienca koncepto koncerne ia fortigan kaj vivigan influon de la suno kaj freŝa aero super la homa organismo kaj ĝiaj funkcioj pravas, tiaokaze estas fiziologia krimo praktiki gimnastikekzerciĝojn interdome, kiam la naturo onin allogas eksteren. Ludo kaj sporto estas la naturaj formoj por kontentigo de nia nepra bezono de korpekzercoj. La sano kaj forto de unu nacio fondiĝas sur la lud- kaj sportkampoj. Suno, freŝa aero, akvo, jen la plej bonaj sanigiloj. Uzu la gimnastikejon nur tiam, kiam la vetero malebligas restadon ekstere! Ek” al sporto, migradoj, terenkuradoj, skiado, naĝado, skolta kaj tendara vivo! Speciale grandan atenton dediĉas Blomberg

al skiado, „la sporto de la sportoj“ kaj al naĝado, ambaŭ netakseblaj help-:

iloj por konservado de la sano kaj de la fizika elasto. Sed la t.n. „rekordfuriozon“ kaj „stelkulturon“ li energie kontraŭbatalas. rij

Konsiderinte la ĝeneralan koncepton de Blomberg pri fizika edukado, oni ne miras pro la cirkonstanco, ke li fariĝis la plej entuziasma antaŭbatalanto de la nudgimnastiko en Svedlando. Lernejaj knaboj sub lia gvido gimnastikas tute nudaj. Tamen, diras B. en sia kompendio, estas la demande pri nud- aŭ nenudgimnastiko en la lernejoj delikata, multloke malfacile solvebla. Ĉio dependas de la personeco de la instruisto. Sed verŝajne baldaŭ venos la tempo, kiam oni juĝos la nudgimnastikon la plej natura. Ankaŭ rilate ĝin veriĝos la konata eldiro de Schopenhauer: „Ĉiu problemo havas tri stadiojn de evoluo: En la unua ĝi ŝajnas mokinda, en la dua kontraŭbatalenda, en la tria evidente prava.“

Veran komprenon Blomberg posedas rilate la infanajn animojn, li montriĝas kiel infanpsikologo altranga. Al la infanoj li klopodas doni la plej bono de tio, kion li mem ekzamenis kaj konstatis utila. La senkompare plej bona

10

” L

komandovorto ekzistanta estas: „Faru kiel mi!“ Ĝia multofta apliko signifas la plej altan elpenseblan formon de edukado. La instruisto estu la ekzempla kaj modelo de siaj lernantoj. — La novspiritaj ideoj de Blomberg evidente estros la svedan gimnastikinstruadon dum venontai jaroj.

Tra tuta Svedlando ĝuste nun ekondas grandega intereso por la fizika edukado. Kiel eksponento por tiu intereso ĵus fondiĝis en Stokholmo unuiĝo, la „Gimna Asocio“ (gimna = etika-estetika) kiu penas kolekti la plej bonajn fortojn de la nacio tiel de sur la kampo de gimnastikpedagogio kiel ankaŭ de sur la kampo de scienco kaj arto. Einar Blomberg estas unu el la plej agemaj membroj kaj antaŭbatalantoj de tiu ĉi unuiĝo. La „Gimna Asocio“ nun proksimiĝis al la Esperanto-movado. Venontsomere ĝi aranĝos internacian gimnastikkurson en Stokholmo por instruistoj el la landoj ĉirkaŭ la Balta Maro. (Pli poste sekvos en tiu ĉi gazeto pli detalaj informoj pri tiu kurso.) Kiel komuna lingvo estas Esperanto uzota. Eble tiam doniĝos okazo por esperantistoj-gimnastoj persone interkonatiĝi kun Blomberg kaj liaj ideoj tuŝantaj la fizikan edukadon.

Antaŭ nelonge ekinteresiĝinta por nia lingvo direktoro Blomberg donis afablan permeson al Esperantigo de sia gimnastika manlibro. Instruistoj kai gimnastoj inter la legantaro, kiuj eble interesiĝus pri sveda gimnastik-

pedagogia verko esperantigata, povus alskribi la verkinton de tiu ĉi artikolo.

Esperanto-Asocio de Saksaj Instruistoj.

Ĉefkunveno, 9. Nov. 1929 en Zittau.

La Esperanto-Asocio de Saksaj Instruistoj kiel plej forta macia asocio en TAGE estas komisiita, eldoni kaj administri la gazeton IPR kaj gvidi la tutan organizon. Pro tio la saksa ĉefkunveno altiras la intereson de ĉiulandaj Esperanto-instruistoj.

La prezidanto de TAGE, kolego Neuzil, Olomouc–Ĉeĥoslovakio, en Budapest diris de la Saksa Asocio, ke ĝi estas modelo de Esperanto-asocio. La lasta ĉefkunveno denove estis pruvo por tio. Kiom grava nia asocio estas konsiderata de aliaj Esperanto-asocioj, montriĝas el tio, ke la prezidantoj de la Saksa Ligo, de la Germana Esp.-Asocio, reprezentantoj de UEA kkaj ICK kaj la direktoro de la germana Esperanto-instituto transdonis salutojn al la kunveno. Ankaŭ la intima rilato al la Saksa Instruista Asocio bone estis videbla: La Saksa, la Dresdena kaj la Leipziga Instruistaj Asocioj sendis salutleteroin, ambaŭ saksaj

fakgazetoj la unuan fojon sendis raportantojn!

La prezidanto, kolego Hahn, en sia jarraporto komparis la decidon de la Germana Instruista Asocio, akceli la Esperanto-movadon en instruistaro kaj lernejo, kun la tempo, kiam 1908 estis fondita la saksa instruista Esperanto-movado kaj kiam la unuaj pioniroj devis serĉi la indulgon de la instruistaro, Kiu granda evoluo dum la 20 jaroj! En la pasinta jaro la saksa ministerio aranĝis 4 Esperanto-kursojin por instruistoj (en la distriktoj Freiberg, Dresden II, Dobeln kaj Leipzig Il) Por 12 pliaj instruistaj kursoj ĝi elspezis 500 gm kaij ankaŭ promesis monon por la kursoj en la nuna vintro. Ankaŭ la Saksa Instruista Asocio afable subtenis la laborojn de la Es= peranto-fako. Ĝiaj subvencioj altiĝis de 35 gm, 75 gm, 150 gm ĝis 300 gm en la pasinta jaro. Krom tio ĝi donis 100 gm por delego de estrarano al Budapest.

1

— paĝo 8 de la PDF —

Ambaŭ fakgazetoj regule aperigis notojn, ankaŭ artikolojn pri nia movado. En la Pedagogia Instituto Dresden Esperanto estas instruata. 7 docentoj estas membroj de nia asocio! (grava sukceso de nia redaktoro D-ro Riedel!) La asocio denove kreskis, de 326 ĝis 380 membroj! (Por ĉiu membro la abono al IPR estas deviga! Pripensu, gesamideanoj el la aliaj landoj!) Gravan meriton pri tiu progreso havas la prezidanto sekve de sia vigla kaj trafa propagandlaboro. Li estis petata, helpi al plia kresko de nia asocio per daŭrigo de sia ofico.

Prof. D-ro Dietterle raportis pri „Niaj rilatoj al eksterlando“. La saksa asocio estas reprezentita en „Kunlaborado por IALA“. Nia statistiko pri Esperanto en saksaj lernejoj grave efikis en IALA. Unuafoje la lernejoj kun Esp.-instruo kaj la Esp.-instruistoj statistike per tiu „Kunlaborado“ povis esti kolektataj (718 Jernejoj en 38 landoj, 4568 instruistoj en 51 landoj). Per testoj, ellaboritaj de la Instituto J. J. Rousseau-Ĝenevo, oni esploras en la lernejaj kursoj la lerneblecon de Esperanto. En la pedagogiaj kongresoj Ĝenevo kaj Helsingor kunlaboris aktive la saksaj membroj por prezenti al la internacia kolegaro la grandan utilon de Esperanto por internacia interrilatado, Kvankam denove en Ĝenevo kaj Helsingor klare montriĝis, ke internacia kongreso sen Esperanto renkontas nevenkeblajn malhelpojn, la koncernaj gvidantoj ne rapidas lerni la helplingvon, Ni mem per praktika apliko de Esperanto, per servo al gazetoj kaj per tutmonda korespondado devas pli kai pli pruvi al ili la utilon de Esperanto.

D-ro Kurt Riedel parolis pri IPR. Nia gazeto devas servi al la internacia pedagogio. Pedagogoj el ĉiuj landoj povas multon sugesti, multon raporti unuj al la aliaj En IPR ili trovas la eblon, diri siajn ideojn al tutmonda kolegaro. Por pedagogio la tempo de internacia interŝanĝo devus esti matura. Pedagogio ekestiĝu mondvasta. En ĉiu lando estu al-

Te

menaŭ unu kunlaboranto, kiu helpu per informoj, tradukoj aŭ raportoj efektivigi tiun universalan celon. Speciale en malgrandaj lingvaj regionoj granda pedagogia laboro estas farata, kiu tute ne atingas — pro lingvaj kaŭzoj — la orelon de la tutmonda publiko, Kvankam la grandaj fakgazetoj klopodas raporti pri tiuj laboroj, tamen por la malpli konataj lingvoj ne estas eble, ekz. la ne malgrava pola pedagogia literaturo preskaŭ ne estas konata. Programoi, temoj de grandaj internaciaj pedagogiaj kongresoj kaj asocioj en IPR estu diskutataj. Pri la laboroj de la naciaj instruistaj asocioj, pri Esperanto en lernejo, pri pedagogiaj verkoj, pri lingvo-sciencaj aferoj IPR raportu. D-ro Riedel bedaŭras, ke la vasta programo ne jam trovis la internacian eĥon, kiu estas bezonata por ĝia efektivigo. Do la afabla kunlaboro de la kolegoj el ĉiuj landoj estas nepre necesa. Danĝeron por «sia laboro D-ro Riedel vidas en la politika dispartigo de la Esperanto-instruistoj. Li deziras, ke la TAGE-anoj montru similan aktivecon kiel la kunlaborantoj de la Nova Epoko kaj de la TEPS-Informilo. Ĉiu kolego

en sia eksterlanda korespondado varbu .

por IPR kaj speciale petu la kunlaboron de la eksterlandaj gekolegoj. Sen tiu tutmonda kunlaboro li opinias 10 jarojn tro frua la entreprenon, al kiu li dediĉas sian laboron. La ĉeestantoj sentis la grandecon de la tasko. Laŭ propono Dietterle la kunveno decidas direkti specialan alvokon al la tutmonda kolegaro, organizi naciain unuiĝojn kiel la Saksoj, aboni IPR kaj aktive kunlabori por ĝi. (La alvoko estas aperigita en n-ro 12, 1929 de IPR, pĝ. 141.)

Se sekretario de TAGE estis reelektata. La prezidanto de TAGE, kolego Neuzil, post 4-jara servo redonis sian oficon al TAGE. La Laborkomitato estis komisiata prepari la novelekton.

La kunveno esprimis sian dankon al la ministerio, al s-ano D-ro Kraner, kiu estas la peranto al la ministerio, al la

prezidanto k-o Hahn, al la redaktoro D-ro Riedel, al la Saksa Instruista Asocio kaj al la du saksaj instruistaj gazetoj. La tuta kunveno estis pruvo, ke Esperanto akiris en la saksa instruistaro bonan, preskaŭ oficialan postenon. Ambaŭ fakgazetoj detale raportis pri la ĉefkunveno. 11 novaj Esp.-kursoj por instruistoj por la vintro estas anoncitaj. Plia lernejinspektoro, konata decida lerneireformano, estas varbita. Ni ne forgesu, ke tiu favorega situacio ne kreskis el si mem, sed estas la rezulto de energia organiza laboro de oferemaj, sindonemaj kolegoj, farita jam dum kelkaj jaroj.

Tutmondaj gekolegoj, faru la saman en via lando! Konigu niain sukcesojn al vialandaj samideanoj! Aperigu resumon en vialanda Esperanto-gazeto!

Aŭskultu kaj plenumu la alvokon de viaj saksaj samideanoj! Goldberg.

Ĉe-kurso en Berlino.

En septembro ĉi-jara s-ro lerneja konsilisto Trogel faris paroladon pri la temo „Esperanto kaj popollernejo“ finsonoriginte en la deziresprimon, ke ĉiuj aŭskultantoj iam ĉeestu kurson laŭ la metodo de P.A.Ĉe. Sekvante tiun instigon ni partoprenis la Ĉe-kurson de s-ro gimnazia profesoro Dyba, la unuan tian ep Germanujo. En la nomo de ĉiuj geinstruistoj kai de la aliaj aŭskultintoj, kiuj senescepte sekvis la kurson ĝisfine, mi deklaras, ke dum 20 horduoj ni konvinkiĝis pri la bonego de la Ĉe-metodo por lernado de ĉiutaga konversacio. Sen lernolibro, nur per rigardado, konversacio kaj ĥora parolado la celo estis atingata.

Kiu volas esti senpene kaij sukcese enkondukata en la mondhelplingvon favoratan ankaŭ de niaj estraroj kaj asocioj, tiu enlistigu sin ĉe s-ro gimn. prof. Dyba, Berlin-Niederschonhausen, la eminenta gvidanto de la kursoj, kiujn li rekomencos la 7-an kaj 9-an de Januaro 1930 je la 20-a en la Friedrich-Wilhelm-Gymnasium, Berlin, Kochstr. 13. Viziti la unuan lecionon estas senkoste. E. Lange.

Efnografia enketo.

La voio de la fadenoj de ŝpinilo ĝis teksilo.

Por plene kompreni la evoluon de la popola kulturo de unu lando oni devas kompare studi la etnografion de aliaj popoloj. Por la komparanta etnografio ĉiu popolo estas egale grava. La baro de la multlingveco do precipe por tiu scienco estas tre sentebla. Ankaŭ alia grava malhelpo estas, ke en multaj landoi, eĉ en Eŭropo oni ankoraŭ ne komencis studi la popolan kulturon sufiĉe multflanke.

La subskribintoj ekhavis la ideon, ke Esperanto kaj la Esperantistoj, ĉien disvastigitaj, tiakaze povus ludi tre belan rolon. Tial ni nun iniciatas eksperimenton, kies eventuala sukceso certe povos esti nova bona armilo en la arsenalo de la propagandistoj, Ni laboras en la fako por sveda etnografio de la „Nordiska Museet“ (Norda Muzeo) en Stockholm, Svedlando, kai ni nun studas kelkajn problemojn, kiuj rilatas al la popola teksarto. La faktojn necesajn por ilia prijuĝo ni kuraĝas peti kolekti por ni la samideanojn, kiuj havas intereson pri la popolaj kulturoj. Precipe la instruistoj en la vilaĝoj, ni pensas, trovos ĝojon en tia utiligo de ilia scio pri la internacia lingvo.

Pri la jenaj malnovaj iloj kaj metodoj ni deziras ricevi informojn kaj bildojn (kun la naciaj nomoj).

Kiel oni kolektis la fadenojn ŝpinitajn de sur la ŝpinilo (spindelo aŭ radŝpinilo)? Ĉu oni faris el ili bulojn aŭ faskojn? Kian ilon oni uzis por fari la fadenfaskoin? Peco de arbo kun du restantaj branĉetoj samdirektaj? Bastono kun transversaj lignopecoj ĉe la ekstremaĵoj? Faskigilo turnebla sur akso? — Ĉu oni alimaniere traktis la fadenojn, kiam oni estis kuntordonta du aŭ pli da ili?

Kiel oni aranĝis la fadenarojn por la teksado: 1. por vefto; 2. por varpo?

Varpigonte la fadenaroin, ĉu oni metis ilin sur specialan tenilon kaj spulis aŭ

16

— paĝo 9 de la PDF —

bobenis la fadenojn? Kiel oni kondukis la fadenoin de la spuloj aŭ bobenegoj al la varpigilo? Kian varpigilon oni uzis?

Branĉetoj sur arboj? Oni scias, ke en Rumanio oni varpigas helpe de arbobranĉoj kaj erpilo. Palisoj? En Hindujo oni enbatas palisojn en la teron, portas la fadenspulojn sur tenilo kaj malvolvas ilin ĉirkaŭ la palisojn. Lignonajloj en la muro? Kadro kun lignonaijloj aŭ erpilo, starigita al la muro? Tiujn metodojn oni konas el Svedlando, Ĉu la varpigotaj fadenaroj tiakaze estis sur fiksa stablo aŭ ne? Lameno aŭ tablo kun lignonajloj? Tiun ilon oni konas e] Anglujo, sed eble oni uzis ĝin nur por rubandoteksado. Fine: ĉu oni konas nur uzadon de rotacianta varpigilo?

Ĉiu kiu peros valoran sciigon, ankaŭ pri noto en malfacila lingvo en la scienca literaturo (traduku!) ricevos Esperantan libron: Strindberg, La konscienco riproĉas, aŭ Sinha: Sivaĝi (nova originala dramo de hinda Esperantisto). Vere bonegajn, detalajn informojn originalajn kun desegnaĵoj aŭ fotografaĵoj ni dece pagos, Cetere, ni volonte donos la dezirotajn informojn letere.

Se ni trovos sufiĉan aron da diverslandaj samideanoj en Eŭropo kaj en aliaj mondpartoj kun intereso pri etnografio, ni intencas daŭrigi la eksperimenton en pli granda amplekso kaj ellaboros por la interesuloj demandarojn por esplori vilaĝanajn teknikojn de domkonstruado kaj kutimojn ĉe buĉado,

O. Bannbers kaj S.O. Jansson, Nordiska Museet, Stockholm 14.

Recenzoj.

Volter (= Voltaire), Kandid aŭ la optimismo. Esperanta traduko de E, Lanti. Ilustroj de R. Bartelmes Lcipzig 1929. Sennacieca Asocio Tutmonda 162 “pag. Prezo: 1.70 RM. — Prave diras la tradukinto en la trafa antaŭparolo: Tiu filozofia rakonto estas ankoraŭ aktuala; ĉar maltoleremo, supe:rstiĉemo,

14

fanatikemo, kruelemo, trompemo, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, regas ankaŭ en la nuntempa mondo. Sarkasme refutis Voltaire la aserton Leibniz-an, ke ĉio

‘ en la mondo staras kiel eble plej bone.

La tradukinto konservas la formon de la franclingva originalo laŭeble; la leganto povas ĝui la spritajn parolturnojn, Malgraŭ forlaso de ĉiu sufikso, kiun Lanti opinias senutila, la frazoj estas tute klaraj. Mi gratulas la tradukinton.

S. Ŝabarin, Lerna E$peranta Krestomatio. 70 paĝ, Eldoneio CK. SEU., Moskvo, USSR, — Laŭdinda akompananto de la antaŭe recenzita lernolibro — bonstila, interesa, riĉenhava kaj klasbatala.

A. Degen.

Pedagogia pledanto por Esperanto.

Ĝoje ni esperantistoj povas konstati, ke en pedagogiaj rondoj nia lingvo akiris jam bonan konsenton.

La profesoroj D-ro Alfred Grotjahn kaj D-ro Gustav Junge publikigis verkon „Modera lerneja reformo“, en kiu i. a. estas trovebla jena alineo pri Esperanto (pĝ. 47, 48):

„Se oni volas komprenigi al la infanoj lingvologikon senpene, oni devas utiligi la elementojn de ekzakte konstruita art lingvo, kia jam ekzistas en la internacia helplingvo Esperanto.

La lernanto, kiu ĝin lernas, ekzercas per ĝi ankaŭ praktikan lingvologikon kaj ankoraŭ ĝuas la utilon, sen la scio de fremdaj lingvoj vivantaj sin komprenebligi en internacia interrilato.

Esperanto, kreita de la Varsovia kuracisto Zamenhof, ekzistas depost 1887, jam estas disvastigita en 80 landoj de la tero, kaj ekzistas 60 gazetoj kaj 6000 volumoj de literaturo,

Ĝi distinziĝas per ekzaktlogika konstruo kaij treege malmultaj reguloj, kiuj ne permesas anomalion. Se ni ne volas

kontentigi la bezonon de internacia lingvo per la angla lingvo, ne tolerebla pro mia sinestimo kaj malfacile komprenebla per Radio kaj telefono, ni ne povas fari alie, ol kiel eble plej baldaŭ ebligi la venkon de Esperanto. Ĝia disvastigo ankaŭ neniam malpliigus la valoron de la gepatra lingvo, Male. Kelkaij ĝin pli bone scipovus, se ili en la lernejo ne devus uzi tiom da tempo por la ekzercado de nesufiĉaj fragmentoj el tri aŭ kvar malnovaj kaj novaj lingvoi. Kiel malmultaj akademiaj intelektuloj ĝenerale ja povas ĝuste fonetike paroli sian gepatran lingvon, per ĝi publike paroladi kaj skribi presinde? Preskaŭ ne unu e] cent. Tamen tio por ĉiu estus memkomprenebla kaj povus esti komprenebla, se la multegajn horojn, kiuin li devis uzi en la lernejo por fuŝado en greka, latina, franca aŭ angla lingvoj, li estus uzinta por la ekzercado de la gepatra lingvo.

Tio estus ebla, se onj enmetus en la instruplanon kiel solan devigan fremdlingvon la facile lerneblan Esperanton kaj ankaŭ samtempe al la lernanto prezentus la plej bonan enkondukon en la lingvologikon, kiu en ĉiuj tiel nomataj naturaj lingvoj laŭsperte ĉiam estas malklarigita de esceptoj, anomalioj, englitintaj eraroj, malkorektaĵoj kaj fiksitaj aŭdomankoi, kelkfoje ĝi estas preskaŭ superkreskita. La popollernejo ankaŭ jam antaŭeniris sur tiu ĉi voio antaŭ la supera lernejo, Jam en 200 germanaj popollernejoj Esperanto estas instruata (laŭ enketoj por IALA nun 319).“

Etzold.

TAGE plue kreskis.

En kiu grado la Esperanto-instruistoi de la diversaj landoj estas organizitaj en nia Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE) kaj per tio subtenas la specialan propagandon de Esperanto en la instruistaj rondoi, tre interese dokumentas por 5 jaroj jena

Tabelo de la abonantoj de Internacia Pedagogia Revuo

Lando: Nombro de abonantoj: 1929 1928 1927 1926 1925

Argentina 1 1 — 1 1 Aŭstra 11. 5248 6 3 1 Belga 2 4 p) 7 6 Brita 2 15 Sablero Bulgara SIN 20 .’.I6 9 10 Ĉeĥoslovaka 68 68 50 33 28 Ĉina ars 1 3 Dana 8 6 4 2 1 Estona Z 5 7 ko MENTOJ 124 Finnlanda 8 » 3 2 2 Franca Su aika kl. “15 .» 28 Greka 2 1 1 o Hispana 5 5 4, = = Hungara 3 7 1 6 4 ” Itala 1 1 — 2 5 Japana 8 7 i 6 4 Java 1 3 1 l — Jugoslava l 6 SI 5 2 Kanada ——-— 1 1 3 Latva 8 A 3 2 1 Litova 8 6 8 4 6 Nederlanda raan 6. 6 — — Norvega = 1 1 Nov-Zelanda 2 1 1 1 1 Pola 24 “IBS 19 Pa UN ki | Portugala 2 1 1 1 1 Palestina — — — 1 1 Rumana 3 [arlo E Rusa umoj 76 5254] Sveda 31 46 13 3 2 Svisa 4 5 2 2 Turka 1 l — —- = Urugvaja — — -— 2 2 Usona 6 5 1 1 2 358 375 251 188 18]

Germana 14071233/115:::;98/ ::80 Saksa 380 302 264 225 240

878 800 630 511 507

Tre ĝojiga estas la progreso de la saksa asocio, kiu fine de 1929 havis 380 membrojn. Kiel montras la raporto pri ĝia lasta ĉefkunveno (rig. paĝon

-11!), la saksa asocio akiris boman re-

putacion ikaj preskaŭ oficialan rekonon

15

— paĝo 10 de la PDF —

en la saksa instruistaro: La Saksa lInstruista Asocio finance subtenis la Esperanto-fakon per 400 gm., la distriktaj asocioj aranĝis kursoin por instruistoj, ili sendis salutojn al la ĉeikunveno, la du saksaj instruistaj gazetoj estis reprezentitaj kaj aperigis detalain kaj pleme simpatiain raportojn pri ĝi, La ministerio aranĝis instruistajn kursojn kaj finance subtenis aliain distriktajn kursojn. Tiu bonega pozicio de Esperanto me estas hazarda bonŝanco, sed la rezulto de kelkjara energia organiza laboro de la saksaj Esperanto-instruistoj. Ni povas supozi, ke aliaj landoj ankaŭ montros similajn fruktojn post organiziĝo de siaj Esperanto-instruistoj. Kun la saksoj la Germana Asocio de Esperanto-Instruistoj nun ampleksas 520 membrojn! La plej granda sukceso de tiu asocio en 1929 estis la decido de la Germana Instruista Asocio (150000 membroj!) en Dresden, akceli la Esperantomovadon en lernejo kaj instruistaro!

La fakton, ke la germana sekcio de TAGE nombras pli ol la duonon de la tutmonda membraro, uzis la sekretario de la Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (FIAI, 500000 membroj) Lapierre en Helsingor dum la Kongreso de la Mondligo por Nova Edukado, por esprimi sian dubon pri la internacieco de nia movado kaj moketi pri ĝi.

Ĉu li estas prava?

Jes, se la Esperanto-instruistoj en la diversaj landoj ne ekkonos la necesecon, ankaŭ grupiĝi kaj aktive labori en maciaj asocioj kaj aliĝi al TAGE, t.e. aboni IPR. La nuna stato de TAGE, kiun montras nia tabelo en la diversaj landoj, tute ne estas kontentiga, kvankam ni ĉiam kaj ĉiam vokis kaj petis. La du urĝaj taskoj de la naciaj societoj estas: Kreskigi nian gazeton per novaj abonantoj, plivalorigi ĝin per alsendo de raportoj pri ĉefkunveno de via instruista asocio, pri pedagogia kaj

16

instruista movado en via lando, pri novaj leĝoj, alsendo de tradukaĵoj de gravaj aŭ aktualaj artikoloj el vialanda fakgazetato. Sen energia organizita streĉo de niaj fortoj ni ne povos konduki nian movadon al baldaŭa venko inter la instruistaro. En kelkaj landoj ni eĉ trovas bonegan situacion por nia agado:

En Anglujo la prezidanto de la “Angla Instruista Asocio (NUT) akceptis la honoran prezidantecon de la Esperantofako en NUT. La venonta prezidanto, s-ino Manning, vizitis post la pedagogia kongreso en Ĝenevo la Esperantokongreson en Budapest kaj aperigis tre simpatian detalan raporton pri la kongreso en Budapest en la angla instruista gazeto The Schoolmaster. La estinta prezidanto de NUT, k-o Hill, vizitis 1928 la Esperanto-kongreson en Antverpeno, salutis la Esperanto-instruistaron kaj same aperigis plene konsentan raporton en The Schoolmaster. Per la TAGE-konferenco en Aŭgusto 1930 en Oxford ni intencas iom profiti “el tiu simpatio de la gvidantoj de la angla instruistaro al Esperanto, kaj krom tio iom subteni la anglajn gekolegojn en la klopodo, plikreskigi la tre malgrandan infaneton de la angla instruista Esperanto-fako.

En Estonujo, Latvujo, Svedujo sekve de la lerta agado de kelkaj sindonaj propagandistoj inter la instruistaro ekestiĝis granda intereso por Esperanto. La sveda parlamento destinis grandan sumon por instruistaj Esperanto-kursoj. Rapide kreskis la nombro de la Esperanto-instruistoj en tiuj landoj. Nur nia tabelo pri abonantoj ne montras tion.

Ĉu ne estus eble kolekti la plimulton –

de tiuj kolegoj en naciaj instruistaj Esperanto-asocioj kaj aligi ilin al TAGE? Tiam ni estos impona, agkapabla asocio. Kaj des pli facile kaj efike ni povos daŭrigi nian propagandon inter la internacia instruistaro, kiun ni jam faris 1929 en Bellinzona (konferenco de FIAI), en

Ĝenevo (internacia kongreso de Mondfederacio de Edukasocioj) kaj en Helsingor (kongreso de la Mondligo por Nova Eduko). Jam ni estas demanditaj de FIAI (pro eldono de instruista ĵarlibro):

Kia estas via asocio?

Nia laŭfakta respondo certe me tre imponis al FIAI. Montriĝis fakto, ke malpropagandas Esperanton inter la instruistaro tiui, “kiuj ne apartenas al TAGE. Tial

ĉiam nia voko ripetiĝu: Esperanto-instruistoj, kolektiĝu! Goldberg.

Nova prezo por IPR?

En 1927 nia gazeto havis amplekson de 108 paĝoj, en 1928 de 148 paĝoj kai en 1929, de 168 paĝoj (inkluzive la 8- paĝa aldono pri Internacia Korespondado). Tiu pligrandigo de la amplekso ne nur konformas al la ĝojiga pligrandiĝo de nia abonantaro, sed eĉ superas ĝin je 2599. Kaj la programo de la redaktoro bezonas plian kreskon de la amplekso. Dezirinda estas aperigo de 10 kajeroj dumjare. La graveco de nia afero inter la internacia instruistaro kreskis, kiel pruvas la okazintaĵoj en 1929. Pli facile la pligrandaj taskoj povus esti plenumataj, se niaj financaj rimedoj estus pli abundaj. Tamen, por ne haltigi la kreskon de nia

legantaro, ni ne volas proponi plialtigon de la abonprezo. Sed kiu konsideras tro modesta la prezon de 3 gm., kaj kiu deziras akceli la progreson de IPR, propravole pagu 4 gm., kiun sumon mi opinias pli konforma al la amplekso kaj al la graveco de IPR kai al la servoj kaj sindonemo, per kiuj la gazetlaborantoj vivigas la gazeton. La germanaj abonantoj, kiuj volas pagi la pli altan sumon, do bonvolu sendi 5 gm. (4 gm. por IPR kaj 1 gm. por la germana ascciu). El la rezulto de tiu peto ni ekkonos la volon kaj opinion de la plimulto el nia membraro pri la prezo de la gazeto. La oficiala tarifo por 1930 restas 3 gm, Goldberg.

Akcioj.

kiuj validas kiel abonpago por IPR 1939: N-ro 2 Bennemann; 14 Liegel; 26 Truŭl; 32 Helmholz; 35 Schmidt-Glienicke; 38 Sohrmann; 41 Losse; 44 Rudolph; 49 Kofler; 52 Bieg; 53 Reiss; 56 Hahn; 59 Schweizer; 65 Dressel; 67 Bruklis; 71 Oelsner, 3 gm.

Bonvolu konsenti, ke mi kalkulas la reston de via akcio en vian abonpagon por 1931, se vi ne deziras donaci ĝin al IPR. Pri viaj donacoj (ankaŭ de la tuta akcio) ni danke kvitancos en IPR.

Goldberg.

Korespondo-0ficejo.

D-ro Dietterle.

Sub ĉi tiu titolo „Korespondo-Oficejo“ mi esperas povi raporti ankoraŭ ofte en nia gazeto pri la nova entrepreno de „Kunlaborado“, kiu celas aranĝi la internacian korespondadon inter niaj gekolegoj kaj niaj gelernantoj. Nia legantaro certe bezonos regulajn“) sciigojn rilate ĉi tiun en-

treprenon, unue por ke ĝi funkciu tute kontentige, poste, kiam ĝi funkcios, por raporti pri la rezultatoj; ili estos gravaj, kaj por niaj propraj lingvaj, psikologiaj kaj pedagogiaj esploroj, kaj por la propagando de nia Esperanto-afero antaŭ la publiko. Mi ankoraŭfoje, kiel en la Novembra

Y) La sekretariino de Kunlaborado kaj mi treege bedaŭras, ke la lasta IPR-kaiero n-ro 12, 1929, ne jam prezentis la 2-an aldonon kun novaj adresoj de tiuj, kiuj

deziras korespondadi. Ni estis sendintaj la manuskriptan materialon ĝustatempe, sed pro miskomprenoj, kiujn mi ĉi tie ne esploru detale, la presado ne okazis.

17

— paĝo 11 de la PDF —

numero 1929 de IPR, konstatu, ke IALA tre interesiĝas precipe pri la internacia korespondado de gelernantoj el ĉiuj landoj, kaj ke kompreneble same interesiĝas pri la korespondo-afero nia Laborkomisiono por TAGE. )

En la sama momento, kiam oni klopodas aranĝi novan entreprenon, kiu postulas la kunlaboron de multaj — eĉ en plej diversaj landoj loĝantaj, grandparte ankoraŭ neorganizitaj — personoj, kompreneble ekestas multaj malhelpaĵoj, miskomprenoj, prokrastoj. Do, ankaŭ la afero de nia korespondo-oficejo me tuj povas funkcii laŭ niaj deziro kaj programo.

Por la komenco nia legantaro povas fari nenion alian, ol helpi la organizadon de la nova entrepreno per aliĝo al ĝi, konsenti ĝin per sendo de adresoj, legi la liston, en kiu estas sciigataj adresoj de tiuj kolegoj, kiuj serĉas korespondantojn por si mem kaj por siaj lernantoj, kaj elekti el ili tiujn, kiuj ŝajnas esti konvenaj,

La elekto komence — ĉar la listo ankoraŭ ne estas longa — eble estas malfacila. Kelkaj eble ne tuj trovos taŭgan adreson. Oni atendas pliain adresojn. lli ankaŭ venos. Sed estas rekomendinde, atendi ne tro longe, por ke tiui, kiuj anoncis sin, ne perdu la emon kaj kuraĝon al korespondado, kaj por ke ili ne estu seniluziigataj. Estas preferinde, komenci la korespondadon kun iu ain, kiu anoncis sian adreson, ankaŭ se la kondiĉoj ne ŝajnas plenumi ĉiujn dezirojn. Estos ja poste tute facile, ŝanĝi la korespondantojn, se ne ĉio funkcios laŭdezire.

Eble kelkajn erarigis la demandsignoj, kiuin ni faris en nia unua aldono al IPR, en nia unua listo de korespondantoj. llia celo estis, atentigi la anoncintojn, ke estas dezirinde por ili mem, ke ili faru pli precizajn notojn en siaj anoncoj, por ke la si-

18

tuacio fariĝu tute klara. Cetere ili tute ne estas kulpaj, ĉar ili ankoraŭ ne konis la „Skemojn“, (Estos ĉiam eble, aldoni kompletigajn notojn al la numero de ĉiu korespondanto.) Se iu ekz. en rubriko A aldonas al sia nomo nur la noton „instruisto“, tio ne sufiĉas. La serĉantoj en la listo

(sub A 2) volas scii, en kia speco .

de lernejo la koncerna kolego instruas. Oni ofte ankaŭ volas scii la aĝon de la kolego, (A 3). Same oni ankaŭ ŝatas, vidi jam el la listo, pri kiuj temoj la korespondado okazu (A 6). Multaj ne ŝatas la noton „pri iu ajn temo“. Sed tia noto ĉiukaze estas preferinda al ellaso de respondo al A 6 ktp. —

Simile en da rubriko B nepre estas rekomendinde, ke oni sub 2 diru ion pri la speco de la koncerna lernejo, ke oni sub 3 diru ion pri la sekso kaj la nombro de gelernantoj,

kiuj deziras korespondi. Ankaŭ ĉi tie sub 4 — ankoraŭ multe pli ol en rubriko A — estas sciinde, kiu

estas la aĝo de la korespondontoj ktp. ktp. —

Ĉiuj kolegoj, kiuj bonvolos partopreni la laboron de nia korespondooficejo, estas tre kore kaj tre insiste petatai, uzi la de ĝi proponitan manieron de anoncoj (komp. en la 1-a listo tion, kio estas dirita en la „skemoj“).

„Arbo ne falas de unu bato.“ lom post iom certe ĉio en nia entrepreno ordiĝos tiel, ke oni komprenos, ke. ju pli estas detalaj la anoncoj en siaj notoj, des pli facila estas la sukceso.

Tiaj aldonoj al IPR, kiajn vi trovis en n-ro 11, 1929 kaj hodiaŭ trovas en ĉi tiu numero 1, 1930, de nun regule okazos. Mi ĉi tie ne preterlasu, konstati, ke ili ankaŭ kostas monon, kaj ke ni ne kapablus eldoni ilin, se ne IALA subtenus nian Kunlaboradon. —

Ruy x

Bonvolu, karaj gekolegoj, kontroli niajn adreso-listoin kaj zorgi, por ke ili konatiĝu en la rondo de kolegoj kaj en la lernejoj, en kiuj oni instruas Esperanton. Se vi havas sugestoin, bonvolu sciigi ilin al mi. Multaj havas pli da ideoj, ol nur unu. Volonte mi akceptas bonajn konsiloin kaj taŭgajn sugestojn.

Kaj ne kontentiĝu, sendinte vian adreson, Se vi sur la vojo de nia oficejo ne estos ricevintaj korespondantojn, skribu: „Mi ĝis nun ne sukcesis havigi al mi, al miaj gelernantoj, korespondantojn.“ Tuj ni sciigos tion sub via numero. Sed anoncu ankaŭ: „Mi havas sufiĉe da korespondantoj por mi, por miaj gelernantoj“, por ke ni povu diri tion al la kolegaro. Mallonge dirite, sciigu nin pri ĉio, kio rilatas vian korespondadon.

Skribu al nia oficejo ne nur tion, kio rilatas vian laboron, sed ankaŭ ĉion, kio por la tuta korespondodemando — ĉu ĝenerale, ĉu speciale — estas konsiderinda por la kolegoj kaj la infaroj korespondantaj. Ke eĉ simpla infano dum sia korespondado povas instigi al konsiderinda penso, tion mi povis konstati dum ekspozicio de Esperantokorespondaĵoj en popola lernejo, pri kiu mi raportos je la fino. Tie infano, knabino de 12 jaroj, kunportis en la lernejon kajeron, em kiu ŝi estis skribinta la germanlingvajn tradukojn de Esperanto-korespondaĵoj ricevitaj. Tio instigis la instruiston, proponi similan agadon al ĉiuj infanoj de la klaso; ili nun kolektas tiajn tradukojn en unu, kaj la kopicin de siaj propraj leteroj en alian kajeron. Oni povas lerni ĉie kaj de ĉiu.

Zamenhof iufoje diris, ke ni bezonas por nia laboro „paciencon, paciencon, paciencon!“ Tio valoras ankaŭ por nia entrepreno; cetere oni

ne povas Scii — ni esperu tion! — ĉu ĝi eble estos la komenco por granda, daŭra laboro, kiu ĉirkaŭligos multain landojn. Ni ne tuj malesperu, se la progresoj venos iom malrapide.

Por pliampleksigi nian laboron, ni almetis la unuan liston de adresoj ne nur al IPR, sed sendis ĝin kun artikolo pri la korespondo-oficejo ankaŭ al ĉiuj lernejoj, pri kiuj ni scias, ke en ili Esperanto estas instruata. (Ĉe ĉi tiu okazo denove evidentiĝis, ke nesufiĉaj notoj ri-

late la adreson malhelpas, ĉar kel-

kaj sendaĵoj revenis: la adreso „po-

pollernejo“, „komerca lernejo“ ne

sufiĉis al la poŝto. Oni aldonu ĉe adresoj de lernejoj en latinaj literoj la nacilingvan nomon de la lernejo tute precize, kaj, se necese, ankaŭ la straton.) Ni sendos ĝin ankaŭ al ĉiuj niaj testo-kunlaborantoj kaj al aliaj kolegoj, pri kiuj ni el la ricevitaj demandaroj de l’ jaro 1928 kaj pro aliaj kaŭzoj scias, ke ili bone laboras por Esperanto. Volonte ni sendos ĝin ankaŭ al personoj, kies adresojn oni sciigos al ni.

Pripensu, karaj gekolegoj, ke ĉio, kio progresigas la statistikan laboron de Kunlaborado, progresigas ankaŭ nian Esperanto-propagandon antaŭ la granda publiko. Do, mi ankaŭ multon esperas de bona kaij regula ordo en la laboro de la korespondo-oficejo, administrata «de Kunlaborado: ĝi helpos ne nur nian propran korespondadon kaj tiun de niaj lernantoj, sed ankaŭ la ĝeneralan propagandon. Sen bona ordo nenio estos atingata. Zamenhof iam diris — mi citas momente nur laŭsence — ke li preferas cent novajn adeptojn seriozajn al kelkaj miloj da nekonfidindaj. Tio signifas por nia afero: 100 seriozaj, ordemaj korespondantaj instruistoj kaj klasoj estas preferindaj al kelkmiloi, kiuj

19

— paĝo 12 de la PDF —

nur komencas kai ne daŭrigados sian laboron laŭorde.

Kaj alifoje li diris, ke estas pli bone — ankaŭ ĉi tie mi citas nur laŭsence se en ĉiu el 10 landoj kelkaj malmultaj Esperantistoj laboras por nia afero, ol se nur en unu lando laboras miloj. Tio signifas por ni ne, ke ni ne faru intensan propagandon, ĉiu en sia lando — ni propagandu laŭforte! — sed ni samtempe zorgu, ke en aliaj landoj okazu simila progreso, Vi legis la alvokon de la „Saksa Instruistaro“ en la Decembra numero 1929 de IPR. En Saksujo, inter la gekolegoj bonege organizitaj, ni evidente faras rimarkindajn progresojn. Momente komencas 9 novaj kursoj inter instruistoj, oficiale subtenataj: de’ la ministerio. Similaj estas la progresoj en Svedujo kaj kelkaj najbaraj landoj, kie pastro Ĉe allogis novajn adeptojn el nia kolegaro. Sed por „internacia“ korespondado ni be- Zonas multe pli da landoj. Pripensu la menciitan „alvokon“ kaj agu laŭ ĝi ankaŭ por la celoj de nia korespondo-oficejo,

1

Kiom unu sola serioza kolego povas atingi per pacienco kaj laboro, tion mi vidis antaŭ kelkaj tagoj en la malgranda saksa loko (GroOba apud Riesa. Tie vivas nia kolego E. Fickler. En la jaro 1928 li partoprenis en Riesa rondon da kolegoj kiuj lernis Esperanton kaj post tre intensa, diligenta laboro faris la pedagogian Esperanto-ekzamenon ĉe la Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko. Antaŭ unu jaro, fine de 1928, li instigis -siajn 29 gelernantojn, 13 knabojn kaj 16 knabinojn, al korespondado kun alilandaj infanoj. Ĝi komence estis diversmaniere malhelpata kaj ne. volis funkcii tuj. Sed post unu jaro, kolego Fickler jam povis montri fakte imponan rezultaton en publika eks-

20

pozicio. La infanoj korespondis kun 17 landoj (Belgujo, Estonujo, Francuio, Jugoslavio, Litovio, Rusujo, Svisujo, Ĉeĥoslovakujo, Anglujo, Finnlando, Hollando, Latvuio, Rumanujo, Svedujo, Hispanujo, Hungarujo, Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nordameriko). La ekspozicia materialo plen – igis grandan, salonon, en kiu oportune povas kunsidi 70 personoj. Ĝi ĉiurilate estis pruvo por la taŭgeco kaj la boneco de nia Esperanto-afero, kaj rilate la lingvon kaj rilate la animon de popola interfratiĝo. Ĉiu infano desegnis karton (almetitan al la materialo), en kiu ĝi montris per fadenoj la iron de siaj leteroj el Groba en la tutan mondon, Granda karto montris la situacion por la tuta klaso. La bildoj kaj poŝtkartoj ricevitaj sufiĉis, por sur specialaj ekspoziciaj tabuloj doni sufiĉan ilustritan materialon pri la ĉefaj unuopaj landoj, en kiuj loĝas la fremdaj korespondantoj. Starante tie mi pensis: Kiom impona estus ekspozicio, kiu montrus Ja rezultatojn, se ĉiu lernejo, en kiu oni jam instruas Esperanton, agus laŭ tia bonega kaj interesa ekzemplo. “Ni ja jam havas en nia kartoteko en 37 landoj 712 tiajn lerneiojn (komp. la statistikon de Kunlaborado en IPR n-ro 11, 1929, paĝ. 136) — kaj ili certe estas nur parto, sendube ekzistas ankoraŭ aliai.

Tia ekspozicio konvinkus niajn „internaciajn“ pedagogiain kongresojn, en kiuj oni nun nur balbutas 3—4 fremdajn lingvojn aŭ eĉ tute ne Scipovas kaj komprenas. ilin, en kiuj oni vane klopodas pri eksperimentoj, alproksimigi la infanojn el ĉiuj landoj. Ĝi. konvinkus ilin, ke ekzistas nur unu solvo, por per unu bato distranĉi la „Gordios-an nodon“ de la diverslingveco, nome la akcepto de Esperanto por ĉiui, unue por la nova generacio en niaj lernejoj. Helpu, distranĉi la nodon!

Volonte mi korespondus kun kolego, kiu estas ano de I.O.O.F.,-pri temoj rilatantaj tiun organizaĵon, Mi respondos certe. P.KKorte, lernejestro, Drieborg (Gron.), Nederlando.

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolt, Kleve, kun du ksilografaĵoj.

La bele bindita libro kostas RM 2.40 plus afranko.

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto, Kĉin, Brilsseler Str. 94, Germ. ĝ

Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo : La Hirundlibro

o o rr l SE ETV ES A Nl ev e EN rr e vo SO Ĵus aperis:

D-ro L. L. Zamenhof: Esperanto-Paroladoj

faritaj ĉe la malfermo de universalaj kongresoj de Esperanto 1905—1912.

Kun enkonduko pri programo kaj deveno de l’ Esperantismo, akompananta

germana traduko kaj rimarkoj. — Artisma foto de l! Majstro sur kreta papero, bela preso, 170 paĝoj da teksto.

Prezo RM 1.20.

W Eldonis

Yi D-ro Emil Pfeffer,

‘ Gazetara gvidanto de Aŭstria Esperanto-Delegitaro, e

;

Havebla ĉe: Tagblatt-Bibliothek, Wien I, Wollzeile 20.

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 3.—, jare RM 12.—. Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

——-—-Xŭ ugegeeWSSSKOln, Germ., Briisseler Strasse 94

— paĝo 13 de la PDF —

La venonta numero apcros la 1-an d€ marto.

Universala Esperanto-Asocio

celas:

Dispasligi la uzadon de la internacia helplingvo Esperanto.

Plifaclligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj sen dilerenco pri raso, nacieco, religio aŭ lingvo.

Krei internaciajn servojn uzeblajn de ĉiuj homoj, kies intelektaj aŭ materiaj Interesoj celas trans la limojn de ilia genta aŭ lingva teritorio.

Kres inter siaj membro; fortikan ligilon de solidareco kaj disvolvigi ĉe ili la komprenon por fremdaj Lan me;

La Msocio estas neŭtrala rilate al religio, nacieco aŭ politike. — qonas:

Al la membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdexpaĝan Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj,

reao : a anjo“ koio

) grupoj, ); orgi aci foj pri internaciaj rilatoj ktp.

Al la Membro-Abonantoj: Krom tio la gazeton „Esperanto“, internacia ĉeforgeno de la Esperantistoj, kun artikoloj literaturaj, sciencaj, teknikaj kaj precizaj inlormoj pri la movado

Al la Subtenantoj: Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn ricevas Membro-Ab to, premion konsi antan el la Esperanto-literaturo.

Ĉiu aliĝinto rajtas resigi senpage korespondon anonceton unufoje en la garxeto „Esperanto“. kaj postulas nur modestan kotizon

de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro- Abonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro por Membro-Subtenanto.

Universala Esperanto-Asocio 1 Tour de l’Ille, Gentĉve (Svislando)

Ĉu vi volas

malantaŭen puŝi nian movadon ?

Ĉu vi volas

haltigi la kreskadon de TAGE?

Ĉu vi volas

malfaciligi la laboron de la administrejo ?

$€ ne,

tiam jam komence de la jaro reabonu kaj pagu vian kotizon al la administranto aŭ al via landa agento!

Administrejo: Kari Krŭober, Riesa, Westsrasse 4, Germanl.

Sennaciulo

semajna gazeto de la laborista esperantistaro. 12-paĝa, ilustrita, belaspekta, bone redaktata en Zamenhofa stilo. 2,5 germ. mk. por 3 monatoj.

Administracio: R. Lerchner, Colmstr.1 Leipzig O 27, Germ.

Mendu ankaŭ la aktualan broŝuron „La laborista esperantismo“ de E. Lanti. 40 paĝoj. 0,40 germ. mk.

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

FPLDAGOGIAREVUOJ

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ E-A:G. E

9-a JARO, N-ro 2/ŝ FEBRUARO/MARTO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina pes. Or. 2 Aŭstria ŝil. 5 Eder lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ 25 Dana kronoj d. a Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 LO lat kj

tva lat.

Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero pleieble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4. M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Mi petas kolegojn ĉiulandajn, ke ili korespondadu kun mi pri la temo: Kion ni instruas en popollernejoj por infanoj de 11 ĝis 13 jaroj pri la geografio kaj historio de Nederlando? — Mi certe respondos pri la sama temo, rilatanta la landon de la korespondonto. Mi ŝatus ŝanĝi objektojn, lernejajn librojn, landkartojn ktp. P. Korte, lernejestro, Drieborg (Gron.), Nederlando.

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas:

En landoj:

Angla:

Aŭstra:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus- Sex.

Josef Feder, Wien II/I, Erlafstr. 8/9.

Ivan Sarafov. Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

Japana: Java:

Jugoslava:

Latva:

Litova:

Nederlanda:

Pola:

Rusa:

Sveda:

Svisa; ~»

Olomouc-Neredin.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1.

K. Wirjosaksono, Klaten.

Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Er-

nestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda.

P, Korte, Hooid der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90544.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan).

Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Oumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo.

9-a jaro. Numero 2/9

INTE RNACI Februaro/Marto 1930 PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra.

Sekretarieio de TAGE: M. GOLDBERG, lm Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ.

Administrejo: KARL KROBER, Weststrasse 4, Riesa a. d. Elbe, Germanujo, Poŝtĉekkonto Dresden 110715.

ENHAVO: La Mondiederacio de Edukaj Asocioj kondamnas militarisman edukadon (al redakcia programo 11) — D-ro Privat pri la esprima potenco de Esperanto (al 122) — La angla Edukada (Lerneja Vizitado) Leĝpropono (al 131) — Laŭcela aktiveco je rdukado (al 131) — Nova vojo aŭ tendara libertempo por knaboj (al 213) — Kion oni povas atingi dum unu jaro (al 221) — Decido de la Konferenco de la Nacia Unio de Instruistinoj en Canterbury (al 221) — Kelkaj notindaj artikoloj el la esperantista gazetaro (al 231) — Recenzoj (al 231, 232, 234) — Nova prezidanto por TAGE (al 24) — Donaco al IPR (al 24) — Ĉu vi jam mendis la kulturologion (al 24) — Korespondo-Oficejo: Supraĵa semado.

Voĉoj de l homaro.

La Mondiederacio de Edukaj Asocioj kondamnas militarisman edukadon.

La Mondfederacio de Edukaj Asocioj dum sia ĉiudujara kunveno en Ĝenevo, Svisujo; akceptis rezolucion, kiu urĝe postulas korpan kaj laŭsportan edukadon anstataŭ militarisma edukado kaj proponas precipe la jenajn devigajn punktojn:

La Mondfederacio de Edukaj Asocioj rekomendas:

1. Oni klopodu nepre trovi vojon, por ke sistema militarisma edukado ne okazu en civilaj edukaj institucioj, kaj, kie tiaj institucioj antaŭvidas militarisman edukadon, ĝi nepre ne estu deviga objekto de la instruplano;

2. oni nepre laŭforte klopodu anstataŭi la militarisman edukadon, kia ĝi ankoraŭ ekzistas en civilaj edukaj institucioj, per korpa edukado kaj sportoj, por tiel garantii adekvatan ekzercadon de l’ karaktero kaj ŝtatana sentado kaj tiel progresigi la junularon de la mondo al pli bona kaj pli vasta kompreno de la vera signifo de patriotismo kaj de la devoj de ŝtatano;

3. oni instigu la organizaciojn ligitain kun la Federacio, konatigi ĉi tiujn rezo-

luciojn kiel eble plej vaste en la edukaj institucioj de la regiono, al kiu ĉiu organizacio apartenas. D.

— paĝo 3 de la PDF —

D-ro Privaf pri la esprima pofenco de Esperanio.

En „Esperanto“ (organo de UEA, n-ro 353, Januaro 1930) D-ro Privat mencias en la artikolo „Esperanto kaj Arto“ la intencon aperigi verkon pri tiu interesa kaj tre grava temo kaj diras pri tio la jenan:

„Kiu nun kapablus, ne pretendi, sed pruvi ke Esperanto ne povas esprimi sentoin? Se tiel estus, jam de longe ĝi jam dormus en tombaro de mortintaj sistemoj. Sed la vivo ĝin kaptis kaj blovis antaŭen. Estis mia tasko dum la du lastaj vintroj esplori ĝuste la ludon de la sentoj kaj la espriman povon en Esperanto. Tiu studo baldaŭ aperos. Kion konstati?

Ke vigle, vive, vole, nevole la sentoj agas, premas, saltas, fleksas la klare travideblan kadron de nia lingvo kaj neniam konsentas al silentigo de l’ esprimmanko. Ili postulas kaj sukcesas ĉiaman kaj tujan kontentigon de sia fantazio kaj kreas al nia lingvo abundan trezoron da esprimiloj el ĝia propra fundamento. Kaj tiu klara bazo ne rompiĝas sub la flekso. Male ĝi floras kaj koloras siajn fruktojn per klareco kaj trafeco, Sed pri tio poste. :.

Kaj en alia gazeto, en „International Language“ (Januaro 1930, sur paĝo 13) artikolo rakontas pri „Intervjuo kun D-ro Privat“. Li gvidis en somera semestro 1929 ĉe Ĝeneva Universitato studentan kurson pri „esprimaj rimedoj de Esperanto“.

Je la demando, ĉu li „intencas verki libron pri tiuj temoj“, li respondas laŭ la artikolo:

„Certe, mi jam komencis tion dum la vintro, kai, se mi trovos eldoniston konsenteman, mi publikigos ion pri la esprima potenco de Esperanto kaj la iloj, kiujn nia lingvo mem kreis al si por esprimi niajn sentojn kai pensojn. Jam de longe mi konvinkiĝis, ke ni devas studi kaj konsideri nian lingvon kiel vivantan lingvon.“

Laŭ la sama konvinko la Esperantista studentogrupo ĉe la Pedagogia Instituto en Dresden ekfaras similajn ekzercojn pri tiu temo.

La angla Edukada (Lerneja Vizifado) Leĝproporo. (Education [School Attendance] Bill.)

La nova Edukada Leĝpropono estas legita la unuan fojon en ia Parlamentejo mardon, la 14-an de Decembro 1929, kai estas publikigita la sekvintan ĵaŭdon, kiam Sir Charles Trevelyan faris klarigan paroladon pri alimentaj pagoj. Jen la teksto de la Leĝpropono, kun akompanantaj notoj.

Klariga Noto. ki 1. La celo de la Leĝpropono estas, altigi de 14 jaroj ĝis 15 jaroj la aĝon, ĝis kiu la edukado de infano estas leĝe postulata. La nuna devo de gepatroj laŭ la Edukada Leĝo, 1921, estas duflanka, nome (1) laŭ paragrafo 42, igi iliajn geinfanojn ricevi adekvatan elementan instruon, kaj (2) laŭ subreguloj (faritaj sub paragrafo 46) igi iliajn geinfanojn vizitadi lernejon, krom se ekzistas sufiĉa preteksto kontraŭa, ekz., ke la infano ricevas adekvatan

22

instruon alimaniere. Subparagraĵo 1-a de klaŭzo (paragrafo, parto) 1-a de la Leĝpropono estas sekve tiel redaktita, por pritrakti ambaŭ punktojn, kaj de-

taloj pri la konsekvencaj ŝanĝoj ĉe la Leĝo de 1921 estas prezentitaj en la

Aldona Dokumento al la Leĝpropono.

2. En distriktoj, kie la aĝo estas jam altigita ĝis 15 jaroj per subregulo, subparagrafo (3) de paragrafo 46-a de la Edukada Leĝo, 1921, ebligas al la loka edukada aŭtoritato, permesi escepton je individuoj. Tiu ĉi subparagrafo estas nuligota, kaj la aparta raito (povo), permesi esceptojn inter la aĝoj 14 jara kaj 15-jara, ĉesos.

3. Laŭ paragrafo 20 de la Edukada Leĝo, 1921, lokaj edukadaj aŭtoritatoj jam havas la devon, provizigi praktikan kaj altgradan instruon en publikaj elementaj (popolaj) lernejoj. Tiu ĉi kondiĉo, laŭ la leĝpropono nuna, koncernos geinfanojn ĝis la aĝo de 15 jaroj, kaj la Aldona Dokumento faras konsekvencan ŝanĝon ĉe paragrafo 20-a.

4. Subparagraĵoj (2) kaj (3) de klaŭzo I-a faras aranĝojn, por ke lokaj edukadaj aŭtoritatoj povu doni alimentajn sumojn (subvenciojn) pro geinfanoj dum la tempo, por kiu ilia periodo de lerneja vizitado estas plidaŭrigita per la Leĝpropono, t. e. inter la aĝoj 14-jara kaj 15-jara.

5. Paragrafo 118-a de la Edukada Leĝo, 1921, estas tiu, kiu klarigas la sistemon, laŭ kiu ŝtataj subvencioj estas pagataj de la Board of Education (Edukada Ministerio) al lokaj edukadaj aŭtoritatoj. Mallongige ĝi diras, ke ĉiuj tiuj subvencioj estas pagotaj laŭ la regularo farita de la Edukada Ministerio kaj sub tiaj kondiĉoj kaj limoj, kiuj povas esti farataj en la regularo. La paragrafo plie diras, ke (sub kondiĉoj de la regularo de la Edukada Ministerio) la sumo de la ŝtataj subvencioj ĉiujare pagata al loka edukada aŭtoritato ne estu malpli ol unu duono de la elspezo de la aŭtoritato, konstatita de la Edukada Ministerio kiel elspezo, helpe al kiu subvencioj parlamentaj devus esti pagataj al la aŭtoritato. La alimentaj pagoj pagotaj laŭ subparagrafoj (2) kaj (3) de klaŭzo I-a kaŭzos, sekve, pligrandiĝon je tiuj ĉi ŝtataj subvencioj, kaj tial subparagrafo (4) de la Leĝpropono faras formalan provizon, por saldi la pligrandiĝon per monsumoj donotaj de la Parlamento.

6. Kiaŭzo 2-a de la Leĝpropono asertas, ke la Leĝpropono ne rilatu al Skotlando nek al Norda Irlando, kaj ke ĝi ekfunkcios la 1-an de Aprilo 1931-a; tiu ĉi klaŭzo ankaŭ enhavas rezervon, ke la Leĝpropono ne rilatu al geinfanoj, kiuj atingos la aĝon de 14 jaroj antaŭ tiu dato.

Financa Noto.

1. La altigo per unu jaro de la aĝo, por forlasi la lernejon, necesigas la provizon de ekstraj instruistaro kaj ejoj, konservado de konstruoj, k. c., por la plua aĝgrupo. Ne estas plenumeble fari precizan antaŭkalkulon pri la ekstra kosto implikita al lokaj kaj ŝtataj impostoj pro tiuj ĉi servoj, sed ne estas malracie supozi, ke kiam la novaj planoj por konstruado estos plenumitaj kaj la nombro de infanoj en la aĝgrupo 14—15 estos pli-malpli stabila, tio estos unuafoje la jaron 1938-an, la suma kosto de tiuj ĉi servoj estos proksimume £ 2 500 000 po jaro. La plialtiĝo ĝis tiu ĉi sumo estos laŭgrada.

2. Estas proponate, ke la alimentaj sumoj pagotaj laŭ la Leĝpropono estu donotaj laŭ bazo de bezono, kaj ke la regularoj de la Ministerio asertu, ke la ŝtata subvencio, pagota al la lokaj edukaj aŭtoritatoj pro ilia elspezo por tiuj ĉi alimentaj sumoj, estu laŭ la speciala proporcio 6096. La kostoj de tiu

25

— paĝo 4 de la PDF —

ĉi propono ne estas precize antaŭkalkuleblaj, sed verŝajne dum la unua kompleta jaro 1932-33 la sumaj kostoj estus £ 3000000. Pro provizora pligrandiĝo je la nombro de infanoj en la lernejoj la kostoj altiĝos ĝis £ 4300000 en jaro 1934—35, kaj ĝis £ 4400000 en jaro 1935-36. Pro tio, ke la speco kaj sumo de tiui ĉi alimentaj pagoj estas konsiderataj kiel provizoraj kaj reviziotaj post kvin jaroj, ciferoj rilataj al pluaj jaroj ne estus aktualaj.

Resumo montranta antaŭkalkulita pojaraj kostoj trudata de la Leĝpropono al la Regna Kaso kaj Urbaj Kasoj laŭ la bazo supre klarigita.

Arla ej ESPO Sumo Ekstra provizo por eduki la pluan aĝgrupon (ne enkalkulante alimentajn sumojn) pligrandiĝanta ĝis . |£ 2 100 000“) £ 400000 £ 2500000“) Alimentaj sumoj (unuan plenjaron).. . . . .. ..1£ 1800000 £ 1200000 £ 3000000 £ 3900000″“) [£ 1.600000 £ 5500000

La Leĝpropona Teksto. Leŝpropono por

Altiĝi ĝis 15 jaroj la aĝon, ĝis kiu gepatroj devas igi siajn geinfanojn ricevi adekvatan elementan instruon kaj vizitadi lernejon, kaj por fari provizon pro alimentaj sumoj al infanoj vizitantaj lernejon ĝis tiu jaraĝo kaj kiuj havas pli ol dek-kvar jaroj.

Estu leĝigate de Lia Reĝa Moŝto, de kaj kun la konsiio kaj konsento de la Lordoj Ekleziaj kaj Mondaj, kaj nenobeloj, en tiu ĉi nuna Parlamento kunvenintaj, kaj per ties aŭtoritato (potenco) kiel sekvas:

“) La alta proporcio de tiu ĉi kosto pagota el la Regna Kaso fontas el tri kon-

sideroj:

a) La efiko de la speciala subvencio por konstruado lasttempe promesita al aŭtoritatoi, por instigi ilin, fari rapidan provizon de eioi;

b) la fakto, ke la ŝtato pagas 6094 el la salairoj de la instruistaro, kiu estas la plei granda parto de la kosto por edukado de la infanoj; kaj

c) la efiko de tio, ke la pokapa subvencio de 36 ŝilingoj po infano, meze vizitanta lernejon (kiu estas integrala parto de la subvencia sistemo por elementa edukado), rilatos al la pluaj infanoj, kiuj vizitados la lernejojn.

7») Laŭ paragrafo 21 (I) de la Edukada (Skotlanda) Leĝo, 1918, (kiel tiu estas ŝanĝita per poŝtaj leĝoj), tiu ĉi sumo aŭtomate necesigos pagon de sumo egala al “ls (dek-unu okdekonoj) de la kosto al la Edukada (Skotlanda) Kaso, tiel ke la suma kosto al la Regna Kaso estos proksimume £ 4400000 (kiam, kiel klarigite en paragraio 2-a supre, la kosto pro alimentaj sumoj kreskas de £ 3000000 ĝis £ 4400000 en jaro 1935—36, la sumo pagota el la Regna Kaso altiĝos ĝis £ 5 400 000. Pro kialoj donitaj en tiu paragraĵo, ciferoj rilataj al postaj jaroj ne estas aktualaj).

24

I. 1. La aĝo, ĝis kiu gepatroj devas konforme al la Edukada Leĝo, 1921, (ĉi-poste nomata „la ĉefa Leĝo“) igi siain infanojn ricevi adekvatan elementan instruon kaj (laŭ la kondiĉoj de tiu Leĝo) vizitadi lernejon, estu 15 jaroj; kaj konsekvence la ŝanĝoj precizigitaj en la dua kolono de la aldona dokumento al tiu ĉi Leĝo estu farataj ĉe la provizoj de la ĉefa Leĝo precizigitaj en la unua kolono de tiu aldona dokumento, kaj ĉiaj subleĝoj nundevigaj sub la ĉefa Leĝo ĝis la komenciĝo de tiu ĉi Leĝo postulantaj, ke la gepatroj de infanoj igu ilin (laŭ la kondiĉoj de la ĉefa Leĝo) vizitadi lernejon ĝis iu aĝo malpli ol la dek-kvinjara efiku kvazaŭ por tiu jaraĝo estus anstataŭigita la aĝo dek-kvinjara.

Sen malutilo al la povoj de loka edukada aŭtoritato por elementa edukado sub paragrafo 24-a de la ĉefa Leĝo, nek al la povoj de loka edukada aŭtoritato por supera edukado sub paragrafo 71-a de tiu Leĝo, la povoj de ĉiu tia aŭtoritato sub tiu Leĝo enhavu, rilate al elementa edukada kaj al supera edukado respektive, la povrajton, fari aranĝojn, por provizi alimentajn sumojn al infanoj, havantaj pli ol 14 jarojn, vizitantaj lernejon ĝis tiu aĝo, kiam, laŭ la leĝoj rilatantaj al elementa edukado kaj laŭ la subleĝoj faritaj sub iliai

“kondiĉoj, iliaj gepatroj ĉesas havi la devon, igi ilin tiel fari.

3. Estu la devo de ĉiu loka edukada aŭtoritato, tiel praktiki la povraijtojn al ili donitajn per la lasta antaŭiranta subparagrafo, kiel certigos, ke alimentaj sumoj ne estos rifuzataj (detenataj) krom konforme al tiaj kondiĉoj kaj limoj, kiaj povos esti difinitaj per regularoj farotaj de la Edukada Ministerio laŭ paragrafo 118-a de la ĉefa Leĝo.

4. Ĉiuj sumoj, per kiuj la subvencioj helpe al edukado pagotaj de la Edukada Ministerio al lokaj aŭtoritatoj laŭ paragrafo 118-a de la ĉefa Leĝo kaj la regularoj faritaj sub ĝi, estas pligrandigataj pro la provizo de alimentaj sumoj, sub tiu ĉi paragrafo estu saldota el monsumoj voĉdonitaj de la Parlamento. ;

ll. 1. Tiu ĉi Leĝo povas esti citata kiel la Edukada (Lerneja Vizitado) Leĝo, 1929, kaj tiu ĉi Leĝo kaj la Edukadaj Leĝoj 1921 kaj 1923, povas esti kune citataj kiel la Edukadaj Leĝoj 19211929,

2. Krom tie, kie la kunteksto alimaniere postulas, aludoj en tiu ĉi Leĝo al la ĉefa Leĝo aŭ al iu ties provizo estu komprenataj kiel aludoj al tiu Leĝo aŭ provizo tiel kiel ĝi estas ŝanĝita (aligita) per iu posta leĝo inkluzive tiun ĉi Leĝon, kaj tiu ĉi Leĝo estu komprenata kiel (unu sama) unuigita kun la ĉefa Leĝo.

3. Tiu ĉi Leĝo ne rilatu al Skotlando nek al Norda Irlando.

4. Kiel rilatas al iu infano naskita en aŭ antaŭ la unua tago de Aprilo 1917, la ĉefa Leĝo kai ĉiuj subleĝoj faritaj laŭ ĝi efiku kvazaŭ tiu ĉi Leĝo ne estus akceptita.

5. Tiu ĉi Leĝo efiku la unuan de Aprilo, 1931-a.

Tradukis SAT-ano 2978.

Noto. La Leĝo estas „Leĝo 100-a“.

20

— paĝo 5 de la PDF —

Laŭcela aktiveco (agado) jc edukado.

De Burton P. Fowler, Tower Hill School, Wilmington, Delaware, U. S.A. (Anglalingve parolita en la Helsingora kongreso.)

Laŭcela agado estas esprimo enkondukita de Johano Dewey (Dui), por difini lernadon per efektiva vivado kontraste je lernado kiel preparado por plenaĝuleco. Ĝi enhavas en si la koncepton, ke lernado estas procedo de eltrovado kaj enketado prefere al sistemo de jam preparita scio deveninta al ni de mezepoka skolastiko. Unuvorte, ĝi signifas, ke granda celo postulas grandan penadon. uu

Ĉi tiu ideo: lerni per la tujaj celoj de la ĉiutaga vivado, resume priskribas kaj la edukadan filozofion de Dewey kaj la tutan rezultantan movadon, kiun en Usono ni nomas Progressive Education (Progresema Edukado). La filozofio pri laŭcela agado estas transformita en edukadan metodon en Usono de Kilpatrick (Kilpatrik), Stevenson, Charters (Ĉarters), Bonser, kaj ceteraj. Dum jardeko la problemo-metodo kaj la projekto-metodo estas ege popularaj en Usono. Kvankam nunmomente ĉi tiuj terminoj ne estas tiel vaste uzataj kiel antaŭe, la procedo prosperas laŭesence sub tiaj similaj nomoj kiaj, ekzemple, unuoj, centroj de intereso, taskoj, entreprenoj, kaj aliaj esprimoj (terminoj) priskribantaj kolektivan agadon.

Laŭcela agado, kiel filozofio esprimata laŭ terminoj de la edukada praktiko estas enkorpigita en la provaj principoj eldonataj de la Progressive Education Association (Progresema Edukada Asocio), kiuj siavice detale similas tiujn alprenitajn de la New Education Fellowship (Nova Edukada Labor-Rondo) en Eŭropo. |

Nenie pli ol je edukado la filozofo trovis tiel malfacile senigi sin je antikvaj antaŭjuĝoj. Plato, Froebel, Pestalozzi, Herbart, kaj multaj ceteraj, kiuj helpis difini la fundamentojn de la edukada teorio moderna, ĉiuj emis al la ĝenerala eraropinio, ke la edukado estas formado anstataŭ kreskado — formado kiel „la malbono de celoj elekstere altrudaj“; kreskado kiel „la restarigo de la sperto, kiu aldonas al la signifo de la sperto, kaj. kiu pligrandigas la povon gvidadi (kontroladi) la direkton de postaj spertoj“.

Johano Dewey, ja vere, respegulas en sia profunda koncepto pri la edukado kiel la restarigo de la sperto multain ideojn de siaj eminentaj antaŭuloj, sed kun tiaj novaj emfazo kaj redirektado, ke ili ŝanĝas la edukadan praktikon tra la tuta mondo. Tiel, la „laŭcela ago“ de D-ro Kilpatrick estas tiel malnova kiel la ekesto de la raso, kiam la primitiva homo „celis“ mortigi sian malamikon per bastonego, aŭ la sovaĝa tribo „celis“ kune ataki kaj subigi siajn malamikajn najbarojn. La progreso, post ĉio, estas precipe reeltrovo de la evidento. La moderna edukado estas la rezultato de preciza vido anstataŭ de blinda kredo.

Kiuj estas kelkaj el ĉi tiuj ideoj, plejparte tiuj de Johano Dewey, kiuj donadas novan direkton al la edukado?

1. La edukado estas socia renovigo. Kiel nutrado kaj reproduktado renovigas la fizikan vivon, tiel ankaŭ la edukado eternigas la mensan, spiritan, kaj socian vivon.

2. Ĉi tiu renoviga procedo estas esence la kunpartoprenado en la spertoj. Tial, ĉar la komunuma vivo estas kolektiva entrepreno, kaj ĉar la lernejo

26

estas nur artefarita rimedo por efektivigi efikan socian vivon, ĝi ankaŭ devas esti loko kie la spertoj estas kunpartoprenataj, loko kie pli bonaj formoj (specoj) de kolektiva agado realiĝas.

La rapida amasiĝo de la scio kaj de teknika lerteco dum la lastaj kelkaj jarcentoj ege pligrandigis ĉi tiun danĝeron, nome, partigi la edukadon de la vivo.

3. Laŭcela agado, kiu rezultas sole el tio, kio estas komprenata kaj pripensata, diferencigas la edukadon homan de tiu de la bestoj. Estas nur kiam infano estiĝas partoprenanto je kolektiva agado, ke ĝi kaptiĝas per la ideoj kaj emociaj inklinoj de la grupo. Preparado rezultigas fizikan respondon (reagon). Multe da lecionlernado estas je ĉi tiu nivelo. La edukado estas tiu inteligenta reago, kiun ni nomas pensado, kaj sekve postulas por sia kompletigo, „celadon, projektadon, plenumadon kaj juĝadon“.

Agado estas tradicie kontrolita per tiaj eksteraj stimuloj, kiaj estas la kutimoj kaj reguloj de maturuloj, minacoj, rekompencoj kaj punoj, kaj per aliaj specoj de persona influo. La menso ne estas necese incitata per tiaj kontrolrimedoj. Aliflanke, agado estiĝas vere inteligenta, kiam ĝi direktiĝas (kontroliĝas) per celo, per konscia intereso, kaj kiam ĝi fontas el la naturo de la kondiĉoj.

Per aliaj vortoj, la naturaj impulsoj de infano ne akordiĝas kun la sociaj kutimoj. Trans ĉi tiu breĉo (malplenaĵo) estas la edukado. Gvidado, direkt ado estas »ecesa. La plej bona speco de gvidado me estas perfortado sed laŭcela, memdirektata agado.

4, La teksto (lernmaterialo) ne estas izola amaso de scio, sed ĝi estas la ĉiama sperto de la raso, kies signifon, per siaj propraj travivitaĵoj senperaj, la infanoj povos ensorbi. Tial ke la lernmaterialo konsistas unuavice el la signifoj, kiuj donas enhavon al la ekzistanta vivo socia, tiaj lernobjektoj, kiaj estas historio, geografio kaj scienco, ludas aparte gravan rolon je etendo de la signifo de senpera sperto propra.

5. La sperto kaj la pensado estas unueca procedo. Dewey difinas la pensadon kiel „la preciza kaj antaŭmeditita starigo de kunligoj inter tio, kia estas farita, kaj ties konsekvencoj“. Ĝi faras ĉi tiuin kunligojn en la formo de rilatecoj. La pensado estas por determini la signifon de iu ago jam farita aŭ farota. Ĉi tio postulas proponotan solvon, ekzamenadon de la ekzistantaj kondiĉoj, kaj provadon de la proponita solvo. Tiel ni havas ĉi tiuin kvin esencajn stadiojn de medita pensado:

1. La pensado komenciĝas per vera situacio en la sperto — io por fari, . ne io por lerni. Ĉu ĝi estas persona, reala situacio? Ĉu ĝi estas propra al la infanoj?

2. Vera celproblemo devas disvolviĝi kun ĉi tiu situacio kiel stimulo al pensado, tipo de „embaraso“, kiu kunligiĝas kun spertotipo, kiun la infano travivis. Ĝi devas esti sufiĉe malfacila por elvoki pensadon, kaj sufiĉe facila por liveri „lumajn“ regionojn de helpplenaj sugestioj. Ĉi tiu lernstadio estas tio, kion Brunham trafe nomas la tasko. |

3. Devas esti donitaĵoj ĉerpitaj el adekvata scio kaj observado, tiaj kiaj estas agoj, faktoj, okazintaĵoj, interrilatoj. Ankaŭ la memorpovo, observado, legado, kaj komunikado ĉiuj estas vojoj por la livero de donitaĵoj (faktoj necesaj kaj utilaj). Tiel evoluiĝas „plano“ kiel solvi la problemon.

24

23 5 oka 5.

— paĝo 6 de la PDF —

4. Proponataj solvoj estiĝos, t. e. ideoj rezultos en la formo de konjektoj, divenoj, konkludoj kaj similaj. Ci tiuj estos originalaj. Ideoj ne povas esti dirataj. Oni devas eltrovi ilin. Je la plimulto de agadoj, ĉi tiu estos la fara aŭ plenuma stadio. Ĝi estas la propra kontribuaĵo de la lernanto al sia sperto. AO ; AJ

5. Ideoj aŭ atingitaĵoj estas provataj per aplikado aŭ kritiko por pliklarigi sian signifon kaj por taksi sian valoron. Tiaj rimedoj, kiaj estas diskutado, verkado, ilustrado, dramaj prezentaĵoj, laboratoria laboro, metieja laboro, kaj ĝardenkulturo, estas utilaj por tia prijuĝo. Tiel lerneja lernado fruktigas ordinarajn spertojn.

Ni jam atentigis, ke la stadioj de medita pensado difinitaj de Dewey estas ankaŭ la esencaj stadioj de ĉiu vere edukada sperto. Ci tio estas la celado. projektado, plenumado kaj juĝado de Kilpatrick kiel aplikata al ĉiu ain laŭcela ago ĉu de individuo ĉu de grupo.

Ekzemplo hazarde elektita el la tipa procedo de agada (aktiveca) lernejo helpos pliklarigi ĉi tiun ideon.

La plugado de kampo kuŝanta apud lernejo vekis intereson ĉe grupo de infanoj naŭiaraj je la konstruo kaj historia disvolviĝo de terkulturado. Ĉi tio kondukis al studado pri la produktado de nutraĵo kaj ties distribuado tra la mondo. La problemo prezentita de ĉi tiu reala sperto, la planado kaj efektivigo de laŭcela kolektiva agado daŭranta pli ol du monatojn ekzempligas la taŭgecon de ĉi tiuspeca problemo kaj procedo por instrui la inklinojn, (sintenojn), la historiajn kaj geografiajn faktojn necesajn por efika partoprenado en la moderna socio.

Tiaj agadoj, kiaj estas la sekvantaj, trovis lokon ĉe la „planado (projektado), plenumado kaj juĝado“ de tiu entrepreno: vizitoj al farmoj, butikoj, kaj muzeoj; ĉiu infano desegnante „muraĵon“ ilustrantan stadion en la evoluo de terkulturado; farante miniaturajn farmojn antikvajn kaj modernajn; enketado kaj raportado de grupoj; desegnante tutmondan nutraĵ-landkarton je formo de ornama ekrano; okazigante „geografian“ festenon kiel kolektiĝan (kolektivan) programeron.

(Pluajn ekzemplojn oni povas trovi je la studado de la latina lingvo; konstruon de romana domo, kaj studentan regadon.)

En sia pli frua disvolviĝo antaŭ unu jardeko, laŭcela agado, nomita „la projekto“, troviĝis en la danĝero fariĝi populara artifiko tiel formala kaj artefariteca kiel la „paŝoj“ (stadioj) de Herbart aŭ ĉiu ain alia instrua ruzrimedo. Manlaboro per ligno, vestaĵfarado, „Ivanhoe“, Shakespeare, kaj la binoma teoremo, ĉiuj submetiĝis je la celado, projektada, plenumada kaj juĝada modelo.

Tamen, laŭcela agado persistas kiel filozofio kaj hodiaŭ ĝi influas, vigligas, kaj pliriĉigas la instruan procedon pli ol iam ain antaŭe. La ĉefideo venis por ĉiam, nome, ke la celoj de infanoj, direktataj de saĝaj geinstruistoj estas la solaj efikaj manieroj, laŭ kiuj ili povos lerni. Ĉi tio estas vera, ĉar la supozo kuŝas sur la leĝoj de lernado. La tasko devas esti tutkore propra al la infano; ĝi devas partopreni la planadon por ĝin efektivigi, kaj havi iel rajton elekti je la efektiva plenumado. Estas principo prefere ol regulo de la praktiko, ke laŭcela agado daŭre donados signifon kai direkton al la infana lernado, ĉu temas fari boaton, ĉu ĝui poemon. :

Agado (aktiveco), kiel Dewey atentigis en sia prelego antaŭ la ĉiujara

28

konferenco de :a Progressive Education Association (Progresema Edukada Asocio) en jaro 1927-a, ne estas laŭnecese speco de fizika sinesprimado. Fakte, tiel estas kompreni la ideon laŭ plej mallarĝa senco. Agado povas realiĝi per legado, per taksado, per abstrakta pripensado. Estas la „set“, la sinteno, la celo, kiu diferencigas aktivan akiron de pasiva akiro rilate al lernado. Ne taksi (kompreni) agadon kiel inteligenta krom fizika sufiĉas por klarigi multon de la miskompreno kaj antagonismo je la nova edukado,

Esperantigis H. Stay, Bournemouth, Hants., Anglio.

Nova Vojo aŭ Tendara Likerfempo por Knakoej.

Esperanto estas lingvo, per kiu oni

povas detrui lingvajn barilojn. “Sed ni instruistoj trovis en nia klaslaboro, ke ekzistas ankaŭ aliaj bariloj — la bariloj

de manko de simpatio kaj interkompreno, kiuj ofte apartigas instruistojn kaj lernantojn. Se iu povas proponi metodon por detrui almenaŭ kelkajn el tiuj bariloj, ĝi estu bonvena. Ĉar dum la lastaj jaroj mi mem trovis almenaŭ unu tian yojon al la koroj de la knaboi, mi nun, ne sen iom da hezito, donos kelkajn detalojn pri miaj spertoj.

Dum multe da jaroj mi opiniis, ke libertempo en la freŝa aero, en tendaro, estus bonega kaj saniga, ne nur por plenkreskuloj, sed ankaŭ por knaboj. Fine, amiko kaj mi decidis aranĝi tian libertempon por la knaboj en nia lerneio. Post multe da pripensado, ni ankaŭ decidis, ke la knaboj pli bone ĝuus la libertempon, se ili mem helpus pagi por ĝi, ĉar, kiel oni scias, kio kostas malmulte, ofte valoras malmulte. Do, ni intencis ke la knaboj pagu por sia vO- jaĝkosto kaj manĝaĵoj, dum ni, la instruistoj, «aranĝus iamaniere, kolekti sumon da mono, kiu sufiĉos por la necesa elspezo por tendoj, litkovriloj, dungado de kuiristo, ktp. Ni kalkulis, ke, por la unua jaro, la bezonota sumo estus proksimume dekdu funtoj sterlingaj (240 markoj).

Kiel havigi ĝin? Unue, dum kristnaska libertempo, ni verkis porknaban teatraĵeton, kun la intenco prezenti ĝin antaŭ la gepatroj kaj amikoj de la knaboi,

je koncerto aŭ simila kunveno, kaj tiel havigi al ni la necesan monon. Sed la vojo al financa sukceso pere de koncertoj estas iom hazarda kaj ankaŭ iom malrapida por ni. Do, fine, ni aranĝis alian metodon; tio estis, havigi la monon per vendado de ĉiuspecaj ĉifonaĵoj (angle, Jumble Sale). Tiu vendado estis kontentiga sukceso kaj alportis al nia kaso sufiĉe da mono por daŭri dum kelkaj laroj.

Ĉar ni nun havas la monon, ni devas antaŭenmarŝi ankoraŭ unu paŝon. Ni devas trovi konvenan lokon por lerneja tendaro, ne tro proksima eĉ al granda vilaĝo, en sufiĉe bela parto de la lando, – kie la knaboj povus libere vagadi, ne ĉiam vidante la malbenindain vortojn: „Ne promenu sur la herbejo!“ Tiun lo-

kon mi trovis en la insulo Arran, en vi-

laĝeto nomata Pirnmill. Oni proponis, ke ni nin turnu al la Loka Eduka Komitato por ricevi permeson por la uzado de la vilaĝa lernejo. Tion ni faris, samtempe sciigante al la Komitato, kia estos nia tendaro, ke la knaboj ne senpage vizitos ĝin, sed ke tamen multaj el ili, tre respektindaj, ne pasigos libertempon ekster Glasgovo, se ili ne libertempos ĉe nia tendaro. Feliĉe, la Komitato favoris nian projekton, ĉu ĉar ili ŝatas helpi tiuin, kiuj faras ion por helpi sin mem, aŭ ĉu mi skribis per mia plej bona skribmaniero — mi ne scias! Tiun permeson ni ricevis unue, en Oktobro 1925, por mia tendaro en 1926. Tiel sukcesplena estis tiu unua tendaro

29

— paĝo 7 de la PDF —

ke, de tiu tempo, Ja tendaro fariĝis ĉiujara okazintaĵo en nia lerneia vivo. Pri unu el tiuj tendaroj, mi volas skribj kelkajn vortojn.

Unue — kelkajn vortojn pri Pirnmill, la tendara vilaĝo, Ĝi estas preskaŭ perfekta loko por malgranda tendaro, kun maldanĝera marbordo, allogaj montdeklivoj kun sennombraj kunikloj, belaj promenejoj, verdaj arboj, plaŭdantaj riveretoj kun arĝentaj fiŝoj — ĉio kion la koro de knabo povus deziri. Pirmmill estas marborda vilaĝeto sur la okcidenta flanko de la insulo Arran, kiun oni povas atingi post kvinhora vagonar- kaj ŝipveturado de Glasgovo. Mi dubas, ĉu estas en Pirnmill eĉ cent domoj. La vivmaniero de la vilaĝo estas tre simpla, kaj la enloĝantoj tre honestaj. Por knaboj ĝi havas ankoraŭ unu allogon — ne ekzistas elŝipiĝejo ĉe Pirnmill — oni devas fari la vojaĝon de la vaporŝipo al la marbordo en granda pramo. La lernejo mem konsistas el du ĉambroj — unu granda kaj longa, kiun ni uzis kiel manĝoĉambron. Ni havis tri tendojn por la knaboj, kaj tiuim ni starigis en la ludkampo de la lernejo, Tiu ludejo ne estis kovrita, kiel la glasgovai lernejaj ludejoj, de malmola pavimo, sed de mola herbaĵo. Ni ankaŭ povis uzi la lavkuvojn kaj necesejojn de la lerneio. La lernejo mem estis tute apud la marbordo. Je la malantaŭo de la lern. ejo estis deklivoj kaj verdaj kampoj, arboj kaj floroj. Tia estis la loko elektita por nia tendaro.

Dum la jaro antaŭ la komenco de la tendaro, mi devis fari aranĝojn en nia lernejo en Glasgovo, por kolekti la monon de la knaboj. Mi deziras diri nun, ke estis du kialoj por nia decido ne aranĝi senpagan tendaron. La unua estis, ke la knaboj, dum la jaro, elspezas sufiĉe multe da mono, ĉiusemajne, ĉe la kinematografejo. Do, per iom malpli da bilddomoj, ili povus ŝpari sufiĉe da mono dum la jaro, por pagi por sia propra libertempo. La alia kialo estis

ŝ0

ke, laŭ nia opinio, oni ne tiel multe ŝatas la senpazaĵon, kiel oni ŝatas tion, kio iom kostas. Do, en la lerneio, ni aranĝis bankon, de kiu mi estis la kasisto. La knaboj kiuj intencis partopreni la libertempan tendaron, ricevis bank-kartojn, sur kiuj, de tempo al tempo, mi notis la sumojn pagitain al mi, ĝis kiam oni atingis dudek kvin ŝilingojn — la sumon kiun ĉiu knabo devis pagi.

Nun, mi devas diri ion pri la tendaro mem, pri la ordinara ĉiutaga rutino. Ĉe nia tendaro, estis devoj por ĉiuj, do ĉiu devis laŭvice labori. Ĉiutage unu instruisto kaj kvar knaboj deĵoris. La laboro ne estis tro peza; nek okazis tro ofte. La unuan jaron de nia tendaro, ni dungis kuiriston, kaj al li la knaboj donis la necesan helpon. Sed, de tiu tempo, ni ne plu dungis kuiriston, ĉar unu du el niaj propraj instruistoj estas tre spertai rilate al la kuir-arto; kaj nun estras tiun fakon. Post ĉiu manĝo, la kvar deĵorantaj knaboj devis purigi la uzitan manĝilaron. La deĵorperiodo por ĉiu kvaro estis de la tria horo kaj duono de unu tago ĝis la sama horo je la sekvonta tago. La devoj ne okazis pli ofte ol dufoje dum la.libertempo. La instruisto kiu deĵoris, ellitiĝis inter la kvina kaj la sesa matene.

Li eklumigis la fajron en la klasĉambro, kaj ankaŭ la grandan tendaran fairon ekstere. Mi povas certigi ke, je kelkaj matenoj, kiam la vento forte blovis, aŭ kiam multe pluvis, la tasko ne estis facila. Je duono post la sesa, ni vekis la kvar deĵorantain knabojn, kiuj unue, lavis sin mem, kaj tiam estis pretaj por la diversaj matenaj devoj. La aliaj knaboj vekiĝis je duono post la sepa, kaj matenmanĝis je duono post la oka. La tagmanĝo okazis je la unua, la temanĝo je duono post la kvina, kai la vespermanĝo je duono post la naŭa. Je la deka, vespere, ĉiu knabo devis enlitiĝi.

Dum la nokto, la knaboj dormis en tendoj, dekunu en ĉiu tendo, kaj ili havis. sufiĉe da spaco. Sub ĉiu knabo estis. kaŭĉuka terkovrilo, kaj ankaŭ pailma-

LN

traco, super ĉiu estis du lankovriloj. Kiel mi jam diris, la tendoj estis lokitaj en la lerneja ludkampo, la granda klasĉambro estis la manĝoĉambro. Oni uzis la lernejajn pupitrojn kiel tablojn, sed unue, ni kovris ilin per blanka vakstolo.

Por instigi la knaboin al pureco kaj bonordo, okazis ĉiumatene parado, tuj post la matenmanĝo. Je tiu parado, la deĵoranta instruisto inspektis la knabojn mem, iliajn posedaĵoin, tendoin ktp., por eltrovi ĉu ĉio estas en bona ordo. Al ĉiu tendaro, oni donis poentoin — ju pli bona la tendo, des pli altaj ĝiaj poentoj. Mi notis la poentojn ĉiumatene, en notlibro. Je la fino de la libertempo, ĉiu knabo en la tendo kun la plej multai poentoj, ricevis premion. La konkurado por tiuj premioj estis tre forta, kaj por mi, estis tre kontentige rimarki kiel zorgeme la knaboj atentis pri siaj propraj personoj, kaj pri siaj tendoj. Mi estos tre kontentaj, se tiuj bonaj kutimoj daŭros ĉe tiuj knaboj, dum la venontaj jaroj.

Nun, vi eble volas fari la demandon — kion faris la knaboj dum la tago? Ĉe la tendaro, ni havis bankon kontrolitan de unu el la instruistoj. Mi konsilis al ĉiu knabo, ke li enmetis en tiun bankon sian tutan monon, tuj kiam li alvenos en Pirnmill. La banko estis malferma ĉiutage, je la deka matene, por kelkaj minutoj, kiam la knaboj povis eltiri monon el sia konto. Kvankam la knaboj aĉetis por si mem sufiĉe da bombonoj, mi devas aldoni, je ilia honoro, ke ili ankaŭ elspezis sufiĉe da mono, aĉetante donacojn por la patrino, patro, kaj gefratoj. Tiuin donacojn mi tenis por ili en aparta ŝranko en la lernejo, ĝis la tago de foriro, Kiam tiu tago alvenis, mi miris pri la granda nombro de donacoj, kiuin la knaboj estis aĉetantaj por forporti hejmen. lIli mem pasigis bonan libertempon — sed samtempe ili ne forgesis la amikoin, kiuj restis hejme.

Mi iam diris, ke la knaboj ofte kaj multe manĝis, sed ili ne manĝis dum la tuta tago. Mi trovis aliajn okupoin por ili.

Ĉiutage la knaboj laŭvice, ne nur purigis la manĝilaron-pladojn, tranĉilojn, forkojn, kulerojn, kaserolojn, ktp., — ili ankaŭ purigis, laŭbezone, siajn proprajn vestaĵojn. Apud la lernejo estis rivereto, kie, kelkfoje, la knaboj lavis siajn ĉemizojn, ŝtrumpojn kai naztukojn. Aliaj preferis lavi siain vestojn en la lavkuvoj de la lernejo. Por ni, ne estis grave, kie ili lavis la vestojn. Mi nur deziras, ke ili estu ĉiam sufiĉe puraj, ĉar en la tendara vivo, same kiel en la ordinara, post boneco venas pureco,

Mi esperas tamen, ke mi ne donis la impreson, ke la knaboj ĉiam laboris. Tion ili ja ne faris. Pli ofte, ili simple ĝuis la vivon, ĝuste laŭ sia volo. Kelkfoje, ili amuzis sin per la pilko, kelkfoje ili banis sin en la maro, kaj kelkfoje ili serĉis fiŝetojn kaj -angilojn en la multnombraj lagetoj inter la rokoj apud la sablaro.

Dum tiuj gaiaj horoi, kiel modernaj Kolumboj, ili eltrovis tute novajn mondojn.

Ni ofte havis piknikoin, kiuj okazis ordinare dum la posttagmezo. Arram estas ideala loko por piknikoj. Kutime, ni faris promenadon kvar—kvin kilometran, laŭlonge de la marbordo, al loko, kiu estis sufiĉe ebena por ludoj, kaj sufiĉe sabla por marbano. Kiam ni alvemis ie la elektita loko, la knaboj unue devis serĉi branĉetoin, trunketoin, ian ajn specon de ligno, por la necesa fairo. Tiam unu el la instruistoj zorgis pri la fairo, kaj la temanĝa preparado. Dume, la knaboj kaj la aliaj instruistoj ĝuis la naĝadon kaj plaŭdadon, kaj ludojn en la maro. Kiam la teo estis preta, la knaboj kaj instruistoj forte atakis la sandviĉojn, kaj poste dronigis ilin per teo, Post la temanĝo, ni kutime ludis piedpilkon, aŭ kriketon. En la vespero, kun kantoj kaj ridetoj, ni revenis hejmen, lacaj sed kontentaj,

Dum la libertempo ni havis specialan ekskurson — ni rondiris la insulon Arran en aŭtomobiloj. Entute ni bezonis kvin aŭtomobilojn, ĉar ni estis pli ol kvardek.

Dum la preskaŭ centkilometra eks-

21

— paĝo 8 de la PDF —

kurso, ni haltis dufoje — unue tagmeze, por lunĉi, kaj due, je la kvara posttagmeze, por temanĝi. Kompreneble, ni portis niain proprajn manĝaĵoin, do tiun tagon, ni piknikis efektive dufoje. – Estis bela tago, kun brulanta suno, kaj la junuloj estis preskaŭ en la „sepa paradizo“. Ĉiun fojon kiam survoje ili vidis kunikl- 6, ili faris bruon sufiĉe fortan, ne nur por timigi la kuniklon, sed eĉ por veki ĉiun mortintan kuniklon en Arram. Kai kiam, vespere, post la ekskurso, ni de- . nove alvenis en Pirnmill, ĉiu knabo estis tute ravita pro la sukceso de nia tuttaga ekskurso ĉirkaŭ Arram.

Dufoje, dum la libertempo, oni disponis al ni senpage la pramon. Unu matenon, ni enŝipigis en ĝin la knabojn, remis en la golfeto, kaj tiam ĉiuj senvestiĝis kai banis kaj naĝis en la maro. Post la naĝado, ni remis ĉirkaŭ la haringa ŝiparo, kiu kuŝis en la golfeto, kai interbabiladis “kun la maristoj sur tiuj ŝipoj, La maristoj estis tre afablai, kaj donacis al la knaboj tiom da fiŝoj, ke ili ne povis uzi ĉiujn. Kiam ni albordiĝis, la knaboj penis senostigi la fiŝojn. Kvankam unu du sukcesis, tamen, je la fino, multaj havis neniun restaĵon krom la haŭto de la fiŝo. Pri tiu rezulto, tamen, la mevoj estis tute kontentai!

La tago antaŭ la granda ekskurso estis nia antaŭlasta tut-tago, do ni decidis dediĉi ĝian posttagmezon al niaj sportoj. Okazis diversspecaj konkursoj, kun multe da premioj, por kiuj estis tre forta konkurado inter la knaboj.

Ceestis la sportojn sinjoro, kiun la knaboj poste nomis „La ŝilinga reĝo“. Li estis riĉulo kiu vizitis Pirnmill dum Julio, volis helpi ia knabojn kaj aranĝis por ili specialan konkurson. Li promesis ŝilingon al ĉiu knabo, kiu povas fari poenton kontraŭ li, piedbatante piedpilkon preter li, inter du stangoj. La knaboj devis trafi la celon je distanco de dekok metroj. Entute dekkvar knaboj sukcesis do ĉiu el ili ricevis unu ŝilingon. Tiun vesperon la knaboj venis al mi kun tre

o2

urĝa demando — ĉu la „ŝilinga reĝo“ (tiel ili nomis la sinjoron) intencas veni al Pirnmill proksiman someron!

Je la lasta tago ni aranĝis grandan tendaran fajron sur la sablaro. Dum ke/ke da tagoj antaŭ la lasta, la knaboj kolektadis lignon — trunketojn, branĉojn ktp. — kaj amasigis :lin sur la sablaro, por la granda fajro. Ni superŝutis la l gnon per parafino, kaj tiam, ĉio estis preta por la naŭa vespere, kiam la afero komenciĝus. El la lernejo ni portis la pianon, kaj kelke da benkoj. Je la naŭa, preskaŭ ĉiu persono en la vilaĝo ĉeestas. Ni disdonis kantfolietoin, kaj tiam okazis komuna kantado en la freŝa aero. En la mezo de la koncerto, dum paŭzo, vilaĝestro afable disdonis la premiojn de la sporta konkurado al la knaboj. Poste ni daŭrigis la koncerton, kaj fnis la vesperon per la granda fairo. Ĉirkaŭ la fajro, ĉiuj — junaj kaj maljunaj — kunigis la manojn en granda rondo kaj kantis la faman skotan kanton „Ould Lang Syne“ (Estintaj Tagoj). Fine, sonis la faiflo la signalon por la enlitiĝo, kaj la knaboj eniris siajn tendojn.

Ne tre gaja estis la lasta mateno, ĉar –

ĉiuj tre malĝojis pro tio ke ili devas forlasi tian belan lokon. Sed kvankam la knaboj lasis post si la belaĵojn kaj belecon de Pirmmill, ili ĉiuj portis hejmen tre ĉarmain memorojn de kontentiga libertempo en la lerneja tendaro, La vojaĝo surŝipe, la piknikoj, la granda ekskurso. la ĉiunokta dormado sub la kanvaso, la ĉiutaga vivo en la freŝa aero, kaj la kamaradeco de la tendara vivo — ĉiuj restos kiel belaj memoroj por tiuj feliĉaj knaboj, kiuj. pasigis du neforgeseblajn semainoin apud la marbordo ĉe Jerneja tendaro.

De la jaro 1926, ĉiujare denove ni okazigis nian lernejan tendaron en Pirnmill, Arram — dum du semajnoj en Julio. Ĝi estas bonega, ne nur por la knaboj, sed ankaŭ por la instruistoj, kiuj dum du semajnoj en tendaro povas kompreni la knabojn pli bone ol dum du jaroj en la

klasĉambro. Por la lernejo ĝi ankaŭ estas boma. Simile al Esperanto, la tendaro plibonigas la komunan spiriton de la lernejo. Pro miaj proprai spertoj — mi tre kore rekomendas la lernejan tendaron — sed nur kondiĉe ke la lernantoj partoprenu ĝin, ne nur laborante en ĝi, sed ankaŭ pagante, (almenaŭ parte) por ĝi. David Kennedy, 60 Craypark, Dennistown, Glasgow.

Kion oni povas afindi dum unu jaro.

“Ernst Fickler, Riesa-Groba, Saksujo. –

Ne multon?! Depost Aprilo 1928 Esperanto-instruado estas enkondukita en ĉiuj popollernejoj de Riesa.

Mi instruas ĝin depost sama dato. En mia Esperanto-klaso sidas 13 knaboj kaj 16 knabinoj. Post duonjara instruado mi provis apliki korespondadon kiel helpilon por sukcesiga fervoro en ellernado de nia lingvo, Entuziasmigite miaj gelernantoj ekprenis la okazon, per simpla korespondado esprimi siajn pensojn al eksterlandaj korespondemuloj, ĉu al infanoj aŭ al plenaĝuloj, ĉiam ili prezentas la saman fervoron. Komence estis malfacile ricevi kaj trovi la taŭgajn adresojn.

Poste mi transdonis oportunajn adresojn, kiujn mj legis en „Heroldo“, „Sennaciulo“ kaj „Esperanto”, al miaj gelernantoj, Mi opiniis, kiam iu Esperantisto aplikas nian karan lingvon nur por ricevi vidaĵkartoin, tiam miaj gelernantoj estas kapablaj por plenumi tiun simplan deziron. Kaj mi per tio profitis. Sukceso ne restis for! Tiamaniere ekzistiĝis baldaŭ viglaj interrilatoj. Poste mi enkondukis sistemon en nian korespondadon. Nia celo atingenda estis: Post unu jaro devus korespondadi la klasanoj kun ĉiuj landoj de Eŭropo! Ĉu tion ni atingis?

Sed ĉu ankaŭ la gekolegoj scietas la laboron? Ekzemple: la interligo franca ne estis atingebla. Miaj infanoi ne ri-

cevis respondon. Mi plendis al sinjoro Poubou. Li: „Mi bedaŭras, Esperanto ne estas enkondukita en francaj infanlernejoj ktp.“ Nu, mi skribis al redakcio de „La Movado“ kai petis por senpaga akcepto de. mia anonco. Ĝi estis afabla kaj plenumis mian deziron. Post unu monato alvenis el Parizo, el Boulogne poŝtkartoj enhavantai: mi estas ema por korespondi kun via gelernantoj… Do, vi vidas! Kie ekzistas volo, tie troviĝas voio! Nun, post unujara korespondado, miaj gelernantoj korespondis aŭ korespondas kun jenaj landoj:

Belguio 1 Anglujo 9 Estonujo 3 Finnlando 1 Francujo 1 Nederlando 1 Jugoslavio 1 Latvuio 1 Litovujo 2 Rumanujo 3 Rusujo 14 “Sveduio 12. Svisujo 1 Hispanujo 1 Ĉeĥoslovakujo 2 Hungaruio 6 Usono 1

(La nombroj signifas la korespondantojn.)

Entute mia klaso ricevis 104 ilustritain poŝtkartojn, 106 leterojn, 84 vidajĵkartojn, 21 gazetojn, 25 fotografaĵojn. Partoprenas la korespondadon 16 knabinoj kaj 9 knaboj. (La knabinoj verŝajne pli pro posta ebleco de edziniĝo?)

Ho, ni supozis, ke tio estu sufiĉa materialo por ekspozicio! Ni laboris febre. Post unu jaro depost la unua ricevo de eksterlanda poŝtaĵo, je la 8-a de Decembro 1929, ni aranĝis ekspozicion.

Ni prezentis jenon:

1. Sur malnova karto de Eŭropo, kiun ni gluis sur kartonon, ni markis tiujn Jlokoin, el kiuj iam kaj ĉiam poŝtaĵoj alvenis. Per ruĝaj fadenoj ni kunligis surkarte nian hejmurbon ikun fremdaj lokoj.

2. Ĉiu infano posedis sian propran malgrandan Eŭropokarton, sur kiu ĝi estis markanta la lokojn de siaj gekorespondantoj.

3. En bluajn kajerojn la geknaboj skribis la tradukaĵojn germanlingve. La ka~

bij

— paĝo 9 de la PDF —

ĵeroj enhavis german- kaj esperantlingve la tekstojn de la forsenditaj leleteroj aŭ poŝtkartoj.

4. Sur kartonojn ni gluis la plej belajn vidaĵkartojn laŭlande,

5. Sur tablo kuŝis la diverslingvaj gazetoj.

6. Diverslitere presitaj ĵurnaloj sub la rimarko: „Ne nur la lingvo, sed ankaŭ la skribmaniero estas diversaj!“

..7. Kolekto de diversaj „apetitigaj“ poŝtmarkoj sur kovertoj dekoraciis unu tablon.

8. Ni montris la devenon de niaj adresoj per elpendigo de „Heroldo“, „Sennaciulo“ kaj „Esperanto”.

9. Ankaŭ la korespondaĵoj, kiuj alvenis kaŭze de nia anonco pri aranĝota ekspozicio en Heroldo kaj Sennaciulo, ornamis muron kaj tablon. Sur karto desegnita ni montris per strekoj la lokojn. Estis 46 poŝtaĵoj el 18 landoj. Inter ili troviĝis esperantlingva telegramo e] Leningrad.

10. Surgluitaj fotografaĵoj kompletigis ‘a

ekspozicion. Grandega sukceso! Ĉu ne?

„Sed en nia lernejo ne estas enkondukita Esperanto!“ diras iu! Nia klaso korespondadis kolektive kun svedaj infanoj, kiuj ricevis klerigon Esperantan de la instruisto ekster la enkondukitaj fakoj. Pripensu: kiu havas la infanaron, tiu havos la estontecon!

Decido de la Konferenco de la Nacia Unio d€ Insfruisfinoj en Canterbury.

ICK sciigas al ni:

Ĉe la ĉiujara Konferenco de la Nacia Unio de instruistinoj en Canterbury en Januaro 1930, oni unuanime akceptis la Jenan rezolucion:

„Kredante, ke la kresko de internacia kompreno dependas de pli intima kaj

64

senpera interŝanĝo de ideoj inter la popoloj de la mondo, tiu ĉi konferenco opinias ke oni devus alprenj kaj instrui internacian helpan lingvon kiel duan lingvon en ĉiuj lernejoj.“ (Traduko.)

Kelkaj nofindaj artikoloj

el la esperantista gazetaro 1929.

A. Esperanto-movado.

20 Jahre Esperanto-lnstitut. (20 jarojn Esperanto-instituto) Germana Esperantisto. Berlino 1929. N-ro 11. — Evoluo kaj laboro de la instituto.

Esperanto meniel estas lingvo. (Ruslingve.) G.Demidiuk. — Informilo de CK SEU. Moskvo. 1928. N-ro 11/12. — La artikolo per nove trovitaj dokumentoj karakterizas rilaton de la cara

[ex ONUVIDŬSJ [E OQUE[ISNN UD OJNZURO montras, ke malpermeso de „La Esperantisto“, farita de la cenzuro en 1895, okazis pro la propono de politika polico,

La nov-organizo de la Esperanto-movado. Heroldo de Esperanto. Kolonio. 1929. N-ro 44. — Okaze de la Budapesta kongreso oni diskutis la problemon de unuecigo de la Esperanto-movado. Onj esperas atingi la plejmulton da Esperantistoj. Taskoj de grupoj, naciaj organizoj kaj de Centra Direkcio, Rilato al la nuna UEA.

Radio-numero de la Germana Esperant-

isto. Berlino 1928, N-ro 12 (parte germane, parte Esperante) — Temoj: Mondradio — radiolingvo. Kion diras la mondligo de la dissendsocietoj pri Esperanto? Programo. Adresoj. Nombroj.

Stato de la Esperanto-movado en la

mondo ĉe la fino de la jaro 1928. — Germana Esperantisto, (GEA) Berlino, 1929, Januaro (germane).

Esperanto en universitatoj. E.Privat. —

Esperanto (UEA). Ĝenevo, 1929. Februaro. — Estas necese, ke Esperanto eniru la universitatojn, sed ne, por ke

“mao PUEENEN KO stoni

Esperanta vortiarado.

Miaj rememoroj.

La angla kiel mondlingvo.

ĝi estu instruata, sed por ke ĝi servu kiel kampo de lingva scienco kaj serĉado, Nur tiamaniere universitatuloj ekkonos, ke Esperanto estas vivanta lingvo kaj meritas ilian respekton. En la beletristika fakultato de la Ĝeneva universitato oni intencas havi ĉiusabate konferencon pri tiuj temoj.

Julio Baghy. — Antaŭen. Budapest, 1929. Maio. — Neceso kaj sufiĉo estas la du principoj de la vortfarado. La vorto alia kaj ĝiaj derivaĵoj.

Felikso Zamenhof, — Pola Esperantisto. Krakovo, 1929. N-ro 4, — Felikso Zamenhof rakontas, kiam, kiel kaj kial li fariĝis Esperantisto. Henry W. Hetzel, Philadelphia. — Pola Esperantisto. Krakovo, 1928. N-ro 10. — Vera pruvo de lingva sufiĉo ne estas en okazaj kontaktoj kun iu aŭ alia mondparto, sed intima diskutado, vera internacia kunveno. Tion pripensu tiui, kiuj asertas, ke la angla estas mondlingvo.

Esperanto aŭ angla lingvo? Arnold Ka-

lisch, — ISK. Ĝenevo, 1929. N-ro 3. — Esperanto ne plu progresas, ĉar la teda disputo inter la multaj helplingvoj ne finiĝas, kaj tio paralizas la movadon. La angla lingvo estas tiel disvastigita, ke ie ekzistas homoj, kiuj konas ĝin. Ankaŭ la angla lingvo estas facile ellernebla. Ne ekzistas politikaj ofendsentoj kontraŭ ĝi. Fremdaj lingvoj en popollernejoj ne estas novaĵo. La angla lingvo donas materiajn avantaĝojn, Esperanto ne. Ankaŭ la angla lingvo povas estiĝi proletara helplingvo, se oni studas ĝin de la dua aŭ tria lerneja jaro en la popollernejo. — Poste kontraŭai rimarkoj de slava Esperantisto.

“Arbeiterjugend und Esperanto. (Laborista iunularo kaj Esp.) Karl Heinz, Wien. — La socialisto (ALLE). Vieno, 1929. N-ro 7 (germane kaj Esperante.), — La tuta numero estas dediĉita al la junularo okaze de la iunularrenkontiĝo

Al ministro Briand. —

en Vieno 1929: Stato de la Socialismo kaj de la junlaborista movado en Hispanujo, Hungarujo, Nederlando, Palestino, Polujo, Finnlando.

La lingva situacio en la nuna mondo. E.

Privat. — Esperanto. Ĝenevo, 1929. Oktobro. — Politika situacio post la subskribo en Hago (Sept. 1928) por la pacgarantio kaj la problemo de mastraj kaj subgradaj popoloj — lingva problemo.

Rememoro iunebra pri Prof. Jan Bau-

douin de Courtenay. Leo Belmont. — Pola Esperantisto, Krakovo, 1929, N-ro 11. — Vivo. Eminenteco por lingvoscienco kaj internacia helplingvo. Okaze de la propono pri uniigitaj ŝtatoj de Eŭropo letero malfermita de „Pola Esperanto- Asocio“. — Pola Esperantisto. Krakovo, 1929. N-ro 10. — Tre grava propono: Oni kunvoku konferencon, kiu subskribu:

„Ni (Francuio, Polujo ktp.) promesas enkonduki Esperanton Zamenhofan devige en la lernejoj de la tuta lando, se samtempe la samon subskribos minimume kvin aliaj ŝtatoj.“

B. Esperantologio.

Helplingvoj en Afriko. E.Privat — Esperanto. (UEA.) Ĝenevo, 1929, Februaro. — La indiĝenaj gentoj en Afriko postulas lernejon kaj libron. En 1925 fondiĝis Internacia Instituto de Afrikaj Lingvoj kaj Kulturo kun sidejo en Londono. Laŭ la afrikaj rasoj kaj gentaj ĉefgrupoj elkreskos — pli bone: konstruiĝos — kelkaj helplingvaj idiomoj, kiuj estos ne malpli artefaritaj ol Esperanto.

La Jafetida teorio de Marr. Ernest Drezen. — Esperanto, Ĝenevo, 1929. N-ro 7/8. (Resuma traduko el „Bulletin de Voks“.) — La tezoj de la nuna lingvistiko. Marr: pratempe ekzistis multaj, ne unu, primitivaj lingvoj. — La nomo „jafetida“. — Evoluo de la lingvo el mangestoj trans religiaj kantoj al sona

35

— paĝo 10 de la PDF —

Jlingvoparolo sub dependo de natura kaj socia medio, |

La „Ĉe”-metodo. Otto Simon. — La Socialisto. Vieno, 1929. N-ro 11. — La metodo estas la rekta. La lernantoj mem trovas la regulojn, estas instruo per laboro. — Kondiĉoj: 1. kursgvidanto kun sufiĉe granda pe-

dagogia talento;

2. kursanoj samspecaj. Nur elementa kurso!

C. Diversaĵo.

Gotthold Ephraim Lessing. Otto Simon. — La Socialisto. Vieno, 1929. N-ro 2. — Mallonga rememoro pri Lessing k.el heroldo de vera homaranismo.

Ĉu la gejunularo havas politikan taskon? Maria Hodann. — ISK. Ĝenevo, 1929. N-ro 2. — M.H. montras, ke la nuna parti-politika gejunularo ne estas. sur

bona vojo, kiun montris Lenin en sia verko „Al la junularo“. La politika tasko de la junularo estas, komenci per revolucio en la propra persono.

La polaj malkovrintoj kaj vofaĝintoj. D-ro Adam Gadomski, — Pola Esperantisto. Krakovo, 1929. N-roj 2 kaj 3. — Historia skizo depost la 15-a jarcento ĝis la nuna tempo.

La vivstato de. malriĉa virino en Japanio. — Sennaciulo. (SAT.) Parizo – Leipcigo, 1929. N-ro 232. — Japana laboristino priskribas, kiel ŝi pasigas sian tagon, kiel malalta estas ŝia vivstato,

Lernanta Turkujo. Esperanto, (UEA.) Ĝenevo, 1929, Maio. — La artikolo enhavas bonan resumon pri la antaŭaj kaj nunaj klopodoj de la osmana registaro por klerigo, precipe de la popolamaso.

Strukturo de laboro por plikvalifikado de pedagogoj. P. Paribok. — Soveta pedagogia revuo. Moskvo, 1929, N-ro 1. — Oni pritraktas la ŝanĝon de la soveta instruistaro el la malnova, antaŭrevolucia lernejo al la nova, soveta, Tri periodoj, Kursoj ktp. — Organizata memklerigo,

Nelson, Leonard.

36

Laborinto por just-

eco. Minna Specht (Parolado ĉe memor-solenaĵo por Leonard Nelson). — ISK. Ĝenevo, 1929. N-ro 4.

Problemo de rasoj. G.F. Nicolai. — La Progreso. Praha, 1929. N-ro 9/10. — Pona, mallonga kritiko de rasteorio laŭ (lingva esplorado, laŭ studo de korpai signoj) h.storio kaj biologio.

Recenzoj.

Adolphe Ferriĉre, Estonta Eduko, Alvoko al gepatroj kaj edukestraroj. El „Transformons I’Ecole“ tradukis H. Danneil. Genĉve 1929, Universala Esperanto-Asocio, 72 paĝ. Prezo: 1,50 sv. frank. — UEA sendas tiun libreton al anoj, kiuj pagis la kotizon por 1930 antaŭ la jarfino de 1929, Mi komencas mian recenzon per la finvortoj el la antaŭparolo de Edmond Privat: „Al la libro mi deziras grandan sukceson kaj esperas, ke ĝin sekvos baldaŭ pluaj.“ En la mallonga enkonduko Ferriere diras tre sprite, kiel la diablo kreis la lernejojn. La du ĉefpartoj-de la verketo havas jenain surskribojn: Respondecoj. Lernejo kaj postuloj de psikologio, — Ferriĉre demandas: Kiuj estas kulpaj pri la malsukcesoj de nuntempa lernejo? Ĉu gepatroj, inspektoroj, ŝtato, instruistoj? Li montras, ke sinjorino „Rutino“ estas ĉefkulpa. En la unua ĉepitro priparolas la aŭtoro gravain aferojn je tono ne serioza. Tiu parto estas tradukita en modela stilo. En dua ĉapitro li traktas pri jenaj psikologiaj leĝoj: Leĝo de progreso, biogeneza leĝo, leĝo de intereso-penado kaj leĝo de libereco. Kiel Rousseau kaj Pestalozzi diras Ferriĉre, „ke malbono en la mondo rezultas de nerva kaj mensa malekvilibro ĉe infanoj, kaj ke ekvilibro de individuo aŭtomate sekvigus ekvilibron de socio.“ Laŭ mia opinio li pravas — e] vidpunkto pedagoga; tamen la mondo estas konsiderenda el pluraj vidpunktoj. Gekolegoj, legu tiun valoran libron! Ĝi estas perlo en la pedagogia esperantista ktera’tiro.

Nova prezidanio por TAGE

(elektita de la „Laborkomisiono por

: TAGE“).

Ni havas novan prezidanton! Kiam la ĝisnuna prezidanto, s-ro kolego Neuzil — al ku ni esprimas nian dankon pro lia ĝisnuna laboro — estis rezigninta antaŭ kelkaj monatoj, ni unuamomente ne sciis, kiun elekti. Ni preferis „interregnum“-on al tuia nova, nepripensita elekto. Cetere ni samopiniis pri jenaj punktoj:

1. Ni bezonas prezidanton el la kolegaro negermana. Tre volonte ni, kiel germanaj — cetere ĉiuj saksaj — lkolegoj en nia Laborkomisiono laboras por nia TAGE. — Ni ankaŭ tre ŝatas la nunan situacion, en :kiu ni ĉiumonate povas labori en regula konferenco, por kiu ni kunvenas en Riesa, urbo kun tre vigla Esperanto-vivo, meze inter Leipzig kaj Dresden. La Saksa Asocio de instruistoj esperantistaj, kiel la plej bone organizita, estas komisiita, gvidi la laborojn por nia internacia asocio, kaj en la Saksa Asocio oni komisiis la gvidadon de la aferoj al nia „Laborkomisiono por TAGE”, al kiu apartenas kiel membroj la prezidantoj de la Saksa kaj de la Germana Asocioi, la vizprezidanto kaj la administranto de la internacia asocio TAGE, la redaktanto de IPR, la direktoro de la Esperanto-lInstituto por la Germana Respubliko, la sekretariino de „Kunlaborado“ kun IALA, kaj eminentaj regulaj gastoj, inter ili, konataj kiel tre lertaj esperantistoj, s-roj lerneia konsilanto D-ro Trogel, studkonsilisto D-ro Dohler, lernejestro Haubold, metia instruisto Naumann, prezidanto de

.la Saksa Esperanto-Ligo kaj aliaj. Post

unu- ĝis duhora veturado ni ĉiuj povas ĉeesti la konferencojn de nia Laborkomisiono. Tre taŭga situacio! Ĉio ordigita en spaco de relative malgranda teritorio, en Saksuio! Sed ni neniam forgesas, ke TAGE estas internacia asocio. Kaj pro la internacieco estas necese, ke la prezidantecon havu kolego el alia lando.

2.. La prezidanto devas aparteni al na-

cio — se eble al granda nacio — en kiu ekzistas sufiĉe grava organizacio de instruistoj, en kiu li povas labori por nia ideo kai per kiu lia reputacio estas speciale garantiata.

3. Li devas esti, se eble, reprezentanto de la popollerneja instruistaro, ĉar la plej granda parto de nia membraro estas kolegoi, kiui instruas en popollernejoj,

4. Li devas esti kolego, kiu me nur akceptas la titolon de prezidanto kaj reprezentas nin ne nur dum la internaciaj kongresoj, sed laboras por nia afero konstante kaj serioze dum la tuta dauro de l’ jaro.

5. Li devas esti kolego, kiu reprezentas nian asocion sen iaj ain specialaj — eble’ politikaj — apudceloj, kolego, kiu nur celas la propagandon de nia ideo pro la pedagogia kaij popolpaciga valoro de Esperanto. g

Do, ni eluzis kelkaim monatojn por „sondi la cirkonstancojn“, kaj kiel prezidanto de nia Laborkomisiono mi skribis al 15 naciaj asocioj kaj cetere al gvidantaj personoj, por demandi, kiu kolego taŭgos kiel nia prezidanto. De maŭ nacioj mi ricevis respondojn kkaj tre diversain proponojn. Rilate kelkajn per- Scnoin mi esploris, ĉu ili akceptos: (kelkaj rifuzis, kelkaj faris kondiĉojn, kelkaj proponis aliain personojn. s

Intertempe en nia konferenco ni kon-

„statis mankon en nia TAGE-regularo; ĝi

ne enhavas klaran decidon pri la aranĝo kaj konfirmo de niaj elektoj. Do, ni decidis kaj nun proponas tion al la gekolegoj tutmondaj: ke ĉiujare dum nia oficiala fakkunsido en la internaciaj kongresoj la tuta prezidantaro denove estu proponata de mia Laborkomisiono kaj konfirmata de la ĉeestantaj TAGE-anoj. La oficoj en la prezidantaro ne devas esti dumvivaj; ni devas havi la eblecon anstataŭi tiuin membrojn de la prezidantaro, kiuj ne plu volas labori en ĝi kaj adapti niain bezonoin al la cirkonstancoj. Kompreneble ĉiuj anoj de la prezidantaro estas reelekteblaj kaj estas dezirinde, ke ili funk-

o7

— paĝo 11 de la PDF —

ciu ne nur unu jaron, ĉar ni bezonas gvidantojn kun certa rutino. x

La fito de niaj klopodoj, la fina, de la konferencanoj tre sopirita, rezulto estis: Ni havis antaŭ mi la eblecon, elekti anglan samideanon kaj kolegon, anon de NUT, t.e. de la granda angla „National Union of Teachers“, do, kolegon el granda nacio, kolegon el la lando, en kiu okazos la venonta internacia kongreso, cetere kolegon, kiu por sia persono jam – montris sufiĉan intereson por TAGE kaj por la Esperanto-movado inter niaj gekolegoj tutmondaj, kolegon, pri kiu ni speciale esperas, ke li havigos al TAGE novajn membrojn el NUT kaj al IPR korespondantojn el Britujo, el la angle parolantaj landoj kaj el la tuta mondo.

Kaj ni unuanime elektis ĉi tiun kolegon, Li estas: S-ro G. W.Roome el Sheffield

(21, Glen Almond Road)

Koregajn bondezirojn al nia nova prezidanto! Ni en nia Laborkomisiono promesas al li fidelan kunlaboradon kaj energian helpon. Ni esperas, ke ĉiuj TAGE- anoj konsentos la elekton kaj faros ĉion, por ke li povu labori kun daŭra sukceso, ne nur en la rondo de niaj anglaj gekolegoj kaj dum la kongreso en Oxford, sed ankaŭ en la rondoj de la alilandaj kolegoj kaj dum la kongresoj de la postvenontaj jaroj.

Vivu, kresku, floru TAGE sub angla

gvidado! D-ro Dietterle. Donaco al IPR. K-o Bruklis-Latvio donacis 1,40 RM de sia akcio. Ni tre dankas. G. „Ĉu vi jam mendis la kulfurologion?“

Dum la pasinta jaro ni forsendis „antaŭmendilojn“ por la kulturologio de Gustav Klemm. Bedaŭrinde la nombro de la menditaj ekzempleroj ne estis tre

98

granda. Tial ni ne jam povas riski la eldonon de la grava verko.

La „kulturologio“ estas fundamenta verko de la moderna pedagogio kun bona famo inter la germana instruistaro,

La „kulturologio“ koncernanta la tuthomaran kulturon, estas tradukita Esperanten dum duiara fervora laborado de plej kompetenta komisiono de saksaj instruistoj.

Ĉu tiu trezoro ne povos esti utiligata por ĉiui, nur pro mankantaj monrimedoj? Ĉu la valora laboro de la tradukintoj estos vana?

Vi povas helpi, antaŭmendante la verkon, kies prezo estos proksimume unu dolaro.

Mendu tuj per poŝtkarto al Esperanto-Asocio de Saksaj Geinstruistoj prez.: Walther Hahn, lernejestro, Gohlis-Dresden, Post Cossebaude, Germanujo:

Korespondo-0ficejo: $ŝupraĵa semado.

Ĵus mi legis la ĉefartikolon en n-ro 7 (14. II.30) de „Heroldo“. Ĝi instigis min, al la titolo por mia artikolo. Tio, pri kio mi hodiaŭ volas paroli estas la sama afero, pri kiu en Heroldo skribis M. Dembinski. Li skizas la hodiaŭan situacion per jena bildo:

„Post 40-jara senlaca konstanta semado ni konstatas kun miro, ke la kreskaĵoj malmulte densiĝis, la kampo, ĝenerale, negrave plivastiĝis.“ …“

„Kaŭzoj de tiu malbono estas diversaj, multaj de ni nedependaj; sed la semantoj mem estas parte kulpaj pro tiu malabunda rikolto. Ni, antaŭe entute ne aŭ nur tre malmulte prilaborinte la fruktodonan teron, ĵetas la semojn nur supraĵe, plu por ili ne klopodante.“ —

Oni povus priskribi la situacion ankaŭ per alia bildo: de tempo al tempo ie ajn en la movado ekestas granda fairo, ekflamanta kun forta flamo kaj hela brilo, sed baldaŭ en la samaj regionoj, kie oni

se ku

la a a SN

del kf re

m

vidis la lumon de l’ flamanta fairo, oni ne plu trovas eĉ fajreron sub la cindro. La ĉefan kulpon miaopinie preskaŭ ĉiam havas tiui, kiuj ekflamigis la fajron, sed ne zorgis por ke ĝi daŭre lumu kai brulu.

Espereble tre multaj komprenos la sencon

de la du bildoj: ni havas en Esperantujo lertajn entuziasmigantajn propagandistoin — ili varbas por nia ideo, ili trovas multan aplaŭdon, ili esperantigas multajn personojn, sed ili ne samtempe zorgas por tio, ke la novaj adeptoj estu retenataj ĉe mia afero, kondukataj, instigataj al praktika laboro kaj uzado de nia lingvo, interrilatigataj kun la tutmonda samideanaro. Ni ne miru, ke sub tiaj kondiĉoj la entuziasmo komenca malaperas post nelonge, ke la movado ĉesas, kaj ke la komenca sukceso postlasas nur indiferentulojn.

Ĉiu grandstila propagando enhavas en si certan danĝeron. Se oni, propagandante Esperanton, ne samtempe povas garantii al la novaj adeptoj, ke ili povas iel ajn uzi Esperanton en la praktika vivo, se onj ne samtempe povas krei organizacion, kiu daŭre kaj lerte. laboras post la „tempo de la unua amo“, kiu silente kai obstine eluzas ĉiujn eblecojn por progresigi la kun laŭta entuziasmo aliĝintajn novain membrojn, por regule kontentigi iliajn postuloin, por plenumi iliajn esperojn, tiam multe da bela kaj promesdona laboro estas vane farita, tiam la semado montriĝas supraĵa. Ĉiuj en mia movado agu laŭ siaj talentoj. Ni honoru la homcin kun propagando-talentoj. Sed la samideanaro entute ne forgesu, ke entuziasmigi la homojn por nia ideo estas nur la unua paŝo, kiun devas sekvi aliaj, same kaj ankoraŭ pli necesaj.

Sciante tion, mi ĉiam, kiam mi aŭdas pri novaji, en la tutan mondon trumpetitaj, sukcesoj de ia ain propagando, iomete retenas mian ĝojon pri ili, ja mi eĉ ne povas subpremi timon pri eble postvenonta malsukceso. La kulpon rilate tiaim malsukcesojn kutime ne havas la novaj adeptoj, sed la fakto, ke ĉi tiui

ne trovas tion, kion ili serĉas. Ŝajnas al mi nepra devo de tiuj, kiuj aranĝas propagandon, ke ili jam dum la unuaj propagandaj paŝoj pripensu, kio estas farenda, se la propagando sukcesas.

Ni imagu, ke en iu ain loko de iu ajn lando nia propagando sukcesis, varbi cent personojn por nia ideo, Ili lernas la lingvon, ili eble finlernas en siaj kursoj. Kompreneble post la kurso ili devas komenci la propran Esperanto-laboron en la propra senco de l’ vorto. Sed se en la koncerna loko me ekzistas sufiĉe vigla grupo, kiu zorgas pri pliperfektigado de la novuloj, aŭ se la koncernan lokon eble ne vizitas eksterlandaj samideanoj, kiuj povus ĉiam denove vekj intereson, aŭ se inter la cent personoj troviĝas eble ne unu, al kiu lia ekonomia situacio permesas, viziti internacian kongreson — kio okazos? Estas tute superflue, respondi al ĉi tiu demando. La novuloj pleigrandparte perdas sian emon al Esperanto, kiam ili neniel povas apliki ĝin praktike. Eble eĉ, se omi antaŭe promesis al ili tro multon, kelkaj el ili fariĝos kontraŭuloj de la mondhelplingva ideo. Ili diros: mi faris la provon, ni partoprenis la eksperimenton, sed ĝi ne sukcesis, ni ne plu emas labori por tiu ne efektivigebla ideo.

Ankaŭ tie, kie ne ekzistas vigla grupo, kie ne okazas vizitoj de eksterlandaj samideanoj, kie oni ne povas viziti kongresojn ktp. ktp., ekzistas unu rimedo, unu certa vojo, por ligi la novulojn al nia movado. Oni zorgu, ke ili havu minimume la okazon de daŭraj skribaj interrilatoj, en kiuj ili povas regule praktike uzi la lingvon, dum kiuj ili regule povas gustumi la ĝojon de internacia interkompreno, per kiuj ili ĉiam sentas sin ligataj al la ĝenerala movado. Oni zorgu pri korespondantoj en aliaj landoj.

Tion mi precipe volas akcenti kaj substreki, kiam mi rigardas la nunan staton de nia movado inter la gekolegoj diverslandaj kaj gelernantoj el la lernejoj. Ni aŭdas pri atentindaj progresoj ekz. inter

ĝ9

— paĝo 12 de la PDF —

la geinstruistaro en Svedujo, Litovujo, Estonlando, Hollando, kie pastro Ĉe kun siaj helpantoj varbis ankaŭ multajn gekolegoin el la instruistaro, same en Saksuio, kie kaŭze de la diligenta laboro de la Saksa Asocio de Instruistoj Esperantistaj multaj gekolegoj nun partoprenas kursojn, oficiale subtenatajn de la Ministerio por Popoledukado,

Gekolegoj! Interrilatu vi mem kun kolegoj el aliaj landoj, instigu viajn kolegojn al korespondado kun alilanduloj, devigu ilin al korespondado. Nia „Kunlaborado kun IALA“ kaj la „Laborkomisiono por TAGE“ tre volonte zorgos pri tiai interrilatoj. Sed ili bezonas organizadon. Gekolegoj! Sendu al ni la listojn kaj adresojn de ĉiuj gekolegoj, kiuj estas novaj adeptoj de nia afero en via urbo, en via lando. lInstigu ilin, ke ili sendu siain nomojn por nia Korespondo-Oficeio, kiu tute senpage aperigos ilin. Diru al ili, ke jam ekzistas „Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj“ kaj „pedagogia fakgazeto, la „Internacia Pedagogia Revuo“. Klarigu al ili, ke ni kiel ĉiuj aliaj samfakuloj, bezonas organizaciojn nacian kaj internacian. La unuopa persono estas kaj restas senhelpa, sed unuigitaj ni estas forto, kiu fortigos nin mem kaj respektindigos nin antaŭ niaj registaroj kaj niaj neesperantistaj gekolegoj.

Estante membro de nia internacia asocio, estante abonanto de nia komuna fakgazeto, estante korespondanto kun alilandaj kolegoj, la unuopa kolego, eĉ en la plej soleca vilaĝo, neniam plu sin sentos sola kaj ĉiam gainos novan kuraĝon por nia laboro. Li neniam perdos la klaran senton, ke li apartenas al rondo, en kiu li ĉiam trovos kolegojn kaj amikojn, harmonie sentantajn kun li kaj serĉantajn la saman celon kiel li.

La sekretariino de nia „Kunlaborado“ iam entreprenis multon por krei interligon inter la novaj esperantistaj kolegoj kaj la malnovaj. Sed vane! Malgraŭ ke ni tre ofte legas pri novaj sukcesoj kaj

40

progresoj, ni ne povas havigi al ni listojn de la novuloj, ni ne povas havigi al ni iliajn adresojn, por kompletigi nian, pro la propagando urĝe bezonatan, statistikan materialon kaj por turni nin persone al ili kun sciigoj, kiuj por ili estas tre gravaj. Ĝis nun ni konstatis la ekzistadon de ĉirkaŭ 5000 gekolegoj esperantistaj en pli ol 50 landoj. Certe ni povos konstati la duoblan nombron, eĉ, se nur parto de la novuloj alvenos al ni. De la malnovuloj ni ja ĝis nun ankaŭ havas nur parteton en nia oficiala organizacio, Ĉi tiuj miloj da kolegoj devas esti organizataj kaj la unuopa kolego devas scii pri la aliaj. Pripensu, kiom grave estus nia organizacio, se ĝi ampleksus ĉiuin gekolegoin en la mondo! Pripensu, kiel imponaj estus la rezultoj, se ĉiu kolego esperantista korespondus minimume kun unu eksterlanda kolego pri seriozaj temoj! Pripensu, kian grandiozan materialon ni povus prezenti ekz. al internaciaj pedagogiaj kongresoj, se el ĉiu klaso de lernejo, en kiu oni instruas Esperanton, minimume 2-—3 gelernantoj partoprenus internacian korespondadon kun alilandaj gelernantoj!

Ni ĝoiu pri la sukcesa propagando-laboro farita ĝis nun, sed ĝi havas daŭran valoron nur, se ĝin sekvos daŭra komuna laboro, bone ordigita organizacio, internaciaj interrilatoj.

Mi preskaŭ hontas, ke mi hodiaŭ denove devas paroli pri aferoj kiuj estas memkompreneblaj. Tamen la tuta situacio postulus tion. Espereble ĝi baldaŭ ne plu postulos ĝin. Venu baldaŭ la tempo, en kiu oni ne nur scias pri tio, kio estas farenda, sed en kiu oni ankaŭ agas laŭ tio. kion oni scias.

LI

Anoncu vin kiel membron de TAGE kaj abonanton de IPR ĉe kolego Karl Krober, Riesa-Elbe, Weststrasse 4, Saksuio. 7

Anoncu vin kaj viajn gelernantojn por internacia korespondado ĉe D-ro Dietterte, Leipzig W. 31, Seumestrasse 10.

D-ro J. Dietterle.

| aŭg.“

Por la varbado Por via grupa bibliofeko

mendu

plenan jarkolekion d€ IPR 1929!

Prezo: RM 2.00.

Administrejo: Karl Krober, Riesa, Weststr. 4, Germ.

[o adar a MEJ ME va KOK a ON Kr 7 JN]

Breslau. Esp.-ekzamenoj okazos la 21. kaj 22. 6. Anoncojn por la instruista kaj kursgvidanta ekzamenoj ĝis 15. 4., por la ekzameno pri kapableco ĝis 15.6. al Hanuschke, Breslau 9, Hedwigstrasse 11.

Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo :

La Hirundlibro

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolff, Kleve, kun du ksilografaĵoj.

La bele bindita libro kostas RM 2.40 plus afranko.

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 3.—, jare RM 12.—. Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

iu mmuuuotuKO]ln, Gcrm., Briisseler Strasse 94

— paĝo 13 de la PDF —

La venonia Numero aperos la 15-an de aprilo.

Universala Esperanto-Asocio

celas:

Disvastigi la uzadon de la internacia helplingvo Esperanto.

Plifaciligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj sen diferenco pri raso, nacieco, religio aŭ lingvo.

Krei internaciajn servojn uzeblajn de ĉiuj homoj, kies intelektaj aŭ materiaj Interesoj celas trans la limojn de ilia genta aŭ lingva teritorio.

koami inter siaj membroj fortikan ligilon de solidareco kaj disvolvigi ĉe ili la komprenon por fremdaj popoloj.

La Asocio estas neŭtrala rilate al religio, nacieco aŭ politiko. donas:

Alla membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdekpaĝan Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj, Esperantistaj grupoj, gazetoj, organizaĵoj, kun sciigoj pri internaciaj rilatoj ktp.

Al la Membro-Abonantoj: Krom tio la gazeton „Esperanto“, internacia ĉeforgano de la Esperantistoj, kun artikoloj literaturaj, sciencaj, teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado. |

Al la Subtenantoj: Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn ricevas Membro-Ab to, premion l ist antan el la Esperanto-literature.

Ĉiu aliĝinto rajtas presigi senpage korespondan anonceton unufoje en la gazeto „Esperanto“. kaj postulas nur modestan kotizon

de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro- Abonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro por Membro-Subtenanto.

Universala Esperanto-Asocio 1 Tour de l’Ile, Genĉve (Svislando)

Ĉu vi volas

malantaŭen puŝi nian movadon ?

Ĉu vi volas

haltigi la kreskadon de TAGE?

Ĉu vi volas

malfaciligi la laboron de la administrejo ?

$€ n€,

tiam jam komence de la jaro reabonu kaj pagu vian kotizon al la administranto aŭ al via landa agento!

Administrejo: Kari Krŭober, Riesa, Westsrasse 4, Germani.

La Nova Epoko

literatur-scienc-pedagogia revuo

publikigas i. a. la unikan, ampleksan, sciencan verkon „Historio de la mondolingvo“ de E. Drezen. 16—32-paĝa monata, ilustrita Abonprezo; 4 germ.mk. jare. Specimeno: 0.30 germ. mk. Adminstracio: R. Lerchner,

Colmstr. 1, Leipzig O 27, Germanujo.

Mendu ankaŭ la aktualan broŝuron „La laborista esperantismo“ de E. Lanti. 40 paĝoj. 0.40 germ. mk.

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

p

FPEDA GOGIA TABEVUO

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-ro: 4′ APRILO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj ; Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina pes. Or. 2 Aŭstria ŝil. 5

! Ekon belgoj :

razila Lj

Bulgara lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana | kronoj d. = Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca “frankoj fr. 18 Germana mark. or. 2 Greka draĥmoj 54. Hispana – “| pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4 tala. „| liroj ital. 15 Japana jeno: 1,5 Jugoslava dinaroj = 40 Litova lid. ALTIS Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron.norv. 3

Pola o zlot. yo Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona || dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4 M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Saksaj gekolegoj

dankas la bonajn sukcesojn en sia lando krom la faka asocio ankaŭ al la Saksa Ligo, kiu ĉiam kaj ĉie agas por la celo de enkonduko de Esperanto en la lernejojn. Pro tio Saksaj gekolegoj, aliĝu al Saksa Lizo!

Adreso: A. Naumann, Johannes-Allee 12, GroBenhain, Sa. Kotizo kiel grupano gm, 1.20 po jaro.

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex.

Josef Feder, Wien I/I, Erlafstr. 8/9.

Ivan Sarafov. Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

]

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva:

Litova: Nederlanda:

Norvega:

Pola: Rusa: Sveda:

Svisa:

Olomouc-Neredin.

Agnes Dresen, Poska tanav 29-6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung . Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrai, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok,., Kazlu-Ruda.

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom. poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo,

INTERNACIA qie“ PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr.:: KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Prezidanto de TAGE: G.W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheifield, Anglujo.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Polaj sentencoj (al nia redakcia programo 11) —

Ne forgesu la 18-an de Majo! (al 11) — Pri la metodiko de Esperanto-lnstruado (al 121) La unua ministerio de klerigo (al 131) — Kelkaj el la postuloj de ĉeĥoslovaka geinstruistaro (al 213) — Supera pedagogia lernejo en Praha (al 213) — Novaj klerigaj leĝoj en Jugoslavujo (al 213) — La unua lernejotago de plej junaj gelernantoj: a) en silezia b) en jugoslava lernejo (al 213) — La krizo de la fremdaj lingvoi en la estona lernejo (al 221) — Lernejaj karavanoj al la foiro de Budapest (al 222) —Recenzoj (231) — La rilato inter intuo kaj

abstraktigo en instruado (al 232) – Korespondo-oficejo kun aldono.

Voĉoj de l’ homaro.

Polaj sentencoj. La amon inter la homoj oni devas semi kiel oran grenon, sed la rolon de l’ malamo necese estas elŝiradi kaj piedpremadi. Estimu la homon — jen instruo! (Zeromski, granda verkisto pola, mortis en 1925.)

Stefan Zeromski.

La homo ne estas kreata por larmoj kaj ridoj, sed por la bono de siaj proksimuloj. Adam Mickiewicz. (Adam Mickiewicz, granda poeto pola, nask. 1798, mortis 1855.)

Ni laboru, por ke fariĝu justeco en la mondo, por ke la sublimaj vortoj: libereco, egaleco kaj frateco ne estu malviva litero. Jan Kasprowicz. (Kasprowiĉ, poeto pola, mortis 1926.)

Ne forĝesu la 18-an de Majo, la „Tagon de Internacia Boma Volo“!

Jam de 7 jaroj la infanoj de Kimrujo el Cardiff la 18-an de Majo sendas oficialan alvokon per gazetoj kaj per radio al la infanoj de aliaj landoj, al la infanoj de la tuta mondo solenan alvokon, kiu celas propagandi la ideon de l paco inter la popoloj kaj de internacia frateca sentado.

Dum la pasinta jaro 1929 la alvoko por la „Tago de Internacia Bona Volo“ havis jenan tekston:

— paĝo 3 de la PDF —

„Ni, knaboj kaj knabinoj en Kimrujo, el niaj montaroj kaj valoj, el niaj vilaĝoj kaj urboj, entuziasme salutas la knabojn kai knabinojn de ĉiuj aliaj landoj sur la terglobo. em,

Niaj koroj estas emociitaj per la granda eĥo, kiun vekis nia ĉiujara alvoko kaj ni volonte zorgas pri la multaj amikaj rilatoj, kiuj ekestiĝis per ĝi.

Bonvolu, vi milionoj da infanoj, unuigi vin kun ni en la danko al la viroj kaj virinoj de ĉiuj rasoj kaj popoloj, kiuj laboras tiel serioze, por konstrui pli noblan, pli bonan mondon.

En la venonta jaro, 1930, la Ligo de Nacioj festos sian dekan naskiĝtagon. Ni energie decidiĝu hodiaŭ, helpi kun ĉiuj fortoj, por ke ĝi povu plenumi sian gravan taskon! Paco sur tero kaj frateco inter la homoj.“

La alvoko estas forsendita en angla, franca, germana kaj hispana lingvoj kaj en multaj landoj tradukita nacilingve. [Mi legis“), ke oni sendis ĝin ankaŭ en Esperanto, sed mi ĝis nun ne vidis la koncernan tekston.|

Ĝi estas kun la sama entuziasmo, kun kiu ĝi estis forsendita, akceptita en 30 dandoj, el kiuj oni respondis al ĝi. Eĉ el Sudafriko, Japanujo, Aŭstralio, Nov-Zelando alvenis respondoj. Kelkaj lernejoj kaj klasoj respondis, samtempe sendante fotografaĵojn; kaj gravaj institucioj tre aklamis la tutan entreprenon.

Estas treege dezirinde, ke ankaŭ ĉiuj klasoj kaj lernejoj, en kiuj oni lernas Esperanton, respondu al la alvoko de la 18-a de Majo. Esperanto ja en si mem enhavas la belan ideon de la „Tago de Internacia Bona Volo“.

Ne estos necese, skribi longajn leterojn. La gvidanto de la tuta afero en Kimrujo, s-ro Gwilym Davies, skribis en la gazeto „La Jeunesse et la Paix du Monde“, ke sufiĉos la jenaj tre simplaj (sed vere kortuŝaj) vortoj: „Nos peres ont dŭ faire la guerre; nous, de tout notre coeur, nous voulons faire la paix“.

Do, helpu gekolegoj ĉiulandaj, por ke la „Tago de la Bona Volo“ kun sia bela alvoko de la kimraj infanoj trovu eĥon ankaŭ en la koroj de viaj Esperanto-lernantoj. Helpu, unue por la afero mem, sed faru tion ankaŭ pro la propagando de Esperanto, ĉar la impreso estos tre granda, se multaj leteroj alvenos skribitaj en Esperanto.

Ne estos necese, ke ĉiu infano skribu leteron. Unu skribu ĝin, la aliaj subskribu ĝin.

Sed ne forgesu, en via letero, Esperante skribita, diri ion pri la taŭgeco de Esperanto kiel internacia lingvo ankaŭ por la internaciaj interrilatoj de la tutmondaj infanoj.

Vi povas skribi jam tre baldaŭ. Nepre ne forgesu forsendi la leteron tiel, ke ĝi alvenu antaŭ la 18-a de Majo.

Permesu ke mi donu al vi modelon por la letero, kiun vi kaj viaj gelernantoj ja povas ŝanĝi tute laŭplaĉe kaj laŭbezone:““)

?) En oficiala sciigo de D-ro Gwilym Davies; komp. „La Jeunesse et la Paix du Monde“. Journal paraissant le 18 Mai de chaque annĉe, date anniversaire de la I-re Conference de La Haye „Jour de la Bonne Volont€ Internationale“ 18 Mai 1929, —

La gazeto estas havebla ie la prezo de 15 centimoj ĉe: Imprimerie Coopĉrative „La Laborieuse“, 10, rue Emile Jamais, Nimes (Gard) Francujo.

9) Ju pli diversspecaj estos la leteroj, des pli bone. Lasu al la infanoj plenan liberecon. Sed ili nepre atentigu .en la letero pri Esperanto!

42

Karaj amikoj en Kimrujo!

Ni konas viajn regulain alvokojn dum la pasintaj jaroj, kiuj celas unuigi la infanojn en la tuta mondo. Amkaŭ ni volas esti viaj amikoj kaj amikoj de ĉiuj, kiuj laboras por la paco en la mondo. Ni volas, ke ne revenu la terura tempo de militoj, kiuj forrabis kaj kripligis niain patrojn kaj parencojn, kiuj plorigis niajn patrinojn. Ni sentas nin ligitaj al vi en la deziro, ke la homoj fariĝu fratoj. Niaj patroj devis militi, ni ĉiuj tutkore deziras, krei la pacon. Ni volas estiĝi pioniroj de la paco.

Tion ni volas diri al vi por la tago de la 18-a de Majo. —

Krom tio, kion ni bezonas, por interrilati sen tradukantoj rekte kun vi kaj kun ĉiuj infanoj de ĉiuj aliaj landoj, estas „lingvo internacia“, kiu helpos forigi loa baroin inter la diversaj popoloj. Lernu ankaŭ vi Esperanton!

Karaj amikoj, ni tutkore kai plej sincere salutas vin el … de (sekvu la subskriboj de la infanoj).

Gekolegoj, sendigu la leteron, sufiĉe afrankitan al jena adreso:

S-ro GwilymDavies

vicprezidanto de la Kimra Asocio por Ligo de Nacioj Museum Place Granda Britujo Cardiff,

Mi esperas, ke en la venonta raporto pri la „Tago de Bona Volo“ oni legos, ke la nombro de tiuj infanoj, kiuj skribis en Esperanto, estis la plej granda. Tio atentigos la mondon ne nur pri la „Bona Volo“ de l Esperantistoj, sed ankaŭ pri la graveco de Esperanto mem. D-ro Dietterle.

Pri celoj kaj meiodoj de la Esperanfo-instruado.

(Konsiloj al Esperanto-instruistoj de Esperanto-Instituto de Estonio.)

Kiel ĉiu ain metodiko, ankaŭ la Esperanto-metodiko devas atenti kaj konsideri la premisojn kreatain por ĝia apliko en la elementaj kaj pli superaj lernejoj. Ĉar la instruado al personoj kun elementlerneja klero devas esti alia ol al personoj kun ekz. akademia instruiteco. La metodo varios ankaŭ laŭ la aĝo kaj la specialaj interesoj de la lernantoj. Krome, al lernejanoj Esperanto-instruisto prefere instruos laŭ planoj konformaj al la programo de la koncerna lernejo, dum en eksterlerneja kurso li libere elektos la instruaĵon kaj metodon laŭ pli vastaj vidpunktoj.

Celoi.

Ĝenerale, ni povas dividi la tutan instrumaterialon ie tri partoj, al kiu konformas kursoj: elementa, meza kaj supera. Ĉiu kurso estas konformigebla al certa celo, kiu ĉefe difinas la metodon.

4ŭ

— paĝo 4 de la PDF —

A. Celo de la elementa kurso estas:

Doni al la lernanto ĝeneralan bildon pri la lingvo kaj sufiĉan bazon por memstara daŭrigado de la lernado — se li ne intencas partopreni en daŭriga kurso —, kaj firman fundamenton por aliaj, kiuj daŭrigos la lernadon en sekvanta kurso.

Aldone al la ĝeneralaj celoj de ĉia lernado, meritanta ĉi tiun nomon, kutimigo al laboro, koncentriĝo, ekzakta observado, inteligenta diferencigado, sistema aranĝokapablo kaj prezentado, zorga parkerigado, sendependa pensado, — jenaj specialaj celoj validas por elementa kurso:

1. atingi kontentigan elparoladon kaj veki en la lernantoj senton por ĝia graveco;

2, instrui precizecon por la uzado de vortoj kaj doni klaran komprenon pri la gramatikaj rilatoj (necesokaze rememoriginte la ĝeneralajn gramatikajn konceptojn el la aliaj lingvoj lernitaj);

3, veki interesiĝon pri la Esperanta movado kaj pri la spirito de Zamenhof;

4. eksciti emon uzi la lingvon aktive (parole, skribe);

5. estri la ĉefajn elementojn el la gramatiko kaj vortaro por aŭdi, kompreni, legi kaj skribi la lingvon en simpletaj formoj.

B. Celo de la meza kaj supera kursoj estas:

1. akiri lertecon por la uzado de la jam gajnitaj scipovoj kaj grandigi ilin;

2. havigi la kapablon por komprenante legi ordinarajn tekstojn sen konstanta uzo de vortaro;

3. perfektigi la scipovojn pri la skriba uzado de la lingvo, — ankaŭ per tradukoj el kaj en Esperanto;

4, veki interesiĝon pri modele bonstila kaj -enhava Esperanta literaturo; eksciti komprenemon pri la evoluo de la lingvo (kompare kun aliaj fremdaj lingvoj kaj precipe kun la gepatra) per legado de kelkaj ĉefverkoj — precipe dum la supera kurso. s

Ni ripetas: la celo de la lernado de Esperanto en lernejoj ĉiam estu konkorda kun la lernejprogramoj. Esperanto okupadu en la lernejoj lokon proporcian al ĝia graveco — nek pli altan, nek malpli altan. Tiam la Esperantolecionoj baldaŭ iĝos valoraj kaj de ĉiuj ŝatataj, ne nur profitante de aliaj lernaĵoj (ekz. la gepatra lingvo), sed mem multoble rekompencante tiun profiton al la aliaj fakoj (ekz. la lingvoj, historio, geografio k. cet.).

(Daŭrigota.)

La unua ministerio d€ Klerigo.

D-rino Janina Ender, Pabjanice, Pollando.

Eble malmultaj scias, ke la unua en la mondo ministerio de klerigo estis e en Pollando en la jaro 1773. Oni ĝin nomis: „Komisio de Edukado acia“. Por kompreni, kio estis tiu ĉi Komisio, oni devas iomete ekkoni la tiaman historion kaj sortojn de Pollando. En la XVIII-a jarcento Pollando estis la dua en Eŭropo lando laŭ la vastaĵo teritoria, sed ĝia graveco politika malleviĝadis, pro la interna anarĥio

44

ĝin mordanta. La sferoj regantaj, t. e. la nobelaro malalte instruita, ne konsciadis danĝeron minacantan la ŝtaton. Ekzistis, vere, multaj lernejoj, sed ili estis direktitaj de monaĥoj, precipe Jezuitoj, ne staris sur la nivelo de la tiama scienco kaj ne marŝis kun la progreso de l’ tempo. Krom tio ili flatadis la fierecon de l” nobelaro. De la duono de XVIII-a jarcento komenciĝas movado penanta plibonigon de l’ ŝtato per plibonigo de l’ edukado de la junularo. Ĉi tiun reformon iniciatis Piaroj, kiam Stanislao Konarski fariĝis estro de tiu ĉi monaĥaro en Pollando.

En la jaro 1773 falis sur Pollandon katastrofo historia: la unua dispartigo. La najbaraj ŝtatoj: Rusuio, Prusujo kaj Aŭstrujo rabis grandajn teritoriojn de Pollando, kaj estis evidente, ke ili intencis kompletan pereigon de l’ pola ŝtato. En tiaj kondiĉoj naskiĝas penso savi la ŝtaton kaj la ideo, ke unu el la rimedoj de savado povus esti la reformo de l’ edukado.

En tiu ĉi sama jaro 1773 la papo Klemenso XIV-a kasacias la monaĥaron de Jezuitoj, kiu posedis en Pollando multajn lernejojn kaj ankaŭ multajn bienojn. La pola seimo (parlamento) dekretas la 14-an de Oktobro 1773 sekularizon de lernejoj kaj bienoj postiezuitaj kaj transdonas ilian administradon al la Komisio de l’ Edukado Nacia. Tiel estiĝis ne nur la unua, sed ankaŭ la sola laŭ sia speco ministerio de kulturo, ĉar disponanta pri propraj monfondoj. Komisianojn elektis sejmo kaj senato. Kvankam ili ne estis fakaj pedagogoj (la konsisto de komisio estis aristokrata), tamen plejgrandaparte ili estis kleraj, je larĝa horizonto anima, kaj multaj inter ili jam longtempe havis kontakton kun la intelektularo okcidenteŭropa kaj kun la eminentaj kaj progresemaj homoj de l’ jarcento.

La Komisio alvokis la kleran publikon kaj demandis ĝiajn rimarkigojn kaj konsultojn pri reformaj lernejoj. Oni volonte aŭskultis ne nur polojn sed ankaŭ alilandanojn. Grandega tasko ekstaris antaŭ la Komisio: reformo de ĉiuj lernejoj, de la plej malaltaj ĝis plej altaj kaj kreado de novaj nekonataj ĝis tiam en Pollando. Mankis fakaj instruistoj kaj lernolibroj. Tial estiĝas Societo por Eldonado de Komencaj Lernolibroj, kiu publikigas konkursojn por verkado de tiaj libroj, esploras la programojn kaj fariĝas departamento pedagogia de la Komisio. Sekretario de tiu ĉi Societo kaj ĝia plej agema ano estis Gregoro Piramoviĉ, varmega propagandisto de klerigo de la popolo.

Preparadon de instruistoj por la mezaj lernejoj prenis sur sin du tiamaj universitatoj polaj, unu en Krak6Ow, la dua en Vilno.

La universitato Krakova, unu el la plej malnovaj en Eŭropo (fondita en la XIV-a jarcento) kies studento estis ankaŭ la fama Nikolao Kopernik, fariĝis en la XVIII-a jarcento institucio jam malprogresema. Reformis ĝin laŭ modelo de la plej bonaj tiamaj universitatoj germanaj pastro Hugo Kollataj (Kolontaj). Oni do enkondukis prelegadon en gepatra (pola) lingvo, novajn sciencojn, ekz. natursciencojn, laŭ la nivelo de la tiamtempa scio en Eŭropo, kaj forigis la astrologion kaj la spekulaciojn ŝolastikajn, Similajn reformojn, kvankam ne tiel vastajn, oni enkondukis en la universitato de Vilno (fondita en la XVI-a jarcento).

La universitatoj devis plenumi, krom sia tasko scienca, ankaŭ la rolon de estraro rilate al la lernejoj mezaj kaj pli malaltaj — la lernejoj mezaj rilate al la pli malaltaj, en ĉi tio oni apogis sin sur la modeloj francaj.

Dek jarojn daŭris la kristaliĝo de eduka programo de la Komisio, Enhavas ĝin „Ustawy“ t.e. leĝa artikolaro eldonita en 1783, verko kolektiva.

45

— paĝo 5 de la PDF —

La celon de l’ edukado oni difinis mirinde simple kaj koncize: Oni devas eduki la infanon tiel, ke ĝi sin havu bone, kaj la aliaj kun ĝi“. Tasko de la edukado estas harmonia disvolvo de 1′ povoj kaj fortoj animaj kaj korpaj kaij tial la Komisio egalmezure traktas edukadon moralan, intelektan kaj fizikan.

Edukado morala sin apogu sur la religio. La Komisio akcentas profundan religiecon adaptantan la vivon al la principoj de l’ kristaneco, sed malgrandigas la nombron de praktikoj religiaj, ĝis tiam multe disvastigitaj. Al la instruado morala devas kuniĝi la historio kaj la leĝo. „La instruisto de historio devas montri en la homaj faroj, kvankam ŝaine grandiozaj, estimataj kiel laŭdindaj, tion, kio kontraŭas la justecon, la homecon, la bonan fidon, kaj la vortotenadon. Tial neniam li nomu politiko aŭ arto de regado aŭ heroeco tion, kio vere estis malica, perfida, malnobla, perforta invado kaj rabo.“

La edukado intelekta konsistu ne nur el suprenigado de l’ nivelo de instruado, sed ankaŭ el ŝanĝo de l’ metodo, forĵeto de la antaŭa verbalismo. De nun la instruisto instruu „plie je la intelekto kaj kompreno, ol je la memoro“. „Neniam li komprenigu al la lernantoj aĵojn ĝeneralajn antaŭ la specialaj, malfacilajn antaŭ la facilaj, kunmetitajn antaŭ la simplai, abstraktajn antaŭ la konkretaj.“

La Komisio enkondukis prelegadon kaj instruadon en lingvo pola kaj laŭ la principoj de l’ klera jarcento metis sur la unuan planon matematikon kai natursciencon kaj plie, konforme je la dominanta tiam utilitarismo, enkondukis tiajn objektojn kiel higieno, leĝo, agrikulturo, ĝardenkulturo, sed lingvon latinan ĝi forŝovis sur planon pli malproksiman.

La bezonon de edukado fizika la Komisio pruvis tre simple: „La sano estas aĵo plej kara kaj plej bezona en la mondo.“ Tial ĝi rekomendas ludojn, ekzercojn, sportojn en freŝa aero, „ĉar ili disvolvas forton kaj lertecon.“

Ĝi donas multajn indikojn tuŝantajn la regulojn de higieno. Por eviti troŝarĝon de laboro, la instruado en la mezaj lernejoj estas limigita ĝis kvar horoj tage.

Tre karakteriza por la aktiveco de la Komisio estas ĝia sinokupado je la kulturo popola. La bezonon, klerigi la popolon, oni jam akcentadis antaŭ la estigo de la Komisio, antaŭ ĉio laŭ vidpunkto de utilitareco, ĉar oni esperis, levi la bonstaton de l’ lando, plialtigante la nivelon animan de l’ terkulturisto.

Pollando estis en XVIII-a jarcento lando preskaŭ entute agrikultura. Ne malgrandan rolon ludis tie influoj de l’ opinioj fiziokrataj. Tiun ĉi saman vidpunkton alprenis aĥlkaŭ la Komisio. Kvankam principe ĉiuj lernejoj estis alireblaj por ĉiuj klasoj de 1′ popolo, tamen en praktiko por la plej malalta klaso estis destinitaj la lernejoj paroĥaj, kies programo enhavis: religion, instruon primoralan, legadon, skribadon, kalkuladon, scion de mezuriloj, peziloj kaj moneroj, ĝarden- kaj terkulturon, higienon, ktp. Ne decidiĝas tamen la Komisio malfermi malaltajn lernejojn ŝtatain, supozante ke ne sufiĉos por tio kapitaloj, tial ĝi turnas sin al la pastraro kaj al la noblaro kun la peto malfermadi tiajn lernejojn.

Pere de la nuncio la Komisio turnas sin ankaŭ al la papo, petante lin, ke li ordonu al la pastraro klerigadon de la popolo. Klemenso XIV-a plenumis tiun peton kaj eldonis en la iaro 1774 tiucelan „breve“-on. Malmultaj tamen el la pastraro respondis al la alvoko de la Komisio. La afero de klerigo de l? popolo malmulte ankoraŭ tiam estis komprenata.

En Pollando, simile kiel en tuta tiama Eŭropo, mankis konvene preparitaj

46

instruistoj por malaltaj popolaj lernejoj. Tial oni malfermas en la jaro 1778 la unuan en Pollando seminarion por instruistoj en Vilno. Ĝi estis samtempe unu el la unuaj en Eŭropo.

Kvankam ĝi nelongtempe ekzistis, tamen ĝi pruvis la zorgon de la Komisio por la klerigo de l’ popolo.

En la jaro 1785 la Komisio eldonis alfabetlibron por lernejoj paroĥaj, enhavantan samtempan instruon de legado kaj skribado, kio en tiama tempo estis noveco pedagogia.

Indikojn pedagogiajn por instruistoj de lernejoj paroĥaj verkis Gregoro Piramowicz en la libreto: „La devo de l’ instruisto“ laŭ la antaŭparolo destinita por tiui, kiuj „sin oferas al la granda servo klerigi la aliajn“ kaj „serĉas la bonon de siaj proksimuloj“.

Malgraŭ la granda malproksimeco de 1” tempo kelkaj ĉapitroj de tiu libreto ankoraŭ hodiaŭ ne perdis sian valoron pedagogian.

Kvankam la kondiĉoj tiel kunmetigis, ke la Komisio ne multe antaŭen puŝis la klerigon de l’ popolo, tamen granda ĝia merito estas, ke ĝi metis la aferon je la tagordo kaj penis, ekinteresigi je ĝi la tutan nacion.

Simile la Komisio direktis sian atenton sur la edukadon de l” virinoj, kiu en la XVIII-a jarcento estis en Pollando (cetere ne nur en Pollando) supraĵa kaj ne sufiĉa. En tiu ĉi rilato la Komisio ne elŝovis planon de tiel radikala reformo, kiel en viraj lernejoj, ĝi ne malfermis eĉ unu ŝtatan lernejon virinan, ĝi nur etendis siam kontrolon sur la ekzistantaj pensionoj virinaj kaj ordonis la instruadon de sekvantaj objektoj: religio, lingvo pola, aritmetiko, virinaj manlaboretoj, historio kaj geografio (antaŭ ĉio de Pollando). Fremdajn lingvojn ĝi ne malpermesis instrui; sed malpermesis legadon de romancoj francaj, escepte Telemakon de Fenĉlon.

La lernejo laŭ la intenco de la Komisio de Edukado devis esti ĝoia. En ĝi devis esti bone al lernanto kaj al instruisto; al la lernanto, ĉar la Komisio multe moderigis la disciplinon lernejan kaj penis influi la lernanton pli ĝuste per rekompencoj kaj alvokoj al lia honoro ol per punoj (kiujn cetere ĝi ne eligis); al la instruisto, ĉar ĝi certigis al li sufiĉan bonstaton kaj estimindan postenon socian kaj emeritaĵon post dudek jaroj da laboro,

La Komisio renkontis en sia agado multajn malfacilaĵojn kaj malhelpojn, el kiuj la ĉefaj estis manko de kapitaloj, manko de fortoj instruistaj kaj kontraŭemo de la plej multaj kontraŭ la reformoj.

La penadojn de la Komisio protektis la reĝo Stanislao Aŭgusto, kiu mem, estante klera kaj instruita, vive sin interesis pri la tiama spirita movado; protektis ilin la progresema gazetaro, eminentaj verkistoj kaj publikistoj.

Sed la plej granda parto de la regnanoj, krom pli kleraj unuoj, ne komprenis ilin kaj ofte malamike ilin kontraŭstaris. Oni emuis je la populara monaĥaro Jezuita, kaj al la instruistoj laikaj oni ne havis fidon. Tial la Komisio estis devigita iafoje fari koncesiojn al la opinio publika kaj dekliniĝadi de la elektita direkto. Cetere por la plenumo de la grandega programo jam ne sufiĉis tempo. La Komisio ekzistis nur ĝis 1794, ĉar kiel konate en 1795 sekvis la tria dispartigo de Pollando, kiu de nun perdis sian sendependecon.

Kiel unua en Eŭropo centra estraro lerneja la Komisio ne havis pretajn modelojn de agado, ĝi devis mem fari al si la vojon inter ofte turmentaj provoj. Tutan ĝian agadon oni povas difini kiel batalon kontraŭ la tradiciaj alkutimiĝoj de la nobelaro, ĝia malklereco, konfuzo de l’ ideoj, malprogres-

47

— paĝo 6 de la PDF —

emo anima kaj morala. Alla evidentaj rezultatoj de la agado de !’ Komisio oni povas aligi longan vicon de novaĵoj, kiujn ĝi enkondukis en la vivon kulturan kaj edukan de la nacio, la venkon de 1” principo de ŝtatigo de la lernejoj kaj de l’ influo de l’ registaro je la edukado de l’ estontaj regnanoj. Ĝi renversis la dependecon de la lerneio de l” pastraro kaj atingis ĝian sekularizon, kaj eĉ komencis ĝian laikiĝon (enkondukon de instruistoj nepastroj) kaj planan instruadon de l’ instruistaro. Ĝi akiris estimon por la instruistoj en la socio kaj reguligis ilian leĝan pozicion. Reforminte la universitatojn ĝi elŝiris Jla polan vivon sciencan el la malprogresa rusto kaj malfermis la vojon al bela evolucio de scienca esplorado. Ĝi konstruis potencan ligaĵon de la hierarĥio lerneja. Ĝi enkondukis la principon de l’ unuforma direkto en la edukado publika. Ĝi verkis vicon da manlibroj lernejaj, inter ili multajn originalajn. Al la patra lingvo ĝi certigis regadon en la lernejoj. Ĝi freŝigis programon de l’ instruado limiginte lingvoinstruon kaj enkondukinte la sciencojn ekzaktajn kaj la natursciencojn, kaj instruadon de l’ historio kaj moralo. La plej grava: ĝi plirapidigis la moralan reviviĝon de l’ nacio. Tial la agado de l” Komisio estas neelĉerpebla trezoro por la esploristoj de la historio de

la penso pedagogia.

Ni devas konfesi, ke tiu ĉi unua ministerio de klerigo atingis grandan agon

reformistan.

Kaj ĉiam aktuala estos ordono de l’ Komisio: „eduki la infanon tiel, ke ĝi

sin havu bone kaj la aliaj kun ĝi.“

Kelkaj €l la posiuloj de ĉeĥoslovaka gcinsiruisiaro de nova registaro.

1. Reformemaj proponoj.

Subteni la lernejajn reformojn laŭekstere (laŭorganize) kaj interne (el vidpunkto didaktika kaj eduka), nome:

a) fondi reforman komitaton ĉe ministrejo antaŭ kiu parolus krom oficiala delegito ankaŭ eminentaj instruistoj kompetentaj pri la reforma demando. Tiu komitato koncentrigus kaj subtenus la reformeman movadon unue laŭ sia propra iniciativo, due helpe de bone organizita eksperimenta pedagogia instituto.

b) Helpe de efektivigota reformo de porinstruista klerigado per studado en mezaj lernejoj kaj en dujara pedagogia instituto.

c) Helpe de novaj reformaj kadraj instruplanoj.

2. Lerneja fako.

a) Eldoni fundamentan lernejan leĝon el vidpunkto de lerneja demokratigo, de

48

sociaj bezonoi, de korpokulturo, ankaŭ atentante la malnormalan infanaron.

b) Eldomi leĝon pri distriktaj burĝaj lernejoj kun samtempa organiza reguligo de popola lermeio, se tion postulas la unua reformo.

c) Eldoni leĝon pri la 4-a klaso de burĝaj lerneioj (t. e. 9-a lernojaro).

d) Eldoni leĝon pri administrado de lernejoj, per kiu onj distingus lernejan administradon de politika, fondus leĝan fundamenton de reformo pri la lernejaj konsilantaroj kaj laŭleĝe estigus distriktajn lernejajn komitatojn (kun elektataj delegitoj civitanaj kaj instruistaj por ambaŭ institucioj), same kiel ankaŭ fondon de distrikta;, landaj kaj ŝtataj konferencoj.

e) Eldoni leĝon pri lernejoj por etaj in-

fanoj antaŭ la lerneideviga aĝo,

4) Ŝanĝi leĝon n-ro 77/1927 pri ekonomio de komunumoj tiusence, ke la bud-

ĝetoj de la lokaj lernejaj konsilantaroj ne estu estonte reduktataj materiale, kion ĝis nun faras la distriktaj kaj landaj oficejoj, kiuj havu de nun nur raiton protesti kontraŭ ĉi,

3. Porinstrua fako.

a) Eldoni leĝon sekve de kiu la ŝtato salajrus la instruistaron kaij por tio aldonas la bezonan sumon en la ŝtata budĝeto. — — —

Komentaro al 2b. Ĝis mun ni havas en malmultaj lokoj burĝajn lernejojn. lli estas malproksimaj de kamparaj vilaĝoj. Hin konstruas kaj konservas nur lokoj (komunumoj) sur kiuj ili staras. llin ankaŭ devige vizitas lernantoj de 6—8 lerneijaroj. Lernantoj el aliaj lokoj vizitas ilin nur libervole kaj pagas jaran Jernopagon. Sed se la loko estas tre malproksima de la burĝa lernejo, ĝin povas viziti nur la plej riĉaj lernantoj de popollernejoj. Tio kompreneble ne respondas al demokrataj ideoj de nia nuna stato respublika. Tial ni petas, ke oni fondu en ĉiu loko kun 4-kilometra ĉirkaŭaĵo regionan burĝan lernejon, kaj ke lokoj en tiu regiono pagu ankaŭ je tiu lernejo proporcie laŭ siaj ŝtataj impostoj. Kompreneble tiu reformo postulas, ke la popollernejo estu ŝanĝita rilate la instruplanon, kiu estus fiksota nur por 1—5 lernojaroj (anstataŭ por 1—8 lernojaroj kiel nune), La instrumaterio lernota estus do malgrandigota, sed pli profundigota. Krome tio estus laŭleĝe deviga vizitado de 4-a klaso burĝlerneja, kiu ĝis nun estas libervola kaj tial ĉie ne ekzistas.

J.Puĉajev. (El TEPS.)

Supera pedagogia lernejo en Praha.

Jam longan tempon postulas la ĉeĥoslovaka instruistaro de sia registaro la universitatan klerigon, sed ĝis nun vane. Pro tio ĉeĥoslovaka federacio instruista fondis kiel privatan instituton Superan pedagogian lernejon en Praha por pliprofundigi la instruistaran klerigon. La nom-

bro de ĝiaj aŭskultantoj pli kaj pli kreskas. En la vintra semestro en la jaro 1928/29 estis enskribitaj en tiu ĉi lernejo 356 kaj en la somera semestro 350 partoprenintoj.

En Supera pedagogia lernejo estis prelegantaj jenaj profesoroj: universitata profesoro D-ro J, Ĉanĉik: Lerneja kaj infana higieno. Inspektoro ĉe la ministerio de lernejaferoj J. Zeman: Edukado de nenormalaj infanoj, D-ro R, Klineĉ: Organizo de lernejo. Universitata profesoro D-ro K. Weigner: Fundamentoj de korpedukado. Universitata profesoro D-ro A. Frinta: Fonetiko kun doktrino pri ĝusta

prononco. Ministeria konsilanto K. Buzek:

Juraj fundamentoj de lernejsistemo. Universitata profesoro D-ro J. Hendrych: Historio de Pedagogio. Universitata profesoro J. V. Klima: Ĝenerala pedagogio. Universitata profesoro D-ro K, Herfart: Psikopatologio de infanaĝo, eraroj de spirita kaj korpa evoluo kun klinikaj eksperimentoj, D-ro C. Stejskal: Pedologio kaj diferencigo de lernejoj. Universitata profesoro D-ro V. Prihada: tipo de unueca lernejo.

En la seminariaj ekzercoj en la vintra semestro estis solvata la problemo de la ĉeĥa ortografio de la psikologia vidpunkto. En la somera semestro oni estis preparantaj planojn por la unueca lernejo de la 1-a kaj 2-a ŝtupoj. La seminarion en ambaŭ semestroj gvidis universitata profesoro D-ro V. Prihoda, administranto de pedagogia fako de l’ instituto por eksperimenta pedagogio. En S.P.L. estis aranĝataj ankaŭ superlernejaj kursoj por instruistoj de burĝaj lernejoj (6-a, 7-a kaj 8-a lernjaroj). Ĉe la lernejo estas imstituto por eksperimenta pedagogio kaj psikologio, En la jaro 1928/29 estis vizitintaj la instituton -eksterlandaj gastoj, kiuj alveturis al manifestacio de la aŭskultantoj de S.P.L. por superlerneja klerigo de l” instruistaro: profesoro D-ro R. Seyfert, direktoro de pedagogia instituto en Dresdeno, profesoro D-ro J. Richter, direktoro de pedagogia instituto en Leip-

49

— paĝo 7 de la PDF —

zig, ministeria konsilanto V. Fadrus el Vieno, romanaj instruistoj, direktoro M. Rakoviĉ el Beograd kaj serbaj instruistoj. S.P.L. aranĝis ankaŭ ekskursojn al eksterlando. Sub la gvidado de universitata profesoro D-ro J, Klima estis vizitinta ĝia aŭskultantaro popolajn, mezgradain kaj fakajn lernejojn kaj pedagogian instituton en Leipzig. Dum la someraj libertempoj partoprenis la aŭskultantoj Internacian pedagogian kongreson en Genĉve. Poste ĉeestis la ekskursantaro la pedagogiajn tagojn en Salzburg, kie paroladis univ. profesoroj D-ro V. Weigner kaj D-ro J. Klima el Praha.

Viglaj estis interrilatoj kun eksterlando. Oni korespondis kun pedagogia oficejo en Genĉve, kaj kun pedagogiaj centroj aŭstrai, germanaj, polaj kaj rusaj. Oni interŝanĝis ankaŭ gazetojn kaj librojn. En Moskvo aranĝis la kuratorio de S.P. L. sub la financa subteno de la ministerio de lernejaferoj ekspozicieton de lernmaterialo, en kiu oni estis solvantaj la problemon de lernejekskursoj,

Okaze de la deka datreveno de nia respubliko aranĝis S. P. L. kune kun Ĉeĥoslovaka federacio instruista signifoplenan pedagogian semajnon sub la protektado de la ministro de lernejaferoj D-ro M. Hodza por lernejreformoj, precipe por unueca lernejo kaj por reformo de 1l’ instruista klerigo. Samtempe kun la pedagogia semajno okazis ankaŭ la unua kongreso de aŭskultantoj de S. P.L. en Praha, kiu estis tre sukcesplena. Estro de la lernejo profesoro D-ro Kadner paroladis pri la superlerneja klerigo instruista. La kongreson partoprenis krom la ministro M. Hodza reprezentantoj de la lernejoficoj, de politikaj partioj kaj multaj eksterlandaj gastoj, kiuj paroladis pri la superlerneja klerigo instruista en la proksima eksterlando.

Tuj post la pedagogia semaino estis organizita ĉe S.P. L. reformkomitato, kies prezidanto estas D-ro V. Prihoda. La komitato ellaboris planon por la unu-

50

eca diferenciga lernejo de 1-a kaj 2-a ŝtupoj.

Reformkomitato trovis por siai planoj plenan komprenon de la urbo Praha. Post la libertempoj 1928 estis malfermitaj en Praha kaj en aliaj lokoj de Ĉ, S. R. unuecaj lernejoj. Ankaŭ superlerneia instruista klerigo estis eksperimente realigita. Kun subteno de la urbo Praha estis fondita nova fako de S. P.L., privata pedagogia fakultato, en kiu komencitaj estis prelegoj en la monato Oktobro 1929. Akceptitaj estis 80 studentoj finintaj mezgradan lernejon (gimnazion aŭ realan lernejon),

Superan pedagogian lernejon fondis kaj per siaj propraj monrimedoj vivotenas plejparte Ĉeĥoslovaka federacio instruista. Ministerio de lerneiaferoj donacis al ĝi en tiu ĉi jaro 35 000 Kĉ.; ministerio de terkulturo 2000 Kĉ.; ministerio de higieno 4500 Kĉ. La ĉefurbo Praha donis al la lernejo 4000 Kĉ. kaj fondis por ĝi en Praha-Nusle metiejon por manlaboroj.

La S.P.L. en Praha akiris per sia grava laboro plej bonan famon kaj estis kreinta vere pedagogian centron, kies agado estas por la estonteco multpromesa, Simila supera pedagogia lernejo ekzistas ankaŭ en Brno, la dua plej granda urbo de ĉeĥoslovaka respubliko.

A. Valouŝek. (El TEPS.)

Novaj klerigaj leĝoj en Jugoslavujo.

A.

Jugoslavia registaro publikigis du gravajn klerigajn leĝojn: leĝo de mezgrada; lernejoj (31. 8. 1929) kaj leĝo de porinstruistaj lernejoj. Ambaŭ leĝoi diferencas de ĝis nun ekzistintaj leĝoj kaj organizoj.

Nova leĝo de mezgradaj ierneioj valoras por tuta lando kaj lai ĝi gimmnazioi-povas esti: ŝtataj kaj distriktaj sed sub ŝtata kontrolo; privataj ne povas ekzisti. Urbo, kiu deziras havi sian gimnazion, estas devigata doni: ejon

A

z=

por lernejo, loĝejon por direktoro kaj almenaŭ unu servisto,

La lerndaŭro en gimmazioj, laŭ nova leĝo, estas 4 kaj 8 jaroj kai post tiu tempo la gelernantoj estas maturaj Vviziti universitaton.

La salajroj de profesoroj estas pligrandigitaj tiamaniere: profesoro en la unuaj tri iaroj de ofico ricevas alpagon de 200 dinaroj (usona dolaro valoras 56.50 din.) kaj poste 520 din, pomonate. Direktoro de 4-klasa gimnazio ricevas pomonatan alpagon de 900 dim. kaj direktoro de plengimnazio (8-klasa) 1700 dinarojn. Por fariĝi direktoro oni devas havi 12 jarojn de ofico kaj por ricevi plenan pension (= plena lasta salairo) onj devas instrui 35 jarojn.

Profesoroj estas kontentaj kun la pligrandigo de salairoj.

B.

Leĝo de porinstruistaj lernejoj estas publikita 27. 9. 1929 kaj havas multe da novaĵoj. La plej grava novaĵo estas pligrandigo de lerndaŭro de 4 ĝis 5 jaroj. Je la fino de ĉiu iaro la gelernantoj havas ekzamenon kaj de lasta jaro ili ricevas diplomon kaj tiam povas esti instruistoj en popollernejoj.

Ĉiu porinstruista lernejo devas havi internatulejon kiu konsistas el: dorm-

ĉambroj, unu lernĉambro, kuirejo, manĝĉambro kaj granda korto kun ĝardeno.

La lernantoj pagas monatan pensionon laŭ riĉeco de siaj gepatroj; malriĉuloj, kiuj montras bonan sukceson en sciencoj, ricevas iom da mono de ŝtato kiel rekompencon pomonate, Apud porinstruista lerneio troviĝas sufiĉe da klasoj de popollernejo, kiuj servas por ekzercado de gelernantoj. Tiuj ĉi klasoj laboras sub kontrolo de direktoro de porinstruista lerneio. Ankaŭ ĉiu lermeio havas sian sekretarion kiu prizorgas ĉiuin materialain elspezojn de lernejo, li devas havi kvalifikon egalan al popolinstruisto. Ambaŭ lerneioj,

superaj pedagogiaj

en Beograd kaj Zagreb, estas fermitaj kaj ĉe Beograda porinstruista lernejo estas fondita dujara kurso, kiun povas viziti ĉiujare po 30 geinstruistoj, kiuj havas 3—5 jarojn de ofico en popollernejo.

Profesoroj de porinstruistaj lerneioj ricevas salajrojn kiel iliaj gimnaziaj kolegoj.

Radoje Kostiĉ, Melenci, Banat Jugoslavio.

OC: La okiara popollernejo.

Laŭ nova leĝo pri popollernejoj, kiu estas donita la 9-an de decembro 1929, la popollernejo daŭros de nun 8 jarojn. Ĉiuj infanoj devos viziti la okjaran popollernejon, Nur la infanoj, kiuj daŭrigos lernadon en kiu ajn mezlernejo aŭ kiuj lernas iun ajn metion me devos viziti la lastajn 4 jarojn de popollernejo. Por la infanoj, kiuj lernas metion (metilernantoj), ekzistas specialaj vesperaj lernejoj.

Ĉi tio estas novaĵo en Jugoslavujo, Nuu oni preparas la programojn kaj la instruplanoin por tia lerneja sistemo, kiun oni enkondukos komence de jaro 1930/31.

Stanko Prvanoviĉ (El TEPS.).

La unua lernejofaĝo de plej junaj gelernantoj.

(Al la enketo, instigita en IPR 1930, pĝ. 2.)

Mj faris en mia unuklasa lernejo (nia vilaĝo havas 170 loĝantoin kaj 39 gelernantojn) la stilekzercaĵon: „Mia unua lernejotago“, kaj mi promesis, ke la plej bona skribaĵo estu tradukota kaj publikigota esperantlingve. Sekvas ĉi-sube la traduko de verketo skribita de 14- jara knabino.

Mia unua lernejotago.

Pasis preskaŭ ok jaroj, de kiam mi la unuan fojon vizitis la lernejon. Tamen mi tre bone rememoras pri la unua lernejotago. Unue mi timegis. Mi ja estis tiom malgranda, kaj la pli aĝaj gelern-

ol

— paĝo 8 de la PDF —

antoj ofte estis dirintaj al mi: „Nu, atendu nur, ĝis kiam vi iros en la lernejon! La instruisto bategos vin!“ Sed miaj gepatroj ĉiam estis dirantaj: „La instruisto estas bona, kaj li donas al ĉiu infaneto grandan paskan papersaketon, kiu estas plenplena de sukeraĵoj.““). Kiam mi nun devis iri la unuan fojon en la lernejon, mia patrino akompanis min. Mi estis vestita per miaj dimanĉaj vestoj kai portis sur mia dorso la novan tornistron, kiu entenis mian migran tabuleton, de kiu spongo kaj tukpeco pendadis je mia flanko, skatoleton (kun kelkaj paŝteloj) kaj grifeluion. Kiam ni laŭiris la straton, sinjorino Richter samtempe venis kun sia filineto Alma. Kune kun Alma mi nun rapidis antaŭ la patrinoj, ĉar mi ja estis iomete fieraj pro nia unua irado al lernejo. Ni alvenis ĝustatempe. Wanda Miller kun sia patrino jam estis antaŭ la lernejo. Do ĉeestis ĉiuj tri novuloj de la jaro 1922! La pli aĝaj gelernantoj ĵus iris hejmen. Sinjoro la instruisto venis el la klaso post ili. Ni salutis lin kai eniris la lernejon. La instruisto restis momenton babilante ĉe la patrinoj en la koridoro. Poste li venis en la ĉambron. Nun mi estis en la lernejo! Ni havis permeson, sidiĝi en la plej malgrandan benkon, kien mi volis. La instruisto demandis nin pri niaj nomo kaj loĝejo. Post tio li permesis al ni, ĉirkaŭrigardi en la ĉambro, kaj li montris al ni multajn objektoin, precipe kelkajn murbildoin. Poste li alportis tre malgrandajn bastonetojn“) per kiuj ni ludis. Ni konstruis iain figurojn kaj formojn kaj nombris la bastonetojn, ni ordigis ilin laŭ longeco aŭ koloro kaj nombris ilin ĉiam. Tion mi bone scipovis. Tial tio plaĉis al ni treege. Ni ankaŭ estas pentrintaj, kutime tiuin fa-

?) Rimarko de la instruisto: Tiutempe ankaŭ mi faris ankoraŭ tian kutimaĉon.

“5) Kelkfoje mi uzas ankaŭ globetojn, lignajn bloketojn ktp. — Rim. d. l. instr.

o2

cilajn figurojn, kiun ni estis konstruintaj per la bastonetoj, Fine la instruisto pentris grandegan lunovizaĝon sur la nigran tabulon dirante: „Punkto, punkto, komo, streko, perfekta estas luma vizaĝo.“ Ni ĝojegis kaij kopiis tuj la pentrafon. Tiamaniere la tempo pasis rapidet). Ne daŭris longtempe, ĝis kiam la instruisto permesis al ni heimeniri. Sed nun la ĝoio estis granda, ĉar ni supozis ricevi la paskam papersaketon. Kaj vere, ĉiu el ni ricevis ĝin! „Dankon“, „ĝis revido“, kaj for ni estis. Sed ni ne atendis, ĝis kiam ni estis heime. Ni jam dumvoje estis tro scivolemai, ni sidiĝis sur la benketon antaŭ la gasteio kaj disvolvis la enhavon de la mirakla saketo. Ni pririgardis ĉion kaj montris fiere al la kunulinoj ĉiujn detalaĵojn, sed ni manĝis menion! Baldaŭ ni empakis ĉion kaj rapidegis hejmen. Mia unua lernejotago do evidente estis ĝojiga tago. Jes! Sed la tutan posttagmezon doloris mia ventro pro la tro granda kvanto da manĝitaj sukeraĵoj. Frida Grabars.

Tradukis Artur Scholz el Zahn, poŝte Saabor, distrikto Griinberg, provinco Schlesien, Germanlando. 1) Plej ofte mi rakontas komikan his-

torieton, ekz. „Ruseler, Henriĉio en la cikonia nesto.“ — Rim. d. 1. instr. x

La unua lernejotago de plej junaj gelernantoj.

(El kampara lernejo de Maribora teritorio, Jugoslavuio.)

La sesiaraĝaj infanoj venas la unuan fojon en dla feste ornamitan lernejoĉambron. Akompanas ilin iliaj panioi aŭ pliaĝaj fratetoj aŭ fratinetoj.

Malfacila, tre malfacila estis la adiaŭo de la kara domo de la amataj heimanoj, de la bela kateto, de la hundo, de la ligna ĉevaleto, de la pupo kai de ĉiuj aliaj ludiloj. Ho, kun kiai sentoj venas hodiaŭ ĉi tiuj etuloj kaj kia timo plen-

igas iliajn delikataim animojn! Antaŭ la pordo ili ekstaras timeme kaj la akompanantoj ŝovas ilin tra la pordo en la lernejoĉambron. Timemai ili estas, malkonfidai, malfocrtetaj — realaj statuoi! Hi ne kuraĝas sidi, nek paroli. La instruistino devas ĉiun infanon preni ĉe la mano, karesi ĝin kaj sidigi ĝin sur la benko. La konatuloin kaj la amikojn kune!

Vidu, tiu ĉi knabineto havas larmplenajn okulojn, hejmsopiro turmentas la junan animon! Tie tiu knabo plorsingultas kiam la kara paĉio eliras la ĉambron. Ĉiuj rigardoj koncentriĝas al la instruisto, demandante: Kio nun okazos?

La devo de la elementa instruisto estas konsoli tiun ĉi ĉarmetan, malfortetan infanaron, ĝin kuraĝigi per laŭdo kaj vivigi ĝin. Sed (kiamaniere? Tio ne estas malfacila! Per afabla apelacio pri ilia Ĉiama bonkonduto, puremeco kai vizitademo de la lernejo la instruisto rapide akiras plian konfidon. La malgaiain pensojn li disigas per belaj multkoloraj bildoj kaj floroj, kiujn li montras, kaj per rakontado de mallongai, taŭgaj fabeloj. La ripetuloj deklamas poemetojn aŭ kantas konatajn kantojn. Sed kiam la instruisto invitas la infanojn imiti diversajn gestoim kaj eĉ. la bleksonojn de la (dom)bestoj — kato: miaŭ, miaŭ; hundeto: haŭ, haŭ; bovino: mu, mu; kolombo: gru, gru; pasero: ĉif, ĉif; ansero: ga, ga; korniko: kra, kra; koko: kikeriki; kokinoj: kokodak; ktp. — la malgranduloj tuj plivigliĝas kaj iĝas pli akceptemaj! La larmoj malaperas, la ĝoio ekbrilas en la okuloj!

Tiel aŭ similmaniere forpasas eĉ tro rapide la unua lerneja tago. Hejme poste oni rakontadas sen fino pri la travivaĵoj kaj kiel gaje kaj malenuige estis en la lernejo. Kaj la dua tago? Ne estas plu bezone persvadadmonj al la lerneio, ne estas plu bezone akompani, ne devigi. La infanoj estis tuj la

unuan tagon konkerataj, ĉar la instruisto sciis ilin konkeri. R–fe Esperantigis Viktorino Lichtenwallner.

La krizo de la fremdaj lingvoj en la estona lernejo.

La problemo de la fremdai lingvoj prezentis dum la 11 jaroj de l’ estona respubliko daŭrain malfacilaĵojn al la politiko de l’ instruado. Precipe malfacile solvebla estis la problemo de l” unua fremda lingvo: kiun lingvon instru; kiel la unuan, ĉu la germanan, anglan aŭ eĉ rusan, francan? En la unuaj jaroj de l” memstareco estis instruata kiel la unua lingvo la germana, en 1920 la ministerio decidis starigi sur la unua loko la anglan lingvon, kiun decidon poste nuligis je la favoro de la germana lingvo la ministru H. Bauer. Kaj en la pasinta jaro la mi: nistro D-ro A. Mottus denove decidis doni al la angla lingvo la unuan lokon, kiun decidon siavice nuligis la nuna social:sta ministro L. Johanson, enkondukante ree la germanan lingvon. Longa historio!

La lingva demando estas tiom akra, ke antaŭ kelka tempo oni timis pro ĝi eĉ registaran krizon. Ĝi estas diskutata en la parlamento kaj en la instruistaj rondoj, kaj en ĉiuj politikaj ĵurnaloj aperis pri ĝi longaj artikoloj. La adeptoj de l” angla lingvo asertas, ke en Estonio estas tro forta la germana influo, kiu malutilas al la propreco de l” estona popolo. kaj kontraŭ kiu onj devas batali per fremdiĝo de la germana lingvo kaj kulturo, per instruado de !’ angla lingvo, alproksimiĝante tiel al la potenca angla popolo kaj al la alta anglosaksa kulturo. Kiel ni, adeptoj de neŭtrala internacia lingvo, rilatu al la problemo?

Ĉiuj naciaj lingvoj estas nacie-politikaj faktoroj, en kiuj kaŝiĝas la animo, karaktero, pensmaniero, kulturo de la tuta popolo. Lernante kaj uzante iun nacian lingvon, oni iom post iom ensorbas en sin ankaŭ la kulturon kaj ideologion de

lafo]

— paĝo 9 de la PDF —

la respektiva nacio, oni elmetas sin al la danĝero de alinaciiĝo, Tiu danĝero estas precipe granda al la membroj de la malgrandaj popoloj, kies nacia sento ne estas tre forta. Kiam la rusa cara registaro de post la cariĝo de Aleksandro III-a volis rusigi la estonan popolon, ĝi saĝe komencis ĝuste de la lingvo, enkondukante en la tuta lando la rusan lingvon, estante certa, ke ĉio cetera venos de si mem kune kun la lingvo. Kaj la rusaj caristoj tute ne eraris! Ankoraŭ nun en Estonio estas sufiĉe forta la rusa influo kai sur ĉiu paŝo estas ankoraŭ renkonteblaj parte aŭ tute rusiĝintaj estonoj. Kaj la plej grava faktoro en la germaniĝado, daŭrinta en nia lando tre longan tempon, estis ja la germana lingvo: germaniĝis mur tiuj, kiuj pli malpli ellernis la lingvon de la germanoj.

Pri tiu macie-politika valoro de la lingvoj estas konsciaj niaj politikistoj kaj pedagogoj. Ĝuste pro politikaj kaŭzoj ne estas instruata krom kelkaj esceptoj en la lernejoj la rusa lingvo, kvankam ĝia praktika valoro por nia popolo estas evidente pli granda ol tiu de la angla lingvo, kiu estas en Orient-Eŭropo malmulte konata kaj kun kies hejmlando ni havas malmulte da interrilatoj. Pro la sama kaŭzo oni deziras flankenigi la germanan lingvon, kvankam la praktikaj bezonoj kontraŭparolas tion. Sed oni eraras, atendante savon de la angla lingvo kaj esperante, ke per ĝia enkonduko estas por ĉiam solvita la lingva problemo. Oni nur enkonduku ĝenerale la anglan lingvon, kiu tute ne estas macie-politike pli senkulpa ol la ceterai, kaj baldaŭ la tuta lando estos plena je angliĝintaj estonoj, kaj oni denove komencos serĉi novajn orientaciojn, komencos serĉi rimedojn, kiel liberiĝi de 1′ angla lingvo kaj influo.

Ni, esperantistoj, estas konvinkitaj, ke al la malgrandaj popoloj la sola eliro el tiu sorĉa rondo estas, enkonduki por la interrilatoj kun la aliaj popoloj tian nacie neŭtralan lingvon, kia estas Esperanto. Per la akcepto de Esperanto la problemo

54

de la fremdaj lingvoj estus unu fojon por ĉiam solvita. Ni ne laciĝu en konvena okazo klarigadi tion.

Sed la problemo havas ankoraŭ alian, ne malpli gravan flankon, Ĝi estas la grandega malfacileco de la naciaj lingvoj, el kiuj „oni povas plene posedi nur unu lingvon, kun kio oni kreskis kaj vizitis la lernejon, ĉasis, parolis kun la fiakristo. Kiel vesto, kiu estas farita laŭ unu homo, ne taŭgas al alia, tiel ankaŭ lingvo“, kiel diris la fama lingvisto mag. Joh. Aavik en sia parolado pri la lingvo internacia en la jaro 1927-a. Estas konata fakto, ke ofte iunaj homoj finas la mezan lernejon kun minimuma scio de la germana lingvo, kiu estas instruata jam de la 3-a klaso de l” elementa lernejo. De tempo al tempo la universitato plendas,

ke la junaj studentoj ne scias eĉ tiom

la germanan lingvon por povi aŭskulti la germanlingvain lekciojn kaj legi la literaturon. Do, kiel oni povas konstati, la multiara lernado de la germana lingvo estas sufiĉe senfrukta kaj senrezulta.

Sed tute absurda estas la instruado de la germana lingvo en la elementa lernejo, kie la infanoj ne ekposedas dum la 2 aŭ 3 jaroj eĉ la elementojn de la lingvo, kiuin ankaŭ baldaŭ forgesos la 8094 de la infanoj (laŭ N. Kann, Pievaleht n-ro 41, la 11.2.29), kiuj ne havas la eblecon daŭrigi sian lernadon en la gimnazio. La konata pedagogo direktoro N, Kann skribas en „Pĝŝevaleht“ n-ro 41 (de 11.2. 1929): „… se ni konsideras, ke per dek lecionoj (en la semajno! H.S.) oni povas en la elementa lernejo tre malmulte lerni fremdan lingvon, kaj ke la kelkcent vortoj, kiujn oni tie lernas, rapide forgesiĝas, ni devas konfesi, ke tiuj dek lecionoj estis por la finintoj de l’ elementa lernejo, kiuj ne daŭrigas la lernadon en la mezlernejo, tute malŝparita tempo“.

Dum la kongreso de la Ligo de l’ instruistoj de la distrikto Tartumaa la 29. ĝis 30. de aprilo 1928 en Tartu, A. Raudsepp, lerneja konsilisto de la sama distrikto, diris en sia referaĵo pri la instru-

pi

ĝi OMNI 04.

ado de la fremdaj lingvoj: „En la elementaj lernejoj estas instruata nur unu fremda lingvo — la germana lingvo. Sed rezultoj ĉi-rilate estas malgrandaj.“

„Ankaŭ la lingvoscio de l” instruistoj ne estas granda. El la instruistoj de la distrikto Tartumaa 4946 estas kaj teorie kaj praktike nekontentigaj, 1195 bone posedas la germanan lingvon, kaj la resto havas nur pasivan lingvoscion.“

„De la pure praktika vidpunkto la celo de l’ instruado de la germana lingvo estas pala kaj future oni malpli atentos ĝin.“ (Laŭ Postimees n-ro 116, de la 30. de aprilo 1928.)

Ne pli bonaj estus la rezultatoj, se anstataŭ la germana estus instruata la angla lingvo; male, la rezultatoj estus eĉ malpli nulaj. Ĉar la angla lingvo ne estas pli facila ol la germana, kiel kelkiuj pretendas, sed pro sia kurioza ortografio kaj neimitebla prononcado por la estonaj infanoj eĉ pli malfacila, des pli, ke ĝi estas ankaŭ pli fremda al la estona lingvo ol la germana. Krome oni malofte povas aŭdi en Estonio anglan parolon kaj en la bibliotekoj mankas anglaj libroj, kiu stato koncerne la germanan lingvon estas multe pli bona, Plue, kie oni prenu la instruistojn de la angla lingvo? Kiel do la lernejanoj povus ellerni la anglan lingvon, se jam konata anglofilo, preleganto pri la angla filologio kaj literaturo en la universitato, kiu multajn jarojn studis ĉe la anglaj kaj usonaj universitatoj, antaŭ kelka tempo plendis, ke pro manko de praktiko li komencas forgesi la anglan lingvon!

Sed estas klare, ke la plimulto de nia malgranda estona popolo ne povas pro la grava geografia situacio de la lando resti sen fremda lingvo. La sola solvo tie ĉi estus — ekinstrui la disvastiĝantan internacin lingvon Esperanto, kvankam ĝi ankaŭ ne havas sufiĉe grandan literaturon kaj uzantaron. Sed kiom valoras por la estono la granda literaturo de la angla kaj germana lingvoj kaj ilia alta kulturo, se li ne scipovas la

lingvon! Prefere duona ovo ol malplena ŝelo, des pli ke Esperanto, faranta siajn unuain paŝojn, estas sufiĉe esperiga, per baldaŭ doni ankaŭ la alian duonon de la ovo.

La krizo de la fremdaj lingvoi en la estona lerneio estas kronika. Pro tio la atmosfero estas por Esperanto tre favora, kaj ni ne preterlasu la okazon. Per sistema klarigado de l afero kaj instruado de la lingvo inter la instruistoj kaj en la lernejoj ni firme proksimiĝu al la celo, subtenate de la tuta Esperanto-mondo, kies okuloj estu speciale turnitaj al nia promesplena lando.

Henr. Seppik.

(El „Informoj de Esperanto-Asocio de

Estonio“, Marto 1929.)

Lernejaj karavanoj al la Foiro de Budapest.

Al multaj geinstruistoj Budapest estas nun konata, kiel urbo de la XXI-a kai kiel loko de la unua oficiala pedagogia kurso de pastro Ĉe por geinstruistoj el diversaj landoj. Sed nur malmultaj scias, ke jam al la pasintiara foiro profesoro de bulgara komerca lernejo gvidis ekskurson de lernantoj kun kelkaj aliaj profesoroj. Nun venas denove simila okazo por interesa lerneja vojaĝo — kutima ĉe multaj mezlernejoj — kunligebla kun rabatoj, donitaj ne nur en Hungarujo, sed okaze de la foiro (3—12an de Majo) ankaŭ en la najbarlandoj. Oni do povas kunligi vojaĝon al Budapest kun trapaso de Vieno, Praha, aŭ Beograd, Bucuresti, Zagreb, ktp. laŭ la voio. En Budapest oni povos ricevi esp. gvidon, prospektojn ktp. kaj tre malmultkostan tranoktejon em la studentaj hoteloj de la Urbo Budapest kun moderpreza manĝo. Uzu do la okazon, por fari voiaĝoin per Esperanto! Oni devas jam frue interrilati en la afero kun la Foiroficejo: V., Alkotminy-u, 8, aŭ la UEA-del.: Paŭlo Balkanyi, Budapest VI, Hajos-ucca 15.

[aa]

— paĝo 10 de la PDF —

Recenzoj.

Georg Streidt, Esperanto- Lehrbuch fŭr Volks- und Mittelschulen. (Esperanto-lernolibro por popol- kaj mezlernejoj. Parto I: Malsupera ŝtupo. 7-a kontrolita eldono.) Ferdinand Hirt kaj filo, Leipzig 1929, Esperanto-fako. 61 paĝoj. — La libro estas destinita por germanaj lernejoj. La unua parto jam en la 6-a eldono pligrandiĝis per kolekto de germanaj kaj internaciaj vortradikoj en Esperanto. Same kiel la aliaj tiu nova parto certe donos multajn instigojn al lernanto kaj al instruisto. Oni povus diskuti pri la rajto, kontentigi en unu libro instruanton kaj instruaton, ĉar ĉiam tia libro entenas malfacilaĵojn por la lernanto, kiuj restos malgraŭ perinstruista klarigo. Bone, ke onj me plu parolas pri unua, dua, tria, kvara kazoj en Esperanto! Kial ne iomete plimoderniĝis la bildoj? (p. 22, Berlino!!).

La rilato infer infuo kaj absiraktiĝo en instruado,

Spirita tralaborado.

Ch. Comicescu, 1929, Cluj, Tipografia „Cartea Romaneasca“ S.A., Rumanujo, rumanlingve kun franclingva resumo. Paĝoj 229. Prezo 130 Lei.

Tiu verko estas la tria laboro publikigita de la instituto por pedologio eksperimenta de la universitato Cluj, Rumanujo, sub gvidado de profesoro V. Ghidionescu.

La verko pritraktas la problemon, ke la instruado pluiru de intuo al la abstrakto. Praktiko de nuna lernejo ofte danĝeras, ne sufiĉe atenti la rolon kaj signifon de abstraktigo; kiel antaŭe oni malatentis la intuon. Nuntempe la instruisto donas intuajn detalaĵojn, kiuj ne kunteniĝas; mankas ofte la funkcioj de

56

rilatado kaj de ĝeneraligo. La aŭtoro provas defendi la abstraktigon en la instruado,

La unua parto de la verko montras intuan ekkonon de infano, la dua la abstraktan, kaj la tria, ke ekkonoj intua kaj abstrakta nur estas polusoj de sama procedo, kiun la aŭtoro nomas „spirita tralaborado“.

Unue la aŭtoro raportas pri la laboroj kaj eksperimentoj de aliaj aŭtoroj, poste sekvas liaj propraj. Je intua ekkono li konsentas la teorion de „tuteca percepto“. Tio ne malhelpas lin, aparte rigardi la signifon de koloro kaj de formo. Li konstatas, ke percepto de tuto kaj de koloro antaŭiras perceptojn de detalaĵoj kaj de formo. Krome li akcentas, ke la instruisto ne povas ne scii pri kapableco, percepti kaj ekkoni bildojn dum diversaj aĝoj, pri tipa percepto de la infano, kaj pri kapableco, percepti plurajn objektojn laŭ egaleco aŭ diverso. Do estas pedagogia postulo el ĉiuj pedologiaj faktoj tiaj, ke solide percepta kono nur estas akirebla laŭ jenaj kondiĉoj: unue tuteca percepto, due disigo en detalajn perceptoin; ĉe tio lernantoj neniam forturnu la rigardon de la strukturo tuteca, ĉiam ili vidu la elementojn diversajn en iliaj rilatoj al la tuto.

La dua parto interesas precipe pro la propraj eksperimentoj de la aŭtoro. Li rigardas en infanevoluo la abstraktigon. Li eksperimentis kun 1350 geknaboj 7- ĝis 19-jaraj en popollernejoj, seminarioj kaj gimnazioj, La geknaboj ricevis la taskon, ordigi aŭ 50 bildojn (popollernejo) aŭ 50 vortojn (aliaj lernejoj) laŭ parenceco. La dek grupoj de la popollernejo estas (ĉiu grupo enhavis 5 anojn): dombestoj, dombirdoj, insektoj, arboj, legomoj, floroj, vestaĵoj, ŝuoj, muzikinstrumentoj, veturiloj. La tasko de pli aĝaj geknaboj estis pli malfacila: anstataŭ bildoj nur vortoj; skriba instruo pri uzo; vortoj kun abstrakta senco ne mankis. El la eksperimentoj la aŭtoro konstatas gravan rilaton inter abstraktiga kapabl-

NUD

ki

eco kaj vorttrezoro, gravan diferencon inter knaboj kaj knabinoj (ĝenerale knaboj superas knabinojn, speciale knaboj superas ĉe klasifiko de konkretaj enhavoj, knabinoj ĉe klasifiko de sentoj kaj de veteraĵoj). La plej grava rezulto por la aŭtoro estas: Ĉe infano abstraktigo evoluiĝas preskaŭ de nekapableco al neklaraj formoj kaj plu al klareco bazita sur analizo kaj kritika intelekto. Ankaŭ la aŭtoro kredas esti pruvinta, ke instruado bone influas evoluon de abstraktiga procedo, ke tiu procedo ankaŭ eblas en popollernejo interne de konkreta materialo.

La du unuaj partoj montris, ke en funkcio identas intuo kaj abstraktigo, ĉar ili ambaŭ progresas de mnediferenco al ekzakteco kaj klareco. El tuteca percepto venas la intua sintezo, el ĝeneraligo malklara la sintezo abstrakta.

La lasta parto traktas pri „»tralaborado spirita« kiel senco de la pedagogia diro“ de konkreto al abstrakto, t.e. al abstrakta ĝenerala ideo, Por la aŭtoro la akcento estas sur abstraktigo, ĉar li opinias, ke moderna pedagogia praktiko tro malatentas ĝin. Li aludas, ke ĉiu intuo entenas la abstraktigon kiel procedon de izoligo, ke aliflanke abstraktaĵoj ĉiam enhavu intuan apogilon, Konkretaj nomas li ankaŭ tiajn abstraktajn ideojn, kiuj efikas same klare kaj ekzakte kiel intuoj, ke ili povas esti fundamento por novaj operacioj intelektaj. Tio ja estas la kialo, ke ni ne povas percepti konkretajn elementojn sen abstraktaĵoj en nian spiriton; reciproke dependas unu de la alia, dum la procedo de prilaborado. Tre bone laŭ mia opinio ankaŭ en la franca resumo €esprimas la aŭtoro la rilaton inter ambaŭ per bildo de linio: „Oni ne kredu, ke la vojo de konkreto al abstrakto estu supreniranta linio kontinua; ĉi-kaze la abstrakto entenus la konkreton en pli kaj pli malforta potenco kaj ĝia kontakto kun la reala mondo povus esti interrompebla. Reigo de abstrakto al konkreto tre necesas, por povi pruvi iel la valoron de ideoj ĝeneralaj. Transiro de konkreto al

abstrakto estu rigardata linio en zigzago; sekvante ĝin, mi alportas iom post iom abstraktaĵojn sur la konkretan regionon.“

Tiel analizo kaj sintezo estas samtempaj funkcioj en la prilaborado spirita. Analitika estas elemento rilate al la tuto, el kiu ĝi venas, sed sintetika por la tuto, al kiu ĝi aliĝas. Nur tiamaniere tralaborado spirita montriĝas sen interrompoj. Kion Herbart neniam intencis per siaj formalŝtupoi, faris la posteuloj: ili disrompis la unuecon de pripensado.

Tasko de la instruado estas, starigi tipon idealan de tralaborado spirita, en la senco ke ekkono estu organizota laŭ ekonomio de la fortoj, per rimedoj kiel ebie plej sukcesplenaj. Celo estas spirita aktiveco, sed ne formale-sistema, kaj ne laŭ donita modelo. Pedagogia demando estas, kiel konduki la infanoin al tiu celo. La aŭtoro akcentas, ke infano ne estas maigranda plenaĝulo, sed ke ĝi volas estiĝi plenvalora homo. Sur ĉiu ŝtupo oni povas trovi ion ain, por labori laŭ nia celo — pliperfektigo. „La instruado bone devas konsideri la kapablecojn spiritajn de la infano, sed neniam forgesi la formadon de la homo, ĉar la vivo ne estas agregato de fragmentoj, sed pli multe tuto perfekta kun varieblaj aspektoj.“

La aŭtoro ankoraŭ klarigas kelkajn pedagogiajn praktikaĵojn per tiuj teoriaj konsideroj kaj fine ree akcentas, ke valora instruado nur estas ebla per plenaj aktoj de pripensado, per tralaborado de detalaĵoj al tuto.

R. Wappler, Dresden.

Kunlaborado. Martha Moelke kaj D-ro Dietterle.

Ĉar la redaktanto de nia IPR disponis al ni kelkan spacon en nia gazeto, ni volonte uzas ĝin, por denove doni klarigojn pri nia laboro, kies esenco ankoraŭ nuntempe ŝajnas ne sufiĉe komprenata de kelkaj gekolegoj. Cetere por la novaj abonantoj de IPR tiuj klarigoj ankaŭ ne estos superfluaj.

67

— paĝo 11 de la PDF —

Nia laborprogramo.

La nomo „Kunlaborado“ eble estas iomete erariga, Ni ja ĉiuj laboras kaj kunlaboras kun aliaj ie kaj iel ajn. Sed estus ankoraŭ pli erarige ŝanĝi la nomon, ĉar la atentaj legantoj de IPR jam bone komprenas, kion ĝi signifas, nome „Kunlaboradon de IALA (International Auxiliary Language Association, Incorp.) en New York kaj de la lnstituto J. J. Rousseau en Genĉve kun la Esperanto- Instituto por la Germana Respubliko en Leipzig.

JALA komisiis la laste nomitan instituton

1. liveri la materialon necesan por siaj esploroj rilate la Esperanto-movadon inter la instruistaro kaj la lerneioj (prilaboritan je tre diversaj vidpunktoj, precipe rilate la praktikan kaj idealan valorojn de Esperanto por pedagogiaj celoj);

2. liveri pedagogian materialon pri Esperanto al Instituto J. J. Rousseau, kies direktoro, prof. D-ro Bovet en Genĉve, estas samtempe prezidanto de la Internacia Edukoficeio.

El tio rezultas unue laboro statistika tre diversflanka, due por la komenco la ekstera aranĝo de la „testo“-afero, kiu por prof. D-ro Bovet estas tre grava. Ni diris „por la komenco“, ĉar ni vidas ankaŭ ankoraŭ multajn aliajn taskojn, el kiuj mi post la du nomitaj antaŭ ĉio atakis la demandon pri Internacia Korespondo- Oficejo,

Ĉiuin ĝisnunain laborojn, ankoraŭ tute ne finitajn bonvolu rigardi kiel la enkondukan vojon al pli alia celo, nome havigi al IALA materialon similan — sed multe pli ampleksan — kiel liveris ĝin la Pedagogia Esperanto-Konferenco, aranĝita antaŭ kkelkaj jaroj de la ĝenerala sekretariejo de la Ligo de Nacioj.

Tio kion ni bezonas ne estas deziroj, propagandaj proponoj, pli aŭ malpli erarigaj, taksoj kaj opinioj pri Esperanto, sed

98

nur „faktoj“, kiuj montru la faktan disvastiĝon de Esperanto en la lernejoj de la tuta mondo kaj en la rondoj de l’ instruistoj kaj konstatu rezultojn nepre ne forigeblain, ĉar ili estas pruvitaj per faktoj.

Testoj.

Prof. Bovet ellaboris por la celoj de siaj institucioj testojn, kiujn ni forsendis en ĉiuin landojn. Bedaŭrinde, sed — ĉar ili estas la unua eksperimento en pli granda stilo — kompreneble ilia celo ne tuj estas komprenita de ĉiuj, kiuj ricevis ilin. Pri ĉi tiu situacio ni jam raportis en IPR, Eble kaj verŝajne nova eksperimento sukcesos pli bone. Tamen ni ricevis ankaŭ laŭplane plenigitajn kaj por prof. D-ro Bovet uzeblain testojn. Ili liveris materialon por li, laŭ kiu li, kiel pedagogo, povas tute objektive juĝi pri la pedagogia valoro de Esperanto kaj fari konkludojn pri ĝi.

Li nun intencas, fini ĉi tiun parton de sia laboro. Pri tio ni jam sciigis niajn testo-kunlaborantojn. Tamen ni denove petas ankaŭ ĉi tie, ke ĉiuj kiuj ankoraŭ laboras sub kondiĉoj, kiuj ebligas al ili la uzadon de la testo-formularoj, ke ili sciigu nin tre baldaŭ, ĝis kiu tempo ili povos resendi la materialon, por ke prof. D-ro Bovet povu definitive decidi pri la fino de sia laboro. Ni petas denove la kunlaborantajn gekolegojn, ke ili ne influu la gelernantojn iel ain dum ilia laboro por la testoj, ni denove sciigas, ke nur kompletaj testoj estas utilaj, ke ili devas esti sendataj sen korektoj flanke de la instruistoj. Cetere estas tre dezirinde, ke ĉi tiuj esprimu sian opinion pri la testoj mem kaij pri la de ili faritaj spertoj kaj pri la stato de la koncernaj infanoj.

Statistiko.

A.

La sciigoj lastfoje de la sekretariino oficiale faritaj pri la nombro de J’ esperantistaj instruistoj jam ne plu valoras. Ŝi raportos pri tio tre baldaŭ, Hodiaŭ ni

nur volas sciigi niajn legantojn, ke en niaj manoj ni jam havas „materialon“ pri ekzistado de pli ol 5000 esperantistaj „geinstruistoj“. Ni akcentas la vorton „geinstruistoj“. Ne temas pri „instruantoj” t.e. ne pri personoj, kiuj havante alian profesion ol tiun de profesia instruisto okaze instruas Esperanton en kluboj, kursoj, cirkloj, lernejoj ktp. — Ni kolektas nur la adresojn de profesiaj instruistoj, kiuj estas edukitaj kiel instruistoj en seminarioj aŭ universitatoj, faris instruistan ekzamenon kaj okupas oficialan postenon de profesia instruisto en iu ain ŝtata, provinca, urba aŭ privata lernejo.

Se ni volus akcepti en nian adresaron ankaŭ aliajn — certe tre respektindajn kaj de ni respektatajn — personojn, kiuj instruas Esperanton pro iu ajn kaŭzo, ne estante profesiaj instruistoj, nia tuta sta-

tistiko pri „esperantistaj instruistoj” tute .

ne valorus ion, Ĝi ne estus taŭga, por esti oficiale uzata antaŭ ministerioj ktp., ankaŭ ne por TAGE.

Neniu antaŭ kelkaj jaroj — eĉ ne ni mem — sciis ion pri la nombro de pli o! 5000 esperantistaj instruistoj en 55 landoj. La fiksado de la nombro sur fidinda bazo bezonas multe da laboro. Sel ni havas la nepran konvinkon, ke fakte ĝi povus esti facile pligrandigata, se oni anoncus al ni la ĝis nun ne atingitan mainovajn kaj la novajn adeptojn en nia kolegaro. La propagandistoj, kiuj nuntempe laboras sufiĉe sukcesplene, havas la nepran devon, atentigi ĉiujn geinsrruistojn, por ke ili anoncu sin kiel por Esperanto gajnitajn kolegojn.

Estus ja dezirinde, ke ili instigu i::n ankaŭ, aliĝi al TAGE kaj IPR — sed pro la spertoj faritaj ĝis nun, nj modeste rezignu al tia peto, Ŝajnas fakte, ke la plei simpla penso estas la plej malfacila, alie ĉiu vere konvinkita esperantista ko;ego — ankaŭ sen instigo de aliaj — komprenus la simplan veron, ke neniu ideo en la mondo povas progresi, se ĝiaj anoj ne komprenas la gravecon de organiz-

ado kaj ne agas laŭ tio, kio evidente estas necesa. Ni, iom ŝanĝante vorton konatan, nur volas diri: „Instruisto, kiu lernis nian lingvon sed me aliĝas a! TAGE, estas kiel persono aĉetinta teiefonaparaton kaj forgesinta aboni. Sem ligilo kun la tutmondaj kolegoj, sen fakgazeto, li ne povas interkomuniki. Li plenumis la plej malfacilan kaj multekostan parton de la klopodo kaj forgesis la esencaĵon. Se vi: posedas la lante:non, nun lumigu ĝin.“

B.

Multo, kion ni diris, valoras ankaŭ pri la lernejoj, Estus tre dezirinde, ke minimume ĉiujare unufoje, ĉe la komenco de nova Esperanto-kurso en lernejo, la koncerna kolego, kiu instruas, sciigu nin pri ĉi tiu fakto, tre ekzakte raportante pri la nomo, speco kaj adreso de la koncerna lernejo. Kun bedaŭro nj konstatas ankaŭ hodiaŭ, ke mi ne povas fidi al gazetinformoj pri instruo de Esperanto en lernejoj. Tre ofte ili montriĝis neĝustaj, ne laŭveraj. La raportanto aldonu sian nomon al tiaj sciigoj, por ke ni povu interrilati kun li. Ŝajnas, ke tre ofte pri tiaj aferoj raportas homoj, kiuj tute ne estas kompetentaj raportantoj. Ili eble aŭdis, ke oni deziras enkonduki Esperanton, aŭ ilj mem proponis tion. Deziroj kaj proponoj ankoraŭ ne estas „faktoj“. Tamen ŝajnas, ke nia statistiko, kiu montras 745 lernejojn kun Esperanto en 38 landoj. estas konfidinda; ĝi postrestas kaj ne antaŭiras la faktojn.

Korespondo-Oficejo.

Ĉi tiu entrepreno ja estas nur en komenco-stadio. Ni esperas ke ĝi prosperos. En relative tre mallonga tempo kaij sub nebonaj kondiĉoj (ĉar IPR aperas anko-

“raŭ nur kun por ni tro grandaj paŭzoj!)

anoncis sin jam 88 kolegoj el 20 landoj, nome (ili estas ordigitaj laŭ Ja nombro de l’ partoprenantoj):

Germanujo Rusujo

69

— paĝo 12 de la PDF —

Latvuio Nederlando Svedujo Polujo Aŭstrujo Ĉeĥoslovakujo Anglujo Hispanuio Litovujo Argentinio Belgujo Bulgaruio Ĉinujo Estonujo Finnlando Hindujo Jugoslavio

Estas anoncitaj 52 klasoj aŭ lernejoj el 13 landoj, nome:

Germanujo Rusujo Grekujo Aŭstrujo Svedujo Estonujo Nederlando Belgujo Italujo Jugoslavio Latvuio Litovuio Usono

Jam alvenis plendoj, ke serĉas korespondon gekolegoi, kiuj tute ne sut:ĉe scipovas Esperanton. “Kompreneble certa kvanto de kono de la lingvo esias kondiĉo necesa. Sed oni estu ankaŭ pacienca kaj la spertuloj helpu, eduki kaj instrui la komencantojn, lli, gvidataj de spertulo, ofte tre baldaŭ sukcesas. Multe pli malagrablaj estas la plendoj, ke oni eiuzas la korespondadon inter gelernantoj, por fari politikan propagandon. Koinpreneble ni ne povas kvazaŭ algluigi et:- keton al ĉiu nomo, kiu montru la DOlitikan sentadon de l’ korespondema kolego aŭ lernanto. Sed ni petas ĉiun, kiu volas labori kun kaj por ni, kai

ne mal-

60

helpi la 1Iaboron de nia Korespondo-Oficeio, ke li pripensu la sekvojn de sia agado. Li tre facile povas endanĝerigi; siain korespond

en landoj, kie ekzisias l

ankoraŭ kio similas la „poŝtcenzu-

ron“, se ili ricevas leteroin kun enhavo, kiu estas kontraŭ la reganta politiko de l!” koncerna lando.

Cetere ni tute ne celas tion ĉiu faru tion doni

Korespondo-Oficeio iun ain apog-

sur alia vojo, se li

per 1

ilon por nacia aŭ kontraŭnacia, religia aŭ kontraŭreligia propagando, Ĝi lastcele intencas mur montri la praktikain kaj la idealajn valorojn de Esperanto. Unue estas necese, ke „la ĉaro moviĝu“ en nia Korespondo-Oficejo. Pri venontaj planoj kaj eksperimentoj nj ĝustatempe informos niajn kunlaborantojn kaj faros konkretain proponojn, kiamaniere ĉiu povas eluzi ankaŭ la korespondaĵon internaciajn, por helpi al la tuta Esperanto-movado. Bonvolu sciigi nin, se: vi ne havas korespondantojn aŭ se vi havas sufiĉe da ili. Kai nun tre praktika konsilo: Afranku viain kartojn kaij leteroin sufiĉe ĝuste, por | sitoj ne devu

Ĝeneralaĵoj.

Entute, kvankam mnj h multajn dezirojn, n aferoj de Kunl ŝajne la legantoj de IPR ne povos imag

avus ankoraŭ

90Vas konstat, ke la

lo progresas, Ver-

al si, ke ni jam havas sufiĉe grandan oficeion plenan de diversspecai kartotekoj, de aktoj kun notoj de korespondaĵoi, ke la laboro jam konsumas la tutan forton de sekretariino. Nur, post kiam onj mem estas komencinta tian laboron, kiu celas ordigi la aferoin de unu sola fakorganizacio en Esperantujo, oni vidas, kian «- gantan laboron postulas la laboro por la tuta Esperanto-movado, se ĝi devas funkcii laŭdezire.

Ni estu dankaj al IALA, kiu ebligas al

ni, laborante por ĝiaj esploroi, samtemve

labori por nia kolegaro mem. Ju pli boiie des pli konten tempe solvos niain propraijm demandojn.

ge NI saŭi-

ni servos al ĝi

Etnografian enketon en jan. numero 4 ne forgesu!

Ne pensu, ke ĉiu alia respondos ĝin, tiel ke vi, kiu tion emi ne de- Kleve, kun du ksilografaĵoj. vas! Precipe el romanaj, slavaj kaj baltaj landoj informoj estos tre bon- La bele bindita libro kostas RM 240 plus venaj. S.O. Jansson, Nordiska museet, Stockholm 14.

Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo :

La Hirundlibro

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolff,

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto. peru Brllsseler Str. 94, Germ. Ŭ

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 5.—, jare RM 12.—. Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

RTRRRRRRIINNNNS KO!n, Germ., Briisseler Strasse 94

Por la varbado Por via grupa biblioiĉko mendu plenan jarkolekton d€ IPR 1929)! Prezo: RM 2.00. Administrejo: Karl Krober, Riesa, Weststr. 4, Germ.

— paĝo 13 de la PDF —

“La venonia numero o aperos Ja 1-an de junio.

Universala Esperanto-Asocio

va 7 celasz”

Dispastigi la uzadon de la internacia helplingvo Esperani ; MLA

Plifaciligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj sem dilerenco pri raso, nacieco, religio aŭ lingvo. ;

Krei internaciajn servejn uzeblajn de ĉiuj homoj; kies intelektaj aŭ materiaj Int: j celas

kajero. a siaj membroj fortikan ligilon de

solidareco kaj disvolvigi ĉe ili la komprenon : por fremdaj loj..

La Ĥsocie estas neb rilate al religio, nacieco aŭ politike. donas: ;

Al la membroj: Membrokarton kaj k tekd aĝan Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj, . rantistaj grupoj, gazetoj, organizaĵoj, kun aciigoj pri internaciaj rilatoj ktp.

Al la Membro-Abonantoj: Krom tio la gazeton = pr. internacia ĉeforgano de la Esperantistoj, kun artikoloj literaturaj, sciencaj, | teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado.

Al la Subtenantoj: Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn ĥi ricevas Membro-Abonanto, premion komsistantan el la Esperanto-literaturo.

Ĉiu aliĝinto rajtas presigi senpage korespondan anonceton unufoje en la gazeto „Esperanto“

kaj postulas nur modestan kotizon de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro-

Mbonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro por ; Membro-Subtenanto.

Universala Esperanto-Asocio 1 Tour de l’lle, Gentve (Svislando)

Ĉu vi volas

malantaŭen puŝi nian movadon ?

Ĉu vi volas

haltigi la kreskadon de ‘TAGE?

Ĉu vi volas

malfaciligi la laboron de la administrejo ?

tiam jam komence de la jaro reabonukaj pagu vian

kotizon al la administr-

anto aŭ al via landa agento!

Administrejo: Karl Krŭber, Riesa, Westsrasse 4, Germanl.

Eo“

Ne ĉiu esperantisto povas konsenti kun la enhavo de

La Laborista Esperanfismo de E. Lanti

sed ĉiu devas legi ĝin kaj havi en sia biblioteko por esti informita pri la laborista esperanta movado kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). 40 paĝoj. ‘0.40 germ. mk. afrankite. Mendu, tuj ĉe

R. Lerdiner, Colmstr. 1, Leipzig 0 27, Germanlando .

Petu nian SAT-katalogon.

Preso: Heroldo de Esperanto, Kŭln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

lPEDAGOGIA REVUO)

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-ro 5/6 MAJO/JUNIO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla Sil. 3 Argentina pes. 0I. 2 Aŭstria A 5 Belga belgoj 5 Brazila milr, 5 Bulgara lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka | krom. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark.finl. = 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥfimoj 54 Hispana pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4 Itala =: liroj ital. 15 Japana jen. 1,5

Jugoslava dinaroj 0 Litova lid. 17,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa (kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Saksaj gekolegoj

dankas la bonajn sukcesojn en sia lando krom la faka asocio ankaŭ al la Saksa Ligo, kiu ĉiam kaj ĉie agas por la celo de enkonduko de Esperanto en la lernejojn. Pro tio Saksaj gekolegoj, aliĝu al Saksa Ligo!

Adreso: A. Naumann, Johannes-Allee 12, GroBenhain, Sa. Kotizo kiel grupano gm, 1.20 po jaro.

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En landoj:

Angla: F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sussex.

Aŭstra: Fr. Kurtisch, Sechshauser Str. 71, Wien XIV, poŝtĉekkonto B 72487.

Belga: Prof. Paul Bouts, ĉcole norm. cath., Eirlemont. Poŝtĉekk.118656 Thienen.

Bulgara: Ivan Sarafov, Golemo-

Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Ĉila: Estona: Franca:

Germana: Greka: Hispana: Hungara: Japana: Java:

Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda:

Norvega: Pola:

Rusa; Sveda:

Svisa: U. S. A.-a:

Olomouc-Neredin.

E. Herrera Valen, Clasificator 220, Santiago. Agnes Nii, Postkast 6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer, ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Er- FR sur i kamo uu,

apuolenis, m Kazlu-Ruda.

P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90 544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ermfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo, David R. Metzler, Route 1, Box 389, Fresno, Califor.

INTERNACIA ito“ PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr.:: KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Sekretarieio de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ. Prezidanto de TAGE: G. W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheffield, Anglujo.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Nur volu! de E. Izgur (al nia redakcia programo 11) — Jaietida lingvoteorio kaj mondolingva problemo (al 122) — Sociologia konsidero pri nova lernprogramo sovetia (al 131) — Muziko kai amaso en Sovetio (al 134) — Dua internacia pedagogia kurso de Andreo Ĉe (Arnhem) (al 221) — Sukcesoj de Esperanto en Barnaul (Siberio) (al 221) — El la Esperanto-movado en Sovetio (al 222) — Recenzoj: E. Drezen, Historio de la Mondolingvo; La libervola Help-Servo; Littĉrature enfantine (al 231) — Korektindaĵo (al 24) — Korespondo-oficejo kun aldono.

Voĉoj d€ l’ homaro.

Nur volu!

Hela, mirinda sonĝo — liberiĝo de l proletoj…

Vi volas, laboruloj kaj kamparanoj de ĉiuj landoj, ke fea legendo de l’ ekvarmigita imago kaj sopiranta koro transformiĝu en efektivaĵon?

Vi volas?

Do aŭdu, kion kantas al vi la suno, ŝtonoj, ventoj, ondoj kaj . . . tomboj de l’ plej bonaj pereintaj viaj Kamaradoj:

— U-nu-i-ĝu! Per konkorda fortostreĉo vi forpelos la fatalan fantomon de militoj.

Unuiĝu! Kaj malaperos tutaj urboj kun homojhakpecoj: senmanuloj, senpieduloj, lamuloj, blindigitoj, sennazuloj, senokululoi, surduloj, frenezuloj kaj ceteraj invalidoi-viktimoj de l’ militoj.

— Unuiĝu! Kaj viaj patrinoj ĉesos naski filojn por la nesatigebla buŝego de l’ milito; viaj manoj ĉesos konstrui sub vipoj de viaj superregantoj turmentilojn kaj mortigilojn.

—.Unuiĝu! Kaj neniu devigos vin forĝi katenoin kaj ĉemojn por viaj propraj manoj kaj piedoj; konstrui malliberejojn por vi mem; domojn de malĉasto, kien oni vendas viajn filinojn; punlaborejojn, kie estas turmentigatai viaj infanoj.

— Unuiĝu! Kaj sangoverŝado malaperos.

— Unuiĝu! Kaj la frapanta en viajn pordojn skeleto de l’ Reĝo-Malsato malaperos.

— Unuiĝu! Kaj vi forpelos malsanojn, eĉ maliunecon kaj tro fruan morton.

— paĝo 3 de la PDF —

— Unuiĝu! Kaj la ekzekutistoj, viaj trompitaj fratoj kaj konsciaj krimuloj malaperos pro via volo, samkiel la blindaj elementoj de l’ naturo.

Nur volu! Nur volu! Nur volu!

(E. Izgur, Nur volu! La festo de laboro kaj paco. Unuamaja kanto de ribelo. Eldono dua 1927. Eldona kooperativo de SAT.)

Jafetida lingvofcorio kaj mondolingva problemo. D-ro Kurt Riedel.

Malmultaj scias, ke la lingva genealogia arbo, kiun lingvistoj en la eko de la deknaŭa jarcento plantis, estas tre malfirma, kaj ke la tiel nomitaj leĝoj de sonaj transformiĝoj estas tute necertaj. En superaj lernejoj oni daŭras, instruadi la malnovajn hipotezojn kiel dogmojn. Tial estas bone, ke la lingvisto Nikolaj Jakovleviĉ Marr, membro de la Akademio de Sciencoj de U.S. S. R., eltrovis tute novajn lingvofaktojn kaj starigis modernan teorion.“)

Marr estas laŭpatrine kartvelo; la kartvela apartenas al la kaŭkazaj lingvoj, kiuj kun la baska ĝis nun ne trovis por si lokon en genealogia kaj morfologia sistemoj de la oficiala komparanta lingvoscienco. Estas interese, ke Kartvelio estis nomata pli frue „Iverio“, videble parenca al la vorto „lberio“ (t. e. Pirenea duoninsulo). En sia artikolo „Naturo kaj ecoj de kartvela lingvo“ (aperinta en kartvela ĵurnalo „Iverio“ en Tifliso jam antaŭ kvardek jaroj) Marr konstatis parencon de la kartvela kun „familio“ de la semidaj lingvoj. Poste li eltrovis tutan serion da lingvoj kun aparta postvivinta (relikva) karaktero. „Tiuj ĉi lingvoj povas estis subigitaj sub neniun el la grupoj, starigitaj de la oficiala lingvoscienco, kaj samtempe ili donas tute novan koncepton kiel pri origino de la homa sona lingvo, tiel ankaŭ pri ĝiaj grupiĝoj, internaj interrilatoj de la nun ekzistantaj lingvoj, ilia vera strukturo ktp.“““)

Laŭ hipotezoj de Marr neniam ekzistis iaj ain „unuecaj pralingvoj“, komence ekzistis ne unu „pralingvo“ kaj eĉ me kelkaj „pralingvoj“, sed ĝuste kontraŭe: „komence ekzistis multaj lingvoj, kiuj per interkruciĝo aliformiĝadis, kunfluiĝadis, reciproke glutiĝadis, denove disiĝadis.“

„Montriĝis, ke ĉiuj homaj lingvoj kreskadis kaj kreskas el unu sola antaŭfonto — el kelkaj similaj sonaj kompleksoj; se do ili nun akre diferenciĝas unuj de la aliaj en struktura rilato, ĝi estas nur tial, ke unuj el ili atingis stadion de la aglutineco, la aliaj — stadion de la flektiveco, la triaj restis ĉe illa komenca amorfa (senforma) stadio (radikeco).“ (Laŭ la skizo de Andreev).

Marr nomis lingvojn de relikva tipo jafetidaj, la „hindoeŭropajn“ prometeidaj; laŭlegende Prometeo estis filo de Jafeto, frato de Semo kaj Hamo

“) Rigardu la libron de Marr „Jafetida teorio“, programo de ĝenerala kurso de la lingvoscienco, eldonita ruslingve en Baku, 1928.

”2) Vidu „Revolucio en la lingvoscienco“. Skizo de A. P. Andreev, Sennacieca Asocio Tutmonda, Leipzig 1929. (Biblioteko de Sennaciulo.) Pĝ, 10.

62

En la skizo pri la jafetida teorio pritraktas Andreev ĉefe (vidu ““) la prahistorion de la sona lingvo kaj morfologion kaj semantikon de la sona lingvo laŭ la Marr-a teorio.

Konforme al la moderna ekkono de socia prahistorio kaj al novaj kompleksopsikologiaj teorioj Marr asertas, ke primitivaj homoj ne interkomunikiĝadis per sonoj, sed per gestoj. „Longedaŭra sinjoreco de la mana. parolo — multaj dekoj, se ne centoj da jarmiloj — estis kreadfonto de la pensoj kaj fortikigo de ilia laboro. Ĉe tio, se teknike tie ĉi agis la mano, ideologie dependis de la socio, — sekve finfine de la ekonomia strukturo, kiu estis efektivigata kvankam sen artefaritaj produktiloj, tamen per artefarita eluzo de naturaj objektoj de la ĉirkaŭanta fizika naturo.“ (Laŭvorte laŭ la teksto de Marr).

La unuajn signojn de la sona parolo Marr ligas ne kun ekonomiaj necesoj, sed kun religia kulto, kun magio. Magioj aplikadis tri praartojn: dancojn kantojn kaj muzikon. Danco estas esprimo per movoj, kanto estas espriman per sonoj, muziko estas arto ambaŭspeca. Komence la kantado fariĝis sen vortoj, nur per sonaj kompleksoj elgorĝaj. Tiaj sonkompleksoj, aplikataj ĉe laborprocedoj, ekdisiĝis ĉiam pli kaj pli, „samtempe leviĝante el gorĝo en laringon kaj buŝon“. Multon da tiaj difuzaj sonoj Marr trovis en abĥaza lingvo; ĝia alfabeto konsistas el 78 sonoj, inter ili estas du- aŭ tri-elementaj kompleksoj.

Tute konforme al moderna kompleksa psikologio Marr asertas, ke tiui sonkompleksoj ne estis jam vortoj en nia kompreno, sed „sonaj totemoj“. Kiam homoj ekkonsciis, ke sono, aldonita al objekto aŭ fenomeno, fariĝas sona korespondaĵo, signalo kaj kvazaŭ anstataŭiganto de tiu objekto aŭ fenomeno, tiam estis ekkonsciita la eblo de tia asocio. Tiu konscio naskis la homan sonparolon. Primitivaj homoj opinias tiun asocion tiagrade senpera kaj seninterrompa, ke homo, scianta noman totemon de iu obiekto, besto aŭ homo, jam opinias, havi sub sia potenco tiun obiekton, beston aŭ homon. Unufoje ekkonsciinte la eblon de tia signaliganta uzo de ŝiaj gorĝsonoj, homo ekuzis ilin pli ofte kaj precipe en mallumo, en arbaro, kiam ne estis eble, vidi la aliajn.

Marr diras: „Grandega estis revolucia signifo de tiu momento, kiam la mano kaj la okuloj estis anstataŭigitaj per la aparato, kiu estis plene koncentrita en la kapo en senpera asocio kun la cerbo, en ĝia ĉirkaŭigo kaj rilato kun la buŝo kaj lipoj.“

Famaj scienculoj en la 19-a jarcento opiniis, vidi la esencon de la disvolviĝo ĝenerale en procedo de simpleco al komplikeco — tiel. Beneke, Comte, Spencer —, laŭ modernaj teorioj la evoluado male okazis. Ankaŭ Marr instruas: „Ĉio komplikita, sinteza, faska fariĝadis pli simpla, diferencigita, unuecigita“ (laŭ Andreev).

Andreev citas jenajn vortojn de Marr: „La homaro kreis sian lingvon en procedo de sia laboro, en difinitaj sociaj kondiĉoj, kaj transkreas ĝin ĉe apero de la efektive novaj formoj de vivo, koresponde al la nova en tiuj ĉi kondiĉoj pensado. Evidentiĝas, ke naturaj lingvoj tute ne ekzistas: ĉiuj lingvoj estas artefaritaj de la homaro … La jafetida teorio instruas, ke la homaro ne komencis per unu sola lingvo, sed ke ĝi iris kaj iras de multlingveco al unulingveco de la tuta homaro.“

Marr starigas novan genealogian arbon de lingvoj. Ĉe ties radikaro esta9

65

— paĝo 4 de la PDF —

mana parolo kaj primitiva sona lingvo. Sekvas lingvoj de sinteza tipo (kiel la ĉina), kontraŭe de tiu branĉo kreskas la hamidaj lingvoj, kiuj aperigas aglutinan kaj ankoraŭ pli multe sintezan naturon; krom ili debranĉiĝas la semidaj lingvoj. Kontraŭe de ili sekvas branĉo uralo-altaja, praforime postvivanta en la ĉuvaŝa lingvo (la ĉuvaŝoj loĝadas ĉe Volgo); al la uralo-altaja grupo apartenas turka, hungara-finna kaj mongola lingvofamilioj.

Super la semida branĉo kreskas el la trunko la nunaj jafetidaj lingvoj (la kartvela, baska k.a.); „ili haltis en diversaj ŝtupoj de sia evoluo kun evidenta konservado en si de la postvivintaj formoj de l” antaŭaj epokoj malgraŭ ilia ĝenerala alproksimiĝo al stadio de la hindo-eŭropa strukturo.“ La nuna kronaĵo de la trunko estas la hindo-eŭropaj lingvoj en fleksiva stadio.

Meze de la sinteza kaj fleksiva evolustatoj estas aglutina (algluanta) tipo. „En ĝi forestas finaĵo — la organikaj, nedeŝireblaj partoj de la vortoj, kies ĉeesto karakterizas la flektivajn lingvojn. En ĝi ekzistas apartaj memstaraj vortoj, kiuj, algluiĝante al ĉefaj vortoj de propozicioj, kiel iliaj aldonitaĵoj. montras iliajn interrilatojn en frazoj.“ La algluanta tipo estas bonege konata al la esperantistoj. Ĝin bone scias anoj de turkaj, uralo-altajai, hungarofinnaj, mongolaj lingvofamilioj. Gramatiko de tiaj lingvoj estas »travidebla«: Kvazaŭ en vitra abelujo vi vidas, kiamaniere la vortoj en propozicioj, por plenumi sian gramatikan rolon, kungluiĝas, ne ŝanĝante sian eksteran (sonan) formon, kaj tiamaniere formas kazojn de deklinacioj, diversajn verbajn formojn.“ Ĉiuj lingvoj estas miksitaj, ekzistas neniu, kiu prezentus tute puran tipon.

Eble pli grava ol la nova genealogia arbo de lingvoj estas la teorio Marr-a, laŭ kiu „ĉiuj lingvoj kreskis, disvolviĝis, transpasis en aliajn stadiojn kaj aliajn sistemojn ĉiam kaj ĉie rezultate de la kunkruciĝo“. Sekve. de tio „la sonoj de la homa parolo estas ne fizikaj kaj ankaŭ ne individuaj fenomenoj, sed fenomenoj sociaj, elkreskantaj el la socioj mem, el kiuj elkreskis ĉiuj niaj lingvoj“. Do ĉiuj eŭropaj flektivaj lingvoj rezultis de kunkruciĝo de antikvaj enloĝintoj kun novaj alvenintoj.

Kuraĝe Marr aplikas sian sociologian lingvoteorion ankaŭ je gramatiko. Apero de la pronomoj estas „gravega turna punkto en historio de la lingvoevoluo, komenco de la nova morfologia epoko — antaŭe la aglutina kaj poste la flektiva, kiuj anstataŭis la amorfian (sintezan). „La pronomoj aperas kune kun apero de la koncepto pri la propraĵo“ La verbo aperis post apero de la pronomoj, ĉar konjugacio fariĝis ebla nur en asocio kun la pronomoj. Primitive estis konjunkcioj, adverboj kaj eĉ adjektivoj ankaŭ nomoj. Vortgrupo „hundo kaj koko“ estis primitive esprimata kiel „hundo frato koko“. En moderna kartvela lingvo vorto „da“ signifas ne nur „iratino“ sed ankaŭ „kaj“.

Marr skribas: „Fundamentan forton de la jafetida lingvoscienco konsistigas la semantiko, la instruo pri sencoj de la vortoj.“

Refoje konforme al moderna kompleksa psikologio Marr asertas kontraŭe al laŭtradicia opinio, ke ne asocio de ideoj, sed disasocio de ideoj estas karakteriza trajto de la procedo rilate al perlingva sencevoluado. Ekzemple birdoj primitive estis konceptataj kiel ĉielo aŭ ĝiaj partoj; montriĝis, ke nomoj de birdoj signifas propradire „ĉielo“, „ĉieloj“ kaij nur poste „ĉieletoj”. La sama vorto signifis ankaŭ nuboj, lumigiloj, montoj, kapoj, komencoj, finoj k. s.

64

Adepto de la iafetida teorio diras: Ĝi „faras en la sfero de la lingvistiko la samon, kion faris la marksismo en sfero de la filozofio kaj sociologio: ĝi starigas la lingvosciencon de la idealisma kapo sur la materiajn piedojn.“

El la konkludoj, kiujn Marr faras sur la bazo de sia nova teorio, du estas precipe gravaj: neceso, al ĉiuj lingvoj lasi liberan progreson, ĉar „la normala reciproka influo de ĉiuj lingvoj donas finfine regulan solvon al la plej granda demando de la tuta lingvoscienco — t.e. al la demando pri la sola estonta lingvo de la unuiĝanta homaro.“

Kaj necesas, ke lingvistiko okupiĝas ne nur pri la pasinteco de lingvoj, sed ankaŭ pri la estonteco de la lingvo homara.

Por la skizo pri la jafetida teorio ni esperantistoj ŝuldas dankon al A. P. Andreev. Esperantigo de la ĉefverkoj de Marr estas tre dezirinda.

Sociologia konsidero pri nova lcrnprogramo soveiia.

(Surbaze de Soveta Pedagogia Revuo 1929, n-roj 1—7, kaj de la speciala numero de La Nova Epoko, januara numero 1930.)

D-ro Kurt Riedel, Dresden.

Ĉu opiniante prava la sovetan edukon, ĉu opiniante malprava ĝin, scienc. ula pedagogo nuntempe ne povas ne interesiĝi pri la grandioza eksperimento en Sovetio — el sociologia vidpunkto.

En ĉiuj ŝtatoj lernejaro estis kaj estas afero politika — diferencoj ekzistas tiurilate nur laŭgrade — sed ne ĉie pedagogio kaj politiko estas tiel konscie miksataj kiel en Sovetio nuna. IPR ne estas forumo, kie oni parolas pro aŭ kontraŭ iu ain politika sistemo, sed organo scienca, en kiu sen kolero kaj fervoro pedagogiaj teorioj kaj faroj estas pritraktataj. La lernejaroj naciaj estas tre diversaj laŭ stato de ĝenerala kulturo; sed la pedagogio kiel scienco estas principe ĉie la sama. Je postulato de aŭtonomia pedagogio diferencas Internacia Pedagogia Revuo kaj Sennacieca Pedagogia Revuo.“)

Jen mi skizos rilatojn inter lerneja kaj ĝenerala soveta politiko kaj inter lernejo kaj ekonomio en Sovetio, fine la kontraŭreligian edukon en soveta lernejo. :

La unua paragrafo de la projektata statuto de la Unueca Soveta Laborlernejo tekstas: „La Soveta Lernejo celas eduki la kreskantan generacion en komunista spirito kaj prepari el ĝi aktivajn partoprenantojn en socialisma konstruado kaj klasa batalado de 1” tutmonda proletaro.“)

Tiu celo estas pure politika, tute ne-pedagogia. Nun estas demandende, ĉu burĝaj lernejoleĝoj dekretas la celon lernejan ne ankaŭ pure politike. Enhavo celparagrafa en germanaj lernejoleĝoj el la 19-a jarcento estis tipe jena: La popollernejo havas la taskon, donaci al la junularo per instruo, ekzerco kaj eduko la fundamentojn de morala-religia formiĝo kaj konoin kaj scipovojn, bezonatajn en la praktika vivo.

X) Pro tio estus tute vane, se mi volus respondi al M. Boubou, kiu nomas mian pedagogian pensmanieron „maldekstre burĝeca“ (Sennacieca Pedagogia Revuo, 1-a kajero, Marto 1930, pĝ. 28).

1) La Nova Epoko, Novembro 1929, pĝ. 37.

65

— paĝo 5 de la PDF —

(Nepolitika, sed pedagogia estas la enhavo de la celparagraĵo de la saksa leĝo de la jaro 1919: „La popollernejo havas la taskon, akceli la evoluon de ! infanaro per laŭplana ekzercado de korpaj kaj spiritaj fortoj sence de morala vivado, kaj edukadi ĝin por sindona devoplenumigo serve de la tuta socio.“)

Ĉefe diverseco inter burĝa kaj soveta dekretoj pri la celo de la lernejo estas la fakto, ke burĝaj leĝoj esprimas kaŝe politikan tendencon, ia soveta teksto malkaŝe.

Estas sociologie kompreneble, ke dum la epoko de proletara diktetoreco la ŝtata potenco uzas lernejon kiel ilon por sia granda celo. Nur en stato de relativa ekvilibro socia estas la ebla, realigi idealon de laŭpedagogia lernejaro. Pura pedagogio estas nepolitika; sed laŭpedagogia lernejo estas nur ebla je certaj kondiĉoj politikaj.

Sendube tre prosperas la lernejaro sovetia kompare al la stato en la cara Ruslando. Pro tio la sovetia lernejaro interesegas nin. La soveta lernejo estas parto de grandskala sistemo amaskleriga en Sovetio. Krom ia lernejo efikas laŭcele; senliverec-likvida punkto, universitato, teatro, biblioteko ktp.

Laŭ artikolo de profesoro A.P. Pinkeviĉ pri „La fundamentaj bazoj de l’ soveta pedagogio“?) la principoj de la tuta sistemo amaskleriga estas jenaj: Materialismo, dialekto, revolucia aktiveco, internaciismo (en soveta senco), sociutila laboro, politeknika karaktero, kunigo de instruo kaj produktiva laboro, komunisma moralo. Laŭ Pinkeviĉ tiuj traitoj signifas esencon de „marksisma pedagogio“.

Materialisma oni nomas tian klerigon pro ĝia kontraŭreligia tendenco. Dialekta oni nomas ĝin pro la tendenco, „instrui la homojn, vidi objektojn kaj fenomenojn dum ilia movado, dum ilia ŝanĝado, kun iliaj internaj antagonismoj“). Internaciisma nomiĝas la soveta lernejo, ĉar „la civitano de USSR devas sin senti civitano de sia lando, defendanto kaj batalanto por la unua een la mondo ŝtato de l’ proletardiktatoreco“ (Pinkeviĉ). “Revolucie aktiva nomiĝas la sovetia lernejo, ĉar „unu el la ĉefaj ĝiaj gvidideoj estas tiu pri edukado kai instruado per ago, per laboro, dum procedo de viva laboro“. Sociutila laboro estas karaktera traito de la soveta lernejo, ĉar la lernantoj devas aktive partopreni komunan laboron de loĝantaro, ekz. sovetreelekton, pligrandigon de rikolto, plibonigon de higienaj kondiĉoj, likvidon de analfabeteco. Politekniko estas karaktera traito de la soveta lernejo, ĉar el ĝi devas eliri „homo klerigita diversflanke, ne nur teorie, sed ankaŭ scianta la ĉefajn branĉojn de produktado kaj scipovante fizike labori en iuj el ĉi tiuj branĉoj“. (Kontraŭe de kutima monoteknika preparado.) El la nomitaj postuloj stariĝas metoda tasko antaŭ geinstruistaro sovetia, nome kunigi instruadon kun produktiva laboro. (Vere grava problemo!) „La kreo de komunista ideologio, komunisma moralo sendube devas esti la rezulto de ĉiuj kaj ĉiuspecaj pedagogiefikoj.“

La idealan esencon de la soveta lernejo Krupskaja priskribas jene: Lern- ‘ ejo estiĝu infana organizaĵo, „kiu estas ligita per komunaj travivaĵoj, per komunaj aspiroj, kie la infanaro sin sentas kiel kamaradoj, kie ili neniun

? La Nova Epoko, Januaro 1930, pĝ. 92. 66

timas, nenion faras pro formo, kie ili sin sentas aktivaj membroj de soveta reĝimo, batalantaj kune kun plenaĝuloj por pli bona vivo“).

Antaŭ sovetia registaro nuntempe staras la neceso, „kunkreskigi lernejon kun 5-jara plano de socialisma evoluado“. La vivo vokas al giganta tasko. La metoda postulo al la instruistaro en Sovetio estas tre malfacila. Instruistaro sovetia samtempe devas plialtigi sian kvalifikon pedagogan kaj res organizi la lernejon.

Ĝis nun oni solvis multajn problemojn per kruda empira vojo kaj — iufoje „nur per kabineta konjekto““. Evidentiĝis, ke necesas, krei tian lernprogramon, kiu „senprokraste akiros varmajn adeptojn kaj defendantojn en plimulto de l’ instruistaro“).

Laŭ nova projekto dum la „tria jaro“ de kvariara kurso de la unuagrada lernejo, kiun infanoj vizitadas dum la 9.—12. vivjaroi, estu prilaborataj jenaj kompleksaj temoj ĉefaj: I. Vilaĝo, II. Vilaĝo kaj urbo, III. Vintraj kaj printempaj revoluciaj datrevenoj kaj festoj; dum la „kvara jaro“: I. La lukto de laboruloj en cara Rusio kaj Oktobra revolucio, II. USSR kaj kreado de socialismo.

Karaktero de la nova projekto estas akomodo de klerigado al postuloj de ekonomia rekonstruo. Alia ĝia karaktero estas bona kunligo de la propra medio kun la malproksima mondo. La subtemoj montras detale la akomodon: Rikolto kaj prilaboro de agrikulturaj produktoj; la vilaĝo kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj; soveta potenco en la vilaĝo; laboro en la vilaĝo vintre; provincaj industriaj okupoj; la vivo de vilaĝo kaj partoprenado de infanoj en plibonigo de la vivkondiĉoj: tiuj subtemoj apartenas al la kompleksa ĉeftemo „la vilaĝo“.

Jen la subtemoj al la ĉeftemo „USSR kaj kreado de socialismo“ dum kvara lernjaro: USSR kiel unio de nacioj; agrikulturo en USSR; industrio en USSR; la superaj organoj de soveta potenco; USSR kaj kapitalistaj ŝtatoj.

Dum la prilaboro de ĉiuj subtemoj de la kompleksa temo „La vilaĝo“ devas esti solvataj jenaj taskoj:

1. „Kompreni fundamentajn interrilatojn de la vivo: a) kiel dependas plibonigo de kampar-mastrumado de ĝia pligrandigo, maŝinigado kaj kolektivigo; b) kiel dependas evoluo de agronomio kaj hejmindustrio de naturaj kondiĉoj kaj de helpo socia kaj ŝtata; c) kiel dependas vivkondiĉoj vilaĝaj de agronomia tekniko.

2. Difini kelkajn plej esencajn mankojn de vilaĝa vivo kaj iliain kaŭzojn.

3. Kompreni kiel komunista partio kaj soveta registaro penas, restarigi kampar-mastrumon, fari la vivon de vilaĝo sata kaj sana, klera, hela, kaj kion oni proponas, fari por tio.

4. Laŭeble fortigi kune kun vilaĝaj laborantoj la principojn de nova, pli bona vivo.“

Jam en dua lernjaro (speciale dum printempa periodo) komenciĝas konatiĝo kun maŝinigado de agronomio, sed nur per perceptado de tio, kio okazas ĉirkaŭe. En tria lernjaro la infanoj provas klarigi konatajn faktojn kaj evi-

dentigi ilian reciprokan kialon.

3) Soveta pedagogia revuo, Septembro 1929, pĝ. 2. 3) Samloke pĝ. 4. 5) Samloke pĝ. 6.

67

— paĝo 6 de la PDF —

Sociutila laboro en tria lernjaro (do de dekunu-iaraj infanoj) celas, pligrandigi prisociajn konojn, komprenigi novan sociordon. Lernantoj ekkomprenu sociajn oficejojn kaj organizaĵojn de vilaĝo, ties farotaĵojn, parolas kun reprezentantoj de vilaĝ-soveto, de kooperacio, propagandas (laŭeble) novajn formojn de la vivo, komunikante al plenaĝa loĝantaro la sciojn, kiujn ili ricevis en la lernejo.

„En multaj lernejoj oni bone gvidas la laboron por sanigado de loĝantaro (vastigado de scioj pere de „anguloj de lernantoj’ en vilaĝaj kluboj, organizado de hejmaj kuracilaroj, helpo por flegado de malgrandaj infanoj, lukto por higieno de korpo kaj loĝejo, lukto kontraŭ parazitaj insektoj — pedikoj, cimoj, blatoj, — zorgado pri bona stato de putoj ktp.), por klerigo de loĝantaro pere de vilaĝa legejo (disvastigo de ĵurnaloj, libretoj, afiŝoj), por helpo al laboro de vilaĝa soveto kaj kooperacio (skribado de invitiloi, anoncoj).“

Historiaj paraleloj al la lerneja reformo soveta estas la pedagogia plano de Isaak Iselin („Projekto de civitano pri plibonigo de la publika eduko en komercurbo respublika“, Basel 1779) kaj de amaskleriga plano de Heinrich Pestalozzi en „Lienhard und Gertrud“ (1781-1787). Sociologia komparo inter la lernejreformoj soveta kaj fruburĝa estus multinstrua.

Kontraŭreligia edukado en Sovetio estas necesa parto de kultura progreso, ĉar „religiaj servantoj semas malklerecon kaj malkulturecon, deflankigas la atenton de laboruloj for de la lukto por pli bona vivo sur la tero“).

La naŭa paragrafo de la „Projektata statuto de la Unueca Soveta Laborlernejo“ tekstas: „La instruado de iu ajn religia doktrino, plenumado de iu ain religiaj ceremonioj kaj ĉiuj aliaj formoj de religia influo je la kreskanta generacio estas malpermesataj en la lernejo. Per tuta sia laboro la lernejo devas eduki materialisman mondkomprenon, tute liberan de iuj ain elementoj de superstiĉo kaj religieco, kaj aktive batali kontraŭ religiaj influoj kaj sentoj, en kiu ajn formoj ili aperas.“

Konsekvence, eble tro konsekvence? la soveta registaro kontraŭbatalas religion kiel danĝeran restaĵon de malnova vivmaniero krom alkoholismo, malsanitareco, diboĉado ktp.

„Evidente, ke pedagogiaj kolektivoj en procedo de tiu ĉi laboro havos konfliktojn kun apartaj familioj de gelernantoj. En neniu okazo la lernejo devas pro bonnaibaraj rilatoj al la gepatroj de la gelernantoj fuŝi sian kon- ‘zaŭreligian laboron. La lernejo devas helpi, sin bazante sur la sovetaj leĝo: persekutadon de ĉiuj okazoj de kontraŭleĝa premo flanke de la religio je la gelernantoj kaj samtempe obstine disvastigi sendiecon per sia pedagogia propagando, konsultado kaj kultur-kleriga laboro meze de la gepatroj de la lernantoj kaj meze de la tuta ĉirkaŭa loĝantaro.“”)

Antireligia propagando estas enkondukata en kursojn biologian, fizikan. kemian, geografian, socisciencan. „Sed ĉi tio ne sufiĉas. La instruisto de ĉiu lernobjekto devas subordi prilaboron de la antireligia materialo al la tundamenta tasko de la kontraŭreligia laboro, — al la tasko de klasbatalo en kondiĉoj de la kultura revolucio kaj socialisma konstruado.“

Laŭ sociologiaj kaj psikologiaj faktoj estas supozeble, ke post tia rigora

9) Soveta pedagogia revuo, Septembro 1929, pĝ. 12.

S ) Soveta pedagogia revuo, speciala kajero „Religio kaj lernejo“ 1929, D£. 4.

68

batalo sekvos spirita reakcio, ĉar homa animo soifas al iluzioj, kiuj povas vuali krudan realon. Alie opinias sovetia potencularo: „La homo aliigas sian naturon en procedo de la laboro, en procedo de influo je la medio. Firmigo de la „sendieca“ mondkoncepto estas ebla nur ĉe ekzisto de tiaj labormetodoj de la lernejo, kiam aliiĝo de la homa naturo okazos en procedo de aktiva partopreno de la infano en la komuna laboro.“ La problemo de tia aliiĝo estas ligita kun la tuta organizo de la kleriga laboro, „transformanta la scion en la konvinkon“.

La ĉefa komitato por socia eduko ne malatentas emocian flankon de la kontraŭreligia klerigo. El ĝia metodika letero mi citas: „En fako de la kontraŭreligia laboro ekskluzivan signifon necesas doni al emocia elemento. Konforma belarta enformigo de la kontraŭreligia batalo emocie firmigas antireligian mondkoncepton ĉe la infanoj, vekas koncernajn sentojn kontraŭ la religio, kiel faktoro de la klasbatalo, kaj por la sendieco, kiel unu el moviloj de la nova vivo. Tial grandan signifon ni donas al problemo de belarta enformigo de kontraŭreligiaj vesper- kaj matenfestoj en la lerneio, al emociabunda klub-rondeta laboro ktp.“

Tempo estonta montros, ĉu la rusa popolo estas povinta, transsaltegi multain ŝtupojn de kultura evoluado.

Muziko kaj amaso en Sovetio. Rudi Wappler, Dresden.

La tuta muzika vivo en Sovetio plene respegulas la novan pensmanieron de tiu lando. Verŝajne la tutan artan vivon, sed precipe la muzikon, oni nur povas kompreni, se oni vidas antaŭ si grandegan edukan taskon. Tion klarigu kelkaj vortoj.

Rusa muziko estas juna en sia monda signifo. Kvankam nomoj kiel Tschaikowskii, Mussorgskii, Rimskij-Korsakow k.a. estas konataj en la tuta mondo, tamen la rusa muziko treege batalis pro sia ekzisto. Car ĝis antaŭ nelonge mankis al ĝi firma kultura fundamento, kaj tre ofte plej altvaloraj fortoj trovis nur malgrandan rondon da interesuloj. Aliflanke ekz. la muziklerneioj estis fermitaj al multaj studemuloj el la popolo. Ĉambra muziko kaj simfonioj havis nur „sian“ publikon, kaj tial tre ofte financajn deficitojn. Pasiva amaso preskaŭ ne partoprenis altvaloran artan muzikon, kiel ĝin reprezentas opero, simfonio kaj ĉambra muziko.

Tio ŝanĝiĝis radikale depost la revolucio. Pordoj antaŭe malfermaj nur al profesiaj muzikistoj kaj malgranda rondo da diletantoj, estas malfermitaj por ĉiuj. Antaŭ la nova reĝimo ekstaris la tasko, kaj satigi kultirrajn malsatojn kaj veki el senintereso al tiu malsato. La tuta artokulturo ricevis nun grandan celon en Sovetio. Jen la eduka tasko, ĉar oni celas certan idealon, kio efektiviĝas en socia vivo. La muziko ne estu nur objekto de distro kaj estetika amuzigo por aparta rondo, sed ĝi estu efikafaktoro deproleta kulturo, aŭ kiel Lenin diras „socia organizanto, kiu kunigas sentadon, pensadon kaj volon de la amasoj“. Pli bone oni ne povas ekkoai la socian efikon de ĉiu muzikado.

Dum jardeko oni solvis la problemon. Montriĝas, ke eduka problemo en

69

— paĝo 7 de la PDF —

Sovetio unuavice estas organiza-politika problemo. Do ekaperas nun ia ŝajne simpla, sed granda postulo: Popularigu la artan muzikon inter la amasoj! Oni volas unuflanke plej eble vaste aktivigi muzike la amasojn, kaj aliflanke plej eble altigi la nivelon de la aŭskultantaj amasoj. Ekzistas ankoraŭ rondoj de personoj, kiuj celas nur la plej eble altan staton de la rusa muziko ĝenerale, sed tiu tasko ne estas ĉefa, ĝi estas nur necesa por plikvalifikado kaj kultura kunligo kun la okcidenta Eŭropo.

Karakterizaj por la eduka signifo de la problemo estas la ŝtataj institucioj, kiuj plenumu la supre cititan taskon. lIli kunigu plej altan ĝeneralan laborkapablon kun tiu tasko de popularigo. Ekzistas por ĉiuj laboroj de la artokulturo aparta oficejo, la „Cefa oficejo por arto“. En Februaro 1918 jam fondiĝis per dekreto de la komitato de popolkomisaroj la ŝtata akcia koncertkompanio „Soveta Filharmonio“ (Sofil). Nur ĝi raitas inviti fremdajn muzikistojn. Ĝia plej grava laboro nun estas, okazigi koncertojn por la organizita laboristaro, t. s. por tuta anaro de fabriko aŭ de laborista sindikato. La ŝtato kreis kaj subvencias muziksciencajn instituciojn. lliaj sekcioj por esplorado de popolaj instrumentoj kaj por esplorado de muziko kiel socia faktoro akcentas la novan edukan flankon. Oni serĉas rilatojn inter muzika sfero kaj socia vivo, kaj oni nature tre favoras la studadon de tiu problemo, kiu signifas unuan paŝon al kreo de marksisma muzikoscienco. Tie ĉi ne povas esti forlasata la „muzika sektoro“ de la ŝtata eldonejo, kiu nuntempe estas unu el la plej grandaj, profitdonaj tiaj en la mondo. Inter aliaj unu el gravaj laboroj nun estas la eldono de muzika literaturo por la amasoj. Muziko por amasoj ne signifu malpli alta valoro. Oni kontentigas dezirojn de laboristaj muziksocietoj per muzikaĵoj, kiuj estas kompreneblaj kaj prezenteblaj por ili, oni tie atentas precipe muzikon, kiu kaŭzas facilajn kaj rapidajn reagojn. Por pliekonomiigi la preparadon de muzikistoj ĉiuspecaj, oni tipigis la muziklernejaron, kaj ekzistas nun elementaj, mezaj lernejoj, muzikpedagogejoj kaj altlernejoj. La problemo estas la preparado de muzikpedagogo. Li ne estu fakulo, kiu majstras iun instrumenton aŭ la kantadon, sed li uzu sufiĉe bone kelkajn, precipe popolinstrumentojn.

Tio estis pli malpli la ŝtata flanko de la laboro, certe eduka, ĉar soveta ŝtato celas novan homon kun nova proleta kulturo. Ke la komencinta laboro jam sukcesis, pruvas faktoj. En Sovetunio ekzistas pli ol 4000 grandaj laboristaj kluboj kaj ĉirkaŭ 35000 tiel nomataj „Ruĝanguloj“, kiuj preskaŭ ĉiusemajne aranĝas koncerton. “Ekzemple en Moskvo okazas pomonate minimume 500 klubkoncertoj krom la publikaj. En kelkaj provincurboj ekzistas konstantaj laboristaj operteatroj, kies ĉiuj anoj estas nur laboristoj preparitaj en muzikrondoj. Oni jam prezentis „Carmen“, „Eugen Onegin“, „Boris Godunow“ kaj aliajn operojn. La unuopaj sindikatoj havas proprajn orkestrojn simfoniajn el siaj membroj. Moskva sindikataro per sia kultursekcio aranĝas ĉiun sabaton kaj dimanĉon senkostajn koncertojn por laboristoj. Tre fame konata estas „Persimfans“, unua simfonia orkestro sen direktanto. Aktivaj diletantoj kaj societoj por la propagandlaboro verŝajne nuntempe plej efikas. Pli kaj pli oni ankaŭ penadas disvastigi la popolinstrumentojn, kaj jam formiĝis kelkaj akordion-orkestroj. Por ili kaj por ĉiuj diletantaj societoj la p pomare de la ŝtata eldonejo eldonas malkarajn prilaboraĵojn de bona

ziko.

Zorgeme oni nun reviziis la repertuaron de blov- kaj filmmuziko, ĉiam

70

TN er

estas granda disputo pri taŭgaj radioprogramoj. Oni ne forgesis la kamparanojn. La plej bonaj orkestroj kaj ĉambro-muziksocietoj koncertas antaŭ ili. En la komenco tie ĉi oni precipe atentas la popolkantojn. Etnografia literaturo, ankaŭ de malgrandaj nacioj, estas prilaborata en muziksciencaj institutoj kaj

en la „muziksektoro“.

Ne mankas en Sovetio necesaj konkuradoj ankaŭ sur muzika kampo. Fine estas rimarkinde, ke nun publiko ankaŭ vere partoprenas fekundan kritikon per demandfolioj kaj komisionoj el publikaj organizaĵoj kaj gazetaro,

Atingitan rezulton bone esprimas VOKS:

La muzika eduko de la amasoj en Sovetio jam ne plu estas utopio, sed praktika laboro por multaj jaroj kaj la ĉefa agado de mil muzikaj sociaj komunoj kun la parolo: La arto al la laboristoj! — kaj: La lastaj jaroj donis evidentan instruon al ĉiuj, kiuj ne kredis je la arta potenco de laboristaj kaj

kamparanaj amasoj.

Dua Iniernacia Pedagogia Kurso de Andreo Ĉe Arnhem (Nederlando), 17-29. Julio.

La dua internacia pedagogia kurso de Esperanto sub la gvidado de pastro Andreo Ĉe estos aranĝata de la urbestraro de Arnhem, la fame konata belega ĝardenurbo de Nederlando, apud la Rejno.

La kurso daŭros dum la 1729-a de Julio 1930, en 11 labortagoj, kun po 4 lernhoroj ĉiutage, sen uzo de nacia lingvo, sem lernolibroj kaj hejma laborado kaj kapabligos al facila konversacio en Esperanto pri ĉiutagaj aferoj.

La ĉefa celo de la kurso estos prepari Esperanto-instruantojn kaj diskonigi la sukcesplenan instrumetodon de Andreo Ce.

Ĉiu kursano ricevos de la urbestraro de Arnhem ateston pri la partopreno.

Dank” al malavara subteno de la urbestraro de Arnhem la kursanoj povos ĝui la jenajn favorojn:

1. 15 (dek-kvin) eksterlandaj gekursanojestos gastoj de la urbo Arnhem, lio signifas, ke ili ricevos la loĝon kaj manĝon senpage dum la tuta kurso.

2. 60 personoj povos ricevi favor-

ajn lokojn tiel, ke ili devos pagi por unu tago 4.— aŭ 5.— svisajn frankojn por kompleta pensiono.

La kursanoj, kiuj ĝuas favoron, loĝos en la belega Oolgaardt-domo, speciale fondita por konferencoj kaj kursoj. La domo kuŝas sur la alta bordo de la Rejno kaj donas grandiozan vidaĵon ĝis trans la germanaj landlimoj, Por la komforto de la gastoj la domo enhavas belajn legsalonojn, fluantan akvon, banejon kaj duŝejojn kaj malluman ĉambreton por foto-laboroj.

En la favoraj lokoj la dormejoj estas komunaj.

Por personoj, kiuj ne deziras favoran lokon, la kursestraro luas privatain pensionojn je la prezo de 6.— sv. frankoj tage aŭ pli.

La kurslecionoj okazos matene. Dum la posttagmezoj kaj vesperoj oni aranĝos ekskursojn tra la ĉirkaŭaĵo de Arnhem, la plej bela regiono de Nederlando, kune kun la loka kaj regiona Esperantistaro. Krom tio okazos ekskursoj al la plej gravaj vidindaĵoj de Nederlando (Amsterdam, Hago, Utrecht, insulo Marken, sekigaj laboroj de la Suda Maro ktp.).

Zi

— paĝo 8 de la PDF —

Partopreno en la ekskursoj estos laŭvola.

La kurso komenciĝos la 17-an de Julio matene je la 9-a horo en la urba knabina reallernejo kaj finiĝos la 29-an de Julio vespere per ĝardena festo.

Kursanoj, kiuj partoprenos la Universalan Kongreson en Oxford, povos forveturi el Arnhem la 30-an de Julio frumatene al Hago, dum la tago rigardi la vidindaĵojn de Hago, de tie posttagmeze forveturi al Rotterdam kaj vespere per ŝipo al Angluio, kun la karavanoj.

En la kurso partopreni povas ĉiunaciaj profesiaj geinstruistoj, kiuj aŭ ankoraŭ ne scias Esperanton, aŭ jam scias ĝin, kaj krome personoj, kinjokupas sinperinstruadodeEsperanto.

La kurskotizo estas 5 guldenoj, sendotaj kune kun la aliĝo al la kursdirekcio sub la adreso: S-ino Julia Isbriicker, Hago, Oostduinlaan 32. (Poŝtĉeka konto: Hago, 10866, J.R. G. Isbriicker.)

Aliĝante oni bonvolu komuniki la nomon, precizan titolon, adreson, deziron pri favora loko, ĉu jam esperantisto aŭ ne, precizan tempon de la alveno,

Limtempo por la aliĝo: la 1-a de Julio.

Estas konsilinde aliĝi kiel eble plej baldaŭ, ĉar la favoraj lokoj estos disdonataj al la frue aliĝintaj kursanoj.

Dum la 16-a de Julio funkcios akceptejo en la stacidomo de Arnhem.

Ni insiste petas, ke la esperantistaro bonvolu urĝe kaj vaste diskonigi la suprajn informojn al la geinstruistaro de sia lando, speciale per artikoloj en la instruistaj fakaj gazetoj.

Hago, la 25-an de Aprilo 1930.

– La Organiza Komitato de la Dua Internacia Pedagogia Kurso de Esp.: Julia Isbriicker, Oostduinlaan 32.

Tio

sukcesoj de Esperanto en Barnaul.

Penso pri ebla utilo al ceteraj esperantistoj, koni pri niaj sukcesoj, igis min verki la artikolon. Barnaul, urbeto en Sibirio, havas 112 ge-SAT- anojn kaj 70 SEU-anoin, Ne multaj urbegoj en tutmondo havas saman nomaron, 3—4, ne pli. Post la unua de majo en ĉiuj lernejoj de Barnaul estas decidita deviga instruado de Esperanto. Jes! Antaŭ miaj okuloj mi vidas oficialan paperon, parton el kiu mi nun tradukas. J

„En multaj lernejoj de socia kaj metia klerigado ekzistas Esperantorondetoj, en kKkiuj partoprenas ne granda parto da lernantaro, aplikanta la lingvon por internacia edukado kaj kultura interlaborado kun eksterlando. Dum ne longa daŭro de sia agado la rondetoj atingis pozitivajn rezultojn je internaciaj interligo kaj edukado inter gelernantaro pri kiuj atestas la granda korespondado, organizo de ekspozicio“…

La dokumento mencias multajn atingaĵojn, kaj daŭrigas: „Nei utilecon kaj gravecon de Esperanto ie nuna stato de kultura movado neniu povas kaj oni devas ĉiumaniere subteni la movadon.“ Por la esperantistoj, ĉu tio ĉi ne estas plej longe atendata konfeso? Plue la dokumento mencias manierojn de rondeta laboro kaj agado, kiu ne estas same racia kaj utildona kiel per leciona instruado. Mi daŭrigas la citojn:

„Opiniante, ke la stato ne povas daŭrigi, Barnaula fako de popola klerigo al ĉiuj lernejestroj rekomendas: En tiuj lernejoj, kie jam ekzistas Esperanto-rondetoj, enprogramigi ilian lernadon je kutimaj lernhoroj, aŭ ĉiuj aŭ kelkaj klasoj, zorgante pri tio, ke ĉiuj emaj lerni Esperanton havu la eblon. La monrimedoj devas esti prenataj el la specialaj mono-sumoj.

i

E» AA ARI

pt

,

Ni proponas ĝis 15-a de majo fari postulojn je instruistoj kaj sendi viajn opiniojn. Dum kunsido de ĉiuj lerneiestroj (16. 4.) la demando estis pozitive subtenita de ĉiuj lernejestroj. De la 15. 5. la decido jam devas esti efektivigita“ Estro de popolkleriga fako Barnaula estas k-ino Neĉaeva.

Kion oni povas aldoni al la dokumento? Nenion krom tio, ke iam en multaj lernejoj ankoraŭ ĝis la 15.5. la decido jam efektiviĝis kaj Esperanto estas instruata kiel deviga lernobjekto. Salutu kaj danku, tutmondaj gekolegoj, helpu al ni, transformi Barnaulon je la unua Esperanta urbo. Montru ke vi ne estos trankvilemaj al niaj sukcesoj. Barnaul ja havas 85 000 loĝantojn, kaj la finkonstruita Turkestan—Sibiria fervojo aldonas al ĝi plian gravecon. Sendube la urba loĝantaro baldaŭ duobliĝos.

Jen mi citas alian dokumenton, 4-a tutdistrikta konferenco de M.O.1I.R. (Intern. Ruĝa Helpo) decidis unuanime „rekomendi al ĉiu aktivulo de Internacia Ruĝa Helpo, lerni Esperanton, apliki, eluzi ĝin por internacia interligo kaj helpo al suferintaj revoluciuloj“. Ankaŭ tie ĉi ni sukcesas, jam

” kelkfoje estis ricevitaj leteroj el eks-

terlando al la I. R. H.-komitato de gravaj organizaĵoj, unu eĉ subskribita de la edzino de revoluciulo Maks Helz. Ricevitaj el eksterlando leteroj estas presataj skribmaŝine kaj dissendataj al multaj ĉeloj kaj organizaĵoj.

Fine mi citas distriktan ĵurnalon „Krasnij Altaj“ („Ruĝa Altajo“), kiu, tute akirita por Esperanto, presas jam 15-an lecionon de Esperanto, multegajn leterojn, artikolojn ktp. Unuamaia numero de la ĵurnalo estis ĝis duono plenigita per esperantaĵoj, unu letero eĉ estis kliŝita. Dum antaŭaj jaroj ni havis kaŭzojn, por plendi pri neatento kai nefavoro de

niaj sociaj organizaĵoj, nun ni vidas alion.

Gratulu k-don Goldfelder, kiu estas ĉefa „kulpulo“ de la sukcesoj. Ekinterrilatu kun ni:

Sovetio Sibirio Barnaul „Dom

Soiuzov“ Esperanto. N. Ŝĉegolev. El la Esperanto-movado en $ovetio.

(Informoj laŭ Bulteno de Centra Komitato de Sovetrespublika Esperantista Unio CK SEU.)

En septembro 1929 SEU nombris 4523 aktivajn membrojn, El ili 908 estis abonantoj al la ruslingva „Internacia Lingvo“. Oni varbis 895 membroin-amikojn, La varboplano por tiu jaro postulis 5000 aktivain membrojn. CK SEU mem prijuĝas sian staton: „Ni multe kaj bone sukcesis en la plenumado de nia varboplano, sed ni ne. sufiĉe atentis la taskoin pri plialtigo de la kvalifikado kaj pri la amasigo de nia SEU.“ Por la jaro 1930 la varboplano celas 8000 aktivajn membrojn-amikojn, CK SEU konstatas, ke SEU prezentas la plej fortan kaj la plej multenombran el ĉiuj land-organizaĵoj esperantistaj, ĉu laboristai, ĉu neŭtralaj. Finance ĝi estas potenca. Oni treege akcentas, ke tiu bona stato nur eblas per ĉiama unueco!

Interesas certe la rimedoj por atingi la celon:

Estis presitaj por la vintra laboro 1929/30 en la eldono de CK SEU 30000 esperantaj lernolibroj kaj 20000 vortaroj. Estis presitaj ankaŭ la metodikaj helpiloj — la libro de Incertov, detale instrukcianta pri la laboro de SEU-ĉeloj, la libro de Ŝaber kaj Sneĵko pri apliko de Esperanto en internacia korespondado. Oni eldonis novmetodain lego- kaj lernolibron.

Konkurado inter grupoj kun la celo de plejeble rezultplena laboro apartenas en Sovetio al socia devo. Depost septembro

75

— paĝo 9 de la PDF —

1929 tiu nova laboro tre kreskis, kaj ĉiu bulteno raportas sur apartaj paĝoj pri la stato de la „socialisma konkurado“. SEU donas kelkain indikojn: laŭ la celo de SEU (utiligo de Esperanto por bezonoj de la klaso laborista kaj nur duavice disvastigo de Esperanto) oni fiksu ne nur varbotaskojn (duobligi la membraron, aŭ atingi iun precizan kvanton da membroj en la distrikto, kreskigi la laboristan kernon en la organizaĵo ĝis certa procento), sed ankaŭ la taskojn de Esperanto-utiligo (disvolvi internacian laboristan korespondadon, priservi per eksterlandaj leteroj certan mombron da murgazetoj, kunligi per Esperanto kun eksterlando certajn fabrikojn aŭ laborejojn ktp.). En la kontraktoj interkomitataj devas esti fiksitaj tute precize, per konkretaj ciferoj, tiuj taskoj.

Oni praktike partoprenas la efektivigon de la 5-jara plano de socialisma rekonstruo de la Soveta ekonomio: Brianska SEU-organizaĵo alvokis, konstrui traktoron „Soveta Esperantisto“ (prezo 1500 rublojn), kiu nun jam nomiĝas „Laborista Esperantisto“, ĉar ankaŭ eksterlandaj esperantistoj mondonacis,

SEU montras, ke por la jaro 1930 ekzistas bonaj antaŭsignoj. Ni alie povas diri, ke oni jam multe da modela atingis:

Centra Komitato de Lenina Junul-Komunista Asocio Ukraina (CK LKSMU) rekomendas al laborista junularo kaj precipe al junul-komunistoj lerni Esperanton kaj konsideras necesa, ke junul-komunistoj plej aktive partoprenu en Esperantomovado.

Poŝtkomisaro de USSR eldonis du novain poŝtmarkojn kun Esperanto-teksto,

Komunista Akademio en Moskvo interesiĝas pri la movado kaj organizas ĉe si fakon por studo de la problemoj pri lingvo internacia. –

Ŝtata eldonejo de RSFSR presas du diversajn lernolibrojn de Esperanto, ŝtata eldonejo ukraina aperigas ukrainlingvan Esperanto-lernolibron de Rublov,

Ĉe la redakcio de ĵurnalo „Leningrad-

74

skaia Pravda“ funkcias laborist-korespondanta Esperanto-grupo, plenumanta internacian proletan interligon kaj aliajn taskojn, komisiatain de la redakcio.

La sekvanta interesas precipe la pedagogon:

En Moskvo ŝtataj kursoj de fremdaj lingvoj organizas ankaŭ kursojn de Esperanto kaj reklamas por ili.

Pedologia Katedro ĉe Kieva Instituto de Popola Klerigo laŭ raporto de profesoro Muziĉenko decidis komenci ĉe sia Metoda Sekcio studlaboron pri eduka valoro de Esperanto. Tiucele en laborlernejo n-ro 43 estas kreita eksperimenta rondeto.

De septembro 1929 en la Batuma 9-jara lernejo estas enkondukita, kiel deviga lernobjekto, instruado de Esperanto en la 8-a, 9-a kaj 10-a grupoj, po 2 horoj ĉiusemajne en ĉiu grupo.

Ĉe Leningrada universitato estas funkciigata katedro de supera Esperanto-seminario.

Ĉe la lingvo-instituto, gvidata de akademiano Marr, funkcias sekcio de internacia lingvo, sin okupanta pri sciencesploraj faktoj. SEU-ĉelo kreiĝis en Nikopola „Pedagogia teknikumo“. El ĝenerala kvanto de studentoj, ĉirkaŭ 250 personoj, Esperanton lernas 120, dividitaj je kvar grupoj.

Recenzoj.

E.Drezen, Historio de la Mondolingvo (Tri jarcentoj da serĉado). Elrusigis N. Hohlov, ĝenerale redaktis N. Nekrasov. La Nova Epoko, Oktobro 1928 — Marto 1930.

Ne estas refuteble, ke La Nova Epoko, la monata organo de Sennacieca Asocio Tutmonda, meritas laŭdon, esti foriginta egan mankon en la literaturo esperantista per aperigo de tiu verko unika, eĉ multe prilaborita kaj kompletigita per novaj faktoj kompare al la ruslingva originalo.

El du enkondukaj ĉapitroj leganto sen-

vole konatiĝas kun la nova materialisma lingvoscienco, kiun famaj lingvistoj en Sovetio energie kulturas.

Unue Drezen pritraktas la provojn kaj projektojn de universalaj lingvoj ĝis la 18-a jarcento, komencante ĉe la profeto Zefaniah, Nur en la 17-a jarcento komenciĝis kontinua evoluo de la problemo mondolingva, kiam iom post iom naciaj lingvoj flankenigis la mezepokan latinon. Pri la projektoj de Descartes al Leibniz kaj de ties posteuloj Drezen juĝas trafe: „li estis konstruataj laŭ la erara supozo, ke la tutan kvanton da homaj bazideoj oni povas fari el negranda kvanto da ideoj elementai, aŭ ke oni povas krei iun absolutan klasifikon de ideoj, senduban kaj tute ekzaktan, sendependan de la persona plaĉo aŭ de subjektiva konsidero de apartaj eltrovintoj.“

La aŭtoro penadis, por kontroli necertajn informojn pri lingvaj projektoj de Trithemius, Francis Bacon, Campanella, Andre, Hartlib k. a., sed la fontoj estas tro malfacile troveblaj. Laŭcela kunlaborado de diverslandaj esplorantoj rezultus pli riĉan rikolton. Ekzemple Drezen skribas: „Moser nomas inter la antaŭuloj de Leibniz iun Andr€, pri kiu ni ankaŭ sukcesis eltrovi neniajn sciigojn.“ Tiu verkisto Andre estas la konata pedagoga kaj politika reformemulo Johann Valentin Andrei (1586—1654).

La laŭtempe unua libro, kiun Drezen inter primondlingvaj verkoj trovis, estas laboro de Herman Hugo el la jaro 1617. Estas interese, ke Hugo skribis: „La ĉinoj kai japanoj, kies lingvoj estas tiel malsamaj kiel lingvoj hebrea kaj belga, tamen havas librojn kaj skribaĵojn, kiuj estas libere legeblaj kaj kompreneblaj por la ambaŭ nacioj, dank’ al sameco de la signoj.“. (Per jezuitaj misiistoj eksciis eŭropanoj iom pri la ĉinaj skribo kaj lingvo. La libro de Hugo estas dediĉita al iu jezuita provincialo.) Multai eltrovintoj de universala skribo trovis nebezone, anstataŭi ciferojn aŭ signojn pazigrafiajn per facile prononceblaj literoj.

Drezen diferencigas pazigrafiojn filozofian kaj empirian; filozofia estas pazigrafio,“ se la ordo, donita al la ideoj, celas sekvi certan logikan klasifikon“. (La termino „pazigrafio“ aperis nur en la jaro 1797.)

Detale priskribas Drezen la sistemon de filozofia lingvo de angla pedagogo Dalgarno (Descartes-ano) kaj la proponon de empiria pazigrafio de germana reformulo Johann Joachim Becher (1635—1682), Drezen laŭde honoras la anglan episkopon Wilkins kiel eltrovinton de grandioza kaj harmonia sistemo de filozofia skriba kaj parola lingvo. „Wilkins montris ĉiujn malfacilaĵojn de la gramatikoj de la ekzistantaj lingvoj kaj speciale la malfacilaĵojn de la gramatiko latina. Tial li opiniis sia plej necesa tasko — ellabori rigore filozofian grama-

“tikon, mankantan en la scienco, citante

la nomon de Bacon, kiu samtempe kun Campanella prilaboris sistemojn de logika klasifiko.“

El la simpligita latina lingvo la franca jezuito Labbĉ volis krei mondolingvon. (Aldone mi mencias, ke la granda hispana humanismano Vives en sia verko „De disciplinis“ en la jaro 1532 skribis: „Estus avantaĝo por la homaro, se ekzistus nur unu sola lingvo, kiun ĉiuj popoloj povus apliki . . . Tiu unueca lingvo estu bonsona, bonformita kaj esprimriĉa … Pereus iam la lingvo. latina, tiam rezultus el tio konfuzego en ĉiuj branĉoj sciencaj kaj artaj kaj grava fremdiĝo inter la homa gento.“ (10, libro.)

Unu kaj duona jarcentoj pli malfrue skribis Bernard Lamy jenajn saĝain vortojn: „Mi pensas ke la intenco de tiuj, kiui volas proponi novan lingvon, estas, ke tiu ĉi lingvo havu malgrandan nombron da vortoj. Ĉiu el la vortoj, sisteme signita, permesos derivi la aliajn vortojn rilatantajn al la unua. La vorto ne havos deklinaciajn ŝanĝoin, apartaj vortetoj montros la gramatikain ŝanĝojn kaj la tri genrojn. Ekzistos nur du koniugacioj:

To

— paĝo 10 de la PDF —

unu por aktiva, alia por pasiva modoj … La tuta gramatiko de tiu lingvo estos facile lernebla en tre mallonga tem-

“

po.

La ĉapitron pri la 18-a jarcento Drezen komencas per la diro de Voltaire: „Diverseco de la lingvoj estas unu el la plej grandaj malfeliĉoj de la vivo.“ El la unua duono de tiu jarcento estas notinda la propono de la pseŭdonima Carpophorophilus en la germana scienca ĵurnalo „Acta Eruditorum“ (1732). La aŭtoro postulis: La universala lingvo devas esti simpla, klara kaj sen esceptoj; li rekomendis respektivajn korektojn en la lingvo latina, Li proponis, akcenti antaŭlastan silabon, formi la kazojn per prepozicioj, la multenombron per finiĝo im. Tiu skema projekto estas laŭtempe la unua aposteriora sistemo de artefarita lingvo (verŝajne),

Meze de la 18-a jarcento aperis inter aliaj skemo de universala lingvo de la fama franca geometro Mopertuis (1756) kaj kritika traktato pri la lingvoproblemo de Michaelis, la lasta de l” aŭtoro prezentita al la Prusa Akademio (1759). Mopertuis tre klare skribas, ke filozofia sistemo de universala lingvo sendube havos neniun sukceson, ĉar la filozofiaj perceptoj kaj esprimoj de Descartes estus fremdaj kaj nekompreneblaj por la pli malfruaj Newton kaj Lock (laŭ Drezen). Jena alineo estas tre notinda: „Se ĉiuj substantivoj havus unu finiĝon; se la nombrojn kaj kazojn (genro ne estas atentinda) karakterizus ĉiam la samaj literoj, anstataŭantaj niajn deklinadojn; se ĉiuj adjektivoj havus unu konstantan finiĝon, kaj la adverboj — alian; se ĉiuj verboj havus unu infintivon, aldonante al kiu apartajn literojn, oni povus formi ĉiuin tempojn; se ekzistus iu simila lingvo — ĝia tuta gramatiko prezentus el si tre malgrandan nombron da reguloj. Ĉiuj vortoj estus facile kompreneblaj pro siaj konstruo kaj finiĝo. Sendube, tiu lingvo estus nekompareble pli facila ol ĉiuj lingvoj modernaj. Pere de la gra-

76

matiko, kiun oni povus akiri dum unu horo, kaj kun bona vortaro — oni povus legi, kompreni kaj skribi en tiu lingvo.“

La disertaĵo de Michaelis estas dediĉita al analizo de la demando: ĉu estas inventebla scienca lingvo? Michaelis nur vidis eblom, solvi la mondolingvan problemon laŭ aprioria metodo, sed antaŭvidis ankaŭ, ke ĉiam novaji ideoj kaj novaj konceptoj rezultos novajn lingvoformojn. Tial li opiniis neebla la starigon de la tutplena vortaro.

Ankaŭ francaj enciklopediistoj pripensis la eblon, krei; racionalan aposteriorian lingvon. Rilate al Esperanto interesas la artikolo de Faiguet en la fama Enciklopedio de la sciencoj, artoj kaj metioj (1765), el kiu Drezen resumas: „La nova lingvo, laŭ opinio de Faiguet, devas havi nek artikolojn, nek diversecon de la genroj, La adjektivoj, simile al la adverboj, devas esti neŝanĝeblaj. La substantivoj en la multenombro finiĝas per s. La kazojn anstataŭas prepozicioj, La personaj pronomoj: jo, to, lo, no, vo, Zo. La verboj ŝanĝiĝas laŭ la tempoj, sed restas meŝanĝataj laŭ la personoj kaj nombroj, Estas rimarkindaĵo, ke la verbaj finiĝoj: de tempo estanta -as, pasinta -is, estonta -os, participo -ont- koincidas kun la formoi, tute memstare akceptitaj multe pli malfrue por la lingvo Esperanto.“

En la tre reformema lasta deko de la 18-a jarcento aperis kelkaj gravaj projektoj de universala lingvo. La germana fizikisto Berger starigis principojn por la konstruo de racionala pazigrafio, li postulis: „Kiu volus krei perfektan skriban lingvon, tiu devus antaŭe krei perfektan parolan lingvon.“ Skriban kaj parolan lingvon kreis F. A. Gerber en Germanlando; jen ekzempla frazo: „bonai vinai a bomaif vinaif data bonain potaim e filetain tostain.“ (Esperantlingve: „Bonaj vinoj al bonaj vinoj donas bonajn trinkaĵojn kaj belajn tostojn“.)

La franca civitano Delormel prezentis al la Nacia Konvencio projekton de universala lingvo sence de helpa lingvo. —

Respektinda loko en la historio de la pazigrafiaj eksperimentoj apartenas al Maimieux; li nomis la universalan skriban lingvon unuafoje „pazigrafio“, El dekdu signoj li kombinis po tri, kvar aŭ kvin. La vortoj el tri signoj prezentis per si interjekciojn kaj neŝanĝeblajn vortojn (prepoziciojn, adverbojn, konjunkciojn), la vortoj el kvar signoj esprimojn por objektoj, agado kaj abstraktaj ideoj, kaj la vortoj el kvin signoj esprimis ĉion alian. Aldonaj signoj (punkto, komo, streketo ktp.) indikis la gramatikajn ŝanĝojn. Lia gramatiko konsistis el dekdu reguloj.

Returnrigardante sur la 18-an jarcenton, Drezen diras: „La ideo de universala lingvo pli kaj pli enpenetris la konscion de la homoj. Praktike estis elprovitaj ĉiuj eblaj vojoj por ĝia ebla konstruo: 1. pazigrafia, 2. aprioria-filozofia kaj eĉ 3. aposterioria-eksperimenta, Por la propagandistoj de la universala lingvo en 19-a jarcento restis nur elekti la plej perfektan kaj praktikan vojon kaj kuraĝe ekiri ĝin.“

En la kvina ĉapitro Drezen skribas pri multaj negravaj laboroj el la periodo 1800 ĝis la naski$o de Volapiik (1878). Kelkaj aŭtoroj ligis la problemon de universala skribsistemo kun tasko, krei pergestan lingvon por surdomutuloj.

Stranga estis la provo de J. Sudre, krei universalan lingvon per muziknotoj, premiita ĉe la tutmonda ekspozicio 1855 per 10000 frankoj. Kvar jarojn post la morto de Sudre estis publikigita plena lernolibro kun vortaro de la muzika lingvo „Solresol“ (1866), en la jaro 1886 en la dua eldono,

Meze de la 19-a jarcento la aŭtoroj de aposterioriaj lingvoprojektoj hontis, presigi tiel nomitan „kripligon de la ekzistantaj lingvoj““; estis epoko de historiismaj skoloj. Sur la bazo de la franca lingvo J. Schipfer en Germanlando konstruis komunikain helplingvon, simpligante gramatikon kaj ortografion (1839).

Per ciferoj por vortradikoj kaj per 60

signoj por gramatikaj ŝanĝoj kreis A. Renzi, profesoro de l’ itala lingvo en Parizo, „ilon de interkompreno“ (1840).

La unua aŭtoro, kiu akceptis por la nomo de sia lingvo la vorton „internacia“, estis C. Letellier; li verkadis en la jaroj 1852-86 je filozofia mondolingvo.

Drezen skribas, rigardante la lastan periodon: „Ĉe la mezo de 19-a jarcento ni devis konstati ĉiam pli grandiĝantan penetron de la ideo mondolingva en ĉiam pli kaj pli vastajn amasojn de la socio. La kresko de la intereso al la ideo de universala lingvo povis esti klarigita per du kialoj: per la eksterduba kresko de la bezono de tia lingvo kaj ankaŭ per tio, ke ĉe la mezo de la 19-a jarcento la esplorantoj de diversaj formoj de universala lingvo jam preskaŭ tuŝis la sojlon de la rekta solvo de la problemo — la konstruan formon de la lingvo, “kreita laŭ la formoj kaj modeloj de lingvoj naturaj.“ En rezolucio de la dua kongreso de Unua Internacio 1867 en Lausanne tekstas: „La kongreso opinias, ke universala lingvo kaj reformo de ortografio estus komuna bonfaro kaj treege akcelus la unuiĝon kaj fratecon de la popoloj.“

Estu menciate, ke en la jaroj 1856—58 ekzistis en Francujo internacia lingvista societo.

La tutan sesan ĉapitron Drezen dediĉas al la universala lingvo Volapiik, komencante ĉe la starigo de universala alfabeto de katolika prelato Johann Martin Schleyer en bavaria vilaĝo. Tiutempe penadis krom aliaj eĉ la fama lingvisto Max Miiler, krei universalan alfabeton. Detale pritraktas Drezen la gramatikon kaj la vortaron de Volapiik, ties disvastiĝon, la kongresojn volapiikistajn, malprogreson kaj fiaskon. Lia kritiko estas trafa:

„La sukceso de Volapiik estis kaŭzita de tio, ke ĝi ŝajne kontentigis la maturiĝintan akre senteblan bezonon, havi internacian interkomprenilon, sed ĝia praktikado kaj aplikado montris kelkajn ĝiajn malperfektaĵojn, kiuj fine alkondukis ĝin

77

— paĝo 11 de la PDF —

al fiasko. Ĝia gramatiko estis tro ŝarĝita per superfluaj formoi, malfaciligantaj la lernon de la lingvo. Ĝia kompleta artefariteco rilate la elekton de gramatikaj formoj pligrandigis ĉi tiun malfacilecon, La kripligitaj vortoj de la eŭropaj lingvoj ankaŭ estis tre malfacilaj por lernado. Kian gradon atingis ĉi tiu kripligo, oni povas juĝi laŭ tio, ke eĉ la vorto propra Portugalio estis volapiikigita kiel Bodugan.“

La sepan ĉapitron Drezen surskribas „Miksitaj projektoj de artefaritaj lingvoj post Volapiik (1880—1907)“ kaj enkondukas ĝin jene: „Esploristoj-fantaziuloj, glorĉasantoj, enviintoj de Schleyer, seniluziiĝintaj volapiikistoj, ĉiuj intermiksite daŭrigis publikigi ĉiam pli novain kaj novajn projektoin de artefaritaj lingvoj de ĉiuj specoj kaj sistemoj.“

Unue li traesploras la pazigrafiajn sistemojn, menciante ankaŭ la decimalan klasifikan sistemon de Internacia Bibliografia Instituto.

Due Drezen analizas la projektojn de filozofie aprioriaj mondlingvosistemoj el la periodo 1880—1907, pli aŭ malpli pritraktante dekkvar laboraĵojn pleiparte senvalorain. Poste Drezen sin turnas al „miksitaj“ proponoj, plejparte kreitaj de franclingvaj aŭtoroj; Germanuio donis en tiu periodo preskaŭ nur proiektoin filozofiain kaj aprioriajn. Drezen citas dekkvin aŭtorojn de „miksitaj“ sistemoj.

Trie li priskribas propono, akcepti lingvojn latinan, antikva-grekan aŭ iun alian mortintan lingvon, sesfoje estis elektita la antikva greka, dekdufoje la latina, pli aŭ malpli simpligita kaj reguligita. Kvare pritraktas Drezen simpligitajn sistemojn de lingvoj vivantaj: de la angla, franca aŭ itala.

La sekvanta ĉapitro estas dediĉita al la projektoj de internaciaj aposterioriaj lingvoj el la periodo 1880-1907. „La plifortiĝo de intereso por la problemo de internacia lingvo kaj kontraŭstaro al la troaj artefariteco kaj originaleco — kondukis al kreo de kelkaj internaciaj

78

aposterioriaj lingvoj, en kiuj la vortaro kaj gramatiko estis faritaj el formoj internaciaj, komunaj por tuta grupo de la lingvoj de civilizitaj popoloj.“

Antaŭ Esperanto estis eldonita la sa-

man jardekon ses projektoi, post Esperanto ĝis la jaro 1907 ankoraŭ ĉirkaŭ tridek. Drezen skribas: „Doninte la historion de la aposterioriaj projektoj de la periodo 1880—1907, ni venis proksime al Ja nuntempai formoj de novlatinaj artefaritaj lingvoj. Celado konservi la maturajn formojn de la lingvo, kondukanta al ripetado de la esceptoi, malregulaj gramatikaj formoj kaj vortfarado de lingvoj naturai, estis komprenebla reakcio kontraŭ la abundeco de artefaritaĵoj kaj elpensaĵoj en Volapiik.“

Nun Drezen dediĉas ĉapitron al la Akademio de la tutmonda lingvo Volapiik kaj ĝiaj heredintoj kaj la novlatinaj kaj novromanaj projektoj de universala lingvo en la periodo 1893—-1925. Volapiik estis fonto por serio da lingvoj, portantai supernaturan, superlatinigitan aspekton, nome Idiom-Neutral (1898) kun la gazeto „Progres“, Latino sine fleksione de konata itala matematikulo Peano (1903), Idiom Neutral reformed de Rosenberger kaj Wahl, Interlingua (modifita „Latino sine fleksione“), Eulalia de slovena pastro Ŝkrabec (1908), Romanal de Michaux (1909), Semilatin de Moeser (1910), Lingua perfekt de Hartl (1909 ĝis 1914), Novi latine de Ernst (1910), Simplo de Ferranti (1911), Fraternitat de del Monaco (1912), Interlatino de (1912), Reform-Neutral de Rosenberger (1912), Ro de Forster (1917), Nov latin logui de Pompiati (1918). Corintic (1908) kaj Extra lingua (1918) de Miller, Latinulus de Martellotta (1919), Interlingua Systematic de Rossello (1922), Mundolingua de Starrenburg (hispano) (1922), Linguo Romana Universali de Slonimski (1924), Latino viventi de Fibula (1925), Unilingue (1923) kaj Monario (1925) de Lavagnini, Auli (1909) kaj Occidental (1922) de Wahl (gazeto Kosmoglott),

Cosman de Milner (1927), Novial de Jespersen (1928), Novam de Touflet (1928).

La teoria evoluo de la novlatinaj proiektoj kondukis al preskaŭ unuforma universala lingvo de la okcident-eŭropa kulturo. Drezen diras pri tiuj novlatinaj sistemoj: „Por la vastaj popolamasoj, kiuj bezonas teknike pli perfektan kai laŭeble mekanigitan interkomprenilon, la neregulitaj formoj de la arkaika latino estas malakceptindaj kaj esence fremdai.“

En la deka ĉapitro li traktas pri Esperanto, la delegitaro por akcepto de internacia helpa lingvo, Ido kaj sekvintaj reformaj projektoj en la periodo 1900 ĝis 1926, Kontraŭe de la aŭtoroj de novlatinaj sistemoj Zamenhof prenis nur relative malgrandan nombron da vortoj senpere el la latino. „Ĝenerale en Esperanto preskaŭ 40—6096 da vortoj estas kompreneblaj por ĉiu ruso, sen lernado. Koncerne la popolojn latinidajn tiu ĉi procentaĵo altiĝas kaj atingas 8090.“ Jam en la jaro 1907 oni povis konsideri Esperanton la sola praktika sistemo de lingvo internacia.

Tre detale Drezen priskribas la „skismon en la Esperanta movado“, la Idomovadon kiel „surkreskaĵon sur la movado esperantista“. Ne pli ol 1596 el la tuta gramatiko kaj vortara materialo de Ido diferencas de Esperanto. „La malgraveco de tiuj diferencoj estas pruvo, ke per la formoj de Esperanto la tasko ĝenerale estas korekte solvita kaj ke Esperanto estas tre proksima al la fina idealo de la universala helpa lingvo.“

Ĉirkaŭ duona cento da reformoprojektoj ie Esperanto kaj Ido estas menciataj kai plejparte mallonge karakterizata en tiu ĉapitro. Ne sen rideto ni legas: „Grandega kresko de la kvanto da reformprojektoj ne povis ne kaŭzi naturan incitiĝon inter la gvidantoj de la Idomovado, kiu tiamaniere ricevis tutan vicon de neatenditaj konkurantoj.“

Laŭ Drezen la internacia Ido-asocio havis en la jaro 1923 ne pli ol 600 membrojn. „En Ido aperas nur 7—9 gazet-

etoj, kelkaj el ili — unufoje dum du monatoj, kun amplekso je 4—8 paĝoj de malgranda libra formato. Tiuj gazetoj ekzistas ne el la abonrimedoj, sed el diversaj subvencioj kaj donacoj.“ (La premio de Nobel, kiun profesoro Ostwald ricevis, grandparte venis tra la manoj de Couturat por propagando de Ido.)

„La jaro 1926 estis kriza jaro por la Ido-movado. La ĉefaj Ido-gazetoj vidis la riskon de plena ĉeso, kaj inter la idistaro elkreskis fortaj skismaj tendencoj.“ En la iama Ido-gazeto Mondo nun aperas ankaŭ artikoloj en aliaj novlatinaj kaj novlatinidaj internaciaj lingvetoj. (Depost la jaro 1928 estas eldonata poreksperimenta revuo mondolingva „Tolero“ [redaktoro G.Dayras, Paris]; preskaŭ ĉiumonate nova sistemeto tie prezentas sin).

Drezen opinias, ke la kvar ĉefaj sistemoj — Esperanto, ldo, Occidental kai Interlingua — enkorpigas en si ĉion, kion donis la aposteriora-natura metodo de la konstruo de universala lingvo. „La ceteraj projektoj prezentas per si apartajn variaĵojn kun malesencaj diferencoj. Sed la amatoroj-teoriuloj ne povas sin kontentigi per atingitaj rezultoj, Ili daŭre ellaboradas ne mur kompromisajn, aposteriorajn sistemojn, sed ankaŭ sistemojn tute originalajn, malsamajn de la antaŭe publikigitaj kaj bazitaim ne sur la principoj internacie-aposterioriaj.“

En la dekunua ĉapitro li faras mallongan revuon ankaŭ de tiai projektoj, komencante ĉe la proponoj, simpligi naciajn lingvojn. Ekzistas novaj proponoj de simpligitaj lingvoj angla, germana, hispana, skandinavaj. Tiuokaze Drezen mencias provojn de interslava lingvo.

Ankaŭ kelkaj mondolingvaj projektoj plene aprioriaj aperadis en la 20-a jarcento, Eĉ pazigrafioj aperas en nia tempo.

Fine li pritraktas projektojn de miksita tipo, ĉirkaŭ dudek. Li finas sian revuon jene: „La ideo de universala artefarita lingvo venis en sia evoluo ĝis la finaj

79

— paĝo 12 de la PDF —

punktoj de teoria prilaboro. La estonteco devas aparteni al la praktika efektivigo de tiu ĉi ideo kaj al ĝia enkonduko en la realan internacian vivon.“

En la du lastai ĉapitroj li skribas pri la internacia vivo antaŭ kaj post la granda milito. Drezen trafe diras: Por la praktiko de la mondolingva movado ne estas gravaj la rondetoj de la lingvoamatoroj, la organizaĵoj idealiste-utopiai, „sed tiuj institucioj kaj organizaĵoj, kiui, persekutante iuim specialan taskojn, efektivigas tiuim ĉi taskojn mondskale, uzante la internacian helpan lingvon.“

Drezen diferencigas tri etapojn en la evoluo de internacia lingvo: 1. la libera ellaboro de la projekto, 2. la kresko de la movado kaj de ĝiaj adeptoj, ties organiziĝo kaj praktika aplikado de la lingvo kaj 3. praktika aplikado kaj utiligo por la bezonoj de la internacia tuthomara vivo. Esperanto la sola inter ronda duonmilo da projektoj, citataj de Drezen, leviĝas nun al la tria etapo.

Leginte la Historion de la mondolingvo, mi vidas Esperanton kiel la solan realan domon kaj ĉiujn aliain sistemojn kiel ikonstruskemojn aŭ gipsain dommodelojn.

Aperigo libroforma de la verko Drezen-a estas treege dezirinda.

x

La Libervola Help-Servo en la inunditaj regionoj de Liĥtensteino kaj Svislando. — 2-a de Aprilo ĝis 5-a de Oktobro 1928. Eldonita de la konstanta komitato por la Libervola Help-Servo. 72

paĝoj. Prezo sv.fr. 1. Mendebla ĉe „Freiwilliger Hiilfsdienst“, poŝtĉeka konto V 9672 Basel (Svislando). — La mo-

desta broŝuro meritas grandan disvastiĝon pro sia spirito. La „Libervola Helpservo“ volas semi senton al internacia helpo reciproka, mem komencante okaze de naturkatastrofoj. Entenas la broŝuro artikolojn (en franca, germana, angla, dana, ĉeĥa lingvoj) pri la spirito de la servo kaj la tagoj dum la Liĥtenstejna

80

laboro. La resumojn Esperantain prizorgis Rob. Kreuz, Ĝenevo.

Littĉratureenfantineetcollaboration internationale. Rapport et liste de livres. (Literaturo porinfana kaj internacia kunlaboro. Raporto kaj listo de libroj. Publikigis la internacia oficejo por eduko, Ĝenevo 1929.)

– La broŝuro aperis nur en franca kaj angla lingvoj. En malgranda artikolo Bovet skizas la taskon de la enketo, Blanche Weber raportas pri la enketo mem, Malmultaj paĝoj reprezentas grandegan laboron. Tre bone oni konatiĝas kun la laborantoj pri porinfana literaturo en la diversaj landoj, La listo entenas ĉirkaŭ 900 librojn el la eŭropai landoj kun Sovetio kaj Ukrainio, el Unuigitaj Ŝtatoj de Nord-Ameriko kaj Japanuio, Valora ankaŭ estas kolekto de libroi pri literaturo porinfana (en la ĉefaj eŭropaj lingvoj).

Korekfindaĵo.

Mia artikolo pri „Nova prezidanto por TAGE“ en n-roj 2/3 1930 bedaŭrinde enhavas eraron, En ĝi estas dirite, ke sinioro lernejestro Haubold, Riesa, estas „gasto“ de la „Laborkomisiono por TAGE“, Li jam de la komenco de nia laboro estas oficiala membro kaj ne nur gasto. Bonvolu korekti la eraron.

D-ro Dietterle.

Korespondo-0ficejo.

En niaj „Listoj de la korespondantoj“ mi povas aperigi la nomojn de novaj korespondantoj nur laŭ la aranĝoj de presado kaj kompostado. Do, tiuj, kies nomojn ni ricevis post la komenco de l’ kompostado de nova listo, devas pacienci ĝis la apero de la postvenonta listo.

Martha Moeike.

La venonia NUMEO aperos la 10-an de julio.

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolf, Kleve, kun du ksilografaĵoj.

La bele bindita libro kostas RM 2.40 plus afranko.

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto,

Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo : La Hirundlibro

Kŭln, Brlisseler Str. 94, Germ.

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 3.—, jare RM 12.—. Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

RmZISSSSSKOln, Germ., Briisseler Strasse 94

plenan jarkolckion d€ IPR 1929!

Por la varbado Por via grupa bibliofeko

mendu

Prezo: RM 2.00.

Administrejo: Karl Krober, Riesa, Weststr. 4, Germ.

— paĝo 13 de la PDF —

Universala Esperanto-Asocio

celas: b V l

Disvastigi la usadon de la internacia helplingvo on oO u

A la ĉi ka – Ec

TL ; iu = Ton e maj ebri skribi nur nacieco, religio aŭ lingvo.

Kref internaciajn servojn uzeblajn de ĉiuj homoj, kies intelektaj aŭ maleriaj interesoj eelas trans la limojn de ilia genta aŭ lingva teritorio. ŝ .

Kreskigi inter siaj membroj fortikan ligilon de pri aferoj de redakto

p kaj kareno ĉe ili la komprenon d = por fremdaj po;

La Maocio estas neŭtrale rilate a! religio, nacieco al la Re aktejo, aŭ politike. — qonas: ;

Al la membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdek- 3 Z

potas Jeri ~= kun = dala Deleghs pri aferoj de abono, anonco » 9 an oj .

aciigoj pri p sinso l gorge kip. kaj mono

Al la Nombro, Abonanto Tij mma ka. acino lla Adminiot UNA la” -aplibolaj- Morolurol, sciencoj, alla ministrejo, teknikaj kaj precizaj inlormoj pri la movado.

Al la Subtenantoj: Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn Mi 3 : = E Ta premion kamaio- pri aferoj de informo

——— na rs kvis al la Sekretariejo, kaj postulas nur modestan kotizon

de 5 Fr. per Membro, de 12,50 Fr. por Membro-

mo tj 9 pano Qe moj pri aferoj de TAGE-organizo

Universala Esperanto-Asocio al la Prezidanto ! 1 Tour de l’Ile, Genĉve (Svislando)

bone

kreskas nia abonantaro, sed

Malbone

scias la abonantoj sendi la kotizon

preciztempe!

Se vi ankoraŭ NE sendis ĝin, tuj bonvolu pagi ĝin al via landa agento aŭ al la administrejo : Karl Krober, Riesa, Weststr. 4. Poŝtĉekkonto: Dresden 110715

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

l PEDAGOGIA R REVUO l

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A:O. E.

9-a JARO, N-ro 7 JULIO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina Des. OI. 2 Aŭstria ŝil. 5 Belga belgoj 5 argo le pij 109

ra ev. bulg Ĉeĥoslovaka kron. ĉe 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 4,5 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. io Latva lat. vd Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4 M: 1— M por la germ. asocio, kaj 3— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Mi serĉas materialon por germanaj gazetoj kaj pagas honorarion por taŭga kunlaborado. Do havigu pere de Esperanto el la tuta mondo mem verkitajn aŭ el gazetoj tradukitajn verkaĵojn: novelojn, anekdotojn raportojn pri strangaj okazintaĵoj, arto, scienco ktp.

kaj sendu ilin german- aŭ esperantlingve al

F. W, Mischke, redaktoro, Radeberg, Sa.,

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra: Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

sex.

Fr. Kurtisch, Sechshauser Str. 71, Wien XIV, poŝtĉekkonto B 72487.

Prof. Paul Bouts, ĉcole norm. cath. Eirlemont. Poŝtĉekk.118656 Thienen. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Ĉila: Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana:

Hungara:

Japana:

Java: Jugoslava:

Latva: Litova:

Nederlanda:

Norvega:

Pola:

Rusa:

Sveda:

Svisa: U. S. A.-a:

Olomouc-Neredin.

E. Herrera Valen, Clasificator 220, Santiago. Agnes Nii, Postkast 6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda,

P, Korte, Hooid der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo, David R. Metzler, Route 1, Box 389, Fresno, Califor.

IN TERNACIA mao “em PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr.:: KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ. Prezidanto de TAGE: G.W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheffield, Anglujo

ENHAVO: Prj kompleksa instruado (al nia redakcia programo 131) — La daŭriga

fundamenta (unugrada) instruo en Nederlando (al 131) — Pri terminaro de psikologio kaj pedagogio (al 132) — Internacia ekspozicio de higieno Dresden 1930 (al 134) — Instruista Fakkunsido dum la Int. Kongreso en Oxiord (al 211) — Germana Geinstruista Unuiĝo (212) — Saksa Geinstruista Unuiĝo (al 212) — Ĉefkunveno de Esperanto-Unuiĝo de germanaj instruistoj (al 221) — 19-a Germana Esperanto-Kongreso (al 222) — Esperanto-rapidkurso de Andreo Ĉe en Dresden (al 222) — Korespondo-Oficejo.

Pri kompleksa instruado (= Gesamiunierridii).

Johs. Kurt Haubold, Riesa-Groba, Germanlando.

l.

Kompleksa instruado ne estas instrumetodo, kiu estas kreita sur la skribtablo de iu ain „reformpedagogo“ aŭ de kelkaj instruistoj troreformemaj. Sed eble tion opinias granda amaso da homoj, kiu okupis sin neniam aŭ nur malofte pri spiritsciencaj demandoj, sed kiu supozas, ke ĝi scipovu juĝi pri lerneja kaj eduka demandoj kaj ke ĝi estu kapabla, kritiki tiajn demandojn ĉiam sendube, trafe, senlimige, ĝuste, ĉar ĝi mem iam vizitis iun lernejon dum kelkaj jaroj. Ĝi konsistas pleiparte el edukraitigitoj kaj devigitoj al eduko, sed la pleimulto ne estas konscia pri la graveco kaj pri la amplekso de la taskoj, kiujn ĝi devus plenumi laŭ tio. Ni instruistoj ja povus teni nin seninteresaj rilate al la juĝo de tiui ĉi homoi, ĉar ni estas konvinkitaj pri la vero de nia aserto. Sed ni ne volas fari tion; ni volas ankaŭ pruvi, ke la kompleksa instruado ne ekestiĝis per volo kai deziroj personaj. La kaŭzo de la klarigo ne estas la zorgo pri nia reputacio kaj mia famo — oni ja ofte aŭskultas ligite kun la kritiko pri tiu demando la riproĉon pri pedagogaĉeco kaj ke la instruistoj supozas ke ili estas sciantaj ĉion pli bone kaj pli ĝuste — sed pli vere la zorgo pri la lernejaj taskoj mem kaj iliaj rilatoj al la tuta kulturo. Multaj ja hodiaŭ estas konsciaj pri tio, ke la lernejo nur povas plenumi siajn taskojn, se ĝi konservas konekson kun la gepatra domo, kaj ke tiuj ĉi taskoj senpere devas rilati la vivordon de la socio, al kiu ĝi apartenas. Tiu provo signifas ne nur korekton de eraraj opinioj publikaj, sed ĝi devigas nin mem konsciiĝi pri la bazoj de nia profesia laboro. Per tio

— paĝo 3 de la PDF —

ni akiros la necesan certecon pri nia agado, kaj estos eble esplori la necesecon, pravecon kaj ĝustecon de unuopaj rimedoj aplikataj.

La kompleksa instruado estas pleimulte postulata daŭ la observadoj pri la disponoj kaj kapabloj de la infano, pri ĝia pensmaniero, la kielo de ĝia observo kaj percepto, ĝia konduto dum ludo kaj memokupiĝo, pri ĝiaj vivrilatoj, la interrilatoj al ĝiaj kunludantoj kaj lerngekamaradoj, al plenaĝuloj, pri la uzado de libroj, gazetoj, bildoj, kolektoj. La observitaj faktoj, kontrolitaj kaj konfirmitaj multokaze per eksperimentoj, povas alkonduki nin al la instrua tekniko. Sed tiuj observoj estas faritaj ankaŭ jam pli frue ĉe aliaj instrumetodoj, sen ŝanĝi ilin, t. e. nature nur rilate al ilia fundamenta motivado. Miaopinie ankaŭ ne amase ili estus estintaj kapablaj fari tion. Tia „legdonpovo“ (= Eigengesetzlichkeit) de la lernejo ne ekzistas.“) Ĝi estas plei intime ligata al kaj destinata per la privataj ideoj kaj la vivesprimoj de la socio portanta ĝin, ĉu partio, profesia grupo, popolo, ŝtato. Scienco kaj arto, ekonomio kaj politiko, publika opinio kaj ŝtata potenco formas ĉiuj siaparte la lernejon. Ĉi tie, en tiuj ĉi vere „lernejfremdaj“ sferoj ni devas ankaŭ ĉirkaŭrigardi, se ni volas kompreni kaj respondi formojn, problemojn, demandojn pri la lernejo.

i

Kiu instrua metodo regis antaŭ la kompleksa instruado? Ni observis treege ampleksan disiĝon de la instruo en unuopajn fakojn, ĉiaman plenigadon de la instruplanoj per akcepto de novaj temoj, penigadon pro kompleteco kaj sistemeco, kiujn la unuopulo ne plu povis plenumi. (Praktike ja tio estus estinta ebla, sed ne laŭ la fundamenta postulo.) La sekvo de tio estis la ĉiam pli granda akcepto de la fakinstruista sistemo ankaŭ en la popollernejo. Ni devis observi, ke oni dungis fakinstruistojn ne nur por instrufakoj, por kiuj senproteste aŭ almenaŭ parte ŝajnas komprenebla la postulo al difina scipovo de la instruanto, ekz. por la instruo pri fremdaj lingvoj, kantado, desegnado, korpaj ekzercoj. Sed oni ankaŭ postulis instruistojn por aliaj fakoj, ekz. por la naturpriskribo. Kaj ĉe la pojara disdonado de la lecionoj en pli grandaj lernejoj triumfis la fakinstruista sistemo: La unu opiniis, ke li ne estas kapabla instrui geometrion; la alia instruis en la diversaj klasoj histo-

rion; la tria estis la sole taŭga instruisto por fiziko ktp.; ja eĉ por la kali-

grafiaj ekzercoj oni postulis tie kaj tie specialajn kvalitojn. Oni devas konfesi, ke per tiu sistemo la instruado donis multege da speciala scio — atestantoj de tio estas la libroj pri realistaj scioj, notkajeroj, libraĉoj por ripetaj demandoj, la preparitaj lecionoj, presitaj por la uzado per la instruistoj, — ke estis kolektataj multege da unuopaj konstruŝtonoj, sed mankis la plano kuniga, la sencoplena asociacio, la kuntenigaj rilatoj, la sintezo.

Sed tiu ĉi fakto ne nur estis limigata al la popollernejo. Ĝi trovis nur tie sian sekvon per la diritaj instrumetodo kaj didaktiko. Per si mem ĝi estis same signo de la tuta scienco. „Tiu disfendiĝis ĉiam kaj ĉiam en apartajn sciencojn kaj la apartaj sciencoj siavice disfendiĝis pli kaj pli en skolojn. Ĉiu el tiuj ekagis laŭ propraj premisoj, pli aŭ malpli sendepende kaj ignorante la aliajn. Hodiaŭ ekzistas ankoraŭ viroj kun vasta rigardo, kiuj superrigardas kaj kritikas instruon kaj intencon de pluraj skoloj. Sed dum kiom da tempo estonta?“ Tiamaniere scienculo (WolfgangSchumann) karakterizas

“) Dum la nuna evolua epoko. — Rimarko de la redaktoro.

82

—

la staton. La saman karakterizon ni trovas en verko de Leo Frobenius »Vom Kulturreich des Festlands« (Pri la kultura regno de la firma tero) — 1923, pĝ. 9. Ni elĉerpas iemain frazojn: „Ne plu ekzistas umu scienco, la scienco, sed ekzistas nur sciencaj branĉoj. Per la dispartiĝo de la universitato en fakultatojn kaj en specialajn sciencojn estas atingita la necesa esprimo por la finfazo de la pasinta kulturperiodo. — Kaj ĉiu rigardas en la kadro de sia horizonto. — El tio rezultas, ke la plej multaj el tiuj, kiuj volis percepti la ĝeneralon, ne povis liberigi sin de la unuflankeco. Fakte la timo de la amasigita scienca materialo estas tiom ege grandega, ke per ĝi specialisto estus subpremota, se li ne elirus de la pinto de sia unuflankeco. Refoje estas plektita gorda nodo. Ĉiu bobenado ne plu povas malnodi ĝin. La pasinta periodo ne kapablis vidi la tuton kiel unuaĵon, ĉar ĉiu eliris de el la detalaĵo de la multoblaĵo, ĉar ili ĉiuj helpis interplekti la nodon, kaj tamen nun povas okazi la malnodo.“ Kaj ni observis jam pli ol unu pruvon. Kiu rigardas la verkaĵojn de la scienco kaj arto, aŭ kiu ekzamenas la e’diritajn pensojn de la politikaj ekonomiistoj, tiu ekkonos laŭ multaj aĵoj ilian enhavan fizionomion, tute alian ol dum pli fruaj jardekoj. Montriĝas en ili volo al komplekso, al kunigo de la unuopaj partoj; estas serĉata sintezo en la ĥaosc de unuopaj faktoj kaj rezultoj de la esploro.

Ni observas, kiel idealisma filozofio ĉiam pli kaj pli disvastiĝas, kiel sekva de tio cetere pli vastaj rondoj okupas sin pri filozofio, kiuj ne povis rilati al la antaŭa filozofio analiza kaj materialisma. Kaj ni plu povas observi pruvojn, tiun ĉi filozofion forigi el la rilatoj de nura scienca spekulacio kaj utiligi ĝin por la vivkondiĉoj de grandaj socioj. En kiom da verkoj estas varbata por la penso pri „germana idealismo“! Al tio apartenas la paneŭropaj celadoj kaj ne laste la t.n. „14 punktoj de Wilson“ kaj la konstruo de Ligo de Nacioj Ŝajnas, ke la analiza psikologio de la elementoj estas anstataŭota per struktura psikologio, havanta sintezan karakteron. Estu nomataj »Grundriss« (elementoj) de Wundt kaj »Lebensformen« (vivoformoj) de Spranger kiel pruvantaj polusoj kontraŭaj. Ĉu la ekspresionismo en reprezentaj artoj kaj literaturo fine estas io alia ol la penado atingi kunigojn, kompleksojn kai totalaĵoin? Tion montras al ni imprese la moderna ligno-gravurado. Ankaŭ la kompara rigardo ekzemple al la portreto pri la patrino de Rethel (germana pentristo) kajaliuportretode Kokoschka, al iu poemo el la periodo naturalisma kontraŭe al iu de Droems igas ekkoni tion sendu»2. Ĉu la saman traiton ne havas la priekonomiaj teorioj de Rathenau, kiuj kontraŭstaras al la dispartiga teorio de la ekonomipolitika liberalismo, karakterizata per la esprimo „laisser faire, laisser passer“ (lasu fari, lasu fariĝi)? Oni plu raportis al mi, ke la disigaj bariloj pli kaj pli falas inter la moderna ĥemio kaj fiziko, kaj ke en ambaŭ sciencoj la penado celas al tio, malkovri komunaĵojn. Ni nur bezonas mencii kiel pruvon por niaj asertoj »Untergang des Abendlands« (Pereo de l” okcidento) de Spengler, kiu ja plentute estas konstruita laŭ la intenco, krei kunigojn inter la multaĵaro.

Kvankam tiu ĉi verko estas atakata ankaŭ tiom multe, sendube ĝi karakterizas la percepton de nia periodo. Oni ankaŭ ne povas kontesti, ke la verkinto per sia vigla priskribo, sia flua, bildriĉa stilo alkondukas facile kai klare al la problemo diskutata, kiun oni per tio reekkonas facile kaj senpene en aliaj verkoj.

Per la penado trovi kunigojn, per la subordiĝo de la unuopo al grandaj pri-

85

— paĝo 4 de la PDF —

rigardoj, per la ligado de la multobleco al sencodona sintezo ni do sciiĝas pri la kerno de la percepto de nia periodo. — Kaj ĉi tie ni trovas la radikojn de nia instruformo nuna, kiun ni nomas „kompleksa instruado“. Ĝi eniras kun la priparolitaj pensoj, verkoj kaj efikoj en la saman vicon, ĝi estas same sekvo de tiu ĉi pozitiva pozicio kiel idealisma filozofio aŭ struktura psikologia aŭ kulturfiziognomiko. Per tio ni ekkonas ĝian kernon karakterizan kaj estas samtempe konsciaj pri tio, ke ĉiuj perfektaĵoj kaj malperfektaĵoj ankaŭ koncernas ĝin.

INI.

Post tio ne estas necese akcenti, kion tiu pozicio signifas por ni. Sed necese estas, esti konsciaj pri certaj malperfektaĵoj. La formulon por la komplekso, la kunigon de longaj vicoj, de grandega amaso da solaj faktoj kai solaj rezultoj de iu ajn scienco oni povas uzi nature facile, per ĝi oni povas debati sen kono de la faktoj, kaj tiam ĝi estas ankaŭ uzata kiel bazo por iuj praktikaj efektivigadoj, sed bedaŭrinde okaze de naiva senpremiseco. Sed por eviti “tiun ĉi danĝeron, estas sendube necese, post la ekkapto pli aŭ malpli intuitiva de la tuta komplekso reiri paŝon post paŝo kaj zorgi pri plej severa kritiko analiza kaj kontraŭ la pozicio rilate la tutan instruformon k a j dum la paso de la laborprocedo. .

La unua ĝenerala demando rekte devas teksti jene: Kie ni do trovas la sintezon? La saksa provizora leĝo por la popollernejoj de 1919 en sia plenumdekreto diras, „ke la instru- kaj ekzercfakoj estu kunigataj laŭ instrusciencaj postuloj celante unusisteman formon de la instruado.“ Tio povus okazi por la plej malsupraj klasoj laŭ tiu maniero, „ke unu fako okupu superregantan pozicion en la tuta instruo de la klaso.“ (Estu rimarkigite, ke tiuj frazoj samtempe pruvas, ke bona leĝo ĉiam estas karakterizata per la percepto siatempa.) Se oni legas tion, tiam multaj povus supozi, kaj multaj ankaŭ faras tion, ke tiu kunigo nur rilatu la instruan materialon. Okaze povas esti, sed ne estas la ĉefaĵo. Per tio ni tute ne sukcesus, liberigi nin de la malnova ĥaoso. Oni nur ekzemple alportu la laboreblaĵojn, kiuj povas grupiĝi ĉirkaŭ iu ain temo. La sekvo estus, ke ni dronus en la materialo; amasego da detalaĵoj, riĉa amaso da scio estus pretaj al perado, kaj tamen la demando ne estus solvata: Por kiu celo ĉio okazas? Ĉu tiu ĉi kunigo posedus valoron en si mem? La instrusciencaj postuloj, laŭ kiuj oni kunigu, devas rilati ankaŭ alian. Estas parte ankoraŭ malfacile, elmontri ilin, ĉar ili ankoraŭ ne estas fiksitaj laŭ tiu grado, ke oni povus labori per ili kaj apliki ilin sen pluaĵo. Jen per tio ni ekkonas, ke la analizo parte devas sekvi al la sinteza, formuligo. Granda parto el la instruistaro alproksimiĝas al tiuj demandoj kun la malmoderna metodiko kaj malmoderna didaktiko, kaj per tio ne estas kapabla solvi ilin. De la moderna didaktiko ni havas ĝis nun nur komencojn kaj fragmentojn. Evolui ilin, estas necese senkondiĉe, por kontraŭbatali al la „ĥaosiĝeco“. Ĝi, la moderna didaktiko, kaŭzos neniakaze novan skemecon kaj laŭrutinecon, sed ĝi donos al la granda amaso la teknikon, kiun la maistro de la lernejo majstras laŭimpulse, intuicie. Same ne estas eble senproteste, apliki la partajn rezultojn de la lernejoj kaj klasoj eksperimentaj; ĉar ili ja nur pli aŭ malpli rilatas al la premisoj, kiuj parte diferencas grave de tiuj de

84

la normala lernejo. Laŭ mia opinio la eksperimentaj lernejoj tamen plenumas sian taskon, ĉefe ankaŭ per tio, ke ili per la rezultoj de sia laboro donas instigoin kaj taskojn al la ĝenerala lernejo, kiuj tamen de ĝi estu pritraktotaj kritike laŭ multaj praktikaj aplikadoj. Tiamaniere el tia interrilata labora inter eksperimentaj kaj ĝeneralaj lernejoj rezultos la moderna didaktiko.

Jam nun ni serĉas kaj trovas instrusciencajn postulojn ĉi tie pridemandatain interalie en la disponoj de la infano, en la porlabora stato de la klaso, en lokaj kaj tempaj cirkonstancoj. Senpene oni povas eltrovi ilin el la raportoj pri instrua praktiko, tiel ke ĉi tie ne estas necese priskribi diversajn ekzemplojn. Kiel ni elmontris, la kunigo en la instruado kompleksa ne sole povas okazi laŭ la instrumateriala vidpunkto. Nature la instrua laboro ĉiam rilatas al la materialo, sed ĝi ne estas la ĉefaĵo. Ankaŭ dum aplikado de la modernaj didaktiko kaj metodoj ĉiam estos celotaj certa kvanto da scioj, certa trezoro da konoj, sed ne por si mem, sed kiel iloj por akiri plivastigendan kleron.

La saksa provizora leĝo porlerneja montras al ni, kie ni devas serĉi la sintezon, dirante, ke la instruado en la popollernejo estu laŭ sia tuta maniero hejmlandeca kaj populara. Ĉi tie por ni kuŝas la karakteriza kerno. Signifo de la kunigo estas la interrilatoj inter infano kaj instrua materialo. Subjektiva motivo kuŝanta en la infano kaj ne en la instruisto direktas la elekton kaj kunigon instrumaterialajn. Inter infano kaj materialo devas ekzisti persona rilato. Tio estas nepre la novaĵo de nia moderna didaktiko. Al la primilita, politika kaj kabineta historioj instruitaj kutime antaŭe, la infano plej ofte ne rilatis intime; ĝi kontraŭstaras ilin ofte kiel fremdaĵon kaj krome malagrablaĵon, ĉar la lernejo ankoraŭ postulis de ĝi, ke ĝi memoru la datojn kaj faktojn, Same montriĝis la aliaj instrufakoj. Kion signifis al saksa infano la limo de Persio, la alfluoj de iu ajn eksterlanda riverego, kion la abstrakta teorio pri la klinita ebeno kaj aliaj sennombraj demandoj? La multego da konoj montris al la infano mondon, al kiu ĝi kontraŭstaras fremda, kiun ĝi ne scipovas kompreni. Estis kreita en la infano kontraŭeco. Ĉi tie mi — tie la mondo, al kiu la lernejo alkondukas min, kaj kiu estas fremda al mi. Tio aliiĝos, se ni trovas kunigon, sintezon inter materialo kaj infano, ke la rilatoj de la infano al la mondo ĉirkaŭanta ĝin estu eliro kaj poluso de nia instruo. Tiu ĉi instruado alkonduku al tuteco en la infano. La montrita kontraŭeco cedas al la kun- kaj ensento kaj al la scio rilatanta: La mondo ĉirkaŭ mi estas mia mondo, ĝi estas ankaŭ la mondo en mi.

Tiu ĉi sintezo entenas ankaŭ sendube gravan progreson laŭ morala rilato. La fadenoj, kiuj ligas min al la mondo kaj la mondon al mi, estas tiom mallongaj kaj densai, ke perturbo sur unu flanko devas kaŭzi perturbon sur la

“alia. Tiu dependeco efikas ĝis la plej malgrandaj detalaĵoj: Por ke mi povu

sidi en varmigita ĉambro, la ministo devas peni laboregante; por ke mi povu min vesti, miloj da manoj agas por mi, ŝipoj fendas la oceanon, trajnoj rapidegas trans la landoj. Se mi kune kun miaj kunuloj ne plenumas mian devon, aliaj devas suferi pro tio. Nia instruado alkonduku al la konsciiĝo pri solidareco kaj kuneco. Tiamaniere aspektas la kompleksa instruado, al kiu la lernejo devas celi, al la sencoplena kontakto inter mondo kaj infano, inter klerigaĵo kaj la klerigenda homo.

Kaj tiu ĉi maniero de la instrua karaktero postulas alian instruan teknikon kompare al la antaŭa. Ĉar la infano estas persone interesiĝata, estas vekata

80

— paĝo 5 de la PDF —

la infana agemo. . Ĝi deziras percepti la mondon per siaj fortoj. Memagemo estas karakteriza signo de la moderna lernejo. Se ni el tiu kialo eble diras pri instruadoj kompleksa kaj perlabora, tiel ni verdire ripetas, amasigas la esprimon sennecese. Kompleksa instruado, kian ni prijuĝas, tute ne povas okazi alie ol per infana laboro, t. e. memagado, aŭ alie ni disŝiras la intimajn rilatojn, kiuj ekzistas. La postulo al memagado estas neceseco laŭ la tuta motivado: Estas mia mondo, en kiu mi vivas, kaj kiun mi povas percepti per miaj propraj fortoj kaj kiun mi povas miaparte formi per propra forto.

La daŭriga fundamenta (unuagrada) instruo en Nederlando.

E. J. Bolties, Winschoten, Nederlando.

= Dum multaj jaroj la fundamenta lernejo en Nederlando estis sesiara. Kiam mi estis knabo, la minimuma aĝo estis kvin jaroj. Sed poste oni plialtigis tiun aĝon ĝis almenaŭ kvin jaroj kaj duono.

En kelkaj urboj post la sesiara unuagrada lernejo la lernantoj estas maturaj por la liceo (reala lernejo aŭ gimnazio). Tiaj lernejoj, preparante ia infanojn per sesjara instruo por la liceo, ne estas popollernejoj, tute ne, ili estas destinataj por la infanoj de la pli altaj sociklasoj. Sed kie oni ne posedas tiain lernejojn, la geknaboj estas kutime instruataj dum sep jaroj antaŭ ol atingi la duagradan lernejon.

Depost kelka tempo preskaŭ ĉiuj lernejoj nun estas sepiaraj“), Oni spertis, ke sesjara popollernejo ne sufiĉas por kiu ajn. Oni sentis, ke nia popolo estus superataj de la najbaraj, se ni ne plibonigus la popollernejojn.

Antaŭ la jaro 1862-a ekzistis en Nederlando multaj pensionlernejoj, kie oni instruis la lernantojn, kiuj finlernis en unuagrada lernejo. Sed tiam laŭ propono de la konata liberala ministro Thorbecke, la parlamento akceptis leĝon, kiu aranĝis la duagradan instruon.

Multaj tiaj lernejoj nun estiĝis en grandaj kaj ankaŭ en mezgrandaj urboj de ekzemple dekmil enloĝantoj. La plimulto de la pensionlernejoj nun malaperis, ilia funkcio nun estis prenata de la duagradaj lernejoj.

Nur en la romkatolika parto estas ankoraŭ granda nombro.

lom post iom en malgrandaj urbetoj kaj en grandaj vilaĝoj oni bezonis lernejojn, kie infanoj, ne bezonante la kvinjaran duagradan instruon, povis akiri la necesajn sciojn kaj konojn. Krom tio por pli malgrandaj lokoj la duagradaj lernejoj estis tro multekostaj. Ili ja havas pli ol dek profesorojn. Kompreneble en grandaj urboj oni ankaŭ havis lernantojn, por kiuj la duagrada instruo estis tro scienca, do tro malfacila.

En la komenco de la dudeka jarcento oni bezonis multajn oficistojn aŭ pli altajn laboristojn (por poŝto, fervojaro, dogano, komunumsekretariejoj, ktp.),

“) Rimarko redakcia: Nederlanda leĝo malpermesas laboradon de infanoj malpli aĝaj ol 14 jarojn.

86

por kiuj duagrada instruo ne necesas, sed por kiuj nura elementa instruo tute ne sufiĉas. Ankaŭ butikistoj, metiistoj plian instruon urĝe bezonis.

Tial estis fondataj multaj lernejoj, plenumontaj tiun taskon, Ordinare ili estis tri- aŭ kvarjaraj (kompreneble post sesjara fundamento). Kelkfoje (komence eĉ tre ofte) ili troviĝis en unu konstruaĵo kun unuagrada lernejo, kaj ofte havis la saman direkton. Tiaokaze oni do havis naŭ- aŭ dekjaran lernejon.

Komence la registaro ne donis sufiĉe da subvencio. Sed malgraŭ la parlamenta malfavoro la nombro de tiuj lernejoj ĉiam pli kreskis. Tiam la registaro decidis doni subvencion al la jam ekzistantaj lernejoj, sed ne al novaj. Tamen ĉiam novaj aperis, fondataj de komunumoj aŭ de unuiĝoj.

En la historio de la Nederlanda instruado la jaro 1920 estas gravega. Tiam nova leĝo, proponita de ministro De Visser, estas aprobita. Ĝi nove aranĝis la unuagradan instruon. Pro du faktoj la nova leĝo havis grandajn sekvojn.

En nia lando oni havas lernejojn, fonditajn de komunumoj, (la publikaj) kaj aliajn, kiuj apartenas al unuiĝoj sub la influo de la diversaj eklezioj. Komence la lastaj ricevis nur malgrandan subvencion.

Sed de 1920 la lastaj ricevas de la ŝtato ĉion, kion ili bezonas. La sekvo estis kompreneble eksterordinara plimultiĝo de l!” ekleziaj lernejoj. Mi konas komunumon kun 18 000 enloĝantoj (dekok mil), kie oni havas ĉirkaŭ 25 (dudek kvin) unuagradajn lernejojn. Tial la instruo fariĝis tre multekosta,

La sama leĝo plibonigis ankaŭ la kondiĉojn por la daŭriga unuagrada instruo.

Por lernejo kun 25 lernantoj la ŝtato de nun pagis la salajron de tri instruistoj. Tia lernejo kun kvardek aŭ kvindek lernantoj rajtis havi kvar instruistojn. :

Sed dum la granda socia krizo, kiu turmentis ankaŭ nian landon, la registaro limigis la instruistaron de la lernejoj. Pro tio la lernantaro de multaj klasoj fariĝis tridek ĝis kvardek, kelkfoje eĉ superis kvardek. Facile oni komprenas, ke tia nombro estas multe tro granda por klasoj, en kiuj oni instruas la tri modernajn lingvojn, algebron, geometrion, librotenadon, ktp.

Lastatempe la parlamento iom malplialtigis la lernantoskalon.

Por la daŭriga fundamenta instruo la jaro 1907 estas gravega. Tiam laŭ instigo de s-ro Borren, lernejestro en Breda, oni fondis la tiel nomitan MMLO- ekzamenon. Ĝi estas por tiui, kiuj finstudis en daŭriga lernejo. Ĝis tiam la priparolataj lernejoj estis tre malsamspecaj. Ĉiu lernejo unuope donis ateston pri ĝisfina studado, sed la valoro de tia atesto nur loke estis granda; en aliaj urboj oni tute ne sciis kiel taksi ĝin. Ĉe la duagrada instruo la afero estis tute alia, ĉar la programo de la laste nomitaj lernejoj estas fiksita por la tuta lando. Kaj la skribaj taskoj por la fina ekzameno estas donataj por la tuta lando.

De s-ro Borren estas la iniciativo kunvoki kelkajn lernejestrojn por priparoli kion fari. Oni decidis verki ekzamenprogramon. Tiel okazis. Do, unue en 1907 en la urbo Utrecht, la geografia centro de nia lando, kunvenis 27 kandidatoj por pruvi, ke ili bone studadis. La ekzameno postulis prok- Simume tiom da scioj kaj horoj kiel la tri unuaj jaroj de la duagrada instruo. Tio valoras speciale rilate al la B-diplomo. Por la A-diplomo sufiĉas malpli da geometrio, algebro kaj fiziko.

87

— paĝo 6 de la PDF —

La B-diplomo do taŭgas por tiuj, kiuj volas daŭrigi sian studadon en aliaj lernejoj, kiel duagrada teknika aŭ pormarista lernejo, ktp. Kelkaj lernantoj, akirinte la B-diplomon, transiras en la kvaran jaron de reala lernejo (duagrada).

La nova diplomo baldaŭ akiris multajn rajtojn. Post kelkaj jaroj ĝi posedis proksimume la samajn rajtojn kiel la diplomo pri trijara duagrada instruo.

Por multaj oficoj oni nuntempe postulas en nia lando MMLO-diplomon aŭ trijaran duagradan instruon kiel studfundamenton. Ĉi tiui diplomraitoj favore stimulis la plimultiĝon de la kandidataro. Ĉiujare la nombro superis tiun de la antaŭa jaro per tridek procentoj. Do eksterordinare rapida kaj regula kresko. Jam dum multaj jaroj la ekzameno ne plu okazas nur en Utreĥto. En ĉiu provinco nun oni ekzamenos en unu aŭ du urboj, Sed ĝis nun la skribaj taskoj estas verkitaj por la tuta lando. Komence la ekzameno estis aranĝata de kvar unuiĝoj, nome la neŭtrala MMLO-unuiĝo, la pension- Jernejposedantoj, la unuiĝo kalvinana kaj la romkatolika. Post kelkaj jaroj la unuiĝo de pensionlernejposedantoj malaperis. Do tri instruistaj unuiĝoj restis. Poste la katolika unuiĝo apartigis sin. La ĝisnuna harmonio do finiĝis. La lastajn jarojn la romkatolika unuiĝo havas sian propran ekzamenon, La skribaj taskoj enhavas ekz. en la tradukoj el la tri modernaj lingvoj multajn ekleziajn esprimojn. Do ĉi tiu ekzameno havas nepre katolikan karakteron, Por historio oni demandas ankaŭ eklezihistorion.

La neŭtrala kaj la kalvinana unuiĝoj ankoraŭ pace kunlaboras. La ekzameno do komence estis afero de privata iniciativo.

Por ebligi la ekzamenon la kandidatoj mem devas pagi po dek guldenoj. Komence la ekzamenantoj ricevis nur tre malgrandan pagon por vojaĝ-, loĝ-, kaj aliaj elspezoj. Poste la registaro bonvolis doni subvencion. Ĝi rekompence postulis influon en la ekzamenaj aferoj. Nun la estraroj de la unuiĝoj formas komisionon kun kelkaj inspektoroj, nomitaj de la ministro. lli priparolas kune la tutan aranĝon de la ekzameno, elektas ekz. la ekzamenontojn el la instruistaro de la lernejoj, partoprenantaj la ekzamenon. La inspektoroj posedas krome la rajton rifuzi la diplomon al kandidato, se li ne estas sufiĉe bone instruita. La lastajn jarojn la inspektoraj rifuzoj estas tre maloftaj. Iom pli ol la kvinono el la kandidatoj malsukcesas. Kompreneble la ekzameno influis la programojn de la diversaj lernejoj. Ili multe pli egaliĝis. La nivelo plialtiĝis. G

Menciinde estas ankoraŭ, ke por la A-diplomo oni povas forlasi kelkajn instrufakojn. Multaj knabinoj ekz., ne havante matematikajn kapablojn, ne estas ekzamenataj pri geometrio kaj algebro. Multaj kandidatoj de lerneioj. kie oni ne instruas librotenadon, demandas esti liberigotaj de tiu parto de la ekzameno.

Sekvo de la ekzameno estas, ke lernantoj same kiel instruistoj energie laboras. La lernantoj ja scias, ke iliaj instruistoj neniel povas helpi ilin dum la ekzameno kaj la instruistoj sentas, ke la honoro de la lernejo estus makulata, se tro multe da lernantoj malsukcesus.

Mia fina konkludo estas jena:

Ĝenerale la ekzameno bone influis la lerneiojn, sed postulas miaopinie iom tro multe de la memoro.

Se iu ŝatus scii ankoraŭ ion pri la de mi priparolita temo, mi volonte respondos.

88

Pri Esperanta ferminaro d€ psikologio kaj pedagogio.

Paul Bennemann, Leipzig. Ekstrakto el la parolado en la Dresden-a kongreso (vidu pĝ. 97).

La tendenco en la evoluo de niaj esperantistaj kongresoj ŝajnas esti: La ĝeneralaj kongresoj estu belaj festoj, la fakaj konferencoj faru seriozan laboron! Se estas tiel, baldaŭ fakaj referentoj kaj fakaj verkistoj sentos multe pli ol ĝis nun la mankon de vortaroj aŭ — por malgrandaj fakoj — de vortlistoj por multaj branĉoj el la scienco kaj tekniko. Ĝeneralaj vortaroj ne povas forigi tiun mankon, pro diversaj kaŭzoj. Do oni komencis diligente krei fakajn terminarojn; laŭ listo de la Esperantista Akademio ekzistas nun jam 41 fakaj terminaroj presitaj kaj 50 en prespretaj manuskriptoj.

Inter ili ne estas — bedaŭrinde, sed ne mirige — terminaro por psikologio, pedagogio kaj filozofio. Provoj faritaj ĝis nun sur tiuj kampoj ne kondukis — laŭ mia scio — al sukceso. La provintoj videble ne estis sufiĉe konsciaj pri la grandega malfacileco de sia tasko.

Efektive, tiu malfacileco estas grandega. Ĉar la objekto de tiuj sciencoj estas la psiko, do objekto ne videble metebla antaŭ-la okulojn, objekto, pri kies fortoj, efikoj, rilatoj ktp. ekzistas la plej diferencaj instruoj el kelkaj jarmiloj, objekto, pri kies ekzisto eĉ estas dubate. Kaj ĉiu filozofo kreis por si specialan lingvon, t.e. li pretendis, ke la vortoj de li uzitaj — multfoje vortoj uzataj ankaŭ en la ordinara lingvo — estu komprenataj ĉe la studo de lia verko en certa, difinita de li senco, tiel ke ekz. la germana Wahrnehmung, la franca kaj angla perception havas en diversaj verkoj tre diversan sencon.

Ekkoninte ĉi tiujn malfacilaĵojn oni bezonas iom da kuraĝo, se oni volas trovi vojon tra tiu ĥaoso. Nia Leipziga grupo de esperantistaj instruistoj riskis la entreprenon, kvankam ne rapide kaj ne facilanime. Jam kelkfoje ni estis provintaj, traduki modernan psikologian verkon de komenco ĝis fino, por gajni tiel kvazaŭ „implicite“ la troviĝantajn en ĝi psikologiajn terminojn. Sed tiu vojo, pro diversaj kaŭzoj, montriĝis neirebla.

En la pasinta vintro nia grupo komisiis min, prepari novan, pli praktikan vojon al nia celo. Komence de mia laboro mi elektis serion de la plej gravaj psikologiaj fundamentaj esprimoj, kiuj ĉe la pritraktado de pli komplikaj fenomenoj de la psiko estas ĉiam uzendaj (Reiz, Erregung, Empfindung ktp.), Por ĉiu tiu esprimo mi kompilis tekston, kiu ne difinas, sed donas malgrandan eseon pri la klarigenda vorto, montras ĝian genezon, ĝian limojn kontraŭ aliaj, precipe parencaj esprimoj ktp. Tiu ĉi parto de la laboro estis eble la plej malfacila. Ĉar ne estas artistaĵo, trovi novan esprimon, kiu ofte estas akceptata kaj ekuzata nur pro tio, ĉar alia ne ekzistas, ĉar la bezono estas granda kaj ĉar oni pli volonte kontentiĝas je vorto ne tute lerte elektita, ol havi neniun. Sed alia afero estas, determini la sencon de vorto tiel, ke ĝi povas sufiĉi ankaŭ al sciencaj postuloj, precipe sur la tre danĝera kampo de la psikologio. La determino devas esti sufiĉe malvasta, por doni klaran formon al la nocio; sed ĝi estu ankaŭ kiel eble plej vasta, por adaptiĝi al la diversaj psikologiaj sistemoj. El tio evidentiĝas, ke niaj tekstoj estas kompromisaj; sed samtempe klariĝas, ke alia vojo al nia celo ne estas irebla. Kiu volas la celon, tiu ankaŭ devas voli la vojon kaj la rimedojn.

La determina teksto poste estis tre detale, precize kai subtile esplorata

89

— paĝo 7 de la PDF —

kaj korektata en la komunaj kunsidoj de la grupo. Ni aldonis al la esperanta vorto la germanan, anglan kaj francan tradukojn kaj serion da derivaĵoj kaj kunmetaĵoj de la traktita vorto.

Laŭ tiu maniero ni pritraktis ĝis nun jenajn esprimojn:

ekscito—Reiz—excitement—excitation

irito —Erregung—irritation—irritation

sensaco —Empfindung—sensation—sensation percepto —Wahrnehmung—perception—perception intuo —Anschauung—intuition—intuition (intellectuelle) ideo—Vorstellung—idea, conception, image—idĉe nocio—Begrifi—notion—notion.

(La parolanto legis ĉi tie kiel ekzemplon la eseon pri la nocio „sensaco“. Ĉar nia revuo en la sekvontaj kajeroj presos la kompletan ellaboraĵon de la Leipziga grupo, ni flankelasas tiun parton de la parolado ĉi tie.)

La tiamaniere ellaboritajn tekstojn ni sendis al 8 samideanoj en 5 landoj, petante severan kritikon. Ne estas facile, trovi por tia tasko kunlaborantojn: ĉar ili ja devas esti spertaj tiel en la Esperanta lingvo, kiel en la psikologio Bedaŭrinde kelkaj petitoj devis rifuzi, aliaj ne respondis. El la revenintal leteroj ni ekkonis, ke oni ĝenerale aprobas nian celon, metodon kaj ĝisnunar rezulton. Post ekzameno de la ricevitaj rimarkoj ni denove tralaboros niajn tekstojn kaj poste prezentos ilin en IPR al la kritiko de la internacia instruistaro sub la titolo: „Provo por ellaborado de esperanta psikologia terminaro“.

La mondkonata Psikologia Esplorinstituto de la Leipziga Instruista Unuiĝo iam kaj iam subtenis nian laboron, kvankam ĝi estas iom skeptika pri ĝia: rezultoj. Ĉi tiuj kompetentuloj plej bone scias, ke la ĥaoso en la internacia psikologia lingvo fariĝis tiel granda, ke estas tre malfacile, kompreni fremdlingvan verkon el tiu scienco, kaj preskaŭ neeble, ĝuste traduki ĝin. lli ne povas kredi, ke nia laboro iel plibonigos tiun malbonan situacion. Tial ni petas per tio la gekolegojn en la tuta mondo, ke ili turnu pli ol ordinaran atenton al la prezentota al ili laboro, per kiu ni komence volas atingi almenaŭ jenon: Kiu estonte uzos en scienca verko fakan esprimon troviĝantan en nia listo, tiu estu certa, ke ĝi estos komprenata nepre kaj nur en la senco, kiun ni fiksis por ĝi. Se la aŭtoro volas doni al ĝi alian sencon aŭ eĉ nur nuancon, li devos uzi alian esprimon aŭ devos prezenti sian difinon, kiu tamen povas pretendi validon nur por tiu sola lia verko.

Se ni atingos tion, ni faros tre gravan servon ne nur al Esperanto, sec al la internacia psikologia laboro. La opinio de tiuj rondoj ne povas esti indiferenta al ni esperantistoj. Se al ili ni montros vojon al celo, kiun per siaj metodoj ili ne povis atingi, tiam ni certe akiros la atenton kaj respekton de multaj gravaj sciencistoj; kaj tio ne restos sen bona efiko al la ĝenerala: Esperanta movado.

Tial mi petas: Subtenu nin per via kritiko! Ni ne pretendas, esti kreintaj ion tute bonan kai nepre perfektan. Pro la priparolitaj kaŭzoj tio neniam

90 =

kamo

estos ebla sur tiu ĉi kampo. Sed per via helpo ni esperas, doni al nia provaĵo la formon kiel eble plej perfektan. Subtila laboro kaj senĉesa diligento ne mankos en nia rondo.

Internacia ekspozicio de higieno Dresden 1930.

Profesoro D-ro med. R. Fetscher, Dresden.

Higieno, la instruo konservadi sanon homan, ŝanĝiĝis rimarkinde la lastain jardekojn. Ankoraŭ eke de la antaŭa jarcento relative primitivaj proponoj pri vivado privata konsistigis ĝian tutan enhavon; sed la gravaj eltrovoj, ligataj ĉefe al la nomoj Pettenkofer, Robert Koch kaj Pasteur, alkondukis konsekvencan reformon de homa medio. Kanaligo urba, prizorgado de trinkakvo, nova scio pri bakterioj kaŭzis sukceson, ekstermi pli malpli malsanojn ekz. ĥoleron, tifon, ktp., kiuj troviĝis jarcentojn en Eŭropo kaj en la tuta mondo civilizita. La metodoj, per kiuj estis atingitaj tiuj enormaj sukcesoj, estis principe: kontraŭbatali bakteriojn kaj bari ilian vojon al homo.

La meznombra vivodaŭro nuntempe estas dudek jarojn pli alta ol ankoraŭ antaŭ kvin ĝis ses jardekoj; en tiu fakto speguliĝas la sukceso de tiuj faritaĵoj grandparte. Pro tio ne estas mirinde, ke higieno iom post iom estis identigata kun bakteriologio tute aŭ parte, kaj ke ĝi nomiĝis: instruo pri medio. Kiom forte fiksita la opinio estis (kaj estas parte hodiaŭ ankoraŭ) en kapoj de ĉefuloj, tion montras klare la ventego de indigno, kiun Hueppe, gvidanta higienisto el ĵus pasinta tempo, ekscitis je 1895, kiam li riskis, la homon mem nomi la sola objekto de higieno, kaj asertis, ke batalado kontraŭ epidemioj estas nur parta tasko de higieno.

Tamen la ŝanĝo prepariĝis unue per vico da faktoj, kiuj Ŝajne estis ekster la regiono higiena, nome fondo de la sociala pormalsanula asekuroj la organizado de akcidento-, invalideco- kaj malijunaĝo-asekuro. Tiuj aranĝoj servas al homa vivcertigo same bone kiel ŝtata gardo kontraŭ infektiĝo — diferenco nur estas, ke ili deturnas danĝerojn en homoj mem. Kiam la organoj de la sociala asekuro post la longedaŭra batalado ankoraŭ unu paŝon antaŭenpuŝis kaj utiligis parton de la rimedoj por profilaktika agado, tiam estis okazanta plej grava antaŭenpuŝo en la regionon de higieno en malvasta senco, estis ekestanta nova multo da taskoj kaj aranĝoj, nomata sociala medicino kaj sociala higieno.

Jam en la jaro 1907 la industriulo Lingner en Dresden ekintencis, montri en internacia ekspozicio tiun sencan ŝanĝon de higieno kaj la tutan aranĝon de porsana zorgado; sed komence li staris antaŭ grandaj malfacilaĵoj. Nur

‘en la jaro 1911 lia projekto sukcesis. La impona sukceso montriĝas ekstere

en tio, ke tiu unua internacia ekspozicio de higieno estis unu el la plej maloftaj aranĝoj tiaspecaj, kiuj finbilancis kun financa profito. Ankoraŭ pli grava estis la interna efiko. Centro ekspozicia estisla homo laŭ konstruo kaj funkcioj korpaj. Ĉirkaŭ la homo ĉio cetera grupiĝis.

Unu dekiaron pli frue oni estus farinta tian ekspozicion principe alie: mikroskopo kaj bakterio-kulturoj estus starintaj en la centro. Sekve de la sukceso ekspozicia estis fondata la Germana Muzeo de Higieno, do la spirita

91

— paĝo 8 de la PDF —

heredanto de l’ ideo de Lingner. Sukcesis danke al energio kaj vasta rigardo de l’ aferdirektanto D-ro med. h. c. (pro honoro) G. Seiring venadi el etaj ekoj tra malorganizadon de la inflacio al la celo, dum ĉiamaj ekonomiaj bataloj, kiuj minacis la tutan entreprenon, precipe post la morto de Lingner. Seiring, de Lingner mem vokita al sia laborkampo, vidas nun la kronadon de sia penado, daŭrigita dum dudek jaroj senlace, la malfermon de la Germana E de Higieno en moderna, formperfekta domego, planita de profesoro reis.

Kiel la fundamento de Muzeo la jaron 1911 estis metata en kadro de internacia ekspozicio, tiel ankaŭ tia aranĝo okazas ĉe la fino de tiu evoluado. Kiel tiam tiel nun la homo staras centre, en la centro de la ekspozicio de muzeo. Figuroj kaj preparaĵoj, majstre ellaboritaj kune de scienculoj kaj artometiistoj, montras — videble kiel neniam antaŭe — konstruon kaj funkciadon de la korpo kaj ekkonigas fakulon krome. kiom progresis la tekniko montra. Ke historiaj rigardoj ankaŭ ne mankas, tio estas memkomprenebla laŭ ĝisnunaj sciigoj. Aparta grupo „Cent jarojn da evoluado de la higieno germana“ prezentas ŝanĝojn tiutempajn. Vastaj partoj, kiuj pli frue estis en ekaj ekoj, ekz. „atavismo kaj eŭgeniko“ okupas nun vastan lokon, kaj la tuta sociala higieno estas montrata detale. :

Higieno estiĝas viva fonto de popola bonstato nur, kiam ĝi, estante persona zorgado por sano, influas vivomanieron de la unuopaj homoj; sekve de tiu penso kaj de ekspozicia ideo de Lingner elkreskis iom post iom precipa tasko de kuracistoj kaj pedagogoj: la tasko de prihigienapopolklerigado. Ĝi utiligas nuntempe ĉiajn ilojn de moderna reklamo. skribon kaj parolon, afiŝon, same filmon. Tial indan lokon en la muzeo okupas montraĵo de tekniko kaj organizado de la prihigiena popolklerigado.

Ampleksa libro „La homo“ verkita de la sciencula direktantaro de Higiena Muzeo (D-ro Vogel) prezentas en facila formo nunan scion pri homo. Ankaŭ tio ne estas hazardo, ke tiu temo estas elektita kaj tute ne verkita populara instrulibro pri higieno, do ankaŭ la plano de la verko ne enhavas kutimain konsiderojn pure anatomiajn, sed respondas al „biologio“ de homo, alivorte: la plano akcentas la funkcian principon kontraŭe de morfologia. Do la libro estas tute konforma al la agado de la „Eldonejo por popola bonfarto“ kiu estas aligita al la muzeo kaj same kiel la laborejo por instruiloj estas “fonto de enspezoj por la muzeo, Cetere la muzeo estas monsubtenata de germana respubliko, ties partoŝtatoj kaj urbo Dresden.

La ekspozicio estas la iom vasta kadro de la Germana Muzeo de Higieno. Kelkaj partoj, ekz. la moderna malsanulejo, allogas fakulojn, kiuj havas eblon tie, ekkoni bonegajn teknikajn instalaĵojn kaj konstrusolvojn je malsanulejo kaj agado en ĝi.

La grupo vere internacia, Placo d ioj ĵoj ŭ SA : e Nacioj, enhavas montraĵojn de laŭhigienaj organizoj el multaj 1 j i ipari j landoj, ebligas k i instigoj rto g ompari kaj donas instigojn mult. En aliaj partoj ekz. moderna loĝej : – Mi oĝejo la ekspozantoj intencis, solvi mal- 1 pakon; bone unuigi higienan kaj estetikan vidpunktojn — la lasta estas piej cite jam higiena. La saman oni povas diri pri higieno de vestado, an-

ox e solvita por viroj — praktike kaj konvene. Dankon meritas la sciencula direktantaro de la ekspozicio (profesoro D-ro Siipfle) ankaŭ pro tio, ke ĝi

92

ne starigis barojn kontraŭ plua evoluo de kelkaj modernaj instruoj ekz. psika higieno.

La malfacilaĵo, financi tian ekspozicion, servantan al sociala celo, kaŭzis, ke ankaŭ industrio mem ekspozas. Estas ĝojige ĉe tio, ke konataj aperoj, kiuj en similaj okazoj okulfrapante ĝenis (ekz. ekspozicio de alkoholaĵoj, laŭ higieno apenaŭ pravigebla), ja ne tute forestas, sed almenaŭ estas iomete pli modestaj, kaj per modela senalkohola gastejo havas ioman kontraŭaĵon, akiritan sufiĉe penplene.

La Dresden-a sportejo „Stadion“, ideala konstruita, kaj moderna naĝejo (Georg Arnhold-Bad) estas envicigitaj en la ekspozicia regiono. Korpekzercoj ĉiaj apartenas al la montraĵoj ekspoziciaj kaj restos espereble ĉiam allogiloj.

Ankoraŭ pli grava — laŭ mia opinio — estas io alia, nome tio, ke tie nova ŝanĝo de ekspozado ekmontriĝas: for de senmova prezentado al movo, for de muzeo al vivo. Ne estu kritiko pri la ekzistanta, se mi mencias precipe tion kaj estas kuraĝa antaŭdiri, ke tia „muzea“ ekspozicio eble estu la lasta de tiu maniero sur la kampo de higieno. Tio ne signifas, ke ni estonte povos tute rezigni bildan montron ekz. de homa korpo, — ni bezonos tiajn montraĵojn ĉiam kaj uzos espereble grandskale fakte. Sed nova ekspozicio oni povus aranĝi no v maniere jenon: Parto de urbego el unuetaĝaj domoj, pluretaĝaj ludomoj higiene taŭgai, sportejoj kaj ludejoj, modelaj lernejoj kaj malsanuleioi, banejoj kaj eble en la centro „domo de sano“ kiel centra laborejo por higieno kaj sociala agado kaj kiel malgranda muzeo de higieno. Tio ĉi fakte farita, destinita, esti loĝata de homoj kaj servadi al ili: tio ŝajnas al mi la idedla ĉefa ideo de estanta ekspozicio de higieno.

Por tio la mono ja mankas al ni, realigi tian provon grandskale; sed ne estu dirate, ke tio ne estos realigata en estonta tempo, precipe en landoj, kiuj estas pli feliĉaj ol nia.

La internacia ekspozicio de higieno estas finŝtono de evoluo, kiu komencis antaŭ dudek kaj pli jaroj, ĝi garantias la daŭron de la Germana Muzeo de Higieno kaj estas la videbla signo de vivpovo de ideo, kiu ankoraŭ enhavas tiom multe da forto, ke ni la atingitan ne povas ne vidi komenco de plua novo. Kaj pro tio ni deziras, ke la ekspozicio estu bone vizitata kaj havu efikon vivan. Tradukis Kurt Riedel.

Instruista Fakkunsido dum la Infernacia Kongreso en Oxford.

Niaj fakkunsidoj dum la internaciaj Es- anglaj gekolegoj partoprenos ĝin, ni en ĉi peranto-kongresoj ofte estis malhelpataj tiu jaro kalkulas je granda nombro da kaj pro manko de sufiĉe antaŭe publik- partoprenantoj por nia fakkunsido. Des igita tagordo kaj ĉar ili ne havis taŭgan pli ni devas zorgi, ke nia tagordo estu lokon en la oficiala kongresprogramo. konata jam nun,

Ĉar nia nuna prezidanto de TAGE apar- Nia fakkunsido estos publika. Ni petas tenas al la nacio, kiu gastigos la kom- ĉiujn gekolegojn, precipe niajn anglajn greson, kai ĉar ni povas esperi, ke multai gekolegojn, inviti al nia fakkunsido inte-

95

— paĝo 9 de la PDF —

resuloin, jen el la nombro de la samideanaro ĝenerale, jen el la nombro de neesperantistaj kolegoj, kiuj interesiĝas pri Esperanto kaj pri la temo „Esperanto kaj lernejo“.

Interkonsente kun nia prezidanto, ko-

lego G. W. Roome-Sheffield, ni publikigas ĉi tie la tagordon de nia fakkunsido:

Tagordo por la fakkunsido en Oxford marde, la 5-an de Aŭgusto posttagmeze 14.30 h.

1. Salutvortoj de la prezidanto,

2. Raporto pri TAGE (Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj) kaj IPR (Internacia Pedagogia Revuo).

3. Konfirmo de la elekto de nova prezidanto.

4. Raporto pri IALA (International Auxiliary Language Association in the United States, Inc.) kaj „,KUN- LABORADO“ kun IALA,

5. Parolado de Prof. D-ro W. Collinson, Liverpool, pri „Ligo de Nacioj kaj Lernejo“.

6. Diskuto de la parolado.

7. Proponoj.

8. Diversaĵoj.

El la tagordo vi vidas, ke ĝi estas sufiĉe ampleksa kaj interesa. Ne nur la oficiala parolado kaj la raportoj, sed ankaŭ ilia diskutado montros al la publiko la taŭgecon de Esperanto, kiel lingvo jnternacia kaj ĝian pedagogian valoron.

Nia fakkunsido alportu al nia asocio multe da novaj anoj kaj al nia fakgazeto multe da novaj abonantoj.

Estas devo de ĉiu kolego, kiu partoprenos la kongTeson, rezervi Dor nia afero la mardan posttagmezon en la kongressemajno kaj dum ĝi rezigni al ĉiuj aliaj aranĝoj, por ke li povu partopreni mian kunsidon de la komenco

94

ĝis la fino. Ni nur unufoje dum la tuta jaro havas eblecon, kunvenienkomuna kunsido!

Ke ni havos — krom la ĉefa tasko, nome: enkonduki Esperanton en la lernejojn — ankaŭ sufiĉe da propagandaj taskoi, ne nur inter la gekolegaro ĝenerale, sed ankaŭ inter la gekolegaro jam esperantigita, tion montru la jenaj plej novaj statistikaj ciferoj de „Kunlaborado“. Laŭ sciigo de ĝia sekretariino, f-ino Martha Moelke, ni ĝis 15.VI.30 povis konstati:

6081 esperantistajn gekolegojn en 61 landoj

864 Esperanto-kursoin en lernejoj en 38 landoj,

Anoncis sin por nia Korespondo-Oficejo dum 7 monatoj:

2928 lernantoj kaj 15 klasoj (sen nombro de lernantoj) el 14 landoj

119 gekolegoj el 19 landoj,

Ni zorgu, ke ankaŭ nia fakkunsido helpu plenumi la duoblan taskon:

1. veki la intereson de gekolegoj, kiuj ĝis nun ne fariĝis esperantistoj;

2. havigi al nia asocio resp. gazeto novain anojn resp. abonantojn,

e

Ĉiuj gekolegoj, kiuj jam hodiaŭ scias, ke ili partoprenos la kongreson kaj nian fakkunsidon, estas petataj, sendi al ni (al la adreso de la subskribita prezidanto de la „Laborkomisiono por TAGE“) kiel eble plej baldaŭ mallongan sciigon pri sia partopreno sur simpla poŝtkarto, kiu enhavu la adreson de la sendinta kolego, por ke ni eventuale povu ankoraŭ antaŭ la kongreso skribi al ili.

„Laborkomisiono por TAGE“

D-ro Dietterle, Leipzig W.31, Seumestrasse 10.

ĵ

E [2

Germana Geinstruistia Unuiĝo.

Preskaŭ 500 delegitoj de „Germana Geinstruista Unuiĝo“, reprezentantai 150 000 membrojn, kunsidis la 11-an kaj 12-an de Junio en Kassel.

La unuan tagon la prezidanto de la unuiĝo, lernejkonsilisto W olf el Berlin, paroladis pri „La unuŝtatigado

delaregnokaijlalerneio“ (vidu.

ankaŭ la raporton pri la kunsido de Saksa Geinstruista Unuiĝo!).

La kunveno konsentis jenain tezojn:

a) La unuŝtatigado de la regno devas esti ankaŭ postulata pro lernej- kaj kulturpolitikaj kialoj.

b) Okaze de la unuŝtatigado de la regno la porlerneja leĝdonado ekiĝas tasko de la regno. Ĉe tio estas necesa premiso, ke la altnivelo de la lerneia aferaro, kiel ĝi iam estas atingita en kelkaj partoŝtatoj, ne estu malaltigota per la regna leĝdonado.

La lerneja administracio estas tasko

de la estontaj regnaj teritorioj; ĝi

estas organizenda laŭ la principo de la kolegara administrado (Selbstverwaltung).

d) La preparo kaj la efektivigo de la leĝdonado en la regno postulas porlernejan regnoregistaron, respondecan al la regna parlamento, al kiu asistas interkonsiliĝanta kaj decidanta kune kun ĝj kolegara administrada komitato de fakuloj,

~~

Cc

e) La regno progresigos la unuŝtatigadon plej bone per tio, ke ĝi energie eluzas sian raiton, leĝdoni principojn rilate al la lerneja aferaro, plenumas la permesojn de la konstitucio kaj agas laŭ progresa kulturpolitiko,

En pluraj germanaj ŝtatoj nun la estontaj popolinstruistoj estas instruataj en universitato (laŭ konstitucia postulo). Por tiaj geinstruistoj la delegitara kunveno postulis, nedifektante la fundamen-

tan pcstulon rilate al egala salairo por ĉiuj instruistoj, la egalan salajron, kiun ricevas la oficistoj, ankaŭ klerigitaj en universitato.

La delegitoj protestis kontraŭ la intencoj de la regna registaro, forigi la financan deficiton en la ŝtata budĝeto per kvarelcenta malplialtigo de la oficistaj salajroj. La geinstruista unuiĝo konas nature la financan staton en regno, landoj kaj komunumoj, ĝi konas ĝisbaze la ĝeneralan mizeron de larĝaj tavoloj popolaj. Ĝi ankaŭ volas kunhelpi, forigi tiajn financain kaj socialajn mizerojn, sed ĝi devas postuli, ke ĉiuj popolaj tavoloj laŭgrade de siaj ekonomiaj povoj devu kontribui.

Precipe pro tiu financa mizero de la regno la kunveno ankaŭ postulis, ke la regna registaro altigu ĉiujn povojn de la popolo per laŭplana kulturpolitiko, Neniu rimedo, aplikenda por ŝpari monon, malhelpu aŭ malprogresigu la evoluon de la lernejo pro la estonteco de la germana popolo. La geinstruistaro ankaŭ kontraŭstaros ĉiujn provoin, dependigi instruan enhavon kaj iuran staton de la instruistaro de politikaj kaj mondperceptaj influoj.

Ĉeftemo de la dua tago estis „Popola kaj porprofesia lernejoi“, kiun pritraktis kolego Zeidler el Hamburg. La gvidanta ideo de parolado kaj kunvena decido estis la jena:

La nuna, nur historie komprenebla disiĝo de popollernejo kaj porprofesia lerneio devas esti venkota interne kaj ekstere per la energia volo de la interesiĝaj instruistaroj kaj porlernejaj administracioj, vidi ambaŭ lernejspecojn, nedifektante ilian proprecon, kiel unuon kai denove pripensi kaj organizi laŭ kompleta konstruplano por la tuta kontinua lernejsistemo. La supera klasgrupo de la duagrada lernejo estas envicigenda en tiun ĉi klerigsistemon kiel porprofesia preparlernejo por la intelektaj profesioj.

La delegitaro fine ordigis internajn aferojn kaj bezonojn de la unuiĝo, Ri-

9o

— paĝo 10 de la PDF —

markigebla estas la decido, postuli de la membroj depost la budĝetjaro 1931 eksterordinaran kotizon, por ke estu pligrandigotaj kaj novkonstruotaj necesegaj ejoj por la tri grandaj fakbibliotekoj de la germana popolinstruistaro en Berlin, Leipzig kaj Miinchen,

Ankaŭ tiu ĉi kunveno ree celis al la efektivigo de la devizo: Unu regno, unu popolo, unu lernejo, unu instruistaro.

J. K. Haubold.

$aksa Geinsiruista Unuiĝo

(proksimume 19000 anoj) okazigis paskon en Glauchau sian ĉiujaran delegitaran kunvenon. Ĉeestis reprezentantoj de la ministerio, de la parlamento, de la kongresurbo, de la „Germana Geinstruista Unuiĝo“, Krom internaj sindikataj aferoj la delegitaro pritraktis 3 gravajn temojn,

Unue paroladis la profesoro de la Leipzig-a universitato, D-ro Freyer, pri „Mondpercepto, edukado kai lernejo“, Li klarigis filozofie la vastan komplekson kaj pruvis, ke la instruisto nur povas efiki kaj eduki per sia personeco. La pretendo de la diversaj mondperceptoj al influo en la lernejo kontraŭas al la ideo pri la kleriglaboro kaj devas esti rifuzata laŭ la strukturo de nia epoko pro la estonteco kaj pro respekto al la esti$ado en la infano kaj en la kulturo.

La kunveno konsentis la postulojn al „Unuŝtatigado de la regno”) kaj la lernejo“ proponitajn de su- Der-lernejkonsilisto Wehner el Leipzig. Li bedaŭris, ke la 1918-a revolucio

“) Ĝis nun la germana regno konsistas el 17 respublikoj, kies parlamentoj havas ĝenerale la rajton doni leĝojn kaj ordigi siaparte la ŝtatain aferojn, nature limigite per la reguloj de la regna konstitucio. Laŭ ĝi la regna parlamento donas

ankaŭ leĝojn, kiuj validas en la tuta regno.

96

ne nuligis la multŝtatecon de la germana regno. Estas tasko ankaŭ por ni, celi al tiu nuligado kaj al unuecigo kaj per tio al samaj prilernejaj leĝoj por la tuta regno, Oni ja povus timi, ke la saksa lernejaro malprofitos per tio; sed oni ankaŭ devas esperi, ke per tia regna leĝdonado ankaŭ tiuj partoŝtatoj havos avantaĝojn, kiuj ĝis mun ne posedas lernejaron, same altnivelan kiel Saksujo. Fine la delegitara kunveno daŭrigis siajn lastjarajn laborojn (komparu IPR 1929, n-ro 4, paĝoj 57 kaj 58), pritraktante la temojn pri „La meza klasgrupo en la kontinua lerneisistemo“ kaj pri „Popola kaj porprofesia lernejoj“. Raportintoj estis kolego Fiedler (Chemnitz) kaj D-ro Riedel (Dresden). Aliformigado de la superaj klasoj popollernejaj laŭ enhavo kaj labormaniero, plivastigo de la devigo al lernejo, reformo de la porprofesia lernejo al lernejo por la profesie laboranta junularo 17—18-aĝa estas la urĝaj taskoj de la saksa geinstruistaro, J. K. Haubold.

Ĉefkunveno de Esperanto-Unuiĝo de ĝermanaj instruistoj.

Nia ĉefkunveno antaŭiris la 19-an germanan Esperanto-kongreson, tial ankaŭ multaj ne-instruistaj kongresanoj partoprenis nian aranĝon. Povis esti salutataj jenaj honorgastoj: por la saksa registaro s-ro distriktestro Buck, por la lerneja administrantaro s-roj supera lerneja konsilanto D-ro Fritsch, Dresden, supera lerneja konsilanto D-ro Kraner, Dresden, lerneja konsilanto D-ro Trogel, Grossenhain, kiu ankaŭ kompilis la kongreslibron de la 19-a germana Esperanto-kongreso, por la germana Esperanto-instituto Prof. D-ro Dietterle, por industria kaj komerca ĉambro D-ro H. Arnhold, konsulo de Frenckell, por ambaŭ saksaj pedagogiaj institutoj D-ro Riedel kaj D-ro Schreiber,

Leipzig, por Saksa Instruista Asocio k-o Klemm, Dresden, kaj por Dresdena Instruista Asocio k-o Schonherr, Dresden. Skribe salutis la kunvenon la prezidanto de Germana Instruista Asocio, lerneja konsilanto Wolff, Berlin, kaj la prezidanto de Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE), Roome, Sheffield. Korajn salutajn vortojn transdonis de sia organizo la prezidanto de Germana Esperanto Asocio, poŝt-konsilanto A, Behrendt, Berlin,

La prezidanto Schneller, Leipzig, donis mallongan jarraporton. Mi citas jenain sciindaĵojn: La ĝenerala kunveno de germanaj instruistoj je Pentekosto 1929 en Dresden akceptis la proponon de k-o Schneller, Leipzig, ke estu subtenendaj ĉiuj klopodoj, enkonduki Esperanton en la lernejojn, — La ĉefa laboro estis interna. Leipziga grupo prenis sur sin la taskon, prilabori fakan pedagogian vortliston por scienca uzo. — En kunlaborado kun IALA Prof. D-ro Dietterle otganizis internacian korespondadon inter gekolegoj kaj gelernantoj. Ĝis nun anoncis sin 121 gekolegoj el 19 landoj kaj pli ol 3000 gelernantoj el 14 landoj. Oni ebligis eldonon de lernolibro laŭ modernaj principoj de fremdlingva instruado, ellaboris ĝin s-ro Degen. (Ĝi aperos meze de

Junio.) El la propagandaj laboroj estas-

menciindaj la sukcesplena porinstruista kurso laŭ Ĉe-metodo en Berlin. Prof. D-ro Dietterle povis sciigi la plej novajn nombrojn pri statistike fiksitaj instruistoj esperantistaj: En 61 landoj 6078 instruistoj laŭ profesio scipovas Esperanton, kaj en 38 landoj ĉe 861 lernejoj Esperanto estas instruata.

Ĉefe interesis, precipe la gastojn, ĉeĥaj kaj germanaj infanoj el 3 lernejoj (Gohlis ĉ. Dresden, Grossenhain, Weinbohla), kiuj “interkonatiĝis ĝis tiam nur per korespondado, persone nur antaŭ unu horo.

Certe ilj mirigis kaj instigis kelkajn ĉeestanton. Fine kiel ano de tria nacio pastro Andreo Ĉe montris, ke estas ebla vere internacia interparolado ankaŭ kun

infanoj. Komence la infanoj estis iomete timemaj, sed baldaŭ fluis freŝa kaj bonhumora konversacio aŭ kun unuopaj aŭ kun la ĥoro. Fininte Andreo Ĉe dankis precipe al la instruantoj de tiuj infanoj, ĉar ili faris gravan kaj vere modelan laboron. Ni kune gratulas!

Celo de tiu aranĝo estis nur, montri la eblecon, ke ankaŭ diversnaciaj infanoj povas bone interkompreniĝi. Oni atingis pli, Certe, precipe por la infanoj, tio estis grava travivaĵo, kiu postlasis profundan impreson en la infanoj kaj povas esti pli efika ol iu diplomata ago.

Ke tiu internacia kunlaboro jam sukcesis, pruvit jena letero:

Al s-ro W. Hahn, lernejestro, Dresden-Gohlis.

Urbestraro de ĉefurbo Olmitz (Olomouc) decidis en kunsido okazinta la 6-an de Junio, vin kaj viajn gelernantojn, kiuj kunlaboris en Dresdeno kun niaj infanoj el Olmiitz Neretein, inviti plej sincere, viziti nian historian urbon, Ni ĝojus, se viaj infanoj farus komunan prezentadon kun la lernejo en Neretein en nia urbo, La urbestraro promesas al vi plej eblan subtenon de tiu entrepreno. Unua anstataŭanto de urbestro: s. Lang.

Kun tiu oficiala invito alvenis alia de la Esperantista Societo Olomouc.

Por ni: la plej grava estis la raporto de P. Bennemann, Leipzig, pri „Pedagogia Terminologio“. Li montris, ke la ĉefa laboro nuntempe por Esperanto ne estas farebla en ĝeneralaj kongresoj, sed en fakaj. Tial necesas fakaj vortaroj. Ĝis nun mankas tia por filozofio, pedagogio kaj psikologio. Leipzig prenis sur sin fari la plej malfacilan, la komencon. S-ro Bennemann raportos ankoraŭ sekvonte pri la tuta laboro en IPR. — Tie sekvu nur kelkaj sciigoj pri la modela laboro de Leipzigaj gekolegoj. Preskaŭ nevenkeblaj malfacilaĵoj komenciĝas jam per la aŭtoroj sciencaj mem, ĉar ĉiu esprimas siajn ideojn tute individue, Komenci per

97

— paĝo 11 de la PDF —

traduko de iu verko tial estas neeble, — Do onj en Leipzig prilaboris kaj difinis por la scienca uzado bazain terminojn unue en germana lingvo — helpis ĉi tie en grava maniero la psikologia instituto de Leipziga instruista asocio — sekvis post tio hejme traduko en Esperanton kaj komuna korekto, fine traduko en ĉefajn eŭropajn lingvojn kun aldono de derivaĵoj kaj kunmetitaj vortoj. Ĝis nun oni prilaboris jenajn 6 terminoin: ekscito (germane „Reiz“), irito (germ. „Erregung“), sensaco (germ. „Empfindung“), percepto (germ. „Wahrnehmung“), ideo (germ. „Vorstellung“), nocio (germ. „Begritf“). Tiuj provoj estas dissenditaj al 5 diversaj landoj, por ke oni kritiku ilin. Post tio kaj reciproka interkonsento estos aperigebla la unua tia vortlisto. — Ni ankaŭ esprimas nian dankon kaj petas: Helpu al tiu grava laboro, kiu iel povas!

Poste antaŭa prezidanto de TAGE, s-ro A.NeuZil, lernejestro en Olomouc-Neredin, Ĉeĥoslovakujo, parolis pri „Harmonio de parolo kaj movo“. Li raportis pri klopodoj, ĝenerale plibonigi kaj poluri la parolon de siaj gelernantoj, La geknaboj mem montris la sukceson de tiu laboro. Li paŝon post paŝo observadis bonan akcenton, ĝustan geston kaj la ĝustan esprimon de la tuta vizaĝo. Por kuraĝigi la timemajn infanojn li komencis ĥoran recitadon. Roloj por soluloj antaŭenpuŝis en la ĥoro la talentojn. Oni kreis originalain recitaĵojn taŭgain por la infanoj. Fine grava laboro estis, mem kolektive krei melodiojn aŭ laŭ la melodio de la parolo aŭ laŭ la senco de la tuta frazo. Ni dankas al la parolinto pro la laboro, kaj precipe ankaŭ al liaj gelernantoj kun la helaj, freŝaj Voĉoj,

Finiĝis la enhavriĉa kaj flua kunveno per debato pri diversaj punktoj. La estraro estas reelektita. — Oni interrilatis kun la germana ligo por la Ligo de Nacioj. Aperis la unuan fojon la gazeto al la tago de la Bona Volo ankaŭ en germana lingvo. La tuta enhavo devas esti pli infaneca kaj necesas, ke ĝi estu dis-

98

vastigata en plej eble granda nombro. Oni atentigu la gekolegojn pri tiu tago, ĉar bedaŭrinde ĝis nun multaj plenaĝuloj ankoraŭ ne scias pri tiu aranĝo, Serĉenda estas ankaŭ la helpo de radio. — Pli detale Prof. D-ro Dietterle parolis pri infankorespondado. Li treege akcentis la gravecon de tiu laboro, ĉar por la novaj adeptoj estas tute necese, ke ili, kaj precipe la infanoj, ne estu trompataj per neebleco de praktiko. Do oni nun unue firmigu kaj disvastigu tiun laboron, Li petas proponi temojn por premiindaj laboroj (por gelernantoj kaj por geinstruistoj). Necese ankaŭ estas, pli ol ĝis nun publikigi tiun agadon por internacia interkompreno. La gazetaro devas helpi, sed ni ankaŭ devas liveri materialon. Ĵurnalisto s-ro Kohler-Haussen, Dresden, atentigis, ke oni nur bone pruvu per faktoj al la ĵurnalistaro, kiel Esperanto povas esti al ili tre bona helpilo, la gazetaro certe estos pli vaste kaj pli efike uzebla en la servo de Esperanto. — Finiĝis la tago per vortoj kuraĝigantaj la kolegojn apliki la modernajn principojn de fremdlingva instruado, t.e. labori en la komenco plej eble laŭ rekta metodo.

Ni esperu, ke precipe en tiu lasta senco bone sukcesos la ĉefkunveno: Kuraĝe antaŭen al plua laboro, Rudi Wappler.

19-a Germana Esperanto-Kongreso

Dresden, 7.—10. de Junio 1930.

En kadro de inda internacia aranĝo, la internacia ekspozicio por higieno, okazis la 19-a germana Esperanto-kongreso de GEA. Ĉirkaŭ 600 personoj partoprenis, inter ili esperantistoj el Anglujo, Aŭstrujo, Bulgarujo, Ĉeĥoslovakuio, Finnlando, Japanujo, Jugoslavio, Nederlando kaj Rumanujo.

Komenco estis la ĉefkunveno de Esperanto-Unuiĝo de germanaj instruistoj. Dimanĉe matene oni metis florkronon sur la tombon de s-ino Prof. Marie Hankel. S-ro poŝtkonsilanto Behrendt, Berlin,

“mi TAGO

Aj

varme honoris la meritojn de la lastjare mortintino.

Solena malfermo de la kongreso je la 10-a kaj duono en la festsalonego de la higieno-muzeo. Tiu aranĝo estis vere modela, ĉar ĝi estis profunda travivaĵo. Je memoro al la 4-a Universala Esperanto-kongreso en Dresden 1908 f-ino Elly Reicher, Berlin, recitis la monologon de Ifigenio, poste oni aŭskultis Mozartan muzikon, Trio-on por fortepiano, violono kaj violonĉelo, Vicprezidanto D-ro Vogt, Stuttgart, salutis la honorain gastojn: por la saksa registaro D-ron Kraner, Dresden, por la aŭstra registaro konsulon Eiselt, por instruministerio en Hessen s-ron Pfafi, Worms, por germana regna fervoio direktoron D-ron Bloss, por la Internacia ekspozicio kaj muzeo de kigieno urban konsiliston D-ron Kriiger, por industria kaj komerca ĉambro konsulon D-ron H. Arnhold, Dresden, por la societo de saksaj industriuloj D-ron Wittke kaj diversajn Esperanto-organizaĵojn, D-ro Vogt en sia saluta parolado akcentis precipe la kulturan celon de Esperanto. El la salutvortoj de la honorai gastoj mi mencias tiujn de la reprezentanto de Internacia ekspozicio kaj muzeo de higieno: Esperanto estu al tiu institucio frato kunbatalanta por la sama celo, sanigi la homaron!

Akurate ije la 11.30 horo, ĉar disaŭdiĝis per la Mirag, komenciĝis la festparolado de la prezidanto de GEA, s-ro poŝt-konsilanto A. Behrendt, Berlin: „Vorto kaj bildo en harmonio kondukas en la vivon, raportas pri la mondo.“ Per la trio Vorto — Bildo — Vorto kaj Bildo li elmontris en grandaj trajtoj la evoluadon de homa interkomunikado. Spaco inter la limoj pli kaj pli grandiĝis, sed ĉiam forte mallarĝigis ĝin la parola vorto. Ankaŭ la lasta triumfo de tekniko, kunigo de bildo kun vorto parola, sona kaj mova en parolanta filmo, estas limigata per la parola vorto. Ĉu nun ankoraŭ povas helpi la tekniko? Ne! Ĉar lingvo estas homa kreaĵo. Jam an-

taŭ jarcentoj homoj transiris la limojn de la parola lingvo: Sanskrit kaj nuna literatura germana lingvo estas ekzemploj por tio, Ĉu tiu postulo ne povas esti ebla en nia tempo de normigo? Necesa ĝi estas, la komuna lingvo krom la naciaj, Ĝi ekzistas en Esperanto. Hodiaŭ estas tempo sincere rememori al la homo, kiu revis pri la estonta homaro kiel vera kuracisto.

En laborkunsidoj oni pritraktis internajn aferojn, Ekzistas nun 31 grupoj. En Berlin okazis lastiare 25 kursoj. Sekvonta kongreso en Hamburg. La honoran insignon pro meritoj je la movado ricevis konsulo Karl v. Frencketl kaj la prezidanto de la saksa esperantista instruistaro lernejestro W. Hahn, Gohlis. Finiĝis la kongreso per bela ĝardenfesto en la Lingner-parko. Oni prezentis inter alio la operon de Mozart „Bastien kaj Bastienne“ en Esperanto. Certe meniu forgesos la belain horojn. Rondveturado tra Dresden kaj Saksa Svisujo montris al la gastoj nian belan landon.

Danko al la Dresdena grupo, kiu aranĝis vere festan kunvenon. Lastan dankon al la plej junaj helpantoi, kiuj ĝojigis kaj ardigis ĉiun. La sekvonta generacio jam partoprenas sukcese kongreson! Tio estu bona signo por la laboro, sed ankaŭ admono: Tenu ĝin bone! Rudi Wappler.

Esperanto-rapidkurso de Andreo Ĉe en Dresden.

31. 5.—15. 6. 1930.

Okaze de la 19-a Germana Esperanto- Kongreso Loka Societo Dresdeno de Germana Esperanto-Asocio R.S, invitis pastron Andreo Ĉe, gvidi Esperanto-rapidkurson.

En la granda aŭdejo de Ŝtata artmetia akademio, kies estraro afable disponigis tiun salonegon, s-roj komsuloj K. de Frenckell kaj D-ro H. Arnhold malfermis

99

— paĝo 12 de la PDF —

la kurson, Andreo Ĉe mem klarigis la neceson de neŭtrala mondhelplingvo. Per viglaj vortoj li desegnis bildon de espero por sia nuna laboro. Tre alta muro staras inter la pastro kaj la gekursanoj. Sidas sur ĝi tre fiere sinjoro tradukanto. Nur per li vortoj estas interŝanĝeblaj. Cravan laboron faru la kurso! Per komuna laboro oni detruu tiun altan kai dikan muron, por ke je la fino s-ro tradukanto sidu simple inter la gekursanoj, kaj ke oni sen peranto, de buŝo al buŝo, komprenu unu la alian. Tui, dum la sama vespero onj komencis la plimalaltigon de tiu muro „nekompreneblo“,

Ĉirkaŭ 100 personoj atente kunlaboris dum 12 tagoj vespere de la 19-a ĝis la 22-a. Preskaŭ duono inter ili estis komencantoj. Montriĝis en tiu kurso, ke estas necese, en la komenco kuraĝigi kaj kutimigi ilin, ke oni restu kontenta, ankaŭ se ne tuj ekaperas la nacia esprimo konforma al la esperanta. Ĉar nacilingva lingvokutimo estas tiom forta, ke en la komenco neniu kontentiĝas, sentante blankan, malplenan lokon tie, kie li atendas ekaperon de nacilingva esprimo. Tial Andreo Ĉe tradukigis dum la unuaj 3 vesperoj la novajn vortojn, Tie ankaŭ estas loko, paroli pri danĝero. Kaŭzo estas la malnovaj esperantistoj, Ili estas plej ravitaj pri tiu metodo, paroligi onin. Certe multaj inter ili trovas nun la unuan okazon vere paroli kaj kun ĝojo paroli. Sed ili jam kunportas gramatikain konoin, kaj ili ne bezonas siajn fortojn por plene atenti la gramatikajn evoluigojn, ili uzas ĉiujn siajn fortojn por laŭte tre, tre kuraĝe, ĝoje kaj ravite kaj — tro rapide paroli, tro rapide por la komencantoj. Andreo Ĉe tion scias. Li ofte silentigas la malnovajn esperantistoin. Sed li ne povas ĉiam nur peti pro tio, kaj multaj ne sinregas, lIli forgesas pro sia ĝoio, ke ili treege malhelpas la malfacilan laboron de la instruisto, kiu mem ne plendas pri tio, sed sinregas kaj malgraŭ malhelpo daŭrigas la laboron same atente kaj celkonscie kiel antaŭe.

100

Ĉu ne estus pli bone, se unuavice sinregus tiuj, kiuj pro ĝojo iom tro laŭte montras siajn konojn? Ĉar estas la celo de la kurso, instrui al novaj personoj Esperanton.

Finleciono okazis dimanĉon, la 15-an de Junio. Andreo Ĉe nun klarigis la novan, plej gravan laboron, la praktikon. Li forte petis: Ne forgesu Esperanton, sed legu, skribu kaj parolu! Tenu bone en la kapo la plej gravajn vortojn, la demandajn vortojn, kiuj ja estas la ŝlosilo de la lingvo!

Sinjoro Karsch por la Loka Societo Dresden kaj du gelernantoj por la gekursanoj esprimis koran dankon por la bona, kortuŝa kaj instiganta laboro, Andreo Ĉe dankis al ĉiuj helpantoj, kiuj ebligis tiun kurson, kaj precipe al la novaj personoj, kiuj restis ĝis la fino kaj promesis resti fidelaj esperantistoj. Li esperas, ke li povas fari post unu jaro kontrolon. Ĝis revido!

Ĉirkaŭ 30 personoj daŭrigos la konversaciojn sub gvidado de instruisto. Ilj kunvenos minimume 12 vesperojn (ĉiusemajne po 2 horoj). R. Wappler.

Korespondo-0ficejo.

Ĉar intertempe anoncis sin nur 10 novaj korespondantoj, ni ne aldonis novan liston al ĉi tiu numero 7 de IPR, sed atendos pluajn anoncojn kaij aperigos la nomojn de la korespondemaj personoj nur en la venonta numero.

Tiuj, kies nomoj jam estas aperigitaj en niaj listoj 15 kaj kiuj ne sukcesis trovi taŭgajn korespondantojn, estas petatai, sciigi nin, por ke ni povu atentigi pri la situacio, Same ĉiui, kiuj ne plu bezonas korespondantojn, bonvolu sciigi nin pri tio.

Cetere nj estus dankaj, se ni ofte povus aŭdi ion pri specialaj spertoj faritaj dum la korespondado,

Martha Moelke, sekretariino de „Kunlaborado“.

Ne nur esperantistaj

ankaŭ ĉiuj aliaj temoj estas pritraktataj en la ĉiusemajna gazeto „Heroldo de Esperanto“. Multaj artikoloj estas eĉ ilustritaj. Krom tio ĝi enhavas multajn aktualajn bildojn. Abonu ankaŭ vi! Kvaronjare ĝi kostas RM 3.—, jare RM 12. Postulu specimenan numeron ĉe la administracio

K0Oln, Germ., Briisseler Strasse 94 NNN

Senpage

povas uzi ĉiu abonanto de IPR la servojn de la Korespondo-Oficejo kaj senpage

presigi

anoncon en la korespondan aldonon.

= = == === —— ==

Adreso: F-ino sekretariino M. Moelke, Brandenburgische Str. 5/1, bei Tieck, Berlin-Siidende.

KNK

= UUJ] m

ad Nova pliriĉigo de la Esperanto-literaturo ;

La Hirundlibro

de Ernst Toller. Traduko de Helene Wolff, Kleve, kun du ksilografaĵoj.

La venonta numero | aperos la 1-an de sep(iembro. La bele bindita libro kostas RM 2.40 plus

Libreja Fako de Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

— paĝo 13 de la PDF —

Universala Esperanto-Asocio

Dispastigi la az, ke Ue helplingvo | Bonvolu

Esperanto. Plifaciligi la ĉiuspesajn moralajn kaj materiajn k JI bi ———— — SKPIDI NUFr

Krel internaciajn servojn uzeblajn de ĉiuj homoj, kies intelektaj aŭ materiaj Interesoj celas trans

la limojn de ilia genta aŭ lingva terilorio. Mi : = 8 Kreskigi imter siaj membroj fortikan ligilon de pri aferoj de redakto ; soli pomo aj ivaj ĉe ili la komprenon por fremdaj popoloj.” 1 La Hsocie estas neŭtrale rilate al religio, macieco al la Redaktejo, aŭ politike. donas: Al la membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdek- = ~ paĝan Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj, pri aferoj de abono, anonco sperantistaj grupoj, gazetoj, organizaĵoj, kun : sciigoj pri internaciaj rilatoj ktp. kaj mono Al la Membro-Abonantoj: Krom tio la gazeton = „Esperanto“, internacia ĉeforgano de la Esper- al la Administrejo. antistoj, kun artikoloj literaturaj, sciencaj, . teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado. Al la Subtenantoj; Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn Ni ricevas Membro-Ab t ion konsist

antan el la Esperanto-literature. pri aferoj de informo Ĉiu aliĝinto rajtas presigi senpage korespondan je en

a gazeto „Esperanto“. al la Sekretariejo,

kaj postulas nur modestan kotizon de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro-

Abonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro por pri aferoj de TAGE-organizo

Membro-Subtenanto.

Universala Esperanto-Asocio al la Prezidanto ! 1 Tour de l’lle, Gentve (Svislando)

Bone

kreskas nia abonantaro, sed

Malbone

scias la abonantoj sendi la

kotizon

precciztempe!

Se vi ankoraŭ NE sendis ĝin, tuj bonvolu pagi ĝin al via landa agento aŭ al la administrejo : Karl Krober, Riesa, Wesistr. 4. Poŝiĉekkonto: Dresden 110715

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

~ lt / | JI»

am

I DEDAGOGIAREVUO

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-ro 89 AŬGUSTO-SEPTEMBRO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj.

Landoj Prezoj Angla ŝil, 3 Argentina pes, Or. 2 Aŭstria ŝil. 5 mo ked :

razila miir. Bulgara lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 -Itala [iroj ital. 15 “Japana jen. 15 Jugoslava dinaroj 40 Litova id. 71,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150 Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1

Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4.— M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3 M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schŭnherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Mi serĉas materialon por germanaj gazetoj kaj pagas honorarion por taŭga kunlaborado. Do havigu pere de Esperanto el la tuta mondo mem verkitajn aŭ el gazetoj tradukitajn verkaĵojn: novelojn, anekdotojn raportojn pri strangaj okazintaĵoj, arto, scienco ktp. kaj sendu ilin german- aŭ esperantlingve al

F. W, Mischke, redaktoro, Radeberg, Sa.,

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra: Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Sus-

sex.

Fr. Kurtisch, Sechshauser Str. 71, Wien XIV, poŝtĉekkonto B 72487.

Prof. Paul Bouts, ĉcole norm. cath.,, Eirlemont. Poŝtĉekk.118656 Thienen. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Ĉila: Estona:

Germana:

Greka:

Hispana: Hungara:

Japana: Java: Jugoslava: Latva: Litova:

Nederlanda:

Norvega:

Pola: Rusa:

Sveda:

Svisa: U. S. A.-a:

Olomouc-Neredin.

E. Herrera Valen, Clasificator 220, Santiago. Agnes Nii, Postkast 6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer. ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857,

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona.

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Ujpest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok., Kazlu-Ruda.

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. OQumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo. David R. Metzler, Route1, Box 389, Fresno, Califor.

EFTERNACIA “ZEO PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr: KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ. Prezidanto de TAGE: G. W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheffield, Anglujo.

ENHAVO: Voĉoj de l’ homaro: Ĉu estas indiferente al vi … (al nia redakcia programo 11) — Pri lernejoj kaj instruadoj en Egiptujo (al 131) — Psikologio

en Ameriko (al 131) — For la laŭgradajn fakatestojn! (al 131) — Vivreiormo kaj aritmetika libreto (al 134) — 5-a Kongreso Internacia pri Morala Edukado (al 214) — Publika kongreso de la Ligo de Decidaj Lernejo-Reformanoj en

Berlin de la 1-a ĝis 4-a de Oktobro 1930 (al 212) — Interŝtata kaj internacia lerneja interŝanĝado (al 221) — Konferenco de Lingva Esplorado en Ĝenevo (al 222) — Aŭstralia Esperanto-Kongreso (al 222) — Alvoko (al 222) — Motorveturantaj instruistoj (al 222) — Gainu monon per Esperanto (al222) — Recenzoj (al 231) Raporto pri TAGE kaj IPR por la Instruista Fakkunsido em Oxford (al 24) — Aldono de Korespondo-Oficejo.

Voĉoj de l’ homaro.

Ĉu estas indiferente al vi…

„Ĉu estas indiferente al vi, ke milionoj el niaj samvivanoj ne povas kaj ne havas rajton trankviligi sian malsaton, ke milionoj da homoj sur la tero ne havas alian hejmon ol la vojojn, ke milionoj da homoj estas subpremitaj kiel sklavoj kaj al la tiel nomataj superuloj ne havas alian valoron kaj ekzistraiton ol tiun, kiun donas la ciferoj en la kaslibroi? Mi pensas ne nur pri blankuloj sed ankaŭ pri negroj, hindoj, ĉinoj kaj aliai, kiuj ankaŭ estas niai samvivanoj. Ĉu estas indiferente al vi, ke milionoj da homoj estas devigataj mortigi unu la alian per la plej bruta mortigado, kiu povas ekzisti? Cu estas indiferente al vi, se milionoj da infanoj venos en la mondon nur por esti maliuste traktataj kaj fariĝi tute similaj al la homoj de nia tempo?“

(El „Al Torento“ de Stellan Engholm, Koln 1930, Heroldo de Esperanto.)

Pri lernejoj kaj instruado €n Egipiujo.

De C. M. Cather, Port Said.

Laŭ programo, dum la jaro 1947/48 oni havos sufiĉajn instruistojn kai konstruaĵojn por efektivigi devigan elementan instruadon por ĉiuj infanoj. Ekzistas elementaj lernejoj por infanoj de 4 aŭ 5 ĝis 14 jaroj, kie la instruado estas tute en araba lingvo; ĉe la deviga (elementa) lernejo la kurso estas 6-iara, de 7 ĝis 13, kaj infanoj ĉeestas dum daŭro de la tago, nur knaboj

— paĝo 3 de la PDF —

matene kaj knabinoj posttagmeze; unuagradaj lernejoj, kies celo estas pretigi la infanojn por la duagradaj kaj pli superaj lernejoj. Oni instruas la kutimain objektojn per araba lingvo, kaj krome unu fremdan lingvon, anglan aŭ francan. Aĝo de eniro estas de 7 ĝis 10, kaj la kurso estas kvariara por knaboj kaj kvin-jara por knabinoj. (Seksoj ĉiam en apartaj lernejoj.) Duagradaj lernejoj akceptas nur lernantojn, kiuj plenumis la kurson ĉe la unuagrada lernejo, kaj kies aĝo ne superas 17 jarojn. La kurso estas 5-jara kai inkluzivas du fremdajn lingvojn, anglan kaj francan, unu estas ĉefa kaj la alia kroma fremdlingvo. Ankaŭ estas diversspecaj superaj kaj teknikaj lernejoj. Ce la Egipta Universitato la instruado okazas en franca lingvo por la fakultatoj de leĝo kaj literaturo, kaj en angla lingvo por tiuj de medicino kaj scienco (la lastnomita fakultato estas starigita nur en 1925), Fincelo estas uzi nur la araban lingvon, kaj la nuna divido inter franca kaj angla estas pli hazarda ol intenca.

Dum la periodo Septembro 1928 ĝis Aprilo 1929 du senpartiaj eksterlandaj edukistoj, Prof. Ed. Claparĉde de la Universitato de Geneve kaj s-ro F.O. Mann (anglo), laŭ invito de la Egipta Ministerio por Edukado, ekzamenis la eduksistemon de la lando, kaj nun prezentis siajn raportojn Ili Jaboris tute sendepende unu de la alia, kaj prezentis apartajn raportojn. Oni ankoraŭ ne presigis la raportojn: la jena resumo estas kompilita de ampleksaj recenzoj verkitaj de 0. H. G. W. por la ĵurnalo „The Egyptian Gazette“ (La Egipta Gazeto). Gj

Entute, ambaŭ raportantoj trovas samajn mankojn, kiuj parte estas samai kiel tiuj en aliaj landoj; la lernejprogramoj estas tro ampleksaj, la klasoj tro grandaj, multe tro da parkerado, tro centrigita organizo, multe tro malmultaj knabinoj ricevas edukadon, kaj tro da atento je sukceso ĉe ekzamenoj; fakto LRA, ke ne malofte studentoj mortigas sin pro malsukceso ĉe lerneja ekza-

La raporto de Prof. Claparede rekomendas la enkondukon de tute nova sistemo, novedukado, argumentante, ke ĝuste nun estas la tempo por Feo ujo, enkonduki modernan sistemon de edukado kaj saviĝi de sklava kopiado = la ortodoksaj sistemoj. Unu el la plej interesaj partoj de lia raporto estas a priskribo de la testoj pri inteligenteco. La rezultoj de ĉirkaŭ trimil „Ballard -testoj montras ke, entute, la knabinoj estas pli rapidaj kaj inteliea INA De Praa sed ke entute la meznivelo de inteligenteco estas definiz = i malalta ol la normo. Rimarkinda escepto estas, ke la meznivelo por NO inter 8 kaj 10 jaroj estas pli alta ol kaj la belga kaj la Ballard-normo. E apaton proksimiĝis al la normo inter la aĝoj de 7 ĝis 9, la plej iunaij, Eo oa plene testis. “Apenaŭ estas dube, ke la juna egipto ĝis la LEZA = ito ŝajnas esti multe pli viva kaj inteligenta ol pli malfrue. a kl poj as, ke kaŭzo de ĉi tio estas seksa malbonuzo post la aĝo : = o saaoraaj = estas interese konstati, ke Prof. Claparĉde opinias, ke la o Oj compare kun lernantoj en aliaj landoj pli verŝajne estas pro

ilia ĉirkaŭaĵo („milieu“) de la lernanto. En Egiptujo la plei :

gepatroj, eĉ de la „pli bonaj“ klasoj, estas analfabetoj ki = sa Gajo SI

sSesebis la lernantojn dum ilia laboro. E AJ ss

= Eo = ke pli da atento devus esti dediĉita al la scienco de

Tic E aj ke malpli gravas, ke la instruisto posedu grandan scion, o! i sciu, kiel interesigi la lernanton kaj gaini lian amon.

102

En sia raporto, s-ro Mann kritikas la intelektan nivelon de la Superaj Lernejoj por Instruistoj, kaj la malaltan salajron, kiun ricevas eĉ lernejestro. La manko de bonaj instruistoj parte indikas la kialon por la ŝajna nevolemo de la lernantoj pensi aŭ agi por si mem. S-ro Mann forte kondamnas la proporcion inter la provizoj Dor elementa kaj supera (aŭ meza) edukado. Dum en Anglujo oni elspezas 25 frankojn por supera edukado kaj 100 frankojn por elementa, en Egiptujo estas nur 25 por elementa kaj 50 por supera.

S-ro Mann havas tre interesan ĉapitron pri lingvoj. Li elmontras, ke la stato de egipta infano similas al tiu de „angla infano, kiu parolus kaj aŭdus la parolatan anglan lingvon kaj ĉe la lernejo kaj hejmo, sed kiu ne estus permesata legi aŭ skribi krom en la lingvo de la deka jarcento“. Ĉi tio devenas de la fakto, ke la parolata araba lingvo ne havas skribitan gramatikon kaj estas preskaŭ tute malsama lingvo je la klasika kaj skribata araba, kiu estas la lingvo de libroj, ĵurnaloj kaj publikaj paroladoj. Tial, krom angla kaj franca la infano devas lerni trian lingvon, nome sian propran. S-ro Mann proponas, ke oni elektu komisionon por studi la problemon de la araba lingvo. Laŭ eduka vidpunkto, li ŝatus ke la skribata lingvo alproksimiĝu al la parolata, sed li konscias, ke multaj malfacilaĵoj, eble ĉefe religiaj, malhelpas. Fakte, la kontraŭo okazas, kaj la parolata lingvo alproksimiĝas al la skribata, sed nur tre malmulte kaj malrapide.

S-ro Mann diras, ke malbone estas, ke infano ĉe unuagrada lernejo devas komenci la studadon de angla aŭ franca lingvo tuj je la komenco de sia lerneja vivo. (Dum la tuta periodo oni dediĉas ĉiusemajne ses ĝis ok 45-minutajn lecionojn al tiu objekto.)

S-ro Mann ne opinias, ke la egiptaj instruistoj de la angla lingvo posedas sufiĉan scion pri scienca fonetiko; kaj li opinias ke oni tro multe instruas Shakespeare’on, tro malfacila pro la malmodernaj esprimoj, kaj tial nur konfuzas aŭ erarigas lernantojn. Ĉe la duagradaj lernejoj la stato estas pli bona, ĉar estas ne malmultaj anglaj instruistoj; sed malfacile estas trovi tiuin, ĉar kvankam la komenca salajro ne estas malalta, la kondiĉoj estas malfavoraj,

(mallongdaŭra, ĉiujara kontrakto, kaj li neniam povas esti lernejestro). Konklude s-ro Mann diras ke la nunaj lernejprogramoj, pro ilia troŝarĝigo, tendencas pli kaj pli al favorigo de meĥanika lernado je la kosto de inteligenteco, kaj li esprimas la timon ke la provo igi ĉiujn infanojn ĉe la superaj kaj mezaj lerneioj lerni tri lingvojn aldone al sia gepatra kaj multaj aliaj objektoj, povus fine rezulti em la scio de nenio efektiva.

Psikologio en Ameriko.

La 9-an internacian kongreson de psikologoj en New Haven (Usono) partoprenis la germana psikologo William Stern, Hamburg. En »Vossische Zeitung« li publikigis siajn impresojn pri la kongreso, kiujn mj represas laŭ »Leipziger

Lehrerzeitung«, n-ro 39, 1929. MRS Tradukis la Instruista Esperanto-Grupo Leipzig.

La „Germana Psikologia Societo“ antaŭ nelonge en alvoko devis publikigi, ke malmulte afabla sinteno, kiun aŭtoritataj instancoj hodiaŭ prezentas al nia scienco, minacas limigi la instru- kaj esploreblecojn. Kiom granda

105

— paĝo 4 de la PDF —

estas tiu danĝero, ni tute klare sentis en Ameriko i ; ae poo kod roe ma Ĉ . Tie la psikologio e = kezi oj E: ka ri altan Dozicion nenie eta laboratorioj, institutoj por nre-sspleraŭo Kio. lulo pk, = Ea o e la pli grandan riĉecon de Ameriko — kun sa ESS ite malvolonte deciditaj sumoj, kiuj en Ger i donaj E EIN DELA manujo estas disponeblaj Tre klare diferencas en Ameriko la teoria-scie E [ ; | – nca laboro kaj ik; rioj ad aed Sed teoria-scienca laboro ne steno ; Vioeefe let €e E sedo Tiuj havas multe pli malgravan rolon ol ĉe = pr pro eka e ma io multon povas doni unu al la alia — konvinko kiu ko ap “adena o enalo tiom reviviĝis — de la amerikano A ba o AJ Por li psikologio estas unu el la multaj speciala ii Sua o EJA LA aj kun siaj propraj, tre specialaj problemstarigoj i kvo; emi ejeble multajn faktajn datojn. Oni serĉas Em ci EA minia un koine. specialsciencoj, precipe kun la natursciencoj p mon contraŭ ĉio, kio havas guston de spekulacio aŭ GON ano Veron gao (behaviorisme), vere amerika teorio (Watson) PA E LE kaa kg = Spiritojn, hodiaŭ malpli estas dogmaro Oo Tola Mero ormi la psikologion en sciencon pri la o Kar Klera ; lel maniero de la interna vivado ne estas plo: ; asko nur restas la ekzakta studo de la ekstere SNNGRIincioj o dl A, prezentante kiel reflekso, kiel reago bust ekzercprocedo i e la sangocirkulado, kiel rezulto de lern- kaj iel dirit inci i

ano aj E la PTINCIDa parto de tiu teorio (la radikala forstreko de ĉi nca objekto) estas nur ankoraŭ malmulte diskutata Sed la

la „kond “ » as al la ĵus aluditaj observadoj ta : uto“ de homo kaj besto — konsiderante la tedon a nu

facile, eĉ cie : ; ĉar oft sj TN o konstati ion pri la psika vivado de tiuj inas di io grado ĉe ripetoj o apra ekscitoj aŭ la progresoj de difinita del i NO i p. povas esti Dri L ls pU = A Tkaj metodoj | pritraktataj per la plejsubtilaj eksperimentoj ial preci Tas; : :

intan ĉiuj a omo Ameriko marŝas en granda dist best-psikologiajn sekci la, kaj aliaj ; multaj laboratorioj havas kero estas farataj). Eble Epi kia kiuj ĉe simioj, ratoj ktp. multnombraj stidoj iomete unuflankaj; ili t celoj de tiuj entreprenoj al kelkiu oikohabo ŝajnas dutteorio, la kej A oj preskaŭ ĉiam la centran problemon de la koe K I , ” retlekson“ te l d = ON- ŝanĝiĝas k em n., te. la demandon, ĉu 1 i : IA a era situacio-kondiĉoj; per aliaj Vosto : Ao sj I instituto oni trovas kiel kondutmanierojn. Preskaŭ en ĉiu besto-psik lo = diversaj konfuzaj fe iel ĉefaparatojn la „mazes“ (labirintojn) te. v km je certaj kondiĉoj eoo APARIS, eliroj; la besto devis lokaj dibvi

ita al certaj fiel La SON aŭ la elirejon en difinita loko; ĝi

ankaŭ Mm koadra “ara klano TE a kaj heleco, sonoj kiu? se kuto dolorreagoj ku. oj, ekz. tiaj, kiuj rilatas al la instinkto, malsato a laboratoriaj ; pako Oriaj esploroj farataj pri homoj tre forte ankoraŭ estas influataj

104

de la klasika eksperimento-psikologio. Surprizis nin germanojn, ke la psikolozio de Wundt en Usono estas multe pli aktuala ol en Germanujo. Ĉe ni (la germanoj) la eksperimento pli kaj pli estas uzata kiel helpilo por psikologia sinobservo kaj klarigo kaj estas modifata tiumaniere, ke ankaŭ pli altaj psikaj fenomenoj en ĝi estas kapteblaj, kontraŭe la usona laboratorio precipe flegas fiziologian psikologion en pli malvasta senco kaj esploras elementajn funkciojn per ekzakta metodo: senso- kaj movo-reakciojn, psikogalvanajn fenomenojn ktp. Ĉio esence psika laŭ nia opinio estas traktata ankaŭ ĉikaze ne sufiĉe. En la lasta tempo ja estas rimarkebla alia germana influo: tiu de la „gestalto“-psikologio“). Ja, oni kelkfoje renkontas en usonaj fakrondoj la eraran opinion, ke la tuta germana psikologio hodiaŭ estas „tutecteorio“. Pri la aliaj multaj esperigaj ĝermoj de psikosciencaj kaj individuecaj labormanieroj la usonanoj pro siaj precipe natursciencaj inklinoj ankoraŭ ne estas tre spertaj. Sed eble ankaŭ en tio la kongreso instigis al ŝanĝo de tiu inklino.

Apud la laboratoria eksperimento nun staras alia psikologia metodo, kies evoluado kaj uzado kreskis gigante en Usono la testo. Testoj estas simplaj taskoj, kiuj esploras la pensadon, la atenton, la (spac-)volumintuon, la lertecon, la scion, plue la ecojn de la temperamento kaj karaktero ktp., kaj kiuj estas aplikeblaj sen aparatoj en iuj ain lokoj. Preskaŭ ĉiam ili formas firmajn testseriojn, kies rezultatoj precipe estas normitaj, por ke ĉiu ekzamenita individuo tuj povas esti registrata laŭ skalo baziĝanta sur sennombraj kazoj. Precipe preferatan rolon havas la inteligenteca mezurilo de la tiel nomata „Inteligentec-kvociento“, kiun mi proponis antaŭ 17 jaroi, sed vere ne Ssupozante, kiamaniere ĉi tiu DIoPONO nuntempe estas realigata transe de la

oceano. La mekanikiĝo de 1 vere psikologia ekkono. plene respektante iliajn fari la vere psikologiajn anal traŭe en Usono ŝajnas esti la emo,

la efektivan decidigon. Tamen ni ne neas, ke la intereso por la matematika flanko kondukis a!

a subtiligo de la psikologia statistiko kaj ke la statistikaj cifer~i konstatitaj uoj, prezentas akiraĵojn tre rezultigajn por masobraj povodiferencoj de diversaj rasol, La testo-metodo estas ja la vojo, sur

ekzakteco de la mezureblo proksimigas la danĝeron, ke ekestas a psikologia inteligent-esploro, kiu kontraŭas la sencon de

Ni en Germanujo pli kaj pli vidas en la testo — perciferain rezultojn — antaŭ ĉio helpilon, por ekizon kaj interpreton de la unuopa kazo. Konke oni rigardas ciferojn per si mem kiei

eg ĉe grandnombro de individ kaj komparo-psikologio: pri la mezznom aĝoj (Stupoj), seksoj kaj sociaj klasoj.

kiu la psikologio en Ameriko akiris tutan vicon da praktikaj laborkampoj. Tute kompreneble — pli multe ol ĉe ni — estas DOr instruisto, sociala zorgisto, kuracisto, juĝisto de la porjunula tribunalo ktp., kunlabori kun la prak-

tika psikologo.

Mi havis eblon, vidi vicon da ins praktiko kaj esploro plej intime estas interligitaj. versitatoj, parte tenataj de privataj organizacioj,

titutoj de eduko kaj publika zorgo, kie Parte apartenantaj al unitiuj institutoj okupiĝas pri

X) Rimarko de la redaktoro: La moderna termino germanlingva „Gestalt-Psychologie“ estas apenaŭ tradukebla. Gestalto estas artika tutaĵo; gestalto-psikologio kai tuteco-psikologio estas tial preskaŭ sinonimaj,

105

— paĝo 5 de la PDF —

protekto, korekto kaj eduko de la junularo sur la fundamento de detala esploro de ĉiu unuopa individuo. „Case studies“ (— kazo-studoj) estas pro tio la kondiĉo de tiu individualisma zorgo. Jen eta infano, kiu kaŭzas malfacilaĵojn al la gepatroj, jen lerneja infano, kies kapablo strange ĉesas antaŭ strangaj instrutaskoj, jen junuloj en danĝero de devojiĝo kaj efektive jam devojiĝintaj, por kiuj estas trovenda la ĝusta vojo de plua eduko. En ĉiu kazo tuta stabo de esploristoj ekfunkciiĝas, La socialpedagogino studas la cirkonstancojn de la hejmo, la kondiĉojn de heredo kaj medio kaj la antaŭhistorion de la kazo, la kuracisto esploras la korpan staton, la psikiatro eventualajn psikajn nenormalaĵojn alaĵojn, la psikologino per testoj konstatas certajn kapablo-mankojn kaj -fortojn, karaktero-propraĵojn ktp. Post tio en kunsido („staff meeting“) ĉiuj partoprenantoj pridiskutas la kazon kaj decidas pri la necesa procedo. Tiu maniero, laŭ kiu la kompleksbildo de la junulo mozaike estas kunmetata el la konstatoj de multaj esplorintoj, al ni ŝajnas ja iom nekutima, kaj oni vere povas pensi, ke tiuj „case studies“ evoluos al efektiva tutecpercepto de la personeco. Tamen la senlaceco, kun kiu oni kolektas ĉiujn eblajn momentojn, la intensa sindediĉo al sociala helpo kaj la komprenebleco, praktikadon bazi sur detalan konon de la juna homo imponas kaj spronas al imito. En Eŭropo, kie oni en kriminalismo kaj sociala zorgo nur nun komencas la „case studies“, laŭ nia scienca orientiĝo la celado al tuteca percepto certe baldaŭ superos la nunan detalmozaikon, kaj tiam la fakpsikologo havos tute alian funkcion ol en Ameriko, kie li — ni ignoru malmultajn esceptojn — nur konstatas la objektivajn rezultojn de la testo-ekzamenoj.

La granda nombro de unuopaj kazoj, kiujn disponas tia instituto, ebligas al ĝi, fari statistikajn kaj komparajn esploradojn. Tie estu nur menciata tre interesa kriminalpsikologia esploro de l instituto por junularscienco en Chikago, kiu rilatas al la laŭcifera dependeco de adoleskulaj krimoj de l’ urbteritorio. Se tie ekzemple estas konstatite, ke difinita urbdistrikto konservas sian konstantan krimoftecon dum jardekoj — kvankam en diversaj epokoj tie loĝis unu post la alia ĉefe italoj, negroj, germanoj, iroj — do per tio estas pruvite, kiel necerte la krimeco dependas de la raso, sed kiom grava estas la loka mediomodaleco — teorie kaj praktike sameminenta rezultato, kies kontrolo en aliaj lokoj estas tre dezirinda.

Je la fino revenante al la internacia psikologio, ni mencias interesan vicon da ciferoj, kiu estis aldonata al la malferma alparolado de la prezidanto de l’ kongreso, la maljuna McKeen Castel. La ŝato de l’ amerikano por statistikaj datoj turniĝis interalie al la kvanto de psikologiaj publikigaĵoj en la ĉeikulturlandoj. Montriĝis por la jaro 1927, ke Ameriko kun preskaŭ 2000 libroj kaj traktaĵoj laŭ absoluta nombro staras plej supre, sekvas Germanujo kun 1500, Anglujo kun 800, Francujo, Rusujo kaj Italujo kun po 400—500. Kvankam la nura cifero ne sole estas decida, tamen estas tre grave, ke Germanujo ne nur absolute gvidas en Eŭropo, sed ke ĝi ankaŭ superas relative konsiderante la nombron de l” enloĝantoj) Amerikon. Estu nia serioza

ZOTgo, ke ĝi ne perdu tiun pozicion sur la tiom grava kulturkampo de l psikologio, =

106

For la laŭgradajn fiakatestojn!

Aro da malutilaĵoj, kaŭzitaj per la malbona aranĝo de atestado, estas evidenta:

1. Atestoj timigas, do malbone influas la nervosistemon.

2. Ili nek pri kapablecoj, nek pri karaktero donas ĝustan impreson, sed facile kaŭzas per sia provoko al troaj komparoj arogantecon kaj sentojn de malpli-valoro por la vivo.

3. Ili difektas la karakteron, ĉar oni ofte juĝas la ateston pli grava ol la scipovo.

Paŝon post paŝo oni forigas la fakatestojn, sed ne riskas la postulon: For ĉiujn fakatestojn! : Ni ja bezonas ilin, oni diras, por nia propra garantio kaj por la pravigo de niaj juĝoj. : : Certe pro tio ni bezonas ilin, kiel pruvilon. Sed ĝuste nur en la lerneja servo por transiĝo de gelernantoj en aliajn lernejojn aŭ kiel dokumenton kaj ateston por protestoj kaj plendoj. La laŭgradaj fakatestoj por la lernanto devas esti forigataj kaj anstataŭ ili estiĝu la simpla informo je la jarfino: La infano sukcesis atingi la celon de la klaso kaj nun venas en la klason … aŭ: ne atingis la celon de la klaso, aŭ kiel finatesto: atingis la celon de la lernejo (aŭ klaso) kaj estas eksigita. = Tiamaniere oni al neniu dokumentas lian malpli-valoron. Ciu havas la n- ion pri la aprobo de sia faro. en keezo instruisto aranĝu liston kun atestoj, kiuj eble estas analogaj al tio, kion ni nomas psikologia transverso. Laŭ tiuj zorgeme kolektitaj atestoj la instruisto konstatas la taŭgecon por la transklasigo, forsendas informojn pri malkapableco aŭ invitojn al priparoloj kun la gepatroj. Per la transversoj oni provus plenumi ĉiuin individuecojn de la lernantoj laŭ aliaj vidpunktoj ol tiuj de la ones, por konstati ilian taŭgecon por la n la kadro de la lerneja instruo. : TE Kein “ek oskcadiide, uzi por la pli bona klareco skemon kiel helpilon, Ĝi ankaŭ plifaciligas la kompletigon kai protektas kontraŭ riproĉoj pro neĝusta traktado de la diversaj infanoj.

En la atesto oni konsideru: I. La sintenadon al la vivo eble laŭ skalo, kiu gvidas de la daŭre triumfanta optimismo trans ĉiujn gradojn de la ĝojeco ĝis la plej absurda banaleco, kaj trans ĉiuin ŝtupojn de la malkontenteco ĝis la vivonea pesimismo, ankaŭ pritraktas la balanciĝantajn valorojn de la intermiksaĵo, en kiu eble superas unu talento la alian.

Nl. La sintenadon al la societo eble laŭ la skalo: Evidenta tipo de gvidanto, bonvola envicigo, ĝoja kamaradeco, helpemo, envio, unuopaj amikecoj, egoismo, izoleco, evidenta apartemulo. ; NII. La sintenadon al devoji:

rilate al devoj libervole serĉanta, (aktiva), volonte portanta, (pasiva), in-

107

— paĝo 6 de la PDF —

digne rifuzanta, (opozema, malhelpanta). Nome: Kun persisto, en ĉiam denove faritaj atakoj, aŭ rapide laciĝanta.

Intergrupoj: Kreanta devojn al si mem, la postulatajn ĝoje, bonvole malzorge, malobeeme plenumanta aŭ rifuzanta.

,

IV. Sanstaton

laŭ observoj de la instruisto: Absolute ne influata per la streĉadoj de la lernejo. Post longa lerntempo malfortiĝanta. Tage ie la fino de la instruo laciĝanta, delikata, nesufiĉa vivforto.

Organa difekto de la parol- kaj senc-organoj. Malbon-aŭdeco, surdeco, miopeco, malmiopeco, ankaŭ kolor-erareco.

Poste la detala atesto de la lerneja kuracisto.

V. fak-atestoi:

Se nenio alia estas menciita, la laboroj valoras kiel kontentigaj, Specialaj kapabloj, same kiel la mankoj en la diversaj fakoj, estas menciendaj.

Specialaj konstatoj, k.e. brila memoro, absoluta manko de ritma sento, malebleco marŝi laŭtakte, aŭ senti la ritmon en versoj. Talento por humoro, imitado, arda ambicio. Plorema, mensogema, ŝtelema.

Neniun el tiuj ĉi priiuĝoj oni donu sen ekzemploj.

Nun oni ja povus fari la kontraŭdiron: La envicigo en la grupojn okazas same kiel la prijuĝo de la promocia matureco per la absolute subjektivaj juĝoj de la instruisto. Kion oni do estus gaininta rilate al la hodiaŭa stato?

Konsiderindaĵojn: 1. Oni konstatas kapablojn kaj statojn, sed ne valorigas ilin per atestoj. 2. Kunago de la gepatroj en la konstato de la talentoj absolute ne estas malhelpata. Demandilo povus esti plenigata de la gepatroj: Kiel vi prijuĝas vian infanon? Unue laŭ ĝia sintenado al la vivo: ĉu li aŭ ŝi estas optimisma, ĝoja, senkuraĝa? ktp. en la rubrikoj I—IV kaj specialaj observoj. Kune kun la juĝo de la instruisto oni havus la garantion por la plej granda ĝusteco de la juĝo. Sed ankaŭ la fakatestoj ne estu netuŝeblaj! Kial nun okazas la atestado? Laŭ la listo de atestoj kaj siaj juĝoj la instruisto de ĉiu klaso nun absolute memstare prijuĝas, kiun li opinias transklasigmatura aŭ ne. La infanoj ricevas tiurilatan skriban informon, restas, kondiĉe ke ili nur transklasiĝas, sen timo kaj ankaŭ heime ne kaŭzas maltrankvilon.

La gepatroj de la ne-promociuloj ricevas leteron: Kaŭzo estas manko en tiuj aŭ tiuj ĉi fakoj.

Kio nun? Se la gepatroj laŭ la antaŭaj sciigoj, laŭ sia kono de la kajeroj kaj pridemando al la infanoj konstatas la rajtecon de la agmaniero, ili trankviliĝos pri la juĝo. Se ili havas alian opinion, ili havos priparolon kun la instruisto. Se ankaŭ tiu ne konvinkas ilin, la instruisto devus aranĝi ekzamenon en la tiurilata fako. La ekzamenoto devus fari skriban laboron sub observado, kies taskoj nur estu elektataj el la skribaj laboroj de la pasinta lerniaro. Nur, se oni pridubas la ĝustecon de iliaj atestoj, la konferenco interkonsilas. Ĝia decido estas deviga. Tiel oni ne ofendas iun aŭtoritaton, kaj la gepatroj havas la garantion pri absoluta objektiveco. La netrans-

108

klasigo en tiu ĉi kazo estas necesa pedagogia ago en la intereso de la infano kaj de la lernejo kaj perdas absolute la karakteron de punago kontraŭ infano kaj gepatroj.

Per tio la instruisto ĉiam povus motivi siajn decidojn. La observo de la infanoj laŭŝajne estus pli akurata ol nun, iliaj vivo kaj evoluo pli malŝarĝitaj, kio certe estus sukceso, kiu rekompencus la penadojn.

Kio malhelpas nin? Kio ebligas plenplene gajiĝi?

Sufero de l’ vivo nomiĝas nekono,

ĝia feliĉo: sufiĉi.

Tradukis: Esperantista unuiĝo de Potsdamaj instruistoj.

Vivreformo kaj arifmetika libreto.

De Walter Etzold, Leipzig.

Ĝojige estas, ke oni en la instru-programoj de ia popollernejoj montras pli da kompreno por la vivreformo. Antaŭ mi kuŝas la aritmetika libro por la 7-a kai 8-a lernjaro de la Leipzigaj popollernejoj: „Nu kalkulu“. En ĝi ni, trovas j2 paĝo 134 la parton: Malamikoj de la saneco, nomitaj: alkoholo kaj tabako. La unua tasko komenciĝas kun jenaj vortoj: Alkoholo estas veneno. Num oni legas procentnombrojn por la diversaj alkoholaj trinkaĵoj kai per tio la infanoj rimarkas, ke la kvanto de la alkoholo ĉiam restas samgranda, ĉu oni trinkas glason da biero, vinglason plenan da vino, aŭ likvorglason plenan da likvoro. Laŭ tio oni prikalkulas la ekonomian malutilon. Kiel konate, la elspezo por alkoholo kaj tabako en Germanujo estas pli ol ses miliardoj da markoj jare. — Unu tasko tekstas: Se iu ĉiutage trinkas 1 glason da biero kaij fumas 2 cigaroin — kiom li por tio devas elspezi dum jaro? Tio ankoraŭ estas tre modesta. Al mi konfesis viro antaŭ du iaroj en la somera -refreŝigeijo, ke li fakte elspezas po tago du markojn por tabako, kun la alkoholo eble estas 1000 RM dum unu iaro. — Por la sama mono la familio povus aĉeti 25 centfuntoin da figoj aŭ 40 centfuntojn da pomoj aŭ 15 centiuntoin da nuksoj aŭ 1700 kokosojn aŭ eventuale pianon. Kion per tio oni forprenas de la familio estas terura.

Ĉefe profita por nia movado estas la ĉapitro: „Nutrado kaj laboro“, paĝo 136. Tie tekstas: Nia korpo bezonas por vivi albuminon, grasojn, karbonhidratojn (glikozon), akvon, salojn kaj vitaminojn. Poste sekvas la tabelo de la diversaj nutraĵoj, kiuj nun devas esti prikalkulataj laŭ la kalorioj. Se tio ankaŭ estas iom unuflanke, la inianoj tamen rimarkas, ke de ĉiuj nutraĵoj, kiui ne estas rafinitaj aŭ artefaritaj, la nusko enhavas la plej multajn kaloriojn; ĉar ĉe ĝi je 100 g da kvanto estas 20 g da aibumino, 10 g da karbonhidratoj kaj 60 g da graso, ĉe freŝa viando nur 20 g da albumino, 0 g da karbonhidratoj kaj nur 5—30 g da graso. Alla diversaj manĝaĵoj, kiujn la infanoj devas prikalkuli, mi aldonis ankoraŭ krudmanĝaĵoin kaj mi vidis, ke ili enhavas pli da kalorioj ol la aliai manĝaĵoj. Kiel konate, 100 g da nuksoj jam havas 681 da kalorioj, tiam ie la 2000 kalorioj, kiujn la homo bezonas po tago, ne tro multe mankas.

En la ĉapitro: „Spirado kaj sangcirkulado“ oni skribas: La plej bonaj kaj plej malmultekostai rimedoj por konservo de la saneco estas: suno, aero kaj akvo.

109

— paĝo 7 de la PDF —

Nun sekvas taskoj:

1. Fiksu por la klasĉambro la pezon de la aero kaj de la oksigeno, se la aero estas

bona! 2. Elspirita aero enhavas karbonacidon.

Se estas en 1 cm pli ol unu litro, la aero

estas malsaniga. Infano elspiras dum unu horo 10 lit. da karbonacido. Kalkulu, kiom da karbonacido estas en la lernejiĉambro post unu horo!

3. Kiom nur devas troviĝi?

4. Post kiom da minutoj oni devas refreŝigi la aeron? 5. La sango iluas al la pulmoj, por fordoni per la ruĝaj sangodisketoj karbonacidon

kaj akcepti oksigenon.

6. La pulmoj de la plenkreskulo enhavas ĉirkaŭ 5 lit. da aero. Ĉe plej profunda spirado ĉe ĉiu spiro estas elŝanĝata ĉirkaŭ 3,5 lit. kaj ĉe trankvila diafragmaspiro ĉirkaŭ 0,5 lit. da aero. Kaj tiel sekvas ankoraŭ vicoj da interesaj taskoj pri la sangamaso ikaj la partoj de la sango, la sangodisketoj kaj la laboro de la koro. Sed la taskoj ĉiuj rekomendas reformon de la ĝisnuna vivmaniero.

5-a Kongreso Internacia pri Morala Edukado

Ke 23-a—28-a de septembro 1930 en Paris. Celo de la kongreso estas: organizadi kunlaboron de ĉĈiui, kiuj volas agadi por progreso de morala eduko — senrigarde pri raso, macio aŭ religio. Kongresoj okazis jam: Londono 1908, Hago 1912, Ĝenevo 1922, Romo 1926. La ĉeftemoj de la 5-a kongreso estas jenaj: 1. Kiel aplikadi la historion por morala eduko? (referontoj: s-roj Don Raffael

Altamiro el Madrid kaj M.D. Parodi el Paris). 2. Kiel disciplino kaj memregado kontribuas al morala eduko? (Referontoi: s-ro Peter Petersen el Jena, kaj s-ino Helen M. Woodhouse el Bristol). 3, La diversaj metodoj je morala eduko (referontoj: s-roj Jean Piaget el Genĉve kai S. Radhakrishhan el Kalkutta). Sekretarieio: 27, rue Shateau-Landon, Paris 10.

Publika kongreso de la Liĝo de Decidaj Lernejo-Reiormanoj

en Berlin de la 1-a ĝis 4-a de Okt. 1930. (Kongresejo: Schoneberger Rathaus).

Klero virina kaj kulturo. 1. Okt. I. Bazigo.

Antaŭtagmeze: 1, La virino en la kultura krizo nuntempa. — Adolf Grimme, prusa ministro por scienco, arto ikaj popolklerigo,

2. La virino koncerne ŝian tutstrukturon. — D-rino Gertrud Biumer, ministeria konsilistino.

110

Posttagmeze: 1. Egalrajteco kai egal-

valoreco de la virino. — Rektorino Irmgard Bar. 2. La virino kaj la tekniko. — D-ro

Eugen Diesel,

2. Okt. II. La taskoj de la virino.

Antaŭtagmeze: 1, Patrineco kai profesio. — Margarete Kaiser.

o a

4 4

=

2. Edzeco kaj familio. — D-ro med. Heinrich Dehmel.

Vespere: 1. La tensia rilato de la generacioj. — Rektorino D-rino Gertrud Rosenow.

2. La virina idealo kaj la junularo. — Filol. kandidatino Else Unger kaj redaktisto Hellmuth Riidiger.

3. Okt. La vojo de la virino tra la ŝanĝo de l” tempoj.

Antaŭtagmeze: 1. La edukado en la vira-virina tensikampo. — Kunrektorino Charlotte Behncke.

2. La eduko de la virino al Ŝia tuteco, — Lerneia konsilistino Kaithe Feuerstack.

Posttagmeze: La edukado al vivotaŭgeco en la produktad-lerneio, — Instruistino Lisa Rietz kai profesoro Paŭl Oestreich.

Vespere: Manifestacio: La virino en la nova socio, Ĉeno de mallonze-paroladontoj: Gertrud Baer; rektoro E.H.Bethge (Lobo Frank); Gertrud Bodin; regna parlamentanino Clara Bohm-Schuch; studkonsilistino Lotte Bonwitt; instruisto Ernst Bulowa; tribunala eksdirektoro D-ro Gerhard Danziger; D-ro med. Heinrich Dehmel; Margarete Eichel; urba konsilisto Walter Friedlinder; instruisto Udo Heske; Margarete Kaiser; Paul Oestreich; instruistino Lisa Rietz; studkonsilistino Lydia Stocker; eksministro por popolklerigo Prof. D-ro Reinhard Strecker; regna parlamentanino Mathilde Wurm.

4. Okt. Gvidadoi: Germana gimnastika akademio (Stadion), prusa gimnastika akademio (Landesturnanstalt), Unuiĝo Junularhejmo Charlottenburg, ŝtata junularheimo Finkenkrug, lerneja kamparheimo Eichkamp, Pestalozzi-Frobel-domo, Montessori-lerneioj, priseksa konsultejo, Rudolf Steiner-lernejo, Ci-

cilienhaus, metilernejo de la Ĝenerala Elektra Asocio (A. E. G).

La tuta kongreskarto kostas 6 gmk. (liganoj 3 gmk.). Demandoj kaj aliĝoj al Wilhelm Hoepner, Berlin 0 34, Boxhagenerstr. 13, II.

Inferŝtata kaj internacia lerneja interŝanĝado.

Ĉi-sube ni tradukas kelkajn punktojn de la regularo pri la Interŝtata kaj Internacia Lerneja Interŝanĝado, ĵus kreita en nia lando, kiel parto de la dekreto reforminta la Publikan Instruado-Departementon de nia ĉefurbo. Tiu fakto estas tre interesa al ni, esperantistoj, ĉar Esperanto vere kontribuus, praktike lkaj plej konvene, al la interkompreniĝado de la lernejanoj malsamnaciaj. Jen kelkaj paragrafoj:

„La interŝanĝado estos farata per la intersendado de naciaj dokumentoj pri ‘a vivo de ĉiu popolo, folkloraj legendoj, foto-albumoi, gravuraĵoj, marŝ-arioj, karakterizaj muzikaĵoj, historiaj dokumentoi, filmoj, diapozitivoj, moneroj kai poŝtmarkoj, kaj unuvorte ĉio, kio povos prezenti la nacian individuecon kaj plifirmigi la idealon de la homa solidareco.“

„Estos ankaŭ sendataj kaj akceptataj ĉiaj manlaboraĵoj: memkreitaj desegneĴoj, rakontoj, priskribaĵoj, leteroj, revuoj de la anoj de la lernejoj unuagradai, metiaj kaj normalaj (= porinstruistaj), kaj same la produktaĵoj de la diversai laboreioj de la metiaj lernejoj, montrantaj la lertecon, la guston ikaj la aktivecon de iliaj anoj.“

„Estos unu el ĝiaj celoj la interŝanĝado, kum la fremdaj landoi, de beletristikaj produktaĵoj kaj didaktikaj verkoj de la plej bonaj naciaj verkistoj.“

„La interŝanĝado devas okazi ĉiam inter anoj de samspecaj lernejoj.“

„Estos organizataj, en la lerneioj, sub la patroneco de alilandaj nomoi, mal-

111

— paĝo 8 de la PDF —

grandaj ambasadorejoj, kun la tasko fari la servon de la internacia interŝanĝado kai krei la historian muzeon de la lernejo.“

La kursoj de Esperanto por infanoj profitu tiun okazon; tio havigos al ili duoblan rezultaton, ĉar iti trovos korespondantojn kaj forte helpos nian movadon. Junaj samideanoj, turnu vin al nia sideio, por pli detalaj informoj. Samideanoj tutmondai, gratulu nian Instruo-Departementon pro la starigo de tiel grava Servo.

Brazila Ligo Esperantista skribis al s-ro Direktoro de la Departemento de Publ’ka Instruado, proponante sian helpon per la tradukado de la korespondaĵoj sendotaj kaj ricevitaj en Esperanto, Tiu propono estas akceptita de la Direktoro, per letero skribita de la Teknika Direktoro de la Departemento.

Ni petas, ke ĉiu samideano ricevinta tiun ĉi sciigon, bonvolu ĝin diskonigi en sia loko, informante samtempe, ke ĉiu korespondaĵo estu adresita al:

Secretario Geral do Correio Escolar

Prefeitura — Praca da Republica

R’o de Janeiro — Brasil.

Konferenco pri lingvistikaj esploroj.

En Ĝenevo de la 20-a de marto ĝis la 2-a de aprilo 1930.

Tiu konferenco kunigis en Carlton Parc Hotel 18 fame konatajn lingvistojn kaj specialistojn, por science esploradi la problemon de helplingvo,

Tio karakterizas la persistan agadon, faritan depost 6 jaroj per la „International Auxiliary Language Association in the United States, Incorporated“ (IALA), kaj per ĝia honora sekretariino s-ino Dave Hennen Morris, el New-York.

Sukcesis la tuta afero precipe dank” al spirito kunpaciganta kaj nepartieco de la organizantoj. La kunsidoj kaj laboroj faritaj permesis atingi gravajn rezultojn.

112

Alprenon de neŭtrala helplingvo, destinata plifaciligi la rilatojn inter la popoloj, efike aprobas scienculoj de aŭtoritato konata, kiel s-ro Antoine Meillet, de College de France, kaj s-roj C. Bally, S.Karcevski kaj A. Sechehaye, de la universitato de Ĝenevo. Sen ke ili sekvas ekskluzive iun apartan sistemon, ili vidas en la „interlingvistikaj“ esploradoj novan kampon por la observado.

La prezidado de la konferenco sufiĉas por altiri atenton de plej elektemuloi, ĉar ĝi estis konfidata al distinga lingvisto s-ro Otto Jespersen, profesoro ĉe la universitato de Kopenhagen, aŭtoro fame konata de „Language“, de „Philosophy of Grammar“ kaj de la projekto „Novial”.

IALA interesiĝas pri ĉio, kio rilatas la helplingvon, kaj do pri Esperanto, kiu nuntempe estas el multaj la plej disvastigata, kaj kies grandan valoron. interlingvistoj (helplingvistoj) agnoskas, se oni rigardas ĝiain esencajn trajtojn.

Sed pro obiektiveco IALA alprenas ĉiun utilan sugeston, devenantan de sistemoj diferenciĝantaj aŭ aŭtonomaj, kiel Ido, Nov-Esperanto, Occidental kaj Latino sine flexione. Tial ankaŭ ĉiuj tiuj idiomoj estis reprezentitaj en la Konferenco de Ĝenevo kaj tri el ili per siaj aŭtoroj mem, nome Nov-Esperanto per s-ro Renĉ de Saussure, profesoro ĉe la universitato Bern, Novial per s-ro Jespersen kaj Occidental per s-ro de Watl, profesoro en Reval, Estonujo.

La partoprenantoj de la konferenco principe aprobis la planon de lingvistikaj esploradoj, skizitan de Prof, K. Asakawa, de la universitato Yale (U.S.A.). Ili informis sin pri la laboroj de profesoroj W. E. Collinson, de la universitato Liverpool, ĉeestanta la konferencon, kaj Edward Sapir, de la universitato Chicago.

Tiuj laboroj rimarkinde konformas al la tendencoj de nuntempa lingvistiko, kiu precize esploras, kio pli ĝenerala ekzistas en la homa lingvo. Tie certe kunlaborado de profesiaj lingvistoj kun la

KUNA Val e o

E UNE

ĉe

Un ~i E

Sar igoj)

vimeprsmleir ipoj

protagonistoj de helplingvo me ĉesos fekundi per novaj rezultoj.

Profesoro O. Funke de la universitato Bern, akorde kun s-ino Morris, prilaboris programon kompletan de esploroj, sur kiu bazo oni klopodos pro financaj subtenoj.

La filologoj A. Debrunner de la universitato Jena, redaktisto de la „Indo-germana jarlibro“, kaj E, Hermann, de la universitato Gottingen, donis al la konferenco valoran helpon, elmontrante, kiel povas realiĝi kunlaborado senpere inter indo-germanistoj, interlingvistoj kaj IALA.

Fine la konferenco konsentis rezolucion, kiu postulas kreadon de periodaĵo, de „Journal of Interlinguistic Research“ (JIR), tuj kiam la cirkonstancoj tion permesos. La revuo ne apartenus al iu aparta sistemo, ĝi permesus la publikigadon de laboroj, kiuj krom sia interlingvistika utilo povus interesi sammaniere la profesiajn lingvistojn pro la naturo de la enketoj, kiujn ili kaŭzus.

La problemo de helpa lingvo estos sur la tagordo de la sekvonta Ĝenerala Kongreso de Lingvistoj, kiu okazos en Ĝenevo dum aŭgusto 1931.

Deklaracio.

La subskribintoj, invitite de „Internationa! Auxiliary Language Association in the United States Incorporated“ (IALA) partopreni la „Konferencon de Lingva Esplorado“ („Meeting of Linguistic Research“) kunvokitan en Genĉve, deziras deklari propranome kai ne kiel delegitoj de iu ain organizaĵo, jenon:

1. Ili konstatas, ke la ses sistemoj de internacia lingvo reprezentitaj ĉe la Konferenco havas multajn punktojn komunajn, sekve de kio ties adeptoj povas interkompreniĝi sem granda malfacilo, ĉu parole ĉu skribe, se ĉiu uzas sian apartan sistemon,

2. Ili konfesas unuanime la bezonon de universala lingvo helpa, simpla, politike neŭtrala, destinita faciligi la rilatoin inter la popoloj.

3. Illi opinias, ke ĉiu sistemo prezentas certain proprajn bonaĵoin, sed neniu povas pretendi je perfekteco, sekve de kio iu decido celanta determini definitive la lingvon internacian de !’ estonteco ŝainas esti ankoraŭ tro frutempa.

4. Ili deziras la daŭran disvolviĝon de l kunlaborado inter lingvistoj kaj helplingvanoj kaj esperas plej bonajn rezultatoin el tiu kunagado kaj el la grandaj laboroj iniciatitaj de IALA.

5. Ilj konsideras tre dezirinda la (kiel eble plej bonan konkordon inter ĉiuj helplingvanoj, sen distingo de sistemoj, kaj ties kooperadon en la studo de certaj problemoj komunaj al ĉiuj. Se tiu kooperado povus iel konduki al la kreo de unueca fronto, la afero de l” lingvo internacia profitus tre multe el tio kaj oni tiamaniere proksimigus la momenton de ĝia definitiva alpreno.

Genĉve, la 2-an de Aprilo 1930.

Otto Jespersen — Siegfried Auerbach — Earle B, Babcock — Charles Bally — W. E. Collinson — A. Debrunner — Helen S. Eaton — Otto Funke — Eduard Hermann — Serge Karcevski — Alice V. Morris — G.Peano — William Perrenoud — Pitman B. Potter — Renĉ de Saussure — Alb. Sechehaye — Pierre Stoyan — E. de Wahl — R. Zeidler.

Aŭstralia Esperanto-Kongreso.

El la raporto pri la unua Esperanto-

“Kongreso kiu estas kunvokita en Aŭ-

stralio Okcidenta, ni aperigas jenan gravan parton:

Kaŭze de la pemoj de la Kongreskomitato la Universitato de Aŭstralio Okcidenta elektis Komitaton, kies devo estas esplori la utilon de Esperanto kaj la prudentecon erhavigi ĝin kiel temo por ekzameno ĉe la Publikaj Universitataj Ekzamenoj en Aŭstralio. Tiu Komitato nun

115

— paĝo 9 de la PDF —

raportas, ke ĝi rekomendis, ke la Universitato enhavu Esperanton kiel emon en la listo de Temoj por la Publikaj Ekzamenoi dum 1931, kaj ke antaŭ ol fari plenan raporton al la Universitato, ĝi donas al la Kongreskomitato unu jaron, en kiu ĝi devas eltrovi la precizan pedagogian pozicion de Esperanto tra la mondo kaj forsendi ĝin al la Universitata Komitato.

La aŭtoritatularo de la Plenaĝuledukado nuntempe kun la Kongreskomitato preparas kursojn Esperantajn,

S-ro Clubb, direktoro de Edukado en Aŭstralio Okcidenta, estas tre entuziasma pri Esperanto kaj konsentis proponi ĉe la Kunveno de la Direktoroj de Edukado okazinta en Aŭstralio dum majo 1930 „Ke Esperanto estu farata temo por deviga studado en ĉiuj lernejoj Aŭstraliaj“.

Se oni subtenos ĉi tiun proponon la estonto de Esperanto en Aŭstralio estos certigita.

Tri bonkonataj Profesoroj de la Universitato nuntempe studas Esperanton!

Kaŭze de peto de Sekretario (s-ro Manstfield), la aŭtoritatularo de la Ĉ’ tiea biblioteko konsentis havi multe da Esperantaj verkoj kaj donos multe da spaco al Esperantaĵoj, ĝi nun konsideras havigi proksimume cent dudek novain Esperantain librojn.

Aldone al la kurso kiun la aŭtoritatularo de Planaĝuledukado aranĝas, nia Komitato aranĝas kursojn en la gazetoj kaj per Radio.

La loka Komerca Ĉambro signis sian aprobon de Esperanto per sugesto ke oni enhavigu ĝin kiel deviga temo per la „Diplomo Komerca“.

La Kongreskomitato decidis kompili gvidlibron de Aŭstralio okcidenta kaj ankaŭ historion de la Ŝtato depost ĝia eltroviĝo.

Ankaŭ estas decidite, fondi Esperantostatistikan Oficejon por la havigo kai disdono de Esperanta informo. Oni esperas ke la Esperantai Societoi, ktp. tra la moa-

114

do helpos la komitaton kiel eble plej multe, en la havigo de tiu informo, precipe ĉar la venonta jaro estos tiel grava per Esperanto en Aŭstralio.

Skribu al la sekretario Louis C. S. Mansfield, 49-63 Royal Arcade, Perth, Aŭstralio.

Avoko.

Certe ĉiuj esp. gekolegoj konsentas pri la £enerala alvoko de E.A. de Sl (n-ro 12, 1929), pledante por Esp.-disvastigado en instruistaj rondoj de la tuta mondo. Mi permesas al mi, aldoni d etalan alvokon. Laŭ mia sperto multaĵ gekolegoj ne interesiĝas pri Esp., ĉar ili prijuĝas Esp. kiel ne gravan, ne disvastigitan, ne praktikan lingvon. Persvado ofte estas vana, konvinkado plei ofte senebla. Preskaŭ ĉiam oni aŭdas la kontraŭdiron: „Mi neniam ricevis €sperantan leteron, karton aŭ presaĵon el eksterlando, vi nur estas entuziasmulo.“ Tiu sperto estas tre instrua. Kion ni faru? Esperantistoj devas pli forte propagandi Esp, en ne esperantistaj rondoj de eksterlando, apogante tieajn esperantistojn ĉe varbado de novaj esperantanoi. Admonaj, pledaj vortoj de konatuloj al konatuloj nur malofte sukcesas, multflanka ago el eksterlando pli certe kondukas al celo. Sed nur praktika ago, ago konsistanta el alsendado de esperantaĵoj al pri Esp. dubemaj eksterlandaj gekolegoj estas ĝusta. Tion ni faru reciproke, laŭplane eble en jena maniero:

Mi petas la gekolegojn en aziai landoj: Skribu al mi eble 5 adresojn (nomo, titolo, strato aŭ placo, urbo, lando) tute legeble de tiuj gekolegoj, kiui espereble post ricevo de esperantaĵo (Esp.-gazetoj, prospektoj, gvidfolioj, flugfolioj ktp.) el eksterlando interesiĝos por Esp. Presaĵojn mi sendas pro tio, ĉar kleraj personoj povas legi aŭ diveni el ili jam multajn vortojn, eble ankaŭ frazojn, Ĉefkaŭzo tamen estas, ke la malmultekosteco de presaĵafranko per-

apsekatimaji

Tu MA]

mesas al mi malriĉigita germano plenumi Ja eble centfoje enirantain dezirojn pri alsendo.

Dua peto estas, ke la koncernaj kolegoj ankaŭ sendu al de mi proponitaj 5 adresoj iuin ain esperantaĵojn. Mi kredas, ke tia propagando estas ne nur malmultekosta, sed ankaŭ tre sukcesa. Do ni almenaŭ provu!

Se mi komencas per tiu ĉi praktika propagando, kiu eksterlandano kunagos kun mi? Kiu fervora esperantisto tie aŭ tie en la mondo volas agi kiel mi? Mi atendas viglan interrilaton de la gekolegoj de lando al lando — kun sukceso!

Ernst Klemm, sup.-instr., Barbarossastr.8, Chemnitz, Germ.

Rim.: Mi esperas, ke aliaj gekolegoj skribos al la aliaj kontinentoj.

Moforvefurantaj instruistoj.

La „Aŭstria Klubo de Motorveturantaj Instruistoj en Wien“ estas turisma societo de samfakuloj.

Ni deziras amike interrilati kun eksterlandaj instruistoj, kiuj mem estas motorciklistoj kaj pro tio interesataj pri la celo kaj agado de nia asocio en Wien, kiu al la klubanoj ebligas diversajn preferojn ekonomiajn, — En Aŭstrio baldaŭ ne estos trovebla instruisto, ne apartenanta al la A. K.M.I. — En Germanujo ekzistas samcela organizo.

Ni proponas al vi kaj al la instruistaro en vialandofondi similan fakunion, — Krome ni proponas, ke la asocioj de lando al lando interrilatu per Esperanto, por havigi al la membroj reciproke socialan kaj sportan kunigon de samfakuloj, speciale dum veturado en eksterlando. — Por la praktika celo oni utiligu la neŭtralan helplingvon kaj ebligu por uzado de Es-

peranto al la membroj plifaciligon en turismaj. aferoj.

Skribu al kolego F. Scheibenreiter, Wien VII, Hermanngasse 31/26.

Gajnu monon per Esperanio!

Korespondado inter nia kolegaro estas bona afero.

Korespondante ni povas organizi profito-donan laboron kaj multe gaini por nia atingota celo,

Ĉi tie mi opinias pri literaturo por gelernantoj. Pedagogia literaturo por gelernantoj estas uzata en ĉiuj landoj. Gejunuloj precipe amas legi fabelojn. Mi opinias, ke ĉiu lerneja biblioteko posedas belajn fabeloin kun ĝiaj belaj ilustraĵoj.

Tian literaturon oni povas traduki esperanten kaj interŝanĝi kun eksterlandaj gekolegoj. Traduki unu fabelon, ĝin plimultigi ŝapirografe aŭ aliamaniere jam ne estas tia malfacila laboro. Se oni -preparas dekon da ekzempleroj de unu fabelo kaj ĝin interŝanĝante ricevas saman kvanton el eksterlando de malsamaj fabeloj, jam oni povas eldoni en sia nacia lingvo libron, por kiu oni povus iom gaini, perlabori monon.

Tion saman oni povas fari kun aliaj tradukaĵoj por pedagogiaj aŭ aliaj ĵurnaloj.

Tiamaniere ni povas plifortigi niajn financojn. Ekonomia bonstato por ni estas tre grava.

Instr. A. Prapuolenis, Kazlu Ruda,

Litovio.

Recenzoi.

„La Mondiingvo“. „Plena kurso kun gramatiko kaj vortaro por lernejoj, privata instruado kaj lecionoj per radio. Prilaborita de Jan Tichawsky. Katowice 1929“, — Kurso laŭ tiu libro povas havi polain kaj germanajn partoprenantojn, ĉar la vortaro estas „mondlingva“-pola-germana kaij la gramatiko en pola kaj germana lingvoj. Ĉiu de la 32 lecionoj havas parton malgrande presitan,

115

— paĝo 10 de la PDF —

kiu entenas metodajn kaj gramatikajn rimarkojn por la kursgvidanto.

Speciale grava rigardas la aŭtoro ekzercojn de la parolado kaj elparolado. 25 „poemoj kaj legaĵoj“ estas aldonitaj al la libro (en la „mondlingvo“).

La vorto „Esperanto“ en la libro estas anstataŭata per „Mondlingvo“. La aŭtoro diras pri tio en la antaŭparolo:

„La „Lingvo Internacia’ … transpaŝis jam la epokon de propagando, dum kiu ĝi portis la nomon „Esperanto“, kaj. enpaŝis en la epokon de vivo reala, aŭ en la tempon de praktika uzado. La ĝisnuna nomo de tiu ĉi lingvo ne plu ŝajnas aktuala, ĉar la espero efektiviĝis . . L=

„Konsiderante la novan epokon de la lingvo, mi donis al la libro la titolon „La Mondlingvo“, ĉar sub tiu ĉi titolo povas ja esti komprenata sole nur tiu de D-ro L. L. Zamenhof kreita lingvo .. .“

Rublev, Esperanto-Romdeto. Moskvo 1929. — Bona, tre lerte farita instruilo por amikoj de la rekta instrumetodo, Uzante la idean sferon de rusaj komunistoj, ĝi praktike prezentas la gramatikon kai vortaran materialon per dialogoj, gazetfolioj, leteroj, traktaĵetoj. Sespaĝa aldono ripetas la uzitan vorttrezoron kaj kunigas gramatikain tabelojn, La libro ne uzas la danĝerajn dialektajn formojn de aliaj rusaj Esperanto-presaĵoi; tamen ĝi instruas la nefundamentajn silabojn retro-, -oza, -atra, -iva, -izi kaj uzas -io por la landnomoj. Cetere la teksto estas preskaŭ tute korekta. La malalta prezo (50 kopekoj) permesis uzi nur tre malbonan paperon.

(Bennemann.)

Stellan Engholm, Al Torento. Koln (Germanuio), 1930, Heroldo de Esperanto. Pĝ. 94. Prezo 1.50 RM, broŝurita. — Tiu esperantlingva novelo vortpentras la spiritan evoluadon de juna homo, kiu venas el sia arbara hejmo al urba, urbega vivo kaj plimaturiĝas per ama Su-

116

fero. La aŭtoro uzas Esperanton ĝuste kaj lerte.

D-ro Jan Herben, Malriĉa knabo, kiu gloriĝis. 1930. Moraviaj Esperanto-Pioniroj. Tradukis T. Mrazkova kaj B. Pittiner. Pĝ. 136. Prezo 2,50 sv. fr. (broŝ.). — La libro enhavas biografan skizon pri Tomas G. Masaryk, la unua prezidanto de Ĉeĥoslovaka Respubliko. Legante la libron, ni ekkonas la vekiĝon de la dumlonge nelibera nacio ĉeĥa-slovaka kaj retravivas la mondan dramon 1914-18 el la vidpunkto de tiu nacio. La homo kai politikisto Masaryk kreskas antaŭ ni al heroeca persono. La grava historia respondeco al tuta estinta. estanta kaj estonta nacio, kiu devas ekzisti meze de sindisŝiranta Eŭropo, suprenlevas la grandaĝan viron el la dekoj de dummilitaj ĉefpolitikistoj. Masaryk staros en la memoro de sia nacio krom Hus kai Komensky. Feliĉa la macio, en kiu vivas pojarcente unu homo je tia morala kaj spirita forto!

Mihail Sadoveanu, Nobela peko. El la rumana originalo tradukis Tiberio Morariu. Leipzig 1929. Ferdinand Hirt £ Sohn. Internacia Mondliteraturo, VO- lumo 21. — Ni legas en la antaŭparolo: „Sendube Sadoveanu estas la plej forta kaj valorplena nuntempa prozisto rumana.,.“ En la novelo „Nobela peko“ reviviĝas „la marĉa regiono kun la sunleviĝoj kaj sunsubiroj, vasta kaneio, birdaro kaj fiŝoj“ kai VIVO de malnovepokuloj.

La aldonita skizo „En Arbaro Petriŝor“ kondukas min tra arbarego mallaŭtega, kie agado de homoj ĝenas estaĵoin, kiui ne povas paroli por plendi.

La tradukinto preferas duobligaĵoijn novajn: tuituie, solsola, nurnure; di uzas neŝanĝeblajn tabelajn vortojn kelkfoje kun finlitero -e, ekz. kiome, tiome. Sed estas nek logika nek gramatika diferencoj inter tiaj vortoj sen kai per -e. Gramatike stranga estas la propozicio jena — se ĝi ne estas preseraro: „Mi iradis kun

“

y

la pafilo enmane.“ (Pĝ. 13.) La kunmetita vorto „emmane“ anstataŭas la vortgrupon: „en la mano“, tiu grupo ne modifas la verbon „iradis“, sed «karakterizas la substantivon „pafilo“ kaj tial devas esti anstataŭata per „enmana“.

Edward S. Payson, Juneco kaj amo. Legendo el Venecio. Londono 1930. The Esperanto Publishing Company. — La originale verkita novelo enhavas ĝenerale homecan traiton, kiu faras sufiĉe grava ĝin, kaj apartan detalaron, kiu faras sufiĉe interesa ĝin. La stilo estas flua, la sintaksa konstruo tute klara, la elekto de vortoj trafa.

Fratoj Grimm, Du fabeloi. Koln (Germ.), Heroldo de Esperanto, N-ro 1 de „Esperanto-Junula Biblioteko.“ Pĝ, 24. Prezo RM 0.30, — La volumeto enhavas la fabelojn „Frateto kaj fratineto“ (trad. A. Degen) kaj „Ruĝĉapeto“ (trad. R.

Rŝuber). La lingvo estas senerara kaj laŭfabele simpla. Tre rekomendinda libreto!

Alfred Dormanns, Handbuch des Bsperanto. Koln (Germ.), 1930. Heroldo de Esperanto. Pĝ. 319. Prezo: 3 RM broŝ., 4.550 RM bind. — La aŭtoro skribas germanlingve la manlibron laŭ spertoi, faritaj ĉe radia Esperanto-kurso. Tiu deveno estas konservita en la libra prezentado. La libro konsistas el kvin partoj: la unua enhavas sciindaĵoin pri esenco, historio kaij praktiko de Esperanto; la ĉefa parto estas 32-leciona lernolibro; la tria estas gramatiketo; sekvas tekstoj kaj vortaro. La libro plenumas sian rolon en radia kurso; ĉu ĝi taŭgas ankaŭ por aliaj kursoj, mi ne scias. Kial la aŭtoro ne diferencigas ordonon (ekz. venu!) kaj deziron (ekz, li venu)? La du formoj estas gramatike diversspecaj.

K.R.

Oficiala Jarlibro de la Esperanto-Movado 1930. (18-a iaro.) Universala Esperanto-Asocio, 1 Tour de Ille, Ĝenevo, Svisujo. Prezo 5 sv. ik. 406 pĝ. — La libro havas 3 partojn: 1. Esperantismo (kun la Deklaracio pri Es-

perantismo, Kontrakto de Helsinki, sciindaĵoj pri internaciaj Esperanto-oficeioj, faka organizado internacia, esperantista gazetaro kaj aliai.) — 2. Universala Esperanto-Asocio (kun utilaj sciigoj pri ĝiaj servoj diversai.) — 3, Laŭlanda kaj laŭloka adresaro. En tiu parto oni trovas la maciain societojn kaj iliain gazetojn, institutojn, naciain fakgrupojn, delegitoin de UEA, informojn pri lokaj grupoj esperantistaj.

Tiu nunjara jarlibro estas tre praktike aranĝita, kaj tial tre rekomendinda. Oni ricevas la gravan helpilon per aliĝo ai Universala Esperanto-Asocio.

Ĉu ne estus aldonebla listo de ĉiuj cititaj lokoj orditaj laŭ alfabeto?

R.W.

Bastien, Naŭlingva gia. Leksikono de la Lingvo Esperanto, La eldoneio Esperantista Voĉo, Jaslo, Pollando, prezentas al legantaro de IPR denove presitan eldonon de jena verko, havebla por sv. ir. 3, afrankite sv. fr, 3.30. — Bedaŭrinde la prezentita eldono enhavas nek perfektigoin, nek kompletigojn de l’ verko de la franca lingvisto, unuafoje aperinta en 1997. Laŭ aŭtora antaŭparolo la verko montras la devenon de 2445 radikoj de 1” Universala Vortaro kaj celas:

Etimolo-

l-e pruvi la internaciecon de la Esperanta vortaro,

2-e plifaciligi la memoriĝon pri radikoj al tiui, kiuj konas ĉu la latinan lingvon, ĉu unu aŭ kelkain naciajn,

3-e instigi scivolantain Esperanto-lernantojn al lingvistaj komparoj.

La etimologia pruvo ĉiam restos bonega propagandilo por montri, ke Esperanto ne estas arbitre elpensita. Efektivigante ĉi tiun pruvon, la aŭtoro enskribis 1-e la samsencajn naciain vortojn, en

kiuj sin retrovas la Esperanta radiko,

2-e multajn aliain, kiuj ja laŭradike ko-

incidas, sed ne laŭsence,

Laŭvortaj Esperantaj tradukoj plibon-

117

— paĝo 11 de la PDF —

igas la kompreneblecon. Tiamaniere la leksikono neniel similas al Esperantainaciaj vortaroj, kiuj difinas la sencon de la Esperantaj vortoj kaj klarigas ilian signifon, La Bastien’a verko konsideras precipe ilian formon. Malgraŭ tio estas dezirinde, ke en nova eldono naciaj lingvistoj aldonu al ĉiu citota Esperanta radiko klaran difinon de la kompare citota nacia vorto, ke ili forigu malkorektaĵojn kaj erarojn (vidu en la germana parto) de nuna eldono, ke la leksikono estu kompletigota per ĉiuj novaj internacie uzataj vortoj el tekniko, radiosendado, trafiko ktp. Tiam la N.E.L. povos konkurenci kun fundamentaj modernaj vortaroj. Hammitzsch.

Gvidlibreto de Wiesbaden, havebla senpage per simpla mendo per poŝtkarto ĉe la Urba Trafik-Oficejo en Wiesbaden, La nova gvidlibreto estas la kvara eldono en Esperanto kaj pro tio granda sukceso por nia lingvo, ĉar la urba trafik-oficejo ne estus eldoninta iam por la kvara foio gvidlibreton en Esperanto, se ĝi ne konvinkiĝis pri la taŭgeco kaj valoro. Sur la urba plano de la gvidlibreto estas indiko al la ĉi tiea Esperanto-Informejo Wilhelmstrasse 1/1 (UEA).

Raportoj por la Insiruista Fakkunsido en Oxiord.

I. Raporto pri TAGE kaj IPR.

Pri la celo de nia asocio ni ĉiuj konsentas; ni volas esperantigi la tutmondan kolegaron, por ke Esperanto povu esti enkondukata en la lernejoj, por ke Esperanto fariĝu komuna posedaĵo de la nova generacio,

Sed ŝajnas al mi, ke niaj gekolegoj ne ĉiuj tute klare vidas la vojon, sur kiu ni povos atingi la celon. Estas du diversaj paŝoj sur la vojo: la unua — esperantigi la gekolegojn, la dua — enkonduki Esperanton en la lernejoj, Oni ne povas fari

118

la duan paŝon antaŭ la unua. Kai por povi fari la unuan paŝon mi nepre bezonas fortan asocion. TAGE, t.e. „Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj“ ankoraŭ estas malforta. Ĝi ia dum la lastaj iaroj regule kreskis kaj ni povas ĝoii pri tio. Ni nuntempe havas 907 membrojn en 37 landoj. En 12 landoj la anaro kreskis, en Britujo ekz. de 12 al 30.

Sed en duobla senco ĉi tiuj ciferoj ne kontentigas. Unue: ĉar la proporcio inter la germanaj kolegoj kaj la alilandaj em nia asocio estas tia, ke TAGE, kiu estas internacia asocio, povos ŝainj germana entrepreno, En niaj membrolistoj ni havas 530 germanajn kolegojn kaj nur 377 negermanain. Due: la oficejo de Kunlaborado kun IALA, pri kiu vi ankoraŭ aŭdos raporton, konstatis la ekzistadon de pli ol 6000 esperantistaj gekolegoj en la mondo, kaj ĉi tiu nombro certe postrestas la faktan situacion. ‘ Do, eĉ se ni nur kalkulas kun la statistika nombro, ni havas en niaj vicoj nur la sesonan parton de tiui, kiuj povus esti membroj de TAGE.

El tia situacio rezultas duobla tasko. Unue: la speciala tasko, pli bone organizi nian TAGE-aferon en la negermanaj lan-

doj. Due: la ĝenerala tasko, klopodi tut-

forte, por envicigi en miajn vicojn ĉiujn esperantistajn gekolegojn.

Rilate la unuan taskon mi esperu, ke dum la Kongreso en Oxford aliĝos multaj anglaj samideanoj. Rilate la duan mi esperu, ke la gekolegoj el aliaj landoj klopodos hejme por organizi sin mem laŭcele en sia lando. Ekzemplo de bona organizacio estas la asocio de niaj Saksaj Esperantistaj kolegoj, kiu nun havas 385 membrojn, do, preskaŭ la duonon de la tuta TAGE-anaro. Ĉar ĝi estas jam iom forta asocio, i ricevas subvencion flanke de la registaro per la ministerio por Dopoledukado, kiu i.a. subtenas oficialajn Esperanto-kursoin por instruistoj. Ĝi ankaŭ estas speciala grupo de la ĝenerala landa asocio de instruistoj kaj subtenata de la lastenomita. Ĝi eldonis jam kelkajn

~amo KAU,

bonajn statistikojn pro la enlerneja situacio de Esperanto kaj adresarojn de siaj membroj, Oni imitu ĝian ekzemplon en aliaj landoj. Tiam ni tre baldaŭ sukcesos pli bone en TAGE.

Pri ĉio, kion mi diris, vi povas legi specialajn raportoin en nia gazeto, en IPR. Do, mi ne volas misuzi vian valoran tempon dum la hodiaŭa kunsido kaj volas nur peti vin, ĉiam atente legi tiain raportojn, el kiuj vi povas ricevi multajn instigojn por la organiza laboro en viaj landoj.

Pri la kasa stato mi ne havas multon por raporti al vi. Certe, fondante nian asocion, oni eraris, fiksante la kotizon por ĝi kaj samtempa abono de la gazeto ie 4 svisaj frankoj, Tiu sumo estas tro malalta. Oni pripensu, ke la enspezita mono devas kovri la elspezojn por eldono kaj forsendo de 8 resp. 12 regule aperantaj gazetnumeroj. Nenio restas por tre necesa propagando. Kaj la situacio estas des malpli ĝoiiga, ĉar nur unu triono de niaj membroj ĝis hodiaŭ fakte pagis la kotizon por la iaro 1930. La sekvo estas, ke nia administranto devas labori kun ŝuldo. Bedaŭrinda stato, sed tuj forigebla! Helpu forigi ĝin, pagante vian kotizon tre baldaŭ kaj estontatempe pli akurate, Ankaŭ post kiam ĉiuj estos pagintai, ne restos io en la kaso, Pripensu, ĉu me estos rekomendinde, plialtigi la jaran kotizon al minimume 5 “svisaj frankoj. Pripensu, ke neniu organizacio povas labori laŭcele sen sufiĉa financa bazo kaj ke la kotizo de 5 sv. fr. estas ankoraŭ tre malalta, kiam oni ricevas regule aperantan gazeton.

Ĉi tiu gazeto, IPR, t. e. Internacia Pedagogia Revuo, nun estas en la manoj de lerta redaktanto, D-ro Riedel, Dresden. La tuta nivelo de la gazeto evidente plaltiĝis. Kelkaj diras, ke ĝi estas tro alta, kai deziras, ke oni plimalaltigu ĝin. En nia Laborkomisiono por TAGE (pri kiu vi aŭdos specialan raporton) oni havas tute alian opinion. Nia IPR ne volas kaj ne povas esti gazeto por komencantaj Esperantistoj. Ĝi devas esti la komuna or-

gano por instruistoj, kiuj fakte sufiĉe scipovas Esperanton kaj ĝi devas enhavi seriozajn artikolojn, kiuj iel ain rilatas la pedagogian sciencon. La laborprogramo de la redaktanto, kiun li aperigis por la gazeto en ĝi, estas tre konvena kaj taŭga. Helpu ĝin efektivigi!

— Kompreneble ankaŭ neinstruistoj povas abonj la gazeton kaj kelkaj jam faris tion. Oni ankaŭ povas ankoraŭ aĉeti la jarkolekton 1929 por 2 germanai markoj, t.e. 2/6 svisaj frankoj. —

Helpu antaŭ ĉio, kiel kunlaborantoj por la gazeto. Ni ja sukcesis, havigi al ni la helpon de kelkaj eminentaj personoj, ĉar ekz. la du konataj anglaj profesoroj Collinson kaj Findlay estas nun niaj kunlaborantoj. Sed ni bezonas ankaŭ la helpon de gekolegoj el ĉiuj landoj, speciale de kolegoj, kiuj reprezentas la popollernejon. Kompreneble originalaj sciencaj artikoloj estas tre dezirindaj. Sed same dezirindaj estas simplaj raportoj, kiuj rilatas la diversspecajn lernejojn en ĉiuj landoj, iliain evoluon kaj staton, celon kaj sukceson, instrufakoin kaj instrumetodojn ktp. Oni raportu ankaŭ pri gravaj novaj pedagogiaj verkoj, skizante la enhavon kaj la ĉefain ideojn, Bonvolu ankoraŭfoje legi la programon de la redaktanto de IPR kaj serioze pripensi, ĉu ĝi ne enhavas punktojn, kiuj ebligas al vi praktikan kunlaboradon.

Plue ni bezonas konfidindain agentojn, kiuj zorgas pri la disdono de la gazeto en sia lando. En kelkaj landoj la TAGE- agentoj iam funkcias bone, en kelkaj tute ne. Kolektu la adresojn de esperantistaj gekolegoj en via lando, por liveri sufiĉe taŭgan laborbazon por la agentoj. Kaj organizu vin mem kiel esperantistaj gekolegoj en via lando, por ke unu sciu pri la alia kaj por ke vi povu labori kun unuigitaj fortoj. Interrilatu kun la sekretariino de Kunlaborado, kia eble povas kompletigi viajn listojn.

Klopodu plenforte pri Esperanto-kursoj en viaj lernĉioj kaj raportu pri ili al la nomita sekretariino, kiu liveras la sta-

119

— paĝo 12 de la PDF —

tistikan materialon al nia Laborkomisiono por TAGE. Mi povus mencii ankoraŭ multain specialajn taskojn por niaj membroj. Ĉiu laboru laŭ sia talento, komprenante, ke nur bona organizacio helpas la disvastigon de nova ideo. Ne lasu la laboron nur al kelkaj unuopai personoj, sed sentu vin devigataj, kunhelpi kaj kunlabori kiel pioniroj por la nova ideo,

Nia porasocia administra laboro nuntempe estas farata de la Laborkomisiono por TAGE, Ĝi laboras regule kaj laŭcele, Tion montras la kreskado de nia anaro kaj abonantaro, sed TAGE, kai speciale la redaktanto de IPR, bezonas la celkonscian helpon de miaj ĉiulandaj gekolegoj.

Pri la elekto de nova prezidanto por TAGE mi jam raportis en IPR, Nia Laborkomisiono esperas, ke vi konsentos la elekton de nia angla kolego, G. W. Roome, Sheffield, kaj petas vin, ke vi hodiaŭ oficiale aprobu ĉi tiun elekton, post kiam vi aŭdis la raporton, —

Mi ne donis mian raporton en la formo, laŭ kiu oni donas raportojn en aliaj asocioj. Tio ne estas necesa, ĉar vi trovas regulajn raportoin en IPR. Ĉar ĝis nun neniu kolego protestis kontraŭ ili kai kontraŭ la administra kaj redakta laboroi, ni supozas, ke vi estas kontentaj pri ili,

Estos me superflue, speciale rememorigi la jenon: TAGE per sia Laborkomis:- ono tute laŭplane zorgis pri bonaj rilatoj ankaŭ dum la pasinta jaro al la grandai internaciaj pedagogiaj kaj edukaj asocioj, kiel „Fed€ration Internationale des Ass2- ciations d’Instituteurs, World Federation of Education Associations, Unuiĝo por Nova Eduko, Internacia Edukoficejo, Insituto J. J. Rousseau“ ktp. Ju pli forte fariĝos nia asocio des pli oni atentcs ĝiain postulojn en internaciaj institucioj kai ankaŭ en la registaroj kaj ministerioj Ili ricevos des pli bonan impreson pri la ĝenerala Esperanto-movado, ju pli bone ni estas organizitaj en nia asocio.

Kiom ampleksa kaj granda estas tia

tasko, tion montru ekz. la jenaj ciferoj. La ĵus citita federacio internacia de instruistaj asocioj havas en Eŭropo nun pli o] 500 000 membrojn. Nia statistiko montras la ekzistadon de 6000 instruistoj esperantistaj, tio estas nur 1 procento de la Eŭropa instruistaro. Kaj nur 907 gekolegoj estas organizitaj en nia asocio, tio estas 674 procentoj de la esperaniista instruistaro kaj ankoraŭ ne 0,2 procentoj de la tuta FIAI.

Ŝajnas al mi tute eble, plialtigi en ke!- kai jaroj ĉi tiun nombron al 23 procentoi, Ĉar ĝenerale la ideo de Esperanto, dc internacia mondhelplingvo, nun ne plu havas seriozain kontraŭuloin. Oni ĉie en la instruistaro trovas la ideon praktika kai necesa por la kolegoj kaij por la lernantoj. La sintenado de la pedagogia fakgazetaro iom post iom fariĝas pli favora. Ni havigu al ni la intereson de la ĝis nun ne esperantigitaj kolegoj kaj de niaj naciaj instruisto-unuiĝoj, Tio tasko promesdona kaj ankaŭ ne tro malfacila. Specialan progreson ni atendas pcr ia lando de nia ĉitiuiara internacia kon-

instruistaro en

estas

greso, Kuraĝigaj estas la spertoj faritai dum la lastai jaroj en Germanuio, speci-

ale ankaŭ dum la lasta germana Esperanto-kongreso en Dresden. Kio estas ebla en aliaj landoj?

Persone, kiel raportanto por TAGE kai IPR, mi fine deziras starigi la demandon, ĉu ne estas eble, dum unu el la venonf.ii iaroj aranĝi specialan internacian pedagogian kongreson por la Esperanto-instruistoj, kiu daŭru kelkajn tagojn kai unuigu nin en serioza laboro por niaj specialaj taskoj. Eble la hodiaŭa kunsido prezentos okazon, priparoli ankaŭ ĉ’ tiun ideon.

Estas bele, se vi havas entuziasmoil. Sed nura entuziasmo ne. progresigas. Ni bezonas daŭram celkonscian, senlacan praktikan laboron. Eluzu, karaj gekolegoi, la mallongan tempon de la hodiaŭa kunsido, por priparoli tion, kio povos sukcesigi vian laboron por TAGE kai IPR.

D-ro Dietterle.

La venonta numero aperos

la 15-an de Oktobro.

Cu vi jam konas la plej simplan pagmanieron?

e pagu al k-go Schonherr per ĝiro Dresden Saksoj ĝ0 560 aŭ per poŝtĉeko 1126 17, Dresden.

. pagu al „Esperanto – Vereinigung Deutscher German oJ Lehrer“ per ĝiro Leipzig-Leutsch 27 8587

Membroj kaj

Abonantoj

el Danzig, Saargebiet, Aŭstrujo, Be iguji „ Ĉekoslovakujo, Francujo, Hungarujo, Jugoslavujo, Latvujo, Luksemburgo, Nederlando, Svedujo, Svisujo

El aliaj landoj

pagu rekte per poŝtĉeko al Karl Krober, Weststr. 4, Riesa | E., Konto Dresden 1107 15

Vi rajtas uzi vian propran formularon laŭ via nacia mono kaj aldoni sciigojn!

o sendu la kotizon en nacia mono per registrita lefero al la landa agento!

Ĉu vi volas ŝpari monon kaj tempon?

p

INK

= UUL LLE

Senpage

povas uzi ĉiu abonanto de IPR la servojn de la Korespondo-Oficejo kaj senpage

presigi anoncon en la korespondan aldonon.

Adreso: F-ino sekretariino M. Moelke, Brandenburgische Str. 5/1, bei Tieck, Berlin-Siidende.

TTT TI I

— paĝo 13 de la PDF —

Universala Esperanto-Asocio

sman stumusm | | BONVOIU

E“

To inter la homoj sen p. mitse de pri razo, skribi nur

nacieco, religio aŭ lingvo. Krel int aj sarvon Eooblaj de ĉiuj homoj, rear) a limojn de ilia genta aŭ lingva te: o. . . Kreskigi inter alaj mambroj Surlikao lilon de -l pri aferoj de redakto —— kaj T~— ĉe ili la komprenon Bi = remda ; La bor ie smj Estrela rilate al religio, nacieco al la Redaktejo, aŭ politike. — qonas: Al la membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdek- E = : peen Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj, pri aferoj de abono, anonco erantistaj grupoj, gazetoj, organizaĵoj, kun ; scii oj pri internaciaj rilatoj ktp. kaj mono Al la embro-Abonanioj: Krom tio la gazeton LS N „Esperanto“, internacia ĉeforgano de la Esper- al la Administrejo, antistoj, kun artikoloj literaturaj, sciencaj, teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado. Al la Subtenantoj: Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn p ricevas Membro-Ab premion ki pri aferoj de informo

c = = la Esperanto-lilaraturo.. . kroneton amato lu Gila KUIS on KIAIN al la Sekretariejo, kaj postulas nur modestan kotizon de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro- Abonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro per pri aferoj deTAGE-organizo

Membro-Subtenanto.

Universala Esperanto-Asocio al la Prezidanto ! 1 Tour de l’Ile, Gentve (Svislando)

Bone

kreskas nia abonantaro, sed

Malbone

scias la abonantoj sendi la kotizon

preciztempe!

Se vi ankoraŭ NE sendis ĝin, tuj bonvolu pagi ĝin al via landa agento aŭ al la administrejo: Karl Krober, Riesa, Weststr. 4. Poŝtĉekkonto: Dresden 110715

Preso: Heroldo de Esperanto, Kŭln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

FPEDAGO: GIAT AREVUO

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-ro 10 OKTOBRO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Agentoj de TAGE.

Vian kotizon akceptas:

Tarifo de la abonprezoj. Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina Des. OI. 2 Aŭstria ŝil. 5 Belga belgoj 5 Brazila milr. 5 Bulgara lev. bulg. 100 Ĉeĥoslovaka | «kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 “Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca frankoj fr. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana . pesetoj 45 Hungara kronoj or. = Itala liroj ital. 15 Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. 1,5 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. : 15 Rumana dev. rum. 150

Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1 Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4 M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3.— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schŭnherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Jung und Wingen Das leichte Esperanto

Germanlingva lernolibro por komencantoj, verkita de praktikulo kaj pedagogo. Bone uzebla por infan~ kursoj pro ĝia simpleco, ankaŭ rekomendinda por kursoj ne longdaŭraj. Prezo: gmk. 1.10 inkl. send~ kostoj; ĉe mendo de 10 ekz. ricevos kursgvidantoj 11 ekz. Mendu ĉe Heroldo de Esperanto, Kŭln, Briisseler Strasse 94, Germanujo.

La facila Esperanto

En landoj: Angla:

Aŭstra: Belga:

Bulgara:

F-ino Kate Hancock, 172 Sackville Rd., Hove, Susx.

se

Fr. Kurtisch, Sechshauser Str. 71, Wien XIV, poŝtĉekkonto B 72487.

Prof. Paul Bouts, €cole norm. cath., Eirlemont. Poŝtĉekk.118656 Thienen. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Ĉila: Estona: Franca:

Germana:

Greka:

Hispana: Hungara: Japana: Java:

Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda:

Norvega:

Pola:

Rusa:

Sveda:

Svisa:

U;S;A.-a:

Olomouc-Neredin.

E. Herrera Valen, Clasificator 220, Santiago. Agnes Nii, Postkast 6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĉĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Uipest, Virag–utca 9.

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Rox 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmaiska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok,., Kazlu-Ruda.

P. Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto: 90544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan).

Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo.

Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stack-

holm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo. David R. Metzler, Route 1, Box 389, Fresno, Califor.

[INTERNACIA “garra PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr : KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ. Prezidanto de TAGE: G. W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheffield, Anglujo.

ENHAVO: Letero de bonvolo (al nia redakcia programo 11) — La junularo kaij

la edukado por la paco (al 11) — Korpekzercoj kiel lerneja fako (al 134) — Generala Libera Instruistsindikato de Germanujo [AFLD] (al 212) — Edukado al celkonscia kaj praktika generacio en Hungarlando (al 213) — Dua in-

ternacia pedagogia Ĉe-kurso (al 221) — Recenzoj (al 231) — Pri la Oxfiorda geinstruista kunsido (al 24) — Raporto pri „IALA“ kaj „Kunlaborado“ (al 24) — Por la statistiko! Atentu! (al 24) — Saksa jarkunveno Dobeln (al 24) — Aldono de Korespondo-Oficeio.

Letero d€ Bonvolo.

Alla Geknaboj Lernantaj en la tuta mondo, sendata de la Geknaboj Lernantaj en Formoso.

Ni, lernantaj geknaboj en Formoso, estas tre ĝojaj ricevinte de vi, geknaboj lernantaj en Anglujo, la leteron de Bonvolo. Al nia insulo jam ekvizitis la freŝa somero kun sia bela, verda kaj eĉ pitoreska kostumo; kia granda ĝojo estas por ni skribi respondan leteron al vi en tia bona sezono! Ni amas vian landon kiel la landon de „gentlemen“. Diversajn rakontojn pri via lando kaj vi, ni ofte aŭdas de niaj instruistoj. Ni treege volas kune kun vi lerni kaj ludi venante al via lando kaj ankaŭ estas nia arda deziro vin bonveni en nian landon, Japanlandon, sed ni devas atendi ankoraŭ tempon, kiam la estonteco iel alportos al ni la ŝancon de realiĝo. Vi diras ke ni ĉesigu interbatalojn. Ni havas tute saman opinion pri tio kaj eble neniu en la mondo kontraŭstaros kontraŭ tio, kaj niaflanke ni esprimas el nia tuta koro nian aprobon al vi, kaj ni kune kun vi klopodu por venigi sur la tero kiel eble plej baldaŭ la de ĉiu esperatan mondpacon, kaj ankaŭ por tio ke ĉiuj popoloj en la mondo faru grandan rondon familian.

Nun laŭ via brila modelo ni sendas la leteron de Bonvolo al geknaboj lernantaj en la mondo.

Nia insulo, Formoso, estas ordinare nomata Taiŭan; ĝi sin lokas norde de la insularo Filipino kaj ĝi havas interspacon de tri tagoj da ŝipa vojaĝo for de l’ japana ĉefinsulo. Norda tropiko trakuras tra la mezo de la insulo. La loĝantoj konsistas el tri malsamaj popoloj: indiĝenoj estas 138 000; insulanoj, kiuj alvenis antaŭ longe de Ĥinujo, estas 390 000; japanoj estas 195 000; tiel ni, kvankam devenantaj de malsamaj praavoj, tamen tute pace vivadas. Ni

— paĝo 3 de la PDF —

devas havi reciprokan interkomprenon kaj estimon, kaj ni iel povas venki barojn, eĉ se la moroj kaj modoj estas malsamaj, ĉar ja ni mem efektive faras tion kun bona konsento.

Ni jam ne volas interbatalon. Interbatalo estas ia restaĵaĉo de la antaŭa jarcento; nia epoko devas esti la epoko de paco kaj reciproka amo. Ciuj aeroplanoj kaj ĉiuj aeroŝipoj devas agadi kiel pacaj batalantoj. Ni arde esperas alvenon de la tempo, kiam estas farataj la vaporŝipoj anstataŭ batalŝipoj, kaj io, kio estas utila al ni, anstataŭ pafiloj kaj pafilegoj. Kiam ni fariĝos maturaj, ni neniam forgesos la instruon, kiun Nia Imperia Moŝto Meiĵi montris per odo: La popolojn de l! kvarmaroj ni rigardu kiel nian gefrataron.

La junularo kaj la E«ukado por la Paco”).

Se ekzistas demando, kies gravecon neniu povas fordiskuti, kiu iamaniere laboras por la paco, ĝi estas la demando pri la edukado de la junularo.

Tute novaj problemoj ekstaras antaŭ ni. Mi ne scias, kiu oratoro diris, parolante pri la Asocio de Nacioj: „Estas necese, ke ni lernu teksi la teksaĵon de la paco.“

Ĉiu popolo komprenas ĉi tiun taskon alimaniere kaj plenumas ĝin per la rimedoj, kiuj estas al ĝia dispono kaj precipe laŭ ĝia individua karaktero.

En mia hodiaŭa babilado mi povas nur iomete skizi, kiamaniere la laboro estas farata en la tri landoj, pri kiuj mi volas paroli al vi.

Ekzistas tute nova stato de la aferoj, sed samtempe ekzistas ankaŭ la neceseco, forigi malnovajn aferojn, kaj tio lasta certe ne estas facila. Ni ĉiui estas edukataj per la spirito de la milito; Ja infanoj havas ankoraŭ rememorojn pri monumentoj, bildoj, libroj, kiuj predikas la gloron militan. Tio kio mankas al ni, kaj certe mankas ankaŭ al vi, estas nova edukado de la instruistoj. Unu el la plej necesaj klopodoj en Francujo devas esti pliriĉigi la dokumentaron pri la paco. La instruistoj, la profesoroj, ne havas ankoraŭ en la manoj sufiĉe da libroj kaj dokumentoj rilate al la laboro kaj al la spirito de la Ligo de Nacioj.

Kompreneble mi ne povas paroli ĉi tie al vi detale pri reformo de la lernolibroj, sed mi povas diri al vi, ke sekve de la klopodoj depost 1929 la aŭtoroj kaj la eldonistoj trovis sin devigataj regule aŭ forigi la frazojn, kiujn oni montras al ili kiel forigendajn aŭ aldoni je la fino de la libroj etikajn instruojn, rakontojn, legaĵojn koncerne la novajn rilatojn inter la popoloj.

Vi scias, ke en nia lando la lernolibroj ne estas devige enkondukataj per la ministerio — sed ili estas elektataj per departementaj komisionoj. Fakte povas okazi, ke vi trovas en Droguinon en iu ain unuagrada lernejo libron, kiu ne estas uzata en Marseille. Kiam vi volas instrui vin mem pri la grado de graveco de franca porlerneja libro, vi tre verŝajne ne trompos vin demandante pri la nomo de la eldonisto. Ekzemple, kiam vi vidos libron pu-

3 ?) Ĉi tiu artikolo enhavas la paroladon, kiun M-me Caroff, Paris, faris en franca lingvo en la kunsido de la „Erziehungsausschuss der Deutschen Liga fiir Volkerbund“ la 5-an de Majo 1930 en la domo de la Reichstag en Berlin. Laŭ deziro de nia redaktanto mi tradukis la paroladon laŭ la afable sendita manuskripto.

Martha Moelke.

123

blikigitan per Hachette aŭ de la Grave, vi ĝenerale el tio povas konkludi, ke ĉi tiu libro havas gravan influon. Mi akcentas ĉi tiun punkton, ĉar ŝajnas al mi, ke en Germanujo ekzistas kelkaj eraroj rilate la francajn lernejo-librojn kaj ke oni malprave opiniis kelkajn librojn kun malagrabla tendenco gravaj, kiuj estas uzataj nur tre malmulte.

De ĉirkaŭ kvin jaroj oni lojale klopodis en Francujo, por energie forigi el la lernejaj libroj frazojn kaj partojn skribitajn en spirito de atakema naciismo. Oni tute sincere devas diri, ke la tasko estas grandega kaj ke nia generacio ne kapablas plenumi ĝin sufiĉe bone. Sed ne forgesu, ke ni havas.70 000 instruistojn kaj instruistinojn, kiuj estas membroj de la Fĉedĉration Internationale des Instituteurs (Internacia Federacio de Instruistoj), kaj ke la plej

: granda parto de l’ membroj de ĉi tiu federacio — ĉiu unuopa en sia sfero —

laboras por la paco.

De tri aŭ kvar jaroj la klopodoj por konatigi la Ligon de Nacioj evoluas pli rapide. La Ministro por la Publika Instruo faris multon per cirkuleroj, por subteni en la normalaj lernejoj“) la konkursojn pri la Ligo de Nacioj. Ĉi tiuj konkursoj estas organizitaj per la „Conseil National des Femmes Francaises“ (Nacia Konsilantaro de la Francaj Virinoj) en la jaro 1927; post du jaroj ili verŝajne okazos en ĉiuj normalaj lernejoj.

Ili ampleksas du skribajn demandojn kaj la lernanto, kiu gajnas la unuan premion, ricevas sumon, kiu permesas al li restadon en Genĉve dum la daŭro de la „Assemblĉe“““).

En la lernejo de Sevres konferencoj estas aranĝitaj antaŭ bonvola aŭskultantaro, konsistanta el la plej granda parto de la lernantoj kaj la instruistaro de la lernejo. Mi citas, kiel interesan evoluon, la studo-grupon, formitan de la volontuloj inter la lernantoj de ĉi tiu lernejo.. La membroj de ĉi tiu grupo faras ekstraktojn el bultenoj, revuoj, ĵurnaloj. Jen kelkaj demandoj, proponitaj por studado:

„Sintenado de certaj landoj rilate la Ligon de Nacioj“; „La senarmigo“; „La ekonomiaj kontraktoj“.

Je la tago de la provizora paco oni parolas al la lernantoj en la plimulto de la lernejoj pri la Ligo de Nacioj kaj la koncernaj lecionoj farataj per la instruistoj rezultas el diversaj agadoj:

Interlerneja korespondado; organizacio de Ligo de Boneco; universitata grupo favora al la Ligo de la Nacioj.

Apude mi menciu provon, pri kiu vi verŝajne jam aŭdis. En Biĉrville (1927), en Freiburg (Breisgau), en Petersfield 150 infanoj, knaboj kaj knabinoj inter 12 kaj 14 jaroj, anglaj, francaj, germanaj, unuiĝis sub la gvidado de kelkaj instruistoj, por interkonatiĝi kaj instrui sin reciproke pri sia respektiva lingvo. Ĉi tiuj infanoj evidente havas plezuron esti miksitaj kun siaj kamaradoj el aliaj landoj. Pro tio, ĉar en ilia aĝo la faktoroj de alproksimiĝo

.“) „Ecole normale“ oni nomas en Francujo la seminariojn por instruistoj. XX) Oficiala kunsido de la Ligo de Nacioj.

125

— paĝo 4 de la PDF —

estas pli multnombraj ol la faktoroj de fremdiĝo, mi kredas, ke ni ankoraŭ ne sufiĉe alte taksis la gravecon, kiun tia alproksimiĝo de la infanoj povas havi por la estonta evoluo de la paco. :

Antaŭ ol mi finas ĉi tiun rapidan skizon, mi volas atentigi vin pri aĵero, kiu ŝajnas al mi karakterizi la staton de l” instruado pri la paco en Francujo. Iu ain diris, ke la plej granda forto de l’ Ligo de Nacioj estas, ke ĝi ekzistas. Tio parte estas vera rilate la aferon, kiu min okupas. Mi ne kredas, ke simple pacifista idealo estus sukcesinta, veki viglan intereson inter la instruistoj aŭ inter la lernantoj. La Ligo de Nacioj — tute neperfekta kiel ĝi estas = realigis la idealon de la paco; ĝi estas vivanta realaĵo, kiu jam havas pasintecon, al kiu sin direktas la esperoj de l’ estonteco. —

Ĉi tio eble ankoraŭ pli valoras en Anglujo. Nur per la aktiveco de la „League of Nations Union“ la porpaca eduko stariĝis inter la angla junularo. Ĉi tiu asocio havas 800 000 membrojn kaj 2000 grupojn disvastigitain super la tuta unuigita reĝlando. Ĝi eluzis siajn fortojn same por la edukado de 1 instruistoj, kiel por la edukado de la lernantoj. ko

Oni ne forgesu, ke la demando pri publika instruado prezentas sin alimaniere ol en Francujo. La oficialaj decidoj apartenas al la lokaj komitatoj, „Local Boards of Education“; do en ĉiu de la graflandoj la „League of Nations Union“ devis labori.

Sekve de rekomendo de subkomitato el spertuloj, nacia konferenco de aŭtoritatuloj okazis en la jaro 1927. La reprezentantoj de diversaj grupoj de profesoroj kaj instruistoj publikigis deklaracion, kiu montras, ke la angla instruistaro preskaŭ unuanime postulas eblecon por instrui pri la Ligo. de Nacioj en diversaj lernejoj kaj institutoj. „La Ligo de Nacioj“ — tion speciale diras ĉi tiu deklaracio — „okupas sin ne nur pri diskutoj inter la popoloj, ĝi estas la plej grava organo, kiu iam ajn estas kreita, por instigi la naciojn al kunlaboro en ĉiuj demandoj, kiuj rilatas la bonstaton de la popoloj“. .

La nombro de unuiĝoj organizitaj en Anglujo per la Asocio, estas preskaŭ nekredebla. Mi parolis dum la pasinta jaro kun sinjoro Whelan, la konferencisto por la infanoj; li diris al mi, ke li parolis antaŭ 200 000 infanoj de la Ligo de Nacioj. SO

Kelkfoje la aŭtoritatuloj de la „Local Education“ invitis la konferencistojn, por ke ili parolu sub libera ĉielo al lernantoj unuiĝintaj el diversaj lernejoj; en Rugby, en Canterburry, en Leicester tiaj kunvenoj okazis, kaj la tempo uzita por la konferenco estas rigardita kiel tempo por lernejaj lecionoj.

Evidente la konferencoj ne estas la sola rimedo por interesigi la junularon. En ĉirkaŭ 400 lernejoj diversspecaj oni fondis tion, kion oni nomas „Junior Branches“ (junularajn branĉojn) de la Asocio. La infanoj, knaboj kaj knab-

inoj, fariĝas membroj de l” asocioj. Oni sendas al ili ilustritajn broŝurojn, dokumentojn. lli aranĝas kunsidojn; ĉiu infano elektas por si unu specialan nacion; ĝi interesiĝas speciale por la koncerna lando; ĝi kondutas inter siaj kamaradoj kiel reprezentanto de la koncerna lando. Plej ofte ĉi tiuj iunularaj asocioj entreprenas aktivan korespondadon kun infanoj de aliaj landoj. En kelkaj lernejoj okazas modelaj kunvenoj, imitantaj la kunvenojn de la Ligo de Nacioj, kun bildoj, kiuj montras la laboron de la Ligo de Nacioj.

La malfacila tasko en Anglujo estas faciligita per bibliotekaj rimedoj, pri kiuj disponas la Asocio kaj per kiuj ĝi ne hezitas grandanime subteni la s0- cietojn, kiuj petas pri tio.

124

La Asocio eldonas por la infanoj „La Novaĵoj de la Ligo“, kiujn ĝi aperigas en 30000 ekzempleroj, kaj por la plej junaj infanoj ĝi eldonas „La mirinda Ligo“.

La Asocio ne volis ŝarĝi sin per revizio de la lernejaj libroj; ĝi turnis sin al la „Asocio Historia“, kiu regule publikigas certan nombron de lernejaj libroj, en kiuj la brita civilizacio havas sian lokon — kiel decas — inter la aliaj civilizacioj. La plimulto de la historiaj libroj, publikigitaj dum la lasta tempo, enhavas ĉapitrojn de la Ligo de Nacioj.

En la kolegioj kaj la universitatoj la propagando por la paco estas farata per la societo „British University League“ de la Ligo de Nacioj. Ĉi tiu ligo havas branĉojn en ĉiuj universitataj centroj de Granda-Britujo. Ekzistas ĉirkaŭ 1000 membroj de la societo en Cambridge kaj en Oxford, 600 en la universitato de London. Ĝi mem resumis sian celon per jenaj vortoj: Studado de la internaciaj demandoj, konatigo de l’ ekzistado kaj de l’ agadoj de la Ligo de Nacioj. La societo kompreneble devas deteni sin de ĉiu politika propagando,

Do vi vidas, ke la laboro por la paco, entreprenita en Anglujo, estas preskaŭ unika sub la aŭspicioj de la League of Nations Union, La juna anglo en la kamparo aŭ la infanoj de la industriaj urboj, al kiuj oni montras filmon aŭ kiuj aŭdas konferencon, ne komprenas la pacon alimaniere ol per la entrepreno de la Ligo de Nacioj. Mi kredas, ke oni povas resumi per unu frazo tion, kion la infano pensas: „Ni ĉiam havis la militon, nun ni havas la Ligon de Nacioj, kiu instruas nin fari la pacon.“

Ŝajnas al mi, ke — kiam en Francujo kaj en Anglujo oni okupas sin konatigi la Ligon de Nacioj al la junularo kaj lernigi ĝin kompreni fundamentajn ideojn de internacia kunlaboro — en la Unuiĝintaj Ŝtatoj la problemo de l’ porpaca edukado por la junularo estas prilaborata en la plej kompleta maniero. Mi ĉi tie ne volas pretendi, ke ĉiuj estontaj civitanoj de la Unuiĝintaj Ŝtatoj estas instruataj rilate la konon de l’ paco, sed la propagando, ellaborita per la „Educational Committee of the League of Nations Associations“ (Eduka Komitato de la Asocioj por Ligo de Nacioj) montras spiriton de praktika realigo, kiu miaopinie devas altiri nian tutan atenton, Ĉar la registaro de Usono rifuzis fariĝi membro de la Ligo de Nacioj, la porpaca instruo povas ŝajni iom malfacila; ĉi tiu instruo evidente ne povas havigi al si iun ajn oficialan subtenon. Cetere, ĉar ne ekzistas centra oficejo de la publika instruado, oni devas fari propagandon en Usono. Dank’ al la inteligenteco kaj al la organizemo de la Eduka Komitato, fondita 19209, surprizigaj rezultatoj estas atingitaj. La komitato dum sia fondiĝo akceptis principon, de kiu ĝi neniam deiris.

En la multaj broŝuroj, lernejaj libroj, revuoj, kiujn ĝi eldonis kaj distribuis al la plej diversaj asocioj, ĝi estas pritraktinta la Ligon de Nacioj de sur historia vidpunkto, rigardante la laste nomitan kiel „fait accompli“, montrante al la publiko ĝian aktivecon, sed ĉiam evitante kritiki la nealmembriĝon de Usono,

Tio, kio nin, la eŭropanojn, mirigas, tio estas la fakto, ke en la lernejoj, la kolegioj aŭ la universitatoj la instruado pri la Ligo de Nacioj nur tre malofte estas malakceptita flanke de la aŭtoritatuloj. La instruistoj estas maloftaj, kiuj rifuzas ĝin, aŭ kiuj kontraŭstaras ĝian enkondukon en la historiaj kursoj aŭ en la kursoj pri civitanaj konoj.

129

— paĝo 5 de la PDF —

La Eduka Komitato tre ĝuste opiniis, ke, antaŭ ol oni povas turni sin al la junularo por konatigi ĝin kun la Ligo de Nacioj, estas necese komenci per preparado de l’ spirito de l’ infanoj, por ke ili komprenu la porpacan instruadon. Mi dezirus, ke mi povus doni al vi ĉi tiun tiel inteligentan programon en ĝia tuteco.

Oni antaŭ ĉio volas veki en la infano la intereson, la scivolemon pri la aliaj landoj kaj ĉion tion per la plej simplaj rimedoj. Tio postulas. ke oni metu antaŭ la okulojn de la infanoj ĉion, kio povas helpi ilin enpenetri en la vivon de la aliaj landoj. Oni uzas pro tio komparojn, kiuj estas kompreneblaj por la infano: helpe de poŝtkartoj aŭ gravuraĵoj oni instigas ĝin, konstati, en kiu grado du grandaj urboj estas similaj aŭ malsimilaj. Oni priskribas la manierojn de transportado de unu lando al alia, montrante al la infano, se estas eble, modelojn.

La domoj, la ludoj, la lernejoj, la ĝardenoj, la kantoj kaj la dancoj de aliaj landoj estas priskribataj kaj klarigataj en tre simpla maniero. Oni volas enpenetrigi la spiriton de l’ infano en la konon de la reciproke dependigaj rilatoj de la landoj. La tuta temo povas ŝajni iom seka, sed oni faris ĝin amuza kaj facila helpe de konkursoj per malgrandaj ludoj. Tiamaniere oni konstatas la necesecon de reciproka helpo, kaj post kiam oni montris al la infanoj, kiom estas nature, ke la infanoj helpu unu la alian, oni eksplikas al ili, ke la nacioj same devas kaj povas helpi unu la alian. Fine oni venas al la demando pri plendoj kaj malharmonioj inter la infanoj. Ĉi tiuj plendoj, kiuj estas provokitaj plej ofte per ĵaluzeco, per subpremo de l” malfortulo flanke de la fortulo, tre ofte povas esti forigataj per tria persono. La nacioj estas kiel la infanoj: iliaj plendoj, provokitaj per la samaj motivoj, povas ankaŭ esti aranĝataj per arbitracianto. La familio de nacioj estas tre multnombra; ĝi havas 54 membrojn, kiuj ĉiujare unuiĝas en Genĉve, Alveninte al ĉi tiu punkto, oni facile povas veki la intereson de la infanoj por la Ligo de Nacioj. –

La Eduka Komitato aperigis bonegajn malgrandajn librojn, verkitajn de virinoj, kiuj rakontas la raportojn pri plendoj jam forigitaj per la Ligo de Nacioj kun ĉiuj detaloj de loka pitoreskeco. Mi ĝis nun parolis pri infanoj de la unuagrada lernejo, t. e. de 8—12-jaraj infanoj.

La lernantoj de la „Highschools“ havas preparon tre kompletan, ĉar certa nombro el ili jam organizas konkursojn kaj eĉ modelajn oficialajn kunvenojn. : ;

De kvar jaroj la Eduka Komitato organizis en la duagradaj lernejoj nacian konkurson koncerne temon pri la Ligo de Nacioj. La nombro de partoprenantoj al ĉi tiuj konkursoj pliiĝas ĉiujare. En la jaro 1929 1 446 lernejoj el ĉiuj partoj de Usono partoprenis ilin. La unua premio konsistas en sumo, kiu ebligas la vojaĝon al Geneve. Tio, kio ŝajnas miriga, kiam oni pripensas la aĝon de la lernantoj (knaboj kaj knabinoj inter 14 kaj 16 jaroj), estas la malfacileco de la demandoj; jen kelkaj ekzemploj:

„En kiu maniero la sekretariaro de la Ligo de Nacioj sukcesigas la organizacion de la Ligo de Nacioj?“ —

„En kiuj rilatoj la Ligo de Nacioj povas limigi la liberecon de la registaroj?“ —

„La rilatoj inter la senarmigo kaj la arbitracia kortumo.“

126

Oni ne forgesu, ke krom la lernantoj, kiuj partoprenas al tiaj konkursoj, kompreneble sufiĉe granda nombro da gepatroj kaj profesoroj kaj bibliotekistoj interesiĝas pri la afero.

La Eduka Komitato ĵus organizas similan konkurson en la seminarioj. Tie la demandoj ricevas pedagogian karakteron. Jen unu el la demandoj:

„Klarigu en tre detala maniero la metodojn, kiujn vi aplikus dum semestro en certa klaso, por montri al viaj lernantoj la internacian laboron kiel la normalan vojon, por direkti la mondon.“

Mi citas kiel tre karakterizan la respondon de kolegio en New York a)

demandaro, kiun por ĝi starigis la Eduka Komitato pri la instrumetodo rilate la Ligon de Nacioj:

„Ni klopodas alkutimigi la studantojn kaj al la forteco kaj al la mal-

forteco de la Ligo de Nacioj, por ke ili esperu nek tro da rezultatoj, nek rezultatojn frumaturajn.“

Same interesa ŝajnas al mi la respondo de kolegio en Ohio:

„Ni ne pritraktas la Ligon de Nacioj en propaganda senco, sed ni pritraktas ĝin de sur scienca vidpunkto kiel efektivan elementon de mondrilatoj, konsiderante ĝiajn sukcesojn kaj ĝiajn malsukcesojn.“

Mi parolis al vi pri modelaj kunvenoj, kiuj okazis en Anglujo, sed en Usono ili havis evoluon perfektan.

Mi partoprenis en New York kunvenon, en kiu la lernantoj, knaboj kaj knabinoj de la Morris-lernejo, donis prezentaĵon. Dudeko da junuloj kaj junulinoj sur estrado — ĉiu reprezentanta delegiton de la „Assemblĉe“ de la Ligo de Nacioj — aranĝis mallongajn debatojn, dum kiuj ĉiu el ili klopodis imiti la parolmanieron kaj la spiriton de la nacio, kiun ĝi reprezentis. Tio, kio mirigis min plej multe, estis la vigleco, la klareco, la koncizeco de la debatoj, dum ĉi tiuj junaj homoj ne estis pli aĝaj ol 17 jarojn. Tio estas nur elementa tipo de modela kunveno. Tiuj, kiuj okazas en la kolegioj kaj universitatoj kaj precipe en la „Interkolegiaj Kunvenoj“, t.e. en la kunvenoj, kiuj unuigas la membrojn de diversaj kolegioj de unu ŝtato, estas multe pli kompletaj. lli postulas preparan laboron de semainoj, eĉ de monatoj. Kelkfoje la invito de unu kolegio turnas sin al kolegio de aliaj ŝtatoj, ekzemple al ĉiuj de Nov-Anglujo. La kunsidoj de ĉi tiuj interkolegiaj kunvenoj daŭras 2 tagojn; dum ili oni diskutas temojn taŭgajn por esti antaŭmetataj antaŭ la tribunalon de Genĉve. Laŭeble oni elektas la lernantojn de fremdaj nacioj, por ke ili reprezentu sian hejmlandon. La seriozeco, la honora konduto, la sintenado de ĉi tiuj junaj homoj mirigas la aŭskultantaron. Pripensu, ke ekzistas 200 tiaj kunvenoj en la diversaj lernejoj kaj universitatoj en Usono. Tiuj ciferoj kaj la antaŭe nomitaj atentigas nin pri la grandegaj klopodoj faritaj per la „Association for the League of Nations“. Forto de inteligenteco kaj obstineco, precipe kreita de la virinoj! Estas vere, ke ĉi tiu forto sin turnas al juna lando, al lando, kiu ankoraŭ kun fervoro povas dediĉi sin al nova ideo. La porpaca instruo en Usono ŝajnas al mi plena de promesoj por la estonteco. Vole-nevole ni estas sur la vojo, „amerikanigi nin“.

127

— paĝo 6 de la PDF —

Se la junularon de Usono traprenetros la porpacaj pensoj, se ĝi per sia edukado sukcesos ellabori teknikon de la paco, fakte la mondo faros grandan paŝon por subpremi la militon.

Korpekzercoj kiel lerneja fako. De Elin Falk. Tradukis S. Engholm, Sveduio.

„La fizika edukado en lernejoj por infanoj kaj gejunuloj certe progresis multe dum la lastaj jaroj sed ankoraŭ ne en sufiĉe praktika direkto. En pluraj aliaj landoj, kaj ankaŭ en certaj lokoj en la nia, oni de jardeko interese laboras por tiel aliformi la korpekzercojn de la lernejoj, ke ili pli bone helpu la lernantojn akiri sanan vivoĝojon, laborkapablon, bonajn kutimojn de movoj kaj pozicioj. Vidinte gimnastiklecionon, sufiĉe multaj el miaj legantoj eble miris, ĉu ĉiuj tiuj strangaj kaj komplikitaj piedmetoj, streĉklinoj ktp., kiujn oni ekzercas, vere povas havi grandan signifon por korpa kulturo kaj sano de la lernantoj. Ne, la strangaj ekzercoj certe ne havas tion, Ĝuste estas manko en la fizikedukado de multaj lernejoj, ke la lernantoj havas ekzercon en tro artefaritaj movoj sed malmulte aŭ tute ne lernas la pli naturajn, kiuj pli bone disvolvas ilian forton, rapidecon kaj rezistpovon, helpas ilin ekkompreni, kiel ili devas stari, iri, salti, sidi, kuŝi ktp.

La plej granda kaŭzo de la aluditaj ŝanĝoj verŝajne estas parte esploroj de fakuloj pri diversaj labormetodoj en certaj metioj kaj ĝiaj deformantaj efikoj je la laboristoj; tiuj esploroj montras i. a. ke la liberaj movoj, t.e. movoj faritaj per plej malmulte da necesa forto kaj en plej bona korpa pozicio, faras la laboristojn sufiĉe rezistkapablaj kaj plej malmulte malutilas al ili. Kelkaj agemaj industrigvidantoj en Usono komencis tiun esploradon antaŭ kelkaj jardekoj, kaj nun ĝi okazas ankaŭ en aliaj partoj de la mondo. Parte la aktiveco de la famaj sportuloj helpis al reformoj de la lerneja korpedukado. Ĉar la rezultoj de la sportuloj estas sufiĉe grandskale esploritaj de sciencistoj, kiuj klarigis la signifon de la koncerna tekniko. Ekzemple, kiom multe reformiĝis la manieroj stari, iri kaj kuri dank’ al la sportuloj: Pli frue oni instruis la lernantojn stari, iri kaj kuri kun la piedpintoj pli malpli flanken, tiel sendube akcelante la suferigan platpiedon. Nun la „steloj“ inter

sportuloj instruis nin, ke estas pli praktike stari, iri ktp. kun la piedoj rekte antaŭen,

La plej necesa premiso por ke la korpekzercoj en la lernejoj por infanoj kaj gejunuloj fariĝu plejeble utilaj por la lernantoj, estas, ke ĉies propra higieno pli kaj pli bone ordiĝos, per kunlaboro inter lernejo kaj zorgantoj, per prizorgo de komunumoj aŭ ŝtato.

Ankaŭ estas necese fari la aranĝojn por la korpekzercoj en la lernejojmem higiene pli kontentigaj ol ili nun estas en la plej multaj lokoj. Ĉiu lernejo devas havi gimnastikhalon, pli granda lernejo plurajn, sufiĉe vastajn, same sufiĉe vastan sportlokon aŭ plurajn malpli grandajn — tiel, ke ĉiu grupo (20 ĝis plej multe 40 lernantoj po unu instruisto) povas ricevi instruon en-

128

iM 977 manaa

dome aŭ ekstere almenaŭ dum tri lecionoj posemajne. Ankaŭ estas necesaj sufiĉe multaj ĉambroj por ŝanĝi vestojn, same varm- kaj malvarmduŝoj, se eble en kuneco kun sun- kaj aerbanlokoj. Zorgeca purigo de ĉiuj en- kaj eksterdomaj establaĵoj estas necesa. Neniam la lernantoj bezonas tiom multe da pura aero, kiom dum viglaj korpekzercoj; ankaŭ ili neniam estas tiom ricevemaj al infektoj kiom tiutempe; ĉar tiam ili ofte devas spiri ankaŭ tra la buŝo. Malsufiĉas kaj gimnastikhaloj kaj sportlokoj en nia lando, kaj la purigo ofte estas nesufiĉa.

Lernejoj de grandurboj bezonas sportkabanojinenla kamparo, konvene proksimaj al koncerna urbo.

Laŭ estiĝo de sufiĉe multnombraj gimnastikhaloj kaj sportejoj ĉe niaj lernejoj por infanoj kaj gejunuloj, oni devas plilongigila temponpor la korpekzercoj de la lernantoj. Eble estus plej feliĉe, se la svedaj lernejoj sekvus la ekzemplon de Anglio: kie la lernantoj ĉiun sabaton estas liberaj de la ordinaraj leg- kaj skriblecionoj sed sub gvido de la lernejo uzas tiun tempon por korpekzercoj en libera aero kaj cetere por hejmtaskoj por la venonta semajno. Se oni aranĝus la instruadon tiamaniere ankaŭ ĉe ni, la lernantoj ricevus vere liberan dimanĉon por bezonata ripozo kaj refreŝiĝo. Envere ne estas tro frue ricevi tion. Eble la kritikitaj sporttagoj povos evoluiĝi en tiu direkto?

Kiam ne estas malvarme la knaboj kaj malgrandaj knabinoj dum la ek-

. zercoj portu ban- aŭ sportpantalonojn, se tio estas ebla, por ke la haŭto estu

ventumata kaj lumigata; por pli aĝaj knabinoj eble pli konvenas kelkafoje la jam nun sufiĉe uzata trikotvesto, kiu kovras ankaŭ la brustajn partojn. Ĝenerale estas plej utile, ke la lernantoj ekzercas nudpiede. Tiel la formo de la piedoj pliboniĝas, kaj ili fariĝas pli fortaj. Per la nomita nudetvesto hardiĝas kaj fortiĝas la haŭto, kaj malvarmumoj estas antaŭforigataj. Ĝi ankaŭ donas al ili deziron movi sin vigle kaj libere, kaj la instruisto povas pli facile prijuĝi kaj korekti iliajn labor- kaj ripozmanierojn. Krome la lernantoj fariĝas pli atentemaj prila ordinaraj ŝuoj kaj vestoj — ili pli facile rimarkas, ĉu tiuj estas tro mallarĝaj aŭ pezaj.

Oni ne devas forigi de la korpekzercoj iujn lernantojn, kiuj partoprenas la ceteran instruadon, se ili ne havas okazan malsaneton. En tiu okazo oni devas anstataŭi la ekzercojn je ripozkuŝado en libera aero, en instruista ĉambro apud la gimnastikhalo aŭ en alia konvena loko, kion oni certe povas aranĝi ĉe la plej multaj el niaj lernejoj, ankaŭ se ili ne estas ti o m bonaj kiom kelkaj amerikaj: Tie ekzistas apud la gimnastikhalo aparta ripozĉambro por malsanaj lernantoj. Eĉ tre malfortaj kaj parte kriplaj lernantoj povas havi konvenajn ekzercojn, se en ĉiu grupo estas 20—40 partoprenantoj kaj oni instruas ilin labori mem. Kelkiam oni bezonas nur forigi kelkajn ek-

zZercojn, kiuj timigas la malfortulojn aŭ estas tro lacigaj al ili. Alian fojon

konvene anstataŭas ilin mallonga rapida marŝo al iu fiksita celo. Oni neniam devas sidigi lernantojn, kiuj ne povas partopreni korpekzercajn lecionojn, en klasĉambro aŭ io simila por leg- aŭ skriblaboro. Instruistoj, kiuj agas tiel montras, ke ili ne komprenas la plej bonon de la lernantoj.

Kuracisto, eksperto ankaŭ koncerne korpekzercojn, devas decidi, ĉu malpliigo de la lerneia laboro, inkluzive la korpekzercoj, estas necesa. por iu lernanto.

,

129

— paĝo 7 de la PDF —

Konvenahorodumlalerneiatagoporlakorpekzercoj de ĉiu grupo estas ĝenerale neebla pro skemoteknikaj kaŭzoj. Se oni devis loki manĝopaŭzon, lacigan lernobjekton aŭ praktikan laboron tui antaŭ la korpekzercojn, oni devas unue okupi la lernantoin per ekz. iu gaia sida aŭ kuŝa ripozludo, kaj iom post iom sekvas pli viglaj kaj malfacilaj movoj. Eble estas kelkiam prudente ankaŭ dum la resto de la leciono doni ekzercojn, kiuj ne postulas multe de ilia volpovo kaj kombinkapablo, precipe de la balanckapablo; se multe postulanta teoria aŭ praktika laboro devas sekvi la gimnastiklud-sportan lecionon, oni je la fino de tiu devas enmeti kelkain facilajn, gajajn ekzercojn kaj fine mallongan, tute malstreĉigan ripozkuŝadon sur la ekzercloko.

Kelkaloke, kaj ankaŭ en la lerneja mondo, oni bedaŭrinde ankoraŭ kredas, ke korpekzerco post laciga penslaboro donas ripozon. Alterno de mensa kaj korpa laboroj signifas ja bone mastrumi la fortojn de la lernantoj. Sed tiu metodo taŭgas nur ĝis certa limo. Car ambaŭ labormetodoj lacigas kaj unue la nervsistemon, kvankam en parte malsimilaj manieroj. Tial ne nur la gvidantoj de lernejo devas enmeti konvenajn paŭzojn en la tagan programon kaj doni laŭeble bonan varion en la alterno de la lecionoj, sed ankaŭ ĉiu instruisto devas observi ilian labormanieron kaj, se necese, iom faciligi la laboron aŭ dume permesi ioman ripozpaŭzon — se eble kun malfermitaj fenestroj.

Estas unu el la ĉefaj kondiĉoj, por ke la korpekzercoj en la lernejoj por infanoj kaj gejunuloj donu bonain rezultojn, ke bonai instruistoj gvidas ilin. „La zorgo pri la korpo kaj la zorgo pri la animo ne estas du malsamaj devoj sed du flankoj de sama devo“, diras konata amerika filozofo. lInstruisto“en korpekzerco tial devas klerigi kaj perfektigi sin tiel, ke li ankaŭ povu gvidi la lernantojn al kompreno pri la intima kunligo de korpa kai mensa kulturo; komprenigi al ili ke observado pri si mem kaj regado kaj de la ekstera kaj de la interna homo estas necesaj, praktikaj helpiloj en la vivo. Nuntempe ne ekzistas multaj tiaj instruistoj.

Same kiel instruisto en korpekzercoj bezonas fundamentan mensan klerecon kune kun la korpa, same instruisto en leg- kaj skribobjektoj bezonas korpan kulturon apud la pli mense akcentita. Tiu kulturo helpas lin interalie instrui al la lernantoj praktikajn manierojn de pozicioj kaj movoj dum la laboro. Kunlaboro interla diversaj fakinstruistoj rilate al mensa kaj korpa perfektiĝo de la lernantoj estas tre necesa.

Higieninstruo en lernejoj por infanoj kaj gejunuloj devas per praktika aplikado pliampleksiĝi tiel, ke la lernantoj ricevu veran praktikon en korpa prizorgo. Teorie oni certe klarigas al ili, ke ekz. freŝa aero „estas la plei grava el ĉiuj nutraĵoj“, kaj la pli aĝaj lernantoj eble eĉ scias, el kio ĝi devas konsisti por esti freŝa. Sed — oni bezonas nur momente eniri lernoĉambron meze en leciono por kompreni, ke la tie laborantaj estas nesentemaj al malbona aero. Oni devas ekzerci la lernantojn priatenti bonan aeron, reagi kontraŭ malbona kaj postuli sufiĉan ventoladon tra la fenestroj, ne nur en gimnastikhalo sed en ĉiuj lernoĉambroj kaj en la hejmoj. En kunligo kun la teoria higieninstruo la lernantoj ankaŭ bezonas pli da praktikaj ekzercoj kai pli da individue konvenaj konsiloj pri nutraĵo,’vestoj, korpa purigo ktp.

La lernejkuracistan kaj lerneiflegantinan institucioin oni devas plivastigi al pli kaj pli multaj lernejoj por infanoj kai ge-

150

| | X

e

junuloj. La kuracistoj de la lando devus esti gvidantoj kaj konsilantoj koncerne la korpekzercojn de la lernejoj same kiel rilate al alia higieno. En la kuracista studkurso tial devus enesti mallonga kurso pri gimnastiko, ludo kaj sporto, kune kun praktika aplikado de la korpekzercoj en la plej tipaj

labormovoj, laborpozicioj kaj ripozmanieroj.

(Daŭrigo.)

Ĝenerala Libera Insfruis(sindikato de Germanujo (AFLD).

La AFLD“) (Allgemeine Freie Lehrergewerkschaft Deutschlands), kiu estas aligita al „Ĝenerala Germana Oficistunuiĝo“ (ADB — Allgem. Deutscher Beamtenbund), okazigis la 12-an kaj 13-an de iunio en la popoldomo en Gorlitz sian jarkunvenon. K-do Schallock, prusa parlamentano, akcentis en sia salutparolo, ke la kunlaboro kun la grandaj sindikatai laboristaj organizoj donas al la instruistsindikato la necesan batalforton. La scio, ke la instruistoj kaj oficistoj devas iri kune kun la laboristoj kaij dungitoj, atingas ĉiam pli da bazo kaij venigas senĉese novain membrojn al la instruistsindikato.

La reprezentanto de la ADB, k-do Kotzur-Berlin akcentis em sia salutparolado, ke la ekonomia kai politika barometro anoncas ventegon. La libersindikata oficistmovado kune kun la libersindikataj laboristoj klopodos, malebligi la intencitan malplibonigadon de la ekonomia nivelo de la germana laboristaro. Tiu kunveno ne nur parolu, sed ĉe la fino de la diskuto staru la rezulto: La libersindikata instruistaro estas preta al kontraŭbatalo,

Post la elekto de la oficejo raportis D-ino Adelheid Tornhorst-Dŭsseldorf pri „AFLD kaj laika lernejo“. Ŝi montris, ke la senkonfesia lernejo estas luktita de la laboristaro. Sed rimarkiĝas viglaj tendencoi por paralizi la laboristan influon.

?) Por alilandanoj: AFLD havas proksimume mil membrojn.

Poste parolis k-do Fiillgrai-Kiel pri la projekta lerneiprogramo de AFLD. Tiu projekto ne volas esti programo por la publiko, sed doni direktilon por novtempa lerneiprogramo de la sindikata instruistaro.

La duan tagon raportis la administranto, ke la AFLD post la lasta jarkunveno kreskis je 3090, kaj estiĝis du novai grupoj Gross-Hamburg kaj Danzig. La raporto de la estraro, donita de k-do Schallock, atestis la unuaniman kunlaboron por la progresigo de la organizo. La fakorgano „La Popolinstruisto“ sub la gvidado de k-do von Bracken tre bone apogis la laboron. Nuntempe elvenos la „Historio de la libersindikata instruistorganizo“.

La internaciaj interrilatoj evoluiĝis sufiĉe. La AFLD aniĝas al la Internacia Profesia Sekretarieio de Instruistoj (membro de la Internacia Sindikata Unuiĝo de la Amsterdama Internacio).

Prj la laika lernejo oni akceptis jenan decidproponon: AFLD preparas lerneiprogramon, Ĝis ĝia finakcepto al la membroj estas rekomendate: La kreo de liberaj laikaj lernejoj estas subtenenda, se la Unuiĝo de Liberaj Lerneisocietoj aŭ liberaj sindikatoj ilin fondas.

La kunveno finis per manifestacio de la urba ADB kaj AFLD en la urbhalo. K-do Simon parolis pri „ekonomia krizo kaj lerneja mizero“, k-do Viehweg- Weimar pri „lukto kontraŭ nacisocialista lerneidiktatoreco en Turingio“.

Ar.

181

— paĝo 8 de la PDF —

Eduko al celkonscia kaj prakfika $eneracio en Hungarlando.

Esperanto kiel helpa lingvo.

Oni legas nun ofte en Budapestaj gazetoj pri agado, prelegoj kaj raportoj de la Ligo de Gepatroj, De jaroj ili havas prelegojn en la pedagogia seminario — kie instruis lastiare A.Ĉe — sub titolo: La lernejo de la gepatroj. La Ligo adoptas la plej modernajn pedagogiajn, psikoanalitikajn metodojn, observas, eksperimentas, edukas kaj instruas laŭ ili — en unua vico la gepatrojn. Ĉar ĉiam pli multaj gepatroj konsciiĝas pri tio, ke oni ne povas kontentiĝi kun la eduko, instruado kaj sciigoj de la instruistoj, edukistoj, profesoroj, sed ankaŭ ili devas ion scii pri laŭfaka kaj laŭcela eduko de la infanoj. La raciigo de la edukado kaj de ĉio devigas la gepatrojn, ke ili ankaŭ unuiĝu — kiel jam okazis en multaj landoj, precipe en Usono — kaj kune priparolu kaj studu Siajn taskojn kaj farotaĵojn. La ĝenerala interesiĝo kaj la fakto, ke mi mem estas ankaŭ patro, donis al mi la impulson, ke mi serĉu interrilaton kun la direktoro de la Ligo de Gepatroj en Budapest, sinjoro

Varady, precipe, ĉar mi aŭdis, ke la

Ligo deziras eksperimenti ankaŭ per Esperanto. Pri tio eĉ ĵurnalo ra- DOrtis.

Sinjoro Varady staris tre afable kaj detale je mia dispono. Li multe vojaĝis kaj studis diversajn demandojn kaj klarvide ekrimarkis la eblecojn de Esperanto, kiam membro de la Ligo, profesorino Kiss, kiu de jaroj laboras kaj studas pedagogie, proponis la lingvon, por eksperimenti per ĝi. La Ligo havas tri grandajn celojn: ;

1. Edukaj demandoj, al kiuj apartenas eduko al la praktika vivo, la solidara internacia kunlaboro de la gepatroj, morala eduko, eduko al sento de komuneco, elekto de taŭgaj

192

lernejoj, fakoj, uzo de la tempo eksterlerneja, ktp.

2Demandoj pri korpa kai anima saneco. Al ili apartenas ekzemple, ke ne ekzistas aparta korpa kai aparta anima saneco, oni devas kuraci la tutan homon kaj la tutan socion kaj nur sana, feliĉa gepatraro povas trankvile kaj bone eduki.

3: Ekonomiaj demandoj, al kiuj apartenas la kostoj de instruiloj, lernolibroj kaj ties rehavigo per la praktika vivo, la rilatoj de scio kaj profitebleco, laŭcela ŝparado, asekurado, ktp. Al la plej novaj eksperimentoj de la

Ligo apartenas la Insulo de la Ro-

binsonoj. Ĝi estas instituto en vi-

laĝo Albertiirsa proksime al Buda-

pest sub gvido de profesorino Terezia

Kiss. Robinson estis ĵetita de la urag-

ano al neloĝita insulo kaj devis tie lerni

mem fari ĉion kaj perlabori sian vivon.

La robinsonoj de la vivo, orfaj, senhavaj

geknaboj, vivos en la nova instituto, la

»Ŝŝiprompiĝintoj de la moderna vivo“ kiuj

estos per la plej modernaj pedagogiaj

metodoj edukitaj al hodiaŭa praktika vivo. lli mem subtenos la domon per purigado, kuirado, lavado kaj mem devos klopodi — sub kontrolo kaj laŭnecesa helpo de la Ligo — akiri la sufiĉajn rimedojn por subteni la domon kaj sin mem. lIli devas lerni nenion atendi de aliaj, sed en ĉiuj cirkonstancoj scii memfide, memstare agi, labori, sukcesi, fari sian vivon pli altnivela kaj efika, eĉ ĉiam lerni helpi aliaim, kiuj eĉ pli multe bezonas helpon. For la pasivan, ĉiam plenzorgan, senhelpe kaj pesimiste starantan generacion! La nova havu la malnovan devizon: Helpu vin mem kaj ankaŭ Dio helposal vi! Alia devizo estos: „La taŭga infano sur la konvena loko.“ Oni studos la emojn de la infanoj kaj anstataŭ devigo al aferoj, kiujn elektas la plenaĝuloj, ili — ĉiuj pli ol dekduiaraj — mem elektos siajn profesiojn kaj agos laŭ siaj emoj, voloj, celoj — kiujn oni konscie, laŭplane edukos, evoluigos,

provos sukcesigi, Ĉiu lernu ian profesion. Ĉiu lernu ion, kion li povas seninterrompe daŭrigi en sia vivo, ne staru, kiel kutime post la lerneifino, senhelpe kaij senpraktike en la ĉiutaga vivo. Se iu eksperimento sukcesos, — ĉio estos nur provo — ili evoluigos ĝin, se ne, ĵorlasos. Tia eksperimento do estas Esperanto, Oni devas per ĝi atingi praktikan sukceson. Ekzemple junulo ne studu komercadon el libroj, sed elektu adresojn el telefonlibro, skribu veran leteron, mendante kvanteton da varoj, kiuin li volas vendi (la Ligo ebligos, ke li komence pagu la ricevitaĵoin) kaj poste vere provu vendi ĝin inter konatoj, por akiri realan profiton. Tia korespondado devas okazi ankaŭ kun eksterlando. Ĉar ne estas eble instrui dum mallonga tempo multajn lingvojn, oni instruos prove nur Esperanton. Se per Esperanto la iunuloj trovos eksterlandain firmojn, kiuj korespondas Esperante kaj sendos varojn, la afero

sukcesis. — kaj la junuloj poste, kiel memstaraj komercistoj, daŭrigos tiun interilatoin — per Esperanto. Simile ili

devos lerni memstare vojaĝi kaj — tiam ankaŭ povas servi la neŭtrala kaj facile lernebla lingvo. Tiun laboron la Ligo observos, direktos, sed lasos plenan liberecon al la agantoj. Similan laboron faros la similaj alilandaj Ligoj, kiuj espereble

baldaŭ fondos eŭropan centron en Genĉve — nun estas nur en Usono, malproksima por agi sukcese. — La

junuloj en diversaj landoj interŝanĝos siain labortaglibrojn, en kiuj do ili devos en Esperanto enskribi la tagain laboroin kai sukcesojn, por reciproke kompreni kaj lerni. Tio ankaŭ pliintimigos la diversnaciajn gejunulojn kaj progresigos komunecan kaj amikan sentadon. La Ligo mem deziras proponi Esperanton por interna uzado: ĉia nacia Ligo de Gepatroj havu unu membron, kiu scias Esperante — el la esperantistoj aliĝu unu — kaj jam estos solvite, ke ĉiu Ligo povas korespondi kaj sendi raportoin en unu lingvo, en facila Esperanto, Tiu membro

poste tradukas la ricevitain raportojn en sian gepatran lingvon, por komprenigi ilin al siaj samnaciaj membroj. Direktoro Varady atendas do praktikan sukceson de Esperanto, kvankam, kiel li diris, liaj

. ĝisnunaj spertoj ne estis bonai, ĉar la

Esperanto-ekspozicioj, kiujm li «studis atente ĉe foiroj en- kai eksterlandaj, estas standoj diletante faritaj, kun multaj afiŝetoj, ne montrante ian grandstilan propagandon aŭ ne konjektigante, ke malantaŭ Esperanto staras jam grava organizo. Tion ne lasu la esperantistoj, li diris, ankaŭ ili devas uzi la servojn je tiuj okazoj de profesiaj reklamistoj, de fakaj aranĝantoj, se ili volas havi efikon. Li esperas, ke Esperanto estas pli valora, ol la multloke tute ne rimarkebla mondpropagando ĝin montras. Se ies, lj promesas viglan kunlaboron kaj kunhelpon. La Ligo devas ja ĉie helpi, kie temas pri eduko, per eldono de libroj, gazetoj, starigo de konsildonaj oficejoj, ktp. La junaj loĝantoj de la „Insulo de Robinsonoj“ ĉiusemaine unu tagon devas kuiri kaj doni manĝaĵojn al la malriĉuloj de la najbareco kaj partopreni en la agrikulturaj, mastrumadaj laboroj de la vilaĝo, eĉ en ĝia amuzado, por rekte interrilati kun la homa socio. Belaj celoj, noblaj celoj, ĉu la gepatraro tutmonda, ĉu la esperantistaro vere helpos?

Mi promesis al direktoro Varady, ke „jes“, ĉu mi estis prava? Kiu respondos? …

Paŭlo Balkanyi, Budapest VI.

Dua infernacia pedagogia kurso de Esperanto gvidata de s-ro Andreo Ĉe en Arnhemo 1729 julio 1930.

Estas malnova pedagogia demando pri la plivaloro de la metodo aŭ de la instruisto. Mi prezentas laŭ tiuj du vidpunktoj la tutan laboron de Andreo Ĉe dum la dua pedagogia kurso en Arnhemo.

1585

— paĝo 9 de la PDF —

f.

Estas vera frazo, se oni diras: „La bona poeto naskiĝas.“ Sed oni povas diri, ke ankaŭ bona pedagogo naskiĝas. Estis mirinde, kiel sinjoro Ĉe sukcesis veki kaj pligrandigi intereson por lernado de nia lingvo, ĉar estis 200 partoprenantoj el 22 diversaj landoj. Li uzis preskaŭ ĉiam la rektan metodon. Tia amuza, vigla rekta metodo estis aplikita al ĉiuj lernantoj, precipe al tiuj, kiuj estas simplaj homoj kaj ne preferas gramatikajn regulojn, Antaŭfiksita celo: ellernado de la esperantaj fundamentoj limigis materialon, certe por utiligi sukceson. En komenco progresis la lernado malrapide, poste pli kaj pli rapidiĝis. Sinjoro Ĉe volis, ke la gelernantoj ne nur komprenu kaj ellernu la sciindan materialon, sed ĝin ankaŭ travivu, Pro tio li multfoje uzis la ŝercon, multfoje uzis negativan metodon, ĉar tiamaniere oni ne perdas intereson, Sinjoro Ĉe ĉiam laboris kun la tuta gelernantaro kaj oni tuj povis Vidi, ke li estas bone preparita kaj talentema pedagogo. Dum la 12 tagoj onj povis ellerni la fundamenton de la Esperanta lingvo. Laŭ la induktiva metodo la gelernantoj trovis mem la gramatikain regulojn kaj havis pro tio grandan plezuron. Ĉie, kie estis eble, oni memkonstruadis kaj kombinadis gramatikajn elementojn.

Sinjoro Ĉe aranĝis la instruadon tiel, ke la gelernantoj povis mem vidi la rezulton de sia lernado kaj ĝoji jam dumlabore. Kiel la vera arto kontentigas kai plezurigas ĉiujn homojn, tiel la ĝusta pedagogo ĉiam instruas kai plezurigas ĉiujn. Kiel ekzemple ĉe la ludado de Mozart’aj verkoj oni sentas la artan simplecon, kiamaniere povas nur talentega artisto verki, tiel ankaŭ en laboro de sinjoro Ĉe multfoje lia laboro ŝajnis tro simpla kaj facila, sed vere estis bonege preparita, sentita kaj travivita.

I El tiuj malmultaj traitoj pri la persono de sinioro Ĉe oni povus ankaŭ ekrigardi

194

liajn instrumetodojn. Kiel iam dirite, li uzis preskaŭ ĉiam rektan, induktivan metodon. Nur dum la unuaj lecionoj oni tra-

“dukis rakontojn de sinjoro Ĉe el Esper-

anta lingvo en nederlandan kaj en germanan lingvojn, ĉar oni volis veki la intereson inter gelernantoj. Ĉio, kion oni povas montri, vidi, aŭskulti kaij senti, estis ankaŭ montrita, vidita, aŭskultita, sentita. Al mi precipe plaĉis la negativa instrumetodo, ĉar la respondoj ne estis surprizaj, enkondukis en la pozitivan metodon kaj samtempe ripetis la lernitan materialon. Tiun ĉi metodon oni povas trovi en miaj naciaj poemoj, precipe en „Hasanaginica“, Tiamaniere fariĝas la lernado pli kaj pli vigla kaj la lermeio ŝanĝiĝas en vivejo. La instrumetodoj de sinioro Ĉe multe helpis al la plena sukceso de la kurso.

IH.

Fininte la kurson preskaŭ ĉiuj gelernantoj povis paroli kaj kompreni unu la alian. Tio estis ĉefa sukceso: en 12 tagoj ellerni la fundamenton de Esperanta lingvo kaj komprenj la vortfaradon kaj internan ideon de tiu lingvo! Mi opinias, ke nenie, neniam kaj en neniu alia lingvo onj povas en tiel mallonga tempo tiel bone sukcesi! Sed mi ne forgesu ankaŭ komenti la kaŭzon de tia sukceso. Certe oni pro tio multe devas danki al sinioro Ĉe kaj al lia metodo, Sed ĉefa kaj la plej granda diferenco inter tiu ĉi kurso kaj inter aliaj kursoj estis, ke en aliaj kursoj oni nur lernas, sed en tiu ĉi kurso oni lernis, travivis la materialon, eĉ amis la homojn kaj la movadon.

Preskaŭ ĉiuj gelernantoj venis en lernejon kun esperplena koro kaj kun amo al nia nobla kaj granda ideo.

Sinjoro Ĉe sukcesis ne nur veki sed ankaŭ daŭrigi tiun sinceran kaj veran amon al nia movado, Sed krom tio li ankaŭ sukcesis vekj la puran amon inter gelernantoj kaj la amon al si mem. Ĉiuj gelernantoj entuziasmiĝis por lernado de nia lingvo, por tuthomara amo, por amo

al sinjoro Ĉe kaj fine por interalia amo!! Estis bonege, ke ĉiuj aferoj lingvaj ne estis pritraktitaj sed nur ĉefaj de ili, ĉar la gelernantoj poste havos grandan plezuron mem serĉi, trovi kaj konstrui aliain aferojn, regulojn ktp.

Mia koro estas plenplena de ĝojo kai mi tre bedaŭras, ke tiu kurso jam finiĝis. Neniam mi povos forgesi karan sinjoron Ĉe, altegan celon de nia movado, tre ŝatatajn kaj amatain gelernantojn kaj tre gasteman estraron de la urbo Arnhemo!

Vladimir Stahuljak, profesoro, Bjelovar, Jugoslavuio.

Kelkaj notindaj arfikoloj

el la esperantista gazetaro 1929. (Vidu ankaŭ n-ron 2/3!) B. Esperantologio.

Arta reguligo de lingvo-evoluo. E. Drezen. (Ruslingve.) — Informilo de CK SEU. Moskvo, 1928. N-roj 9/10, 11/12. —La artikolo per ekzemploj pri evoluo de antikvajkkaj modernaj naturaj lingvoj montras, kiamaniere ili en sia evoluo estis arte reguligataj de homo kaj eĉ arte kreataj de li . Konklude la aŭtoro skizas la vojon, per kiu povus esti arte rapidigita evoluo de naturlingvoj al plia internaciiĝo kaj surbaze de sia analizo pruvas la eblon arte krei helpan lingvon internacian.

Kiamaniere estiĝas lingvoj? — Esperanto-Verband Berlin. 1929. Majo. — Parte el La Nova Epoko. E.Drezen: Historio de la Mondlingvo. — Estas citataj ekzemploj de intencaj lingvojkreoj, kiuj daŭre realiĝis: Sanskrito, klasika Latino, klerika Slavono, „Lingua Geral Brazilica“, Lingua franca (franca lingvo), Neuhochdeutsch (nova altgermana lingvo).

Kiĉua — la lingvo de antikvaj Peruanoj. P. Kirjuŝin. (Ruslingve.) — Internacia lingvo, Moskvo, 1929. N-ro 4/5 — En sia historia skizeto la aŭtoro rakontas pri helpa internacia lingvo de l” antikva Perua imperio — „kiĉua“.

Recenzoj.

Vom Kultur- und Bildungswert des Esperanto. (Pri kultura kaj klereca valoro de Esperanto.) Dr. Robert Trogel. Germanlingve. E- donis F.Hirt « Sohn, Leipzig 1930, Esperanto-fako. 77 paĝoj. Prezo 2 germ. rmk.

Dek pedagogiajn prelegoin kolektis kai antaŭparolis D-ro Trogel, lerneja konsilisto saksa. Mallonge, sed profunde li starigas ĝeneralan bazon kultursciencan por la sekvantaj temoj. Ĉiu el ili povas doni multain instigojn al ĉiu esperantisto. Jen la temoj: Raciigo kiel postulo de nia epoko — Esperanto estas formo de raciigo, Esperanto kaj fremdlingveca instruado en mezlernejoj. Fremdlingvo en popollernejo. Esperanto-instruado pri historio kaj mondlingvo. Esperanto kaj instruado geografia. Internacia infankorespondado en Esperanto. Eduko al interpopola pacigo kiel eduka tasko, Zamenhof kiel edukanto de la homaro. — La aŭtoroj montras, ke esperantistoj scipovas bone eviti superfluajn fremdvortojn en nacia lingvo. Tio certe estas bona rekomendilo. La valoron de tiu libro — precipe por la propagando — plej bone elmontras la fakto, ke Germana Esperanto-Asocio transdonis ĝin al la partoprenintoj de la 19-a Germana Esperanto- Kongreso kiel kongreslibron. R.W.

Internacia Kantaro. Kolekto de 139 popolaj kantoj el 55 landoj, 7 €eS- perantaj kantoj, rondkantoj kaj kantsalutoj, 3 famaj koncertarioj, kolektitaj, grandparte tradukitaj kaj prilaboritaj de Paul Bennemann, membro de la Lingva Komitato.

Tekstaro, 16-a ĝis 20-a milo 1929, paĝoj 101, prezo 1.50 germ. rmk. Muzik-eldono, 4-a—6-a milo 1930, paĝoj 154, prezo 4.50 germ, rmk. Eldonis F. Hirt k Sohn, Leipzig, Esp.-iako.

Tiuj du libroj estas trezoro, kiun Ĉiu

185

— paĝo 10 de la PDF —

esperantista grupo devas posedi. Kompare al sia riĉa enhavo ili estas tre malmultekostaj. Estas vera ĝuo trastudadi llin, Kiu ne povas kanti, tiu minimume mallaŭte — ne silente — legu, deklamu la kantoin, kaj li baldaŭ ĝoios pri la muziko de nia kara lingvo. Tio estas tre grava laboro de la prilaborinto kai granda merito, ke li modele montris, kiel bone kantebla estas Esperanto. En sia antaŭparolo al la tekstaro li akcentas, ke tia poezio devas esti „senpene kaj flue legebla“, kaj ke „la versaĵo devas nepre adaptiĝi al la melodio“. Bennemann sekvas severe tiuin postulojn kaj la rezulto nur atestas, ke li pravas. Verŝaine per tio montriĝas, kiom simpla esprimmaniero laŭmuzika estas mirige forta fonto por bela, bona Esperanta stilo. Krome la verko jam estas internacia kulturologio muzika. Estas donitaj interesaj sciigoj pri la kantoj, ekz. pri deveno, apliko ktp. Ne mankas citoj pri nacio, komenco en nacia lingvo, aŭtoro kaj tradukinto, en la muzika eldono pri komponisto aŭ aranĝinto kaj jaro de origino. Tre praktike la libroj estas aranĝitaj. Ili enhavas alfabetojn laŭ komencaj vortoj en Esperanto kaj naciaj lingvoj, la kantoj mem estas ordigitaj alfabete laŭ nacioj. Laŭ muzika aranĝo la kantaro entenas kantoin por miksitaj voĉoj, viraj voĉoj, 2, 3, 4, 5, 6 voĉoj kaj kantojn kun fortepiana akompanaĵo. La “kelkvoĉa aranĝo ebligas akompanadon per aliaj muzikinstrumentoj, do vi trovos, kion deziras via koro. Esperantistoj, kantu! R.W.

Pri la Oxiorda geinsiruista kunsido.

‘ Tiu okazis marde posttagmeze (5. 8. 30) en la malnova prelega ĉambro (Old Lecture Room) de Kolegio Christchurch, Samtempe Profesoroj Collinson kaj Cart estis donantaj prelegoin tre interesajn ĉe la Somera Universitato, kiujn nature kel-

1966

kaj geinstruistoj ĉeestis. Tamen la ĉambro tute pleniĝis. x

Inter la sepdek ĉeestantoj el deksep landoj estis s-ino Manning, la prezidantino de la angla N. U. T., Profesoroj Findlay (Manchester), S.Kai (Taihoku, Japanuio), Mihalik (Budapest) Novlian (Praha), kaj, poste, Prof. Collinson (Liverpool), ĉefredaktoro Teo Jung („Heroldo“) kaj kongresa prezidanto, s-ro B. Long (Londono).

=

Neeble estas ke oni donu multajn nomojn, sed la kunsido enhavis reprezentantojn de ĉiaj gradoj de instruado, el la plejelementa ĝis la universitata; ne nur ordinara, sed ankaŭ profesia, metia, teknika, komerca kaj diverse specialaj, Kvar longedaŭraj esperantaj instruistoj anglaj ĉeestis; la alilanduloj enhavis instruistojn el Islando kaj Japanujo.

x

Pro tio, oni multe bedaŭris la mallongecon da tempo, kaj la neĉeestadon de D-ro Dietterle kaj aliai ŝatataj kolegoj.

ĉe

Ĉar la ĉambro estis malfacile trovebla, multaj malfruiĝis, Oni do prokrastis la komencon dum kvaronhoro, kaj la prezidanto mallongigis siain salutvortojn. En tre malmulte da frazoj li bonvenigis la kolegojn, anoncis la duflankan karakteron de la kunsido, t. e. jarkunsido de TAGE kaj ĝenerala instruista kunvemo. Bedaŭrante la foreston de ke!kaj altestimataj kolegoj, li nomis D-ron Dietterle. Lia nomo kaj la legado de lia letero al la kunsido elvokis fervoran aplaŭdon. Tamen kiam oni transdonis lian sugestion ke, ĉar eble kelkaj Esperanto-nespertuloj ĉeestas, oni donu foje mallongan eksplikon anglalingve pri pli gravaj eroj, du kolegoj tre energie kontraŭstaris, kai ŝajne la plejmulto samopiniis.

=x

Sekvis la legado de la jara raporto de

TAGE, Ĉiuj atente aŭskultis. Poste aŭd-

i iĝis unue ŝajne diversaj opinioj. Ekzemple: oni aprobis la okazintaĵojn kaj la

agadoin de la laborkomisiono: diskutis, kaj fuŝigis, la proponon pri plialtigo de kotizaĵo: pripensis la sugestion pri instruista kongreso (vidu poste). Fine ili kore kaj preskaŭ unuanime akceptis la proponon, ke ni akceptu la raporton kaj samtempe kore danku al la laborkomisiono, kiu dum la jaro vigle kaj sukcesplene agadis pro TAGE, pro eduko kai

pro Esperanto. =

Pri la sugestio en la raporto, ke ni pripensu apartan geinstruistan kongreson, post diskutado, estas decidite ke:

„Tiu ĉi kunsido aprobas la proponon de geinstruistara kongreso; kaj forte €speras ke ĉiuj kolegoj memoros la sugestion, kaj ke ĉiu faru sian eblon por ebligi tian kongreson kiel eble plej frue.“

me

La konfirmo de la elekto de Geo. W. Roome kiel prezidanto estis proponita kaj akceptita.

x

F-ino C. M. E. Morton (Huddersfield) legis la raporton pri IALA kaj Kunlaborado. Denove estis malsamaj opinioj, protesto ke ne estas la afero de ĉi tiu kunsido, ktp.; sed fine oni rezoluciis ke ni ricevis kaj aŭdis la raporton, kiu certe interesigis kaj informis multajn.

x

Tiam alvenis Prof. Collinson, kiu legis sian pensigan disertacion pri la Ligo de Nacioj kai la lerneioj. Bedaŭrinde, manko de tempo kaj la forta deziro de kelkai ĉeestantoj ke ili antaŭen puŝu, eĈ enŜoVU. aliajn aferojn, malpermesis taŭgan diskuton. Sed kelkajn tre valorain informerojn ni haviĝis el la detaloj kaj proponoj de Prof. Collinson kaj pliparte la kunsido simpatiis kun la ideo ke la lernejuloj lernu, komprenu, kaj kiom eble kunagadu Ligain agadojn.

xx

Prof. Mihalik (Budapest) proponis tri rezoluciojn petante ke

1. ICK nepre turniĝu al kult-ministroj de diversaj ŝtatoj per peto, ke oni nepre enkonduku la devigan instruadon de Esperanto en instruistajn seminariojn aŭ similain prepareĵojn;

2. komencu fortan agadon ĉe la naciaj asocioj por ke ili klopodu aranĝi kursojn por geinstruistoj, prefereble laŭ la Ĉe-metodo, kiam eble kun la helpo de la ŝtato kaj de la Ĉe-Instituto en Hago;

3. plenforte agadu kune kun la naciaj asocioj kaj la skoltaj institutoj, rondoj kaj grupoj, pro la akcepto de Esperanto kiel internacia helplingvo; kaj ankaŭ komencigu kursojn inter la skoltoj por la — kiam eble deviga — lernado de la lingvo.

x Prof, Mihalik ankaŭ proponis tutkoran dankesprimon al pastro Ĉe, ĉar li tiel altvalore servadis la Esperantan movadon.

Tiun ĉi la kunsido fervore kai aklame ak-

ceptis. La prezidanto skribe transdonis

tiun dankesprimon al pastro Ĉe.

x

Onj ankaŭ decidis, laŭ propono de f-ino Riley, subtenata de Prof, Kai, ke „la TAGE kaj geinstruista kunsido ĉe U.E. Kongreso, Oxford, 1930 invitas a: la naciaj unuiĝoj de instruistoj ke ili;

1. oficiale aliĝu al TAGE, | 2. starigu Esperantajn sekciojn en naciaj unuiĝoj por propagandi Esperantnn,

3. faru raportojn en naciaj instruistaj Zazetoj pri laboro farita de tempo al tempo por Esperanto en naciaj unuiĝoj.“

x

Ĉar la tempo forflugis, onj devis mallongigi la paroladon de kolego Kurt Hildebrand el la Blindula Instituto ĉe Berlin. En malpli ol du minutoj li sukcesis instigi la kunsidon al rezolucio favore al koopera agado inter tiui kiuj instruas blindulojn; aŭ en specialaj lernejoj aŭ alie.

Prof. Saburo Kai (Taihoku, Japanujo) disdoninte ‘al la ĉeestantoj broŝuretoin

187

— paĝo 11 de la PDF —

kun japana, esperanta kaj angla tradukoj de la letero de bonvolo al tutmondaj geknaboj, elsendita de la geknaboj lernantai en Formoso, parolis mallonge sed tre interesige pri tiu movado, unue responda al la bonvola sendaĵo de la kimrai infanoj, sed nun pliampleksa kaj notinda pro ĝi mem kiel altvalora pacpropagandilo. LI

S-ino Manning, prezidantino de N. U. T. (angla nacia unuiĝo de geinstruistoj) invitis la NUT-anojn ke ili restu post tiu kunsido por pripensi la antaŭenpuŝon de Esperanto ĉe la geinstruistaro brita, Dum tiu ĉi postkunsido ili decidis prj kelkaj agadoj; inter aliaj, metodo por certigi la pripenson de la Esperanta rezolucio dum la paska N.U.T.-Konferenco. Kvankam tia propono aperis ofte sur la tagardo, ĝis nun oni ne atingis ĝin diskute.

LI

Bedaŭrinde la horloĝo, la temanĝo, kaj la forgeso de la prezidanto agis kune por malpermesi parolokazon al kelkaj kolegoj. Persone mi devas apologii al kolego M. Pitz (Zittau) kiu, oficiale reprezentante la saksajn kolegojn, deziris transdoni bonvenojn kaj informojn el ili. Feliĉe la TAGE-a raporto informis nin iome pri iliaj sukcesoj merititaj.

Kun malpli ol tri horoj disponeblaj estis tute neeble ke ni ĉion pritraktu: kaj “kiel plendis kolego Mawson (Londono) ni ne povis plene, eĉ taŭge, diskut; iun ain “proponon,

sx

Eble kiam la sugestiita geinstruista kongreso realiĝos, ni povos elekti definitivajn temojn, kaj sufiĉe pripensi ilin, Tio certe plivalorigos niajn decidojn, Do, ke ni ĉiuj pripensu tian kongreson. Oni jam parolis pri antaŭkongreso de la ĉiujara universala. Ĉu ne estus plibone sendepende, je la fino de junio aŭ komenco de julio, ĉe loko centra por la eblaj ĉeest- -ontoj?

Geo. W. Roome. 198

Raportoj por la fakkunsido en Oxford.

Nl. Raporto pri „IALA“ kaj „Kunlaborado“.

Same kiel pri TAGE vi trovas de kelkai jaroj regulajn raportojn en nia IPR, kiuj rilatas la temon: IALA kaj kunlaborado kun ĝi. Do, mi simple povus atentigi pri ili kaj rezigni al speciala raporto por nia fakkunsido. Tamen ĝi estas necesa, ĉar certe ĉeestas nian hodiaŭan kunsidon kelkaj gekolegoj, kiuj bezonas klarigojn pri la esenco kaj la celoj de IALA kaj ĝiaj rilatoj al nia laboro.

IALA estas la mallongigita nomo por „International Auxiliary Language Association“, grava asocio, fonditaen Usono en la jaro 1924. Mi ne volas paroli pri la cirkonstancoj, sub kiuj ĝi estas starigita, sed nur konstati, ke al ĝi apartenas tre gravaj personoj el la gvidantaj sociaj kaj sciencaj rondoj en Usono, Ĝi celas esplori ĉiujn postulojn rilate unu taŭgan mondhelplingvon, kiu poste estu instruata en ĉiuj edukaj kaj instruaj institutoj de la mondo, por forigi la malhelpaĵojn inter personoj havantaj malsamaj: gepatrajn lingvojn,

Por ni speciale estas grave, ke tia grava asocio oficiale konstatis la bezonon de mondhelplingvo, kaj same grava estas ĝia programo, kiu celas tri specojn de esploroj: edukan, lingvan kaj sociologian.

Ne estos eble dum la mallonga tempo, kiun vi povos disponi al mia raporto dum nia fakkunsido, priparoli detale la organizacion de IALA kaj la multajn laborojn kaj konferencojn, kiujn ĝi jam efektivigis. Bonvolu, se vi havas intereson por la detaloj, legj la ĝis nun jam liveritajn raportojn de D-ro Dietterle kaj de mi en IPR. Speciale mi atentigas vin pri tio, ke la Honora Sekretariino de IALA, s-ino Alice V. Morris, jam en la jaro 1927 aperigis raporton pri sia asocio en Esperanto, kiun ŝi disdonis dum nia internacia kongreso en Danzig. Cetere mi atentigas

pri la fakto, ke nia hodiaŭa ĉefparolanto, s-ro Prof. Collinson, tre bone konas IALA-n kaj ke li jam ofte persone kunlaboris kun s-ino Morris. Li certe donos al vi, se tio estas necesa, respondojn al demandoj, kiuj rilatas nian temon,

Por ni, kiel por esperantistaj gekolegoj, specialan intereson prezentas la fakto, ke IALA faras lingvajn esplorojn. Ni iam estas konvinkitai, ke la mondlingva problemo en la praktiko estas solvita. IALA opinias, ke ĝi ankoraŭ bezonas detalan objektivan kaj neŭtralan esploron de sur scienca bazo. Por tia laboro IALA deziris fari, krom la lingvajn, ankaŭ aliajn esplorojn, nome ankaŭ pri la edukaj valoroj de la diversaj sistemoj, Do, ĝi ankaŭ bezonas materialon pri Esperanto.

Jam antaŭ kelkaj jaroj IALA komencis kolekti la tiurilatan materialon kaj aperigis ĝin en du broŝuroj „Progress in Learning an Auxiliary Language“, kai „A Preliminary Investigation of the Teaching of “Auxiliary Languages in Schools“. Ĉar la direktoro de la Germana Esperanto-Instituto, Prof. D-ro Dietterle, estis liverinta materialon rilate la temon „Esperanto kaj lernejoj“ iam antaŭ 4 jaroj. IALA per s-ino Morris komisiis lin, daŭrigi ĉi tiun laboron kai IALA donis al li la necesan financan subtenon por ĝi, Por montri la efektivan intereson de IALA por Esperanto, mi diru, ke s-ino Morris kaj kelkaj de ŝiaj kunlaborantinoj tute ne kontentiĝis pri teorio, sed mem lernis kaj parolas nian lingvon.

La situacio nun estas la jena: D-ro Dietterle promesis, kolekti kaj liveri al IALA la materialon necesan rilate Esperanton kaj precipe rilate ĝian uzadon en lernejoj kaj en instruistaj rondoj, materialon, kiu ankaŭ samtempe parte taŭgas por la celoj de la Instituto J. J. Rousseau, gvidata de nia ŝatata samideano, Prof. D-ro Bovet en Geneve, Tiamaniere estas starigita la „Kunlaborado de IALA en New York kaj de la Instituto J. J. Rousseau en Genĉve kun la Esperanto-lInstituto por la Germana Respubliko en Leip-

zig.“ Mallonge en IPR ni citas ĝin kiel „Kunlaborado“,

Ĝia unua tasko, ĉar unue la tuta afero bezonas organizan bazon, estis:

1. kolekti la statistikan materialon pri instruistoj, kiuj estas Esperantistoj. Ni sukcesis, kolekti ĝis 1-a de julio 1930 la adresojn de 6067 esperantistaj instruistoj el 61 landoj;

2. kolekti notoin pri lernejoj, en kiuj oni instruis aŭ instruas Esperanton, Nj nun havas notojn pri 862 lernejoj el 37 landoj,

3. Kunlaborado dissendis „testojn“, por havigi tre necesan materialon al la Instituto J. J. Rousseau, Ankaŭ pri ĉi tiu afero vi trovas diversajn raportojn en IPR, Mi forsendis 1684 testojn al 26 landoj, Tute kompletaj testoj revenis 262 el 15 landoj.

4. Fine de la lasta iaro D-ro Dietterle starigis centron por la korespondado inter geinstruistoj kaj inter gelernantoj, nian „Korespondo-Oficejon“, kiu aldonas la listojn de korespondemaij instruistoj kaj lernantoj al IPR. Ĝis nun anoncis sin 118 instruistoj el 19 – landoj kai 2928 gelernantoj kaj 15 klasoj sen nombro de la gelernantoj el 14 landoj.

La fakto, ke la laboro farata por IALA en kunlaborado ebligas, liveri la materialon aluditan en la nomitaj 4 punktoj, montros, kiom grava estas por nia TAGE-asocio kaj por nia instruista movado la Kunlaborado kun IALA. Ĝia kai nia celo estas la samaj, nome, konstati la edukan valoron de mondhelplingva sistemo, Martha Moelke.

Por la siatistiko! Aieniu!

Por la statistiko, kiun ni faras por IALA (International Auxiliary Language Association in’ the United States, Inc.), New York, rilate la esperantistan instru-

159

— paĝo 12 de la PDF —

istaron kaj rilate la temon „Esperanto en

lerneioi“, ni nepre bezonas ankoraŭ spe-

cialan materialon laŭ decido de IALA.

Estas necese, konstati, en kiui lernejoj de

la mondo dum la tempo de la lasta kvar-

oniaro 1. X—31. XII. 1930 Esperanto estas instruata en lerneioj.

Nj tre kore petas, ke ĉiuj gekolegoj, kiuj dum ĉi tiu tempo instruas. Esperanton en siaj lermeioj, sciigu nin pri tio. Mi estas petatai:

1. doni sciigojn pri la koncerna lernejo, sciigante ĝian nomon en sia macia lingvo (per latinaj literoj) kaj samtempe doni la nomon kai la gradon en Esperanto,

2. doni sian precizan propran adreson kaj 3. aldoni notojn, kiuj ŝainas necesaj por klarigi la situacion. (Ekzemplo: al 1. 5. Gemeindeschule Berlin S. 13, Blumenstrasse 49 [unuagrada popollernejo] — 2. Hans Feierabend, Volksschulleĥrer [popollerneia instruisto], Berlin W.35, Poststrasse 92 II al 3. 2 horojn po semajne, nedevige, por 12-jaraj knaboj de la 6-a lernojaro.)

Estas tre grave, ke ni povu liveri kiel eble plej kompletan materialon, grave por nia kunlaborado kun IALA kai same grave por nia Esperanto-propagando,

La rezulton ni transdonos al nia Esperanto-gazetaro.

Kunlaborado de IALA en New York kaj de la Instituto J.J.Rousseau en Geneve kun la Esperanto-lInstituto por la Germana Respubliko en Leipzig D-ro Dietterle.

NB. Bonvolu sendi la materialon — plejimalfrue ĝis fino de l” jaro

1930 — al la sekretariino de „Kunlabor ado“: F-ino Martha Moelke Brandenburgische Str. 5,1 Berlin-Siidende

Karaj saksaj gekolegoj!

Nia ĉefa jarkunveno okazos sabaton, la unuan de Nov., 18.30 h. en la gasteio Schiitzenhaus, DoObeln,. Jen la tazordo: 1. Jarraporto de la prezidanto; 2. Kasraporto; 3. Elektoi; 4. Parolado dc Prof. D-ro Dietterle, Leipzig, „La universala organizacio de la Esp.-movado kaj nia faka organizacio“; 5. Diversaĵoi; 6. Debato.

Estas tre dezirinde, ke la gekolegoi vizitu nian ĉefkunvenon kiel eble plei multnombre, ‘Ĝi ja estas la malofta okazo por personaj interrilatoj inter la membroj kaj la estraro kaj por komuna pritraktado de la grava temo „Esp. kai lerneioi“. Krom tio nia ĉefkunveno havas propagandajn celojn. Ni volas varbi la kolezaron de la tiea regiono. La S.L.V., la distriktaj instruistaj asocioj de Dobeln kaj ĉirkaŭaĵo, multai honoraj gastoj kai la ministerio por popolklerigo estas invititar. S.L. V. = Saksa geinstruista unuiĝo,

Ni elektis DObeln por nia ĉefkuuveno, ĉar tiu ĉi urbo estas bone atinzebla. Krom tio la Saksa Esperantistaro aranĝas sian Ligotagon en Dobeln (1. kaj 2. de Nov.), kaj nia ĉefkunveno estas kvazaŭ parto de tiu landa kongreso, Tiui gekolegoj, kiuj ne volas partopreni la entreprenojn de la Saksa Ligo, havas la eblecon reveturi la saman tagon kaj uzi eĉ dimanĉan bileton, ĉar laŭ la novaj reguloj la dimanĉaj kartoj rajtigas ankaŭ, reveturi jam sabate. Do, karaj gesamideanoj, dediĉu tiun sabaton, la unuan de Novembro, al Esperanto kaj

vizitu la ĉefkunvenon en Dobeln!

Ĝis revido en Dobeln la 1-an de Nov.!

Walter Hahn, Gohlis-Dresden prez, de la Esp.-Asocio de Saksaj Geinstr.

La venonta numero aperos la 1-an de decembro.

Cu vi jam konas la plej simplan pagmanieron?

Ci pagu al k-go Schonherr per ĝiro Dresden Saksoj 30 560 aŭ per poŝtĉeko 1126 17, Dresden.

Germanoj | gagu al „Esperanto – Vereinigung Deutscher

Lehrer“ per ĝiro Leipzig-Leutsch 27 887

Membroj kaj

A 291 pagu rekte per poŝiĉeko al Karl Krŭber, =’ bonantoj =. aŭ- | Weststr. 4, Riesa | E., Konto Dresden 1107 16

Pepi im dj Vi rajtas uzi vian propran formularon laŭ

Jugoslavujo, Latvujo, Luk- | via nacia mono kaj aldoni sciigojn! semburgo, Nederlando, Svedujo, S ‘sujo

El aliaj landoj

Ĉu vi volas ŝpari monon kaj tempon?

Oni sendu la kotizon en nacia mono per registrita letero al la landa agento!

ULE

UUJ]

=

= err gg OO E

Senpage

povas uzi ĉiu abonanto de IPR la servojn de la Korespondo-Oficejo kaj senpage

. . presigi anoncon en la korespondan aldonon.

Adreso: F-ino sekretariino M. Moelke, Brandenburgische Str. 5/1, bei Tieck, Berlin-Siŭudende.

a mne

PV, E23 e EADS DZAC ĝoj!

I]

— paĝo 13 de la PDF —

Universala Esperanto-Asocio Disvastigi la mudi le ŝikrsii helplingvo E Bo n VO l u

Esperanto. Plifaciligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materi aj eJ = ——— a skribi nur nacieco, religio aŭ lingvo. j Krel internaciajn servojn uzeblajn de ĉiuj homoj, loj jn te “ilia do len mp imo) e eni ai orto. . . Kreskigi iner siaj membroj Joriibau ligilon de pri aferoj de redakto soli mami mu kamo ĉe ili la komprenon = remi 17a Hiseeto estas neŭtrala rilate al religio, nacieco al la Redaktejo, aŭ politike. donas: Alla membroj: Membrokarton kaj kvarcentokdek- ; = prt Jerllbon kun la adrezoj dela Delegitoj, pri aferoj de abono, anonco oj pri falbraecia) Hlaloj kip. kaj mono

aci Al l mamma o in a ao] aĝ pos l 1 A d Pa t : „Esperanto ternacia ĉeforgano de la Esper- E GNOMOJ: ioin: anikoloj: MiSfafuroj, SESMOVOL : al la —= ; teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado. |i Al la Subtenantoj; Krom ĉiuj dokumentoj, kiujn

ricevas Membro-Ab to, premion k pri aferoj de informo

antan el la Esperanto-literaturo. Ĉiu aliĝinto rajtas presigi senpage korespondan 4 foje en la g “i „E p to“. kaj postulas nur modestan kotizon de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro- Bi = Ĥ E A AA A ENIRI i pri aferoj de TAGE-organizo Universala Esperanto-Asocio | al la Prezidanto!

1 Tour doe l’Ille, Genĉve (Svislando) fi

al la Sekretariejo,

Lernolibro por popollernejoj kaj infankursoj

Las

Unika sukceso: Vendiĝis 1000 ekz. dum 4 semajnoj

Instruistoj vi sukcesos ĉiam laŭ tiu rekta demonstracia metodo. Nur en Esperanto

Esperanto-Lernolibro

por popollernejoj kaj infankursoj

Laŭ rekta metodo verkita de Arthur Degen laŭ komisio de la Esperanto-Asocio de Germanaj Instruistoj

Kun multaj — ankaŭ multkoloraj — bildoj de la fama pentroartisto Ernst Kutzer.

Unua parto: Unua — dua lernjaro. — 1950. — 67 paĝoj. — Kartonita: gmk. 2.—

Instruistoj ricevas unu ekzempleron je la favorprezo de gmk. 1.— =

sv. fr. 1225. Vi ricevas unu ekzempleron senpage je enkonduko de ĉi tiu nova metodo kaj mendo de almenaŭ dek ekzempleroj.

Oni pagu nur per poŝtmandato aŭ per naciaj, bonvalutaj monbiletoj en rekomenditaj leteroj. Germanoj uzu nian poŝtĉekan konton Leipzig 52372

Ferdinand Hirt $£ Sohn, Esperanto-Fako, LeipzigC1,Salomonstr. 15

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.

PDF: en la arkivo de ILEI

— paĝo 1 de la PDF —

rr Emo

OFICIALA ORGANO DE TUTMONDA ASOCIO DE GEINSTRUISTOJ ESPERANTISTAJ T.A.G.E.

9-a JARO, N-ro 11/12 NOVEMBROJDECEMBRO 1930

— paĝo 2 de la PDF —

Tarifo de la abonprezoj. Landoj Prezoj Angla ŝil. 3 Argentina pes, OT. 2 Aŭstria ŝil, 5 Belga belgoj 5 Brazila milr, 5 Bulgara lev. bulg, 100 Ĉeĥoslovaka kron. ĉeĥ. 25 Dana kronoj d. 3 Estona est. kr. 3 Finnlanda mark. finl. 30 Franca “frankoj ir. 18 Germana mark. or. 3 Greka draĥmoj 54 Hispana pesetoj 45 Hungara kronoj or. 4 Itala liroj ital. 15 – Japana jen. 1,5 Jugoslava dinaroj 40 Litova lid. 15 Latva lat. 4 Nederlanda gulden. 2 Norvega kron. norv. 3 Pola zlot. 6 Portugala skud. 15 Rumana lev. rum. 150

Rusa kop. oraj. 1,50 Sveda kron. sv. 3 Svisa frank. sv. 4 Usona dolaro 1 Abonon por Int. Ped. Revuo sendu en nacia mono per registrita letero plejeble pere de via landa agento al la administrejo. Membroj de la germana asocio sendu la kotizon (4 M: 1.— M por la germ. asocio, kaj 3— M por Int. Ped. Revuo) al „Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer“, Girokasse Leipzig-Leutsch, Girokonto 27.857, membroj de la saksa asocio al k-go Schonherr, ĝiro Dresden 30.560, poŝtĉeko Dresden 112.617.

Jung und Wingen Das leichte Esperanto

Germanlingva lernolibro por komencantoj, verkita de praktikulo kaj pedagogo. Bone uzebla por infan- “kursoj pro ĝia simpleco, ankaŭ rekomendinda por kursoj ne longdaŭraj. Prezo: gmk. 1.10 inkl. send~ kostoj; ĉe mendo de 10 ekz. ricevos kursgvidantoj 11 ekz. Mendu ĉe Heroldo de Esperanto, Kŭln, Briisseler Strasse 94, Germanujo.

Lafacila Esperanto

Agentoj de TAGE. Vian kotizon akceptas:

En landoj: Angla:

Aŭstra: Belga:

Bulgara:

F-ino Morton, 49 Mount Pleasant Rd., Dalton, Huddersfield.

Fr. Kurtisch, Sechshauser Str. 71, Wien XIV, poŝtĉekkonto B 72487.

Prof. Paul Bouts, ĉcole norm. cath. Eirlemont. Poŝtĉekk.118656 Thienen. Ivan Sarafov, Golemo- Selo, Kazanlika regiono.

Ĉeĥoslovaka: Albin Neuzil, lernejestro

Ĉila: Estona: Franca:

Germana: Greka: Hispana: Hungara: Japana: Java:

Jugoslava:

Latva: Litova: Nederlanda:

Norvega: Pola:

Rusa:

Sveda:

U.S, A-a:

Olomouc-Neredin.

E. Herrera Valen, Clasificator 220, Santiago. Agnes Nii, Postkast 6, Tallinn.

M. Boubou, 96 rue St. Marceau, Orlĉans-Loiret. Esperanto-Vereinigung Deutscher Lehrer ĝirokonto Leipzig-Leutzsch No. 27857.

D-ro A.Stamatiadis, Rodou 21, Ateno.

Ferd. Montserrat, str, Villarroel 107, 2a, 2a, Barcelona,

Librejo de H. E. S. L. (Bleier Vilmos) Uijpest, Virag–utca 9,

Joshi H. Ishiguro, Tokio, Koojimachi P.O, Box 1. K. Wirjosaksono, Klaten, Svetislav S. Petroviĉ, Beograd, Kosmajska 47, stan. 4.

S-ino O. Juŝen, Riga, Ernestines iela 7 dz. 11.

A. Prapuolenis, mok,., Kazlu-Ruda.

P, Korte, Hoofd der School, Drieborg (GR). poŝtĉekkonto :” 90 544. Nils Okland, Rommesveit. Stord.

K. Majorkiewicz, Czersk- Pom., poŝtĉeka konto: PKO 202 100 (Poznan). Centra Komitato de Sov. Esperant. Unio (SEU), poŝtkesto 630, Moskvo. Ernfrid Malmgren, Heleneborgsgatan 6 Stockholm, poŝtĝiro 50304. S-ino N. Qumansky, 4 Petites Delices, Ĝenevo, David R. Metzler, Route 1, Box 389, Fresno, Califor.

p —

INTERNACIA “= giro taso PEDAGOGIA REVUO

Oficiala organo deTutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj (TAGE)

Redaktejo: D-ro KURT RIEDEL, Am Fuchsberg 2, Dresden A 20, Leubnitz-Neuostra. Administr.:: KARL KROBER, Weststr. 4, Riesa/Elbe, Germ., Poŝtĉekk. Dresden 110715 Sekretariejo de TAGE: M. GOLDBERG, Im Lumbsch, Oetzsch b. Leipzig, Germ. Prezidanto de TAGE: G.W.ROOME, 21 Glenalmond Road, Sheffield, Anglujo.

ENHAVO: Pri celoj kaj metodoj de la Esperanto-instruado (daŭrigo) (al 121) — Pensoj pri „Lernejo en Esperanto“ (al 131) — Provo de Esperanta terminaro pedagogia kaj psikologia (al 132) — Korpekzercoj kiel lerneja fako (daŭrigo) (al 134) — Internacia someraitlernejo de la libersindikataj geinstruistoj (al 211) — Norvega instruista asocio (al 212) — Holanda instruista asocio (al 212) — La danaj geinstruistoj postulas inspekton per fakulo (al 213) — Proleta Instituto Pedagogia en Japanujo (al 221) — Internacia Cseh-instituto: I-a bulteno (al 222) — La Andrĉe-libro en Esperanto (al 231) — Ĉefkunveno de Esperanto- Asocio de Saksai Geinstruistoi (al 24) — Esperanto progresas inter la instruistaro (al 24) — Aldono de Korespondo-Oiicejo.

Pri celoj kaj metodoj d€ la Esperanto-instruado.

(Daŭrigo kai fino. — Vidu IPR 1930. paĝo 43.)

Metorloj.

Ekzistas multego da lingvoinstrumetodoj. Oni povas diri, ke ĉiu havas krom bonaj flankoj ankaŭ iuin mankojn, ĉar — estas jam aludite pri tio — ĉiu lernantaro postulas specialan traktadon. Kio por iuj estas tre taŭga, por aliiuj montriĝas maltaŭga aŭ neaplikebla. Oni povas dividi tiujn metodojn jene:

I. sintezaj — kiuj konsideras la lingvon kiel ligaĵon el apartaj vortoj laŭ reguloj („leĝoj“), kaj montras, el kio tiu ligo konsistas kaj kiel oni ĝin arte konstruas (ekz. la metodo de Ollendorf);

2. analizaj — imitaj metodoj eliras — male — el pretaj lingvoproduktoj, tekstoj, igante la lernantojn sklave imiti ilin (met. de T ussai it-Langenscheidt, Rosenthal k. a.);

3. metodoj de senpera kunligo de la lingvoimagoj kun la objektimagoj laŭ ekzemplo de la lernado de la gepatra lingvo (ekz. la met. de Berlitz, la serioj de Gouin);

4. metodoj perantaj inter la konstruai-imitaj kaj la senperaj-,„naturaj“: a) ekstremaj-radikalaj, plej eble evitantaj la tradukadon de la lernata lingvo en la gepatran (la met. de Schweitzer-Simmonot, Walther), b) moderai-kompromisaj, libere aplikantaj la tradukadon de novaj fremdlingvaj esprimaĵoj. Plej ĝenerale uzataj kaj rekonataj ests nuntempe en lingvoinstruistaj

rondoj la metodoj radikale perantaj; kelkloke ili estas ŝtate aprobitaj kaj

— paĝo 3 de la PDF —

oficiale rekomenditaj. Kaj ŝajnas, ke la moderna psikologio per: multaj favoraj faktoj kaj konstatoj estas helpinta al ĝia nuna reganta situacio. Krome, ĉar la radikala peranta metodo estas efektiva laborlerneja metodo, ĝi estas

vere konforma al la nuntempa instruado en kursoj kaj lerneioi, — dume la sintezaj kaj analizaj metodoj ofte tre sukcese estas aplikeblaj en lerniloj por memstudantoj.

La ekstrema celo de laborlerneja lingvometodo estas tre klare formulita de konata franca lingvisto: la lernanto atingu gradon, kie li kapablos ĉion legi, ĉion kompreni tiel, ke nenio el la penso de la aliulo restu nerimarkita de li, kaj, aliaflanke, ĉion esprimi, ĉu buŝe aŭ skribe, tiel, ke nenio el lia penso restu nerimarkita, — tiu ĉi celo efektive ne estas atingebla en la nuntempaj lernejoj rilate fremdlingvojn, escepte Esperanton! La laborlerneja metodo estas kvazaŭ kreita por ĝia instruado. ;

Ni resumas: La laborlernejia metodo penas tute eviti la gepatrolingvon, volante dekomence ligi la penson senpere kun la fremda esprimaĵo. La aliaj metodoj (ĉefe bazitaj sur tradukado) konstruas sur la konoj de la lernanto pri la gepatra kaj aliaj lingvoj kaj ili dependas multrilate de antaŭprepara laboro gramatika, tradukado kaj klarigado per la gepatra lingvo. Malmultaj instruistoj, pledantaj por laborlerneja metodo, estas tiom ekstremaj, ke ili rezignas de ĉioma uzado de la gepatra lingvo, same neniu bona instruisto, uzanta kutime iun malrektan metodon, rezignu de la uzado de rimedoj por atingi senperan unuigon de penso kun fremda parolo. La fundamentoj de nuntempe rekomendinda lernejmetodo estu do:

a) fonetikaj ekzercoj, dekomence kun sufiĉe da aŭda kaj buŝa laboro;

b) la antaŭado de la buŝa laboro al la skriba;

c) legado de fremdlingvaj tekstoj, je malmulta atento rilate la tradukadon;

ĉ) indukta ellaborado de la gramatikaj reguloj laŭ sistemo, en kiu la ekzemploj antaŭas la regulon;

d) ĉiam pli oftiĝanta kaj vastiĝanta uzado de la fremda lingvo kiel rimedo de la instruado;

e) la legata teksto estas la centro de la instruado kaj bazo por ekzerco-

laboroj, kvankam ankaŭ objektoj kaj bildoj estas libere uzatai, precipe je la komenca grado.

Pensoj pri „Lernejo en Esperanio“. D-ro Kurt Riedel, Dresden.

En sia artikolo „Ĉu utopio?“ (Heroldo de Esperanto, 11. julio 1930) sinjoro I. Lejzerowicz proponas fondi „lernejon en Esperanto“. Li deziras, ke esperantistoj esprimu sian opinion pri tiu afero, kiu „valoras penon“. La plej grava parto tekstas jene:

„Ni fondu modernan edukan instituton, en kiu vivus kaj studus geknaboj el ĉiuj landoj. Ĉiuj lernobjektoj estu tie instruataj kompreneble en Esperanto. La instituto devus stari sub oficiala protekto de nia movado, aŭ ĝi

142

devus esti aranĝo de UEA, kiu en sia vasta programo serĉas ja ĉiujn eblajn praktikajn vojojn por realigo de nia celaro. Se ni revas pri enkonduko de Esperanto en la pli grandajn universitatojn de la mondo, kial ni ne apliku la samon rilate al moderna edukejo kun Esperanto kiel instrulingvo, laŭ modelo de similaj nacilingvaj institutoj ekzistantaj en Francujo, Svisuio ktp., kien fremdlandanoj volonte sendadas siajn infanojn? Ĉu ne troviĝus esperantistoj, kiuj siajn gefilojn sendus en tian Esperantan edukejon, gvidatan de spertaj kaj fidindaj pedagogoj? Ĉu Esperanto ne taŭgas por tio?“

La artikolo finiĝas jene: „Kaj kio povus esti pli monumenta, pli manifestanta por nia movado ol starigo de simila lernejo, kiu plej bone pruvus la civilajn kaj kulturajn valorojn de nia movado?“

La aŭtoro mencias, ke tia internacia lernejo „estas ja nur antaŭpaŝo al universitato Esperanta“. Tiun planon pritraktis ankaŭ profesoro Novljan (Zagreb/Prag) okaze de vizito dum lasta somero en Niirnberg (vidu Heroldon de Esperanto, 26. septembro 1930). Kelkaj gazetoj bavaraj raportis detale pri tio sub la surskribo: „Dugrada lernejo Esperanta en Niirnberg?“ Laŭ la raporto en „Heroldo“ profesoro Novljan parolis pri „Altlernejo en Esperantujo“. Laŭ pedagogia vidpunkto la du proponoj (duagrada lernejo Esperanta kaj altlernejo en Esperantujo) estas pli diversaj ol sinjoroj Lejzerowicz kaj Novljan verŝajne opinias, tiel diversaj kiel mondlingvo kaj mondhelplingvo. Altlernejo Esperanta estus starigebla per sufiĉa mono, duagrada lernejo Esperanta ne estus starigebla en nia tempo eĉ per multa mono. La spiritaj kondiĉoj estas tute malsamaj en la du proponoj.

Tasko de universitato estas, peradi konojn kaj metodojn sciencajn; tasko de unua- kaj duagradaj lernejoj estas, kulturadi junajn homojn. En ambaŭ institutoj ja gejunuloj estas instruataj, sed en Ĉiu de tiuj kazoj „instruado“ havas alian signifon.

La kialon de tiu diverseco ni serĉu en la rolo, kiun la lingvo ludas en perado de sciencoj kaj kulturado de juna homo. Kiam ne-matematikisto legas en primatematika libro, verkita en lia gepatra lingvo, li me komprenas la sencon; la egalan konstaton ni povas fari rilate al prikemia, prifizika, priteknika, primedicina verkoj. Multaj el ili estas skribitaj jam en lingvo duone qnternacia. Preskaŭ nur la vortfinaĵoj estas ankoraŭ nacilingvaj. Alia estas la rolo de lingvo, se iu legas pri historia, sociologia aŭ filozofia temoj, kaj tute alia, se li legas poetan verkon. Por kompreni prihistorian, prisociologian, filozofian aŭ poetan verkojn, la leganto devas plenmezure scipovi la tutan lingvon, en kiu ĝi estas skribita.

Same necesas, scipovi la lingvan tutaĵon, se pedagogoj volas kulturadi junularon. La tutaĵo de lingvo ne estas staplita en vortaro. La tutaĵo de lingvo ne estas sumo el vortoj. Lingvo vivanta estas ega procedo de signifigado kaj komprenado. La nomoj de konkretaĵoj (objektoj, vivaĵoj, figuroj, tempomezuroj, videblaj procedoj) estas facile tradukeblaj el unu lingvo al alia; malfacile estas, traduki vortojn, kiuj signifas nevideblajn procedojn (ekz. klerigo) aŭ ion nur penseblan (ekz. nacio). Kiam ni kulturas junan homon, tiam nia tasko ĉefe estas, helpi al li, profunde kompreni la signifojn de vortoj, kiujn li aŭdas kaj legas en sia socia medio, precipe de vortoj, kies enhavo eestas nek videbla nek palpebla. Pli frue ol Esperantujo ne estos reala socia medio, ankaŭ ne estos ebla la Lernejo Esperanta. Universitato Esperanta estos ebla pli frue ol duagrada lernejo Esperanta; ĉar kelkaj sciencoj jam

145

— paĝo 4 de la PDF —

baldaŭ estos internacia afero. Latina vortaro estis ja ankaŭ la ilo, por instrui sciencojn en universitatoj Eŭropaj, kiam en la reala socia medio de la studentoj la lingvo latina estis delonge mortinta.

Jam en la 16-a kaj 17-a jarcentoj Vives kaj Komensky, grandaj maistroj de la pedagogio Eŭropa kaj pioniroj de ia ideo mondlingva, postulis, ke la infanoj estu instruataj unue en sia gepatra lingvo — en epoko, kiam la latina lingvo regadis ankoraŭ la kulturan vivon Eŭropan. Kion Komensky postulis por junularo ĝis la dekdua jaro, tion la moderna pedagogio devas postuli por junularo ĝis la deksesa jaro, nome: la gepatra lingvo estu la ĝenerala instrulingvo!

Kiu sendus siajn infanojn hodiaŭ en duagradan lernejon Esperantan, tiu agus kiel viro, kiu detranĉus junajn arbojn supre de la radiko kaj metus en sablon.

Se fremdlandanoj sendas siajn infanojn en franclingvan instituton, la situacio estas alia ol ĉe la plano de Leizerowicz: Bkzistas franca kulturo, ne ekzistas Esperanta kulturo! Eble en estonta tempo kreskos kulturo Esperanta. Kulturo estas kreaĵo de pluraj generacioj. Junularo povas sinformadi por estonta kulturo, sed neniam per estonta kulturo, ĉiam nur per ekzistanta aŭ ekzistinta kulturo. Kiu sendus sian filon en lernejon Esperantan nuntempe, tiu donus al li ne panon, sed ŝtonojn.

Fondo de duagrada lernejo Esperanta estus hodiaŭ nura „robinsonado“. Tia lernejo estus insulo sensocia. Tia planaĵo danĝerigas la aferon mondhelplingvan en pedagogaj rondoj, Tion spertis jam esperantistoj en Sovetio. Legu la artikolon „Bona instruo por nia aktivularo“ en „Bulteno de centra komitato de Sovetrespublikara Esperantista Unio“ n-ro 8/9 1930! La aŭtoro diskutas la grandan artikolon de la ukrainia popolkomisaro de popolklerigo N.Skripnik, titolitan „Ĉu Esperantigo ĉu ukrainigo“. N.Skripnik konstatis, „ke en kelkaj lokoj de Ukrainio Esperantigo de lernejaro estas kontraŭmetata al ukrainigo ĝia, ke esperantistoj, propagandante Esperanton, prezentas ĝin kiel liberiĝon je la naciaj lingvoj, kiel anstataŭon de naciaj lingvoj per unu sola lingvo, lingvo internacia.“

Laŭ la »Bulteno« li „detale traktas la problemon de sennaciismo, de sennacieca kulturo, kontraŭmetata al kulturo nacia. Li diras, ke en burĝaj landoj antaŭ revolucio nacia kulturo estas kulturo burĝa, kiu prezentas bazon por potenco de burĝaro; post proleta revolucio radikece ŝanĝiĝas la esenco kaj la signifo de nacia kulturo; la kulturo fariĝas nacia laŭ la lingvo, laŭ la formo, sed esence ĝi estas proleta, socialisma; la celado, preteriri la fakton de ekzistado de la lingvo, la lingvo de milionoj, la celado transsalti senpere al la unueca lingvo — estas absolute nereala kaj neĝusta; la realuloj, la praktikuloj de socialisma konstruado havas antaŭ si la taskon, doni al milionoj de la proleta klaso sciojn, devigi ilin ĝis iniciatemo, ĝis partopreno en socialisma konstruado, kaj tio estas farebla nur per lingvo, en kiu tiuj milionaj amasoj parolas; kulturo internacia estas tiu, kiu venigas al scio kaj klasbatalo milionojn da laboruloj; neniom valoras la kulturo, kiu estas fermita por laboruloj; nia kulturo estas kulturo de la partoprenado de milionaj laborulamasoj en socialisma konstruado; tial esperantista teorio pri sennacieco kaj pro sennacieca esperantista kulturo, kontraŭmetata al nacia kulturo de milionaj laborulaj amasoj, estas reakcia, falsa kaj kontraŭbatalenda.“

En tiuj vortoj estas vera kerno: La kulturo fariĝas nacia laŭ la lingvo.

144

=“

Estas tre rimarkinde, ke la moderna Ukrainio ne akceptas la rusan lingvon, sed forte flegas evoluigon de la aparta lingvo. La decido de la Ukrainia popolkleriga Popolkomisario, kontraŭstari enkondukon de Esperanto en lernejon, se Esperanto danĝerigas ukrainigon, estas nur komprenebla el la historia situacio de la ukrainia nacilingvo. La esperantistaro sovetia timas, ke la opinio de Skripnik havos negativan influon sur la disvolvon de Esperanto-movado en Ukrainio. La »Bulteno« skribas penteme: „Ni estas kulpaj, ke ni ne konigis vaste nian koncepton pri Esperanto, kiel helpa lingvo internacia, al sovetia socio, ke ni ne kontraŭbatalis necesagrade la propagandon de Esperanto kiel unueca lingvo tutmonda, kiel anstataŭanto de naciaj lingvoj.“ … Ni kulpas, ĉar ni allasis en nia praktiko intermikson de terminoj »nacia kulturo« kaj »naciisma kulturo«. Ni kulpas …“

Mi timas, ke ankaŭ la propagandistoj de duagrada lernejo Esperanta devos diri: ni kulpas, ke la pedagogaro rifuzas Esperanton.

Pli grava tasko staras antaŭ ni: ni pretigu nin por la tago, en kiu Esperanto estos deviga fako en ĉiuj lernejoj. Ĉu estas unu lando, kie estas sufiĉa nombro da sufiĉe preparitaj geinstruistoj? Ĉu jam ekzistas scienceca gramatiko de Esperanto? Cu ekzistas didaktiko pri Esperanto-instruado ?

Laŭ mia opinio ni bezonas unue tutmondan seminarion de Esperanto-instruistaro. Tiel unue estu semata la semo antaŭ rikoltado. Ni nombras ja pli ol 6000 esperantistajn geinstruistojn, sed nur malgranda parto el ili plene scipovas Esperanton. Kiel la tuta Esperanto-movado tiel ankaŭ la geinstruista Esperantismo estas pleimulte ankoraŭ diletanteca. Se rapidkurso sufiĉus, por fari Esperanto-geinstruistojn, ankaŭ la tuta Esperanta afero estus nura bagatelo, ne pedagogie konsiderinda.

Tutmonda Seminario de Esperantista Instruistaro havus tri ĉeftaskojn: filologian, didaktikan kaj literaturan. Cia filologia tasko ampleksu gramatikon, etimologion, signifologion kaj lingvosociologion. Ĝia didaktika tasko ampleksu lingvopsikologion, instrumetodon kaj aplikadon de Esperanto en la servo de aliai lernejaj taskoj. Ĝia literatura tasko ampleksu tradukadon de verkoj plej valoraj, reciprokan helpadon ĉe originala verkado kaj kritikadon de Esperanta literaturo je pedagogia vidpunkto,

Mi revas tutmondan seminarion de esperantista instruistaro kiel akademion, konsistantan el gvidantai, provizoraj kaj korespondantaj membroj. Komence sufiĉus tri gvidantaj membroj, kiuj minimume dum tri jaroj dediĉus sian tutan forton al la seminario. Provizoraj membroj povus esti esperantistai geinstruistoj, kiuj dum duonjaro dediĉas sian forton al la propra plikvalifikado de sia Esperanto-scipovo. Korespondantaj membroj povus esti antaŭaj provizoruloj kaj famaj esperantistaj scienculoj,

La ĉefa labormaniero estu kunlaborado, ne prelegado. Liberigu de diletanteco la pedagogan Esperantismon!

145

— paĝo 5 de la PDF —

Provo de Esperanta ferminaro pedagogia kaj psikologia.

En la Julia numero de I. P. R. ni (t. e. la Leipziga grupo de Esperantistaj geinstruistoj) anoncis, ke en tiu ĉi revuo ni publikigos iom post iom la rezultaĵoin de nia laboro pri Esperanta terminaro pedagogia kaj psikologia: Sekvas tiu parto, kiu ĝis nun estas preta. Mi ripetas: ni ne pretendos, ke per nia laboro ni kreis ion tute bonan kaj nepre perfektan; pro multaj kaŭzoj tio verŝajne neniam estos ebla sur tiu ĉi malfacila kampo. Kaj tial mi ankaŭ ree petas insiste: Gekolegoj en la tuta mondo! Turnu al tiu ĉi afero (kies gravecon mi detale priparolis en la supre menciita artikolo) pli ol ordinaran atenton! Subtenu nin per via kritiko! Ĉiu via rimarkigo estos danke akveptata kaj zorge esplorata. Per tiu via helpo ni esperas, doni al nia provaĵo la formon kiel eble plej perfektan.

Paul Bennemann, Leipzig C 1, Tiefe Str. 5.

Ekscito.

Tiu ĉi vorto nomas en fiziologio kaj psikologio procedon, kiu en organismo kaŭzas fizikan aŭ psikan ŝanĝiĝon (reagon). Ekscito do estas io ekstera, perifera, al kiu sekvas lla irito (v.t.) kiel subjekt(iv)a respondo de la organismo, La ekfunkcio de tiu reago dependas de certa minimuma ekscitintenso (malsupra reaglimo). Ankaŭ . intenso kaj daŭro de l’ ekscito influas la reagon, La (kapablo de organismo, respondi al ekscito per reago, estas nomata eksciteblo. Kontraŭe ekscitiĝemo estas pli ol normala impresiĝemo kaj reagemo je ekscitoj. Ekscito estas akceptata — ordinare — de sensorgano. Ĝi iritas la tie finiĝanta(j)n nervo(j)n. Ĉe la finloko de tiu(j) nervo(j) en la ŝelo de l’ cerebro tiu irito kaŭzas modifiĝon de l’ konscio, kiun oni nomas sensaco. ;

Germ.: Reiz Angle: excitement France: excitaltion Esp.: ekscito. Derivaĵoj kaj kunmetaĵoj.

eksciti: Fari eksciton. — Lumo ekscitas la vidsenson.

ekscitegi: Tre altgrade eksciti.

ekscitadi: Daŭre aŭ ripete eksciti.

ekscita: Eco de tio, kio ekscitas. — Forte ekscita odoro.

ekscitebla: Eco de tio, kio povas esti ekscitata. — Flarsenco estas ekscitebla nur

eksciteblo: Vidu supre. [per odoroj.

ekscitiĝemo: Vidu supre.

ekscitiĝi: Veni en la staton de ekscititeco. — Lia tuta sentaro ekscitiĝis.

ekscitilo: Bkscitanta fenomeno, — Elektro estas ekscitilo por ĉiuj sensoj.

ekscitagoj: Ĉiuj agoj de individuo sekve de ekscito (precipe de plantoj, ekz. la [sinturno al la lumo).

Irito.

La irito estiĝas, kiam sekve de aliiĝo en la eksteraj cirkonstancoj (t. e. la ekscito) estas kaŭzata aliiĝo de la procedoj en la vivanta substanco, speciale kiam en ĉeloj kaj ĉelkompleksoj la normalaj asimilaj kaj disimilaj procedoj aŭ iuj partoj en tiuj procedoj plifortiĝas, Irito estas do aliiĝo en la vivanta korpo responde al aliiĝo en la fizika medio.

Al la esenco de la irito apartenas la progresado, t.e. la progresanta kaptado aŭ

146

kaptiĝo de ĉiam novaj ĉelgrupoj per tiu aliiĝo kaŭzita de lla ekscito, La irito estas la fiziologia intermembro inter ekscito kaj sensaco.

Germ. Erregung Angle: irritation France: irritation Esp, irito.: Derivaĵoj kaj kunmetaĵoj.

iriti: Fari iriton.

iritiĝi: Veni en staton de irititeco.

iritebla: Eco de tio, kio povas esti iritata.

iriteblo: La kapablo de vivanta substanco, reagi je ekscito.

Sensaco.

Sensaco estas laŭ intenso kaj kvalito (kielo, speco) determinita konscimodifo, kiun la psiko dependigas de reala objekto kaj rigardas kiel subjektivan sekvon de ekscito, kiun tiu objekto faris al la sensonervoj (centripetaj nervoj). Sensacaĵoj do estas la plej simplaj, la elementaj konsistigaj partoj de tiuj enhavaĵoj de nia konscio, kiuj rilatas al objektoj realaj. — Laŭ fiziologia vidpunkto sensaco estas irito de 1” sencocentroj en la cerebra ŝelo, kiu ordinare estiĝas sekve de I” irito de sensonervo (centripeta nervo; komp. la estiĝon de la sensaco sub „irito“) —. En la scienco sensaco estas severe distingenda de „sento“ (v.t.!). — La intenso de sensaco dependas de la intenso de l” ekscito kaj de la reaga kapablo de l’ nervaparato. Laŭ la kvalito (kielo) oni diferencigas: prem-, varm-, malvarm-, dolor-, gustum-, flar-, sonkaj lumsensac(aĵ)oin. La kvalito de l sensac(aĵ)o dependas de la kvalito de l ekscito kaj de la akceptanta sensorgano (vidu: specifa sensenergio).,

Germ.: Empfindung Angle: sensation France: sensaltion Esp.: sensaco.

Noto: La angla kaj franca esprimo „sensation“ havas tre variajn sencojn. Precipe ĝi signifas ankaŭ: sensacio (germ, Aufsehen, Tagesereignis). La enkonduko de V formo „sensaco“ bone ebligas, en Esperanto diferencigi inter sensaco kaj sensacio. Cetere sensaco verŝajne vivos nur en psikologia scienco; la ordinara lingvo uzos kredeble anstataŭ ĝi, kiel gis nun, la vorton: sento. —

Atentu, ke sensaco estas procedo, sed sensacaĵo la rezultaĵo de tiu procedo, kiu fariĝis enhavaĵo de nia konscio!

Derivaĵoj kai kunmetaĵoj. sensaci: Havj sensacon. sensackapabla: Eco de tio, kio povas sensaci. sensackapablo: Kapablo por sensaci. sensacemo: Delikata sensackapablo. sensacebla: Eco de tio, kio povas esti sensacata. sensacocentro: Loko en la cerebro, kie la iritoj estigas sensacojn.

Percepto. Kiam sensacaĵo asociiĝas kun aliaj enhavoj de l’ konscio — fiziologie: kiam la irito estas transkondukata el la sencocentroj al la memoro- kaj asociaj centroj — tiam

la sensacaĵo fariĝas perceptaĵo. Sensacaĵoj estas kvazaŭ ripozanta ikrudmaterialo de l’ psika agado, perceptaĵoj estas la sama materialo, sed en moviĝo, en laboro. La percepto konsciigas rilatojn inter certaj grupoj de sensacaĵoj kaj eksteraj objektoj. Mi sensacas lumon, sed mi perceptas la sunon (Wundt), — Oni diferencigas:

147

— paĝo 6 de la PDF —

Ekstera (aŭ sensa) percepto, se la perceptata obiekto apartenas al la ekstera mondo;

interna percepto, se la individuo (helpe de tielnomata interna senso) perceptanta samtempe estas la perceptata objekto.

Germ.: Wahrnehmung Angle: perception France: perception Esp.: percepto.

Derivaĵoj kaij kunmetaĵoj.

percepti: Akiri perceptaĵon. : percepteblo: Eco de tio, kio povas esti perceptata. perceptkapablo: Kapablo por perceptado.

Intuo.

Komplekso de perceptaĵoj ĉerpeblaj aŭ ĉerpitaj el unu objekto estas nomata intuaĵo. Ĝi estas des pli perfekta, ju pli la nombro de la entenataj en ĝi perceptaĵoj alproksimiĝas al la sumo de la perceptaĵoj ĉntute ĉerpeblaj el la intuata objekto, kai ju pli klaraj estas la perceptaĵoj, kiuin la intuaĵo ampleksas. Onj havas intuaĵon ekz. pri sukerpeco, kiam oni vidis ĝian koloron, vidis kaj palpesentis ĝiajn grandon kaj formon, palpesentis ĝiajn malmolon kaj pezon kaj gustesentis ĝian dolĉon, — Se la objekto de l’ intuo estas reale antaŭ la sensoj, tiam la intuo estas ekstera; alikaze ĝi estas interna. Ĉi tiu lasta estas parenca al la imago (v, t.), aperas eĉ kiel speco de imago; sed de tiu ĝi diferencas per tio, ke ĉe intuo agas pli vigla intereso, intensa apercepto kaj analizado, pli streĉita atento. — La internaj intuaĵoj povas esti kreitaj:

A) de impresoj de la sensoj,

B) de funkcio de la fantazio:

1. intuaĵoj korespondaj al la reala mondo (objektivaj intuaĵoj, ekz. pri fremdaj landoj),

2. intuaĵoj ne korespondaj al la reala mondo (subjektivaj intuaĵoj, ekz. eltrovitaj, revitaj).

Intuo estas la plej alta ŝtupo de ekkono per la sensoj. Ĝi staras ĉe la pordo al la pli alta spirita vivo. El ĝi kreskas la nocioj (v. t.). La intuaĵoj estas la materialo, per kiu laboras prudento kaj fantazio.

Germ.: Anschauung Angle: intuition France: intuition (intellectuelle) Esp.: intuo.

Noto: La formo intuo ebligas diferencigon de intuicio, t.e. ekkono per inspiro.

Derivaĵoj kai kunmetaĵoj. intui: Akiri komplekson de perceptaĵoj el unu objekto intuiga: Donanta intuojn, ekz. parolado, instruado. intuigeco: Eco de tio, kio intuigas. intuaĵaro: La tuto de intuaĵoj, kiujn iu posedas. intukapablo: Forto de l intupovo. intuotipoj: Formoj de la intumaniero, preferata de iu persono ĉe priskribo de obintumaniero: Vojo, metodo de l’ intuo, karakterizaj por iu. [iektoj.

148

Imago.

Imagaĵo estas la bildo de obiekto aŭ de procedo en la ekstera mondo, aperanta en la konscio, sen ke la imagataĵo estas efektive antaŭ la sensoj. Imago estiĝas el la percepto — aŭ, en sia plej elementa formo, el la sensaco — “kiam la ekscito al la sensoj ne plu efikas. Imagaĵo do estas reproduktita, tre verŝajne ankaŭ preskaŭ ĉiam modifita perceptaĵo aŭ subjektiva kombinaĵo de perceptaĵopartoj,

Germane: Vorstellung Angle: imagination, idea France: image, ideĉ, Esp.: imago.

Noto: Ne estis facile, por tiu nocio decidi inter la radikoj ima g – kaj ide-; ĉar ambaŭ estas rekomendataj de la angla kaj franca lingvuzo. Sed elektante la radikon ide- oni devus formi la strangajn vortojn idei kaj ideado; kaj krome ne estus eble, havi la vorton ideo por la uzo de tiu esprimo en la senco de Plato kaj Kant. Tial mi decidiĝis por la radiko: imag-. — Atentu, ke imago estas procedo, sed imagaĵo la rezultaĵo de tiu procedo, kiu fariĝis enhavaĵo de nia konscio!

Derivaĵoj kaj kunmetaĵoj. imagi ion (ne: al si!): Revoki al sj en la konscion la bildon de objekto aŭ procedo de imag(o)kapablo: Kapablo imagi. [ekstera mondo. imagaĵaro: Tuto de la imagaĵoj ekzistantaj en la konscio. imagotipo: La superrego de imagaĵoj el tiu aŭ tiu sensosfero ĉe iu individuo, Ekzistas ĉefe la optika, akustika kaj mova imagotipoj kaj mikstipoj el ili.

Nocio.

Nocio estas .la rezultaĵo de abstraktiganta pensprocedo. Ĝi ampleksas serion de imagaĵoj kvankam diferencaj, tamen havantaj unu aŭ kelkajn komunajn atributojn (ekz. la nocio „kvarpiedulo“ kunigas el la multo de l” bestoj tiujn, kiuj havas kvar piedojn). La nocio estas abstraktaĵo, kaj tial ĝi neniel povas esti intuata aŭ imagata.

Ekzistas:

Konkretaj nocioj (kies enhavaĵoj estas imageblaj, ekz.: gorilo. El ili estas formataj per plua abstraktigo la genraj nocioj, ekz.: simio). Abstraktaj nocioj, ekz.: libereco.

La enhavo de nocio estas la tuto de ĝiaj atributoj. La amplekso de nocio estas la tuto de la objektoj aŭ suborditaj nocioj, kiuin ĝi entenas. Sekve: ju pli granda estas la enhavo de nocio, des pli malgranda estas ĝia amplekso, kaj inverse. (Ekz. la nocio: naturo havas la plej grandan amplekson; sed ĝia enhavo estas nur unu atributo, nome la esto, la ekzisto). — Nocio estas klara, se ĝia enhavo estas konata. Nocio estas distinkta, se ĝia amplekso estas konata. — La pensado per nocioj estas procedo malpli longa kompare kun la pensado per intuaĵoj. La nocioj estas kvazaŭ la papermono, kiun eldonas la psiko. Tiu alegorio estas tre trafa ankaŭ pro tio, ĉar la nocioj estas senvaloraj, se ili me elkreskis el intuaĵoj. „Nocioj sen intuaĵoj estas malplenaj“ (Kant).

Germane: Begriff Angle: notion France: notion Esperante: nocio.

Noto: La vorto „nocio“ estu uzata speciale en la scienco. Por la ordinara lingvo la ĝis nun uzitaj vortoj: konceptaĵo, abstraktaĵo (kaj eble ankaŭ: komprenaĵo) ankaŭ estonte verŝajne sufiĉos.

149

Ovoj

—=——

— paĝo 7 de la PDF —

Korpekzercoj kiel lerneja fako. De Blin Falk. Tradukis S. Engholm, Sveduio. (Daŭrigo.)

La lernantoj en la elementaj kaj mezaj lernejoj devas ricevi ekzercon kai en naturaj, ĝenerale fortigantaj korpekzercoj kai en tnm.kompletigaj. La naturaj ekzercoj devenas plejparte de ĉasado kai batalado de la prauloj, de iliaj laboro, ludoj kaj dancoj. Ĉiu epoko kaj ĉiu popolo kompreneble pli malpli donis sia n karakteron al la naturaj ekzercoj. Sed de la pratempo la tipoj ĝenerale estis samecaj. La plej gravaj estas: irado kaj kurado, inkl. ekskursoj; glitumado, skiado kaj glitveturado. Glitado, parenteze, estas ekzerco, kiu bedaŭrinde preskaŭ malaperis el niaj lernejoj, sed ĝi meritas revivigon. Ĝi estas malkare aranĝata, bone efikas kaj precipe evoluigas la balanckapablon, precipe se oni ekzercas ĝin sur deklivglitejoj, se eble kun iu aŭ kelkaj Ŝtupoj. Ĉiu lerneja korto en nia vintra lando devus posedi glitejon. Sur ili la lernantoj mem dum la mallongaj paŭzoj inter la lecionoj povus havigi al si gajajn kaj vigligajn korpekzercojn. Al la naturaj ekzercoj apartenas krome danco kaj dancludoj; rampado kaj grimpado, starado kaj irado surmane transkapiĝa rulado kaj aliaj ĉirkaŭruladoj de la korpo; lev- kaj portludoj; luktludoj; naĝo kaj vivsavo kaj fine sed ne laste la ekvilibraj aŭ t.n, balancekzercoj, Balancekzercoj estas la plej efika rimedo por atingi samregadon de ĉiuj korpaj movoj kaj pozicioj, preskaŭ endetale.

Ce la randoj de lerneja korto aŭ sportejo estas konvene meti. ŝtalŝnuregojn inter trunkoj, 30 ĝis 60 cm. super la tero. Sur tiuj la lernantoj povas iri, kureti ktp., unu el la plej bonaj naturaj korpekzercoj.

La plej multaj naturaj ekzercoj pliigas la substancŝanĝiĝon (= asimilo) en la korpo tre multe, kaj tial ili estas precipe varmigaj kaj moligaj t.n. viglaj ekzercoj, kiuj, iom ekzercitaj, ne postulas grandan penslaboron. Ankaŭ montriĝis, ke ili pli bone ol aliaj korpekzercoj vekas kaj kreskigas ĝojon kaj laboremon ĉe la lernantoj.

Jam en la antikva tempo, precipe dum la florado de Greklando, oni komencis kompletigi la naturajn korpekzercojn per aliaj movoj, ikiujn oni persperte trovis esti konvenaj antaŭhelpiloj kaj rimedoj kontraŭ certaj malsanoj kaj kriploj. Simila celado al kompletigo verŝajne ekzistis plu. La plej gravaj el la nuntempaj kompletigaj korpekzercoj estas specialaj teniĝkorektantaj ekzercoj; facilec- kaj ripozekzercoj; ekzercoj kontraŭ nepraktika spirmaniero: ĝenerala labor- kaj ripoztekniko. llia ĉefa celo estas plibonigi la naturajn movojn kaj teniĝojn. Ĝenerale ili postulas pli da pensa laboro ol la naturaj, donas malpli da korpmovo, malpli da intereso. Sed ili forte helpas al la naturaj ekzercoj evoluigi certajn, neekzercitajn korpopartojn. La sportistoj uzas ilin por teni sin „en formo“.

Al la speciale teniĝkorektantaj ekzercoj apartenas ekz. la gamb-, brak-, kap- kaj trunkmovoj de la gimnastiko. Per ili oni ekzercas aparte unu aŭ kelkajn partojn de la korpo. Tiamaniere oni moligas kaj plifortigas certajn muskolgrupojn, la koncernaj artikoj fariĝas pli moveblaj en dezirata direkto. Tiel oni kontraŭlaboras malbonan korpteniĝon, ekz. kurban,

150

A

enfleksitan aŭ oblikvan dorson, platpiedon ktp. Tiu gimnastiko ankaŭ helpas forigi nenecesan kunigon de ekz. la brakmovoj kun tiuj de la spino. Tio estas grava en nia tempo, kiam malmultaj plenkreskuloj kaj ankoraŭ pli malmultaj infanoj kaj junuloj ne povas movi la manojn antaŭen al iu laboro, sen ke ili samtempe kurbigas la dorson kaj forpuŝas la kapon pli ol necese. Ĉu tio gravas? kelkaj el miaj legantoj eble pensas. Tiu, kiu ekz. longe sidas pli ol necese antaŭenklinite, ĝenerale bezonas pli da forto por teni sian korpon kaj tial pli laciĝas. Se tiu laborteniĝo fariĝas kutimo, ĝi kreas malbonan korpteniĝon. Kaj tiu ĉi ne nur malbeligas la homon, kiu estas kreita por iri rekte sur du piedoj. Sed ofte ankaŭ okazas, ke la naturo ne povas aliorganizi sin tiel, ke ĉiuj organoj ricevas bonajn kondiĉojn por sia laboro ĉe persono kun malbona korpteniĝo. Se ili me havas tion, ilia laboro estas ĝenata, kaj malsanigaj ŝanĝiĝoj povas okazi en preskaŭ ĉiuj korpopartoj. Sciencaj esploroj, ankaŭ en Svedio, montras, ke enfleksita dorso ĉe infanoj ne malofte kaŭzas albuminon en la urino. Estontaj esploroj eble montros rilaton inter aliaj malsanoj kaj malbona korpteniĝo.

Al la speciale teniĝkorektantaj ekzercoj apartenas ankaŭ teniĝpozicioj por plej bona teniĝo de la korpo. Oni ekz. instruas la lernantojn kuŝi sur la planko kun ĉiu posta parto de la korpo mole alpremita al ĝi, tute aŭ kiel eble plej multe, tiel ke la korpo streĉiĝas kun la kapo kaj la kalkanoj kiel eble plei malproksime unu de la aliaj. La koresponda teniĝpozicio estas ekzercata ankaŭ side aŭ stare. Plena malo al libera teniĝo estas la soldata pozicio — ankoraŭ multe uzata en niaj lernejoj — kun rekta piedangulo, streĉitaj, eĉ malantaŭen premitaj genuoj, entirita ventro kaj antaŭempuŝita brusto, forte altirita mentono kaj la brakoj algluitaj al la flankoj.

Specialaj facilec- kaj ripozekzercoj celas instrui la lern– antojn fari korpekzercojn kaj korpan laboron kun plej malmulta foruzo da muskolenergio kaj ankaŭ ripozi kun ĉiuj muskoloj kiel eble plej malstreĉitaj. Tre kutime estas ekz. ke lernantoj, kiel la plej multaj neekzercitaj plenkreskuloj, havas la malbonan kutimon sulkigi la frunton, kunmordi la mak~- celojn, malsuprentiri la buŝangulojn kaj premi la langon al la palato. Precipe dum tre interesa aŭ pena laboro ili ankaŭ haltigas la spiradon. Se iuj el miaj legantoj ĝuste nun suferas de iu el tiuj nomitaj streĉiĝeraroj, li lasu la langon kuŝi mole post la subaj antaŭdentoj, ridetu milde, glatigu mole per unu mano: la sulkojn de la frunto, lasu la brakojn fali peze malsupren kaj atentu dum kelkaj momentoj pri libera spirado. Se vi ĝuste faras laŭ mia konsilo, vi sentas vin pli libera, almenaŭ en la gorĝo kaj la brusto, kaj komprenas, kio

„estas malstreĉiĝo.

Kun tiuj ne necesaj muskolstreĉoj aperas aliaj similaj en aliaj korpo– partoj. Tamen aperas streĉiĝoj en tiuj ofte tute sendepende. Tre ordinara estas nenecesa streĉiĝo de la brakoj kaj la supra parto de la trunko. Rimarku ekz. kiel la homoj iras; la plej multaj tenas la suprain partojn de la brakoj senmovaj kaj iom flirtas per la aliaj partoj; aŭ unu brako estas tute senmova, dum la alia iom balanciĝas; en la supra parto de la trunko neniu movo, eĉ ne turniĝeto. Sekvo de tiu ligiteco estas rigida, puŝeca kaj cetere nepraktika irado. Kontraŭe la irado devas esti nature libera, kun trunko, kapo kai brakoj per mola balanciĝo partoprenantaj en la movoj de la gamboj.

1s1

— paĝo 8 de la PDF —

Ĉe pli junaj lernantoj streĉiĝeraroj ofte estas korektataj per kelkaj gajaj, amikecaj vortoj de la instruisto; se ili krome povas kuri libere dum kelkaj sekundoj sur la ekzercejo, poste same mallonge kuŝi surdorse, fermi la kaj la streĉitaj kolfaldoj malaperas. Se oni helpas la lernantojn akiri ĝojan, trankvilan internon kaj mole ridetantan eksteron, tiam oni donas al ili fundamenton por ekonomia labormaniero, ne nur dum la lernejaj korpekzercoj sed ankaŭ por la tuta vivo en la lernejo kaj ekster ĝi.

Alifoje eble pli konvenas, precipe por pli aĝaj lernantoj, venki tro streĉitan labormanieron per kelkaj streĉojkajmalstreĉoj, ekz. kuŝa, sida aŭ stara forta kuntiro de la tuta korpo, tuj sekvata de kiel eble plej plena malstreĉa elruliĝo. La kontrasto inter la malmoleco de la streĉiĝo kaj la moleco de la malstreĉiĝo faras ambaŭ teniĝoin bone kompreneblaj al la lernanto, li lernas mastrumi la fortojn dum laboro kaj malstreĉi ĉiuin muskolojn dum ripozo.

La kompletigaj ekzercoj kontraŭ nepraktika spiradmaniero celas ĉefe forigi la eraron nenecese haltigi la spiradon — oni korektas ĝin per kelkaj suspiraj elspiroj aŭ fortaj elspiregoj. Ankaŭ ekzistas ekzercoj kontraŭ nenecesa perbuŝa spirado, kontraŭ nesufiĉa diafragmospirado ktp.

(Daŭrigota.)

Infernacia someralilernejo de la libersindikataj deinstruistoj.

La profesia sekretariejo de geinstru- En venonta jaro la somerlernejo okaistoj en IGB okazigis en tiu Ĉi somero zos em Hamburgo. en Paris-Suresnes la duan altlernejon, AFLD. kiu estis vizitita de Ĉirkaŭ 170 geinstruistoj el 6 nacioj. En la mezpunkto de la laboro staris la diskuto de la problemoj Dri „unueca dernejo“ sub la vidpumkto de unuopaj landoj. Malgraŭ ĉiuj taktikaj diversecoj estis gvidanta la libersindikata socialista ideo, la volo al la liberigo de la proletarianoj el la katenoj de la burĝa klerigo, Parolis Dr. von Brakken (Germanio) pri la psikologiaj supozoj 900 de la „unueca lernejo“, studkonsilanto Viehweg (Germanio) pri „unueca kaj profesa lernejo“. Jadot (Belgio) pritraktis la demandojn de la „socia signifo de la unueca dernejo“. Glockel (Vieno) vortpentris la „Vienan lernejreformon“ sub gvido de la socialdemokratio. Pro- enradikiĝintajn en la koro de ĉiu Norfesoro Zoretti (Francio) pritraktis la de- vego vekas la rememoro al Sankta mandon de la „kunlaboro de lernejo kaj Olav: la nacian kaj la religian. Nacia gepatra domo“. kresko kaj kristana vivo me povas esti

192

Ĉefkunveno de la Norvega Instruista Asocio.

Kompilita laŭ raporto en Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung, m-ro 40, 1930.

jaroj pasis post la mortigo de Olav Haraldson, muna nacia sanktulo, la fondinto de la norvega ŝtato. Ankaŭ la norvega instruistaro aranĝis memorfeston, dum kiu kolego Anders Todals montris en sia festparolado la signifon de la nacia sanktulo, Du sentojn profunde

d Ei Mu

disigataj sen grava malhelpo al la norvega popolkomuno. Pro Ja maŭcentiarfesto la norvega instruista asocio okazigis sian ĉefkunvenon la 7-an kaj 8-an de aŭgusto en Nidaros. Kiel kutime la kunsido estis malfermata per diservo. En la ĉefa punkto de la tagordo la parolanto postulis aktivan celkonscian batalon kontraŭ la misuzo de alkoholo. La kunveno decidis, petj de la eklezio-departemento aldonon de ordonoj en la novan seminario-leĝon, kiuj efiku, ke la junaj instruistoj sufiĉe estas preparataj por poste eduke labori sur la kampo. de la alkoholproblemo em kaj ekster la lernejo. Ankaŭ kursoj por instruistoj por la sama celo estu aranĝataj.

Per granda plimulto kolego Kirkushmo — post likvido de akra konflikto inter la du prezidantoj de la landa instruista asocio ikaj la nova asocio de Oslo — estis reelektata kiel prezidanto.

En la asocio ekzistas du gazetoj: Skolebladet kaj Norsk Skoletidende, La kunveno traktis la demandon, ĉu la asocio povas fondi propran organon kun deviga abono. La estraro donos sian konsenton sub ila kondiĉo, ke la jarkolekto estas altigata de 12 ĝis 15 kronoj. Decido ne okazis, sed la estraro estis komisiata, ankoraŭfoje trakti la problemon kaj prepari ĝin por decido en la venonta kunveno, Same la decido pri la projekto de

instruista domo en Oslo estis prokrastata

ĝis la venonta delegitarkunveno. Unuanime onj decidis la aliĝon al Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj.

La kunveno montris el Ĉiuj ĝis nun okazintaj la plej multnombran viziton. Antaŭ 38 jaroj la asocio estas fondita en Trondhiem kaj havas mun 607 distriktasocioin kun 7480 membroj. 2000 instruistoj ankoraŭ staras ekstere de la organizo; krome 2000 instruistinoj, kiuj siatempe fondis apartan unuiĝon, ĉar ili opiniis siajm interesojn ne sufiĉe reprezentitaj en la landa asocio. Hodiaŭ la situacio laŭvide ŝanĝis: Inter 10 membroj de la estraro estas 4 instruistinoj.

Jarkunveno de holanda instruista asocio.

Kompilita laŭ raporto en Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung, n-ro 42, 1930.

Het Nederlandsch Onderwiizers Genootschap okazigis fine de julio en Deventer sian 84-an jarkunvenon, La malferma parolado de la prezidanto I. Bon estis akra plendo kontraŭ la registaro pro la nesufiĉaj salajroj de la instruistaro. La budĝetaj enspezoj kreskis de iaro al jaro kaj superis 1929 per 40 milionoj da guldemoj la antaŭtaksitan etaton, en la unua duonjaro 1930 per 17,5 milionoj. La sumo de la ŝparitaj elspezoj dum la lastaj kvin jaroj estis 260 milionoj da guldenoj, en kiu grandparte enestas la mono kontraŭraite rifuzita al la instruistaro. Speciale granda mizero trafas la junan kolegon. Lia iarsalajro de 1350 guldenoj (1 guld. — 1,68 germ. m.) malaltiĝas ankoraŭ por instruisto sub 21 jaroj je 100 guld., en malgranda urbo je 899 kaj por pensiokaso 87/399, ke fine la efektiva salajro estas 1052 guld. jare, t. e, 87 guld. monate. Stratpurigisto ricevas pli altan salajron ol instruisto, La instruista centralo, t. e, la unuiĝo de la plej multaj instruistaj asocioj, faris la modestan salairo-postulon de 1800 ĝis 3800 guldenoj kaj la forigon de la 84/399-a pensiokotizo. Tiu ipostulo ne atingas la salajro-leĝon el la jaro 1920, kiu donis 2200 ĝis 4500 guld. Sed ankaŭ tiun proponon la registaro ne volas konsenti.

En Holando ekzistas konsilantaro de oficistoj, kiu konsistas el reprezentantoj de la registaro kaj de la diversaj oficistaj grupoj. Malgrandaj unuiĝoj de malmultaj miloj da membroj tie povas akceli siajn interesojn. Sed la instruistaro kun pli ol 30000 samprofesianoj ne estas reprezentita en tiu konsilantaro. (En la Aldono pri Eksterlando de Leipziger Lehrerzeitung, februaro 1930, ni legas, ke apartenis al tiu konsilantaro ĉiuj 1

159

— paĝo 9 de la PDF —

instruistaj asocioj, sed eliĝis Ĉiuj — escepte la Bond van Onderwiizers — pro —mekontentigaj rezultoj. G.)

La ĉefkunveno diskutas kaj decidas pri proponoj, kiujmultnombre estas senditaj de la distriktaj unuiĝoj. Komisiono ricevis la taskon, ekzameni la instru- ‘ planon kaj decidi, ĉu kaj en kiu maniero ĝi estu korektata aŭ kompletigata, ĉar la sukcesoj speciale en la lingva instruo estas kritikataj de diversaj flankoj. En la holanda instruistaro evoluiĝas forta simpatio al Esperanto, La kunveno rekomendas al la registaro, enkonduki Esperanton kiel nedevigan instruobjekton en la popollernejon. La plej grandan amplekson okupis la diskuto pri la raporto de komisiono pri la rilato inter Ŝtata kaj eklezia lernejo. Precipe temis prikklarigo de la nocio neŭtraleco en la instruo, La redaktoro de Schoolblad kontraŭmetis al la rigora neŭtraleco, la idealo de Bond van Onderwijzers, la relativan neŭtralecon, kiu me volas tute rifuzi religiajn objektojn, kaj ĝenerale povas esti konsiderata kiel postulo de la Genootschap. Plena klariĝo el la temperamenta diskuto ne rezultiĝis. Fine la kunveno deklaris, ke ĉefa tasko de la asocio estas, ĉiam kaj ĉie kaj per ĉiuj fortoj akceli la publikan ŝtatan lernejon kiel solam macian instru- kaj edukinstitucion.

(Kiu sendas raporton pri la Bond van Nederlandsche Onderwiizers? G.)

La danaj geinstruistoj posiulas inspekton per fakulo.

La lernejo estis en Danujo ofte nom~- ata „la filino de la eklezio“, kaj vere ekzistas ankoraŭ multaj homoi, kiuj opinias, ke la interligo de la lerneio kun la eklezio devas restadi nelimigita. MNuntempe tiu ĉi interligo ekzistas tamen pli

154

teorie ol en la praktiko. En ĉiu komunumo urba aŭ vilaĝa troviĝas publikaj popollernejoj, kiujn inspektas loka lernejestraro. En ia loka lerneiestraro la protestanta paroĥestro estas aŭtomate ano kaj en la kamparo eĉ estro; do li en la vilaĝaj lermejoj faras inspektadon, kiam li deziras. Por ĉiu regiono ekzistas supera lernejestraro de 3 membroi, kies prezidanto estas la ĉefpastro de la regiono. Li do ankaŭ inspektas la lernejojn. Fine la episkopoj havas la rajton kaj devon inspekti, almenaŭ en la vilaĝoj. En la teorio do la dana popollernejo estas multe inspektata de la diversaj ekleziaj aŭtoritatoj, sed en la praktiko la nuna jnspekto tute me estas efektiva. La plimulto de la pastroj ne estas trudemaj kai nur inspektas tre afable okaze de la ĉiujara ekzameno; ili sentas, ke mankas al ili la morala rajto ŝajniĝi pedagogia aŭtoritato. Nur treege malofte la ĉefpastroj kaj la episkopoj inspektas. Efektive en la urboj preskaŭ neniam okazas eklezia inspekto, kaj entute oni povas diri, ke la nuna inspekto estas en certaj interrilatoj sufiĉe agrabla; ĉar ĝj ĝenas neniun, — Tamen la geinstruistaro nun postulas novan kai fakan-pedagogian inspekton, Antaŭ melonge la reprezentantaro de la dana Geinstruista Asocio sendis al la instruministero deziresprimon pri nova inspekto, Ĉar kelkaj geinstruistoj protestis kontraŭ tio, oni tiam aranĝis ĝeneralan voĉdonon inter la membroj de la asocio. Hieraŭ publikiĝis en la gazetaro la rezultato. 4612 membroj (7624 de ĉiuj voĉdonintoj) apogis la ĉefestraron, dum 23,9995$ aŭ 1456 kontraŭstaris, Tamen nur 5096 de la membraro voĉdonis. La prezidanto de la Geinstruista Asocio, s-ro Axel Jensen, Kvandlose, Holbik eldiras, ke li estas pri la rezultato tre kontenta, kaj ke la instruministro certe nun prezentos en la parlamento leĝproponon pri faka inspekto. — Do, certe la tagoj de la eklezia inspekto estos baldaŭ finitaj ĉe ni. Holger Hansen, Holbŝk.

k z r

miroj?

man MA

PPRIRVAS Lj

Alvoko.

Ekapero de „PIP“ kaj ĝia organo estas epokfaranta okazaĵo en la pedagogia sfero de Japanuio, kie la burĝa reakcio superregadas tutan priedukadan aferon. Ni bone komprenas gravecon de nia laboro sub burĝa potenco, kaj konas malfacilaĵojn sin altrudontajn al nia tendaro survoje ĝis la fintriumfo de la batalanta proletamaso,

Malgraŭ ĉio malhelpema, ni devas ne nur provi precize kaj detale kritiki reakcieman edukadon sub nuna kapitalisma

regado japana, sed ankaŭ devas ekkoni

ĉiuspecain faktojn kaj provojn de diverslandaj edukadaj sferoj.

Ĉar ni bezonas, pro tio, multege da diversflankaj materialoj (koncernantaj al edukado, elkore tial ni petas al vi, avangardaj eduklaboristoj, ikaj studentoj en la tuta mondo, ke vi helpu mian klasecan laboron, aŭ per korespondo aŭ per alsendo de koncernaj materialoj, Viaj helpoj, kiaj ajn, estos alte ŝatataj de mi, kai, profitante ilin, ni povos pli taŭgigi nian organon por la bono de efektivigo de la nova edukado proletara.

Ni havas jenajn sekciojn por studado en PIP, kaj tial, sciigoj pri kiu ajn el ili estos utilaj al ni.

1. Pedologio, 2. Edukado de antaŭlernejaj infanoj. 3. Edukado de lernejaj geknaboj. 4, Edukado de junularo. 5. Ŝtata sistemo pri edukado. 6. Pedagogia teorio. 7. Edukado en Kolonio, 8. Pionirmovado. 9, Studentmovado. 10, Sindikato de eduklaboristoj. 11. Edukado en USSR.

Plu informoj pri jenaj temoj estas ankaŭ dezirataj:

a) Vivstato de eduklaboristoj. b) Provoj kaj rezultatoj de proletara edukado. c) Kulturado de estontaj edukistoj. ĉ) Strikoj en lernejoj. d) Malkaŝo de ĉiaj reakciaj aferoj en edukada sfero.

El „Proleta Instituto Pedagogia“, Sept. 1930,

Nia adreso estas la jena:

Proleta Instituto Pedagogia, Zinboocho- Buil., Kanda, Tokio, (Japanujo).

Infernacia Cseh-Instiiufo de Esperanio, Hago (Nederlando), Oostduinlaan 32.

Telefono: 16720, Poŝtĉekkonto Den Haag 162 626.

1-a bulteno (30-a de septembro 1930).

1. Saluto. — La Instituto samideane salutas ĉiujn Esperantistojn kaj ĉiujn Esperantistajn organizaĵojn kaj tutkore pro-

„ponas sian helpon al ili por la pli rapida

disvastigado de Esperanto,

2. Konsilantoj, — Por la Instituto estas granda honoro havi kiel Konsilantojn la jenajn altestimatain samideanojn:

Prof. Pierre Bovet, direktoro de la In-

stituto J.J. Rousseau, Ĝenevo,

Prof. Odo Buiwid, profesoro ĉe la Uni-

versitato de Krakovo,

Prof. W. E. Collinson, prof. de filologio

ĉe la Universitato de Liverpulo,

Dipl. inĝ, Karl von Frenckell, konsulo

de Finnlando, Dresden,

Prof. Th. Cart, prezidanto de la Esp.-

Akademio, Parizo,

Rektoro Sam Jansson, Stokholmo,

D-ro Edmond Privat, Territet,

S-ro Ed. Stettler, prezidanto de UEA,

Berno, D-ro Felikso Zamenhof, Varŝovo, D-ro Felikso Zamenhof, Varŝavo,

3. Fondantaj membroj aliĝintaj ĝis la 30-a de septembro 1930: 1. gesinjoroj Andrĉ de la Porte, Hago, 2. s-ro inĝ. J. R. G. Isbriicker, Hago, 3. f-ino Chr. Offerhaus, Hago, 4. s-ino R. van Wultiten Palthe-Broese van Groenou, Hago, 5. Esp. Societo „Fine Ĝi Venkos“, Hago.

4. Subtenantaj membroj aliĝintaj ĝis la 30-a de septembro 1930: 1. Prof. O. Buiwid, Krakovo, 2, f-ino J.E. Krieger, Hago, 3. f-ino A. M. Gobiet, Papendrecht, Nederlando, 4. s-ino Adele Kŭppl, Reichenau bej Gablonz, Ĉeĥosl., 5. s-ro J.J.Fraser, Heemstede, Nederl.,

150

— paĝo 10 de la PDF —

6. s-ro F. Archer, Hobart, Tasmanio, Aŭstarlio, 7. s-ro ing. Louis Badois, Parizo, 8. s-ino E. Forst-Ziedins, Riga.

5. Aktivaj membroj aliĝintaj ĝis la 30-a de septembro 1930: 1. s-ro Tiberio Morariu, Cluj, Rumanujo, 2. f-ino Lizzie Andersson, Orebro, Sveduio, 3. s-ro Henriko Seppik, Tartu, Estonutio, 4. f-ino Blinjo Pahn, Tartu, 5. s-ro prof. Mehmet Hulusi, Aidin, Turkujo, 6. s-ro Ahmet Riya Barudi, kuracisto, Aidin, Turkujo, 7. s-ro dir. Julius Gliick, Berlino, 8. s-ro Emil Dauge, Berlino, 9. f-ino Margarete Saxl, Berlino, 10. D-ro F.C. Dominicus, Hago, 11. s-ro Julio Baghy, Budapest, 12. s-ro D. Lissauer, Amsterdam, 13. f-ino Mies Smith, Amsterdam, 14. s-ro J.Schmid, L. K., Bern, 15. f-ino M. Bijleveld, Hago, 16. s-ro P. Hendriks, Leeuwarden, 17. D-ro inĝ. Ottmar Fischer, Stuttgart, 18. f-ino M. Adamkova, Waterschei, Belgujo, ’19. f-ino Chr. G. Keiser, Hago, 20, f-ino J.E. Krieger, Hag0, 21. s-ro Hans Bakker, Amsterdam, 22. s-ro Rudi Wappler, Dresden, 23. s-ro H. J. Blokker, Amsterdam, 24. s-ino €. J. Roskes, Hago, 25. s-ro J.B.B. Dufrenne, Amsterdam, 26. s-ino M. R.Schmidt- Groh, Amsterdam, 27. s-ro S.J. Ysselstein, Schiedam, Nederlando, 28. s-ro Erik Carlĉn, Yxhult, Sveduio, 29, s-ro H, Bonnevie, Oslo, 30. f-ino Ida Boccasini, Trieste, 31. s-ro E. A. Koot, Utrecht, 32. f-ino W.A.M. van Dyk, Utrecht, 33. s-ro P.van Heyst, Velsen, Nederl., 34. s-ro E. Kauer, Tallinn, 35. s-ro Simon Aarse, Amsterdam, 36. Prof. Otto Simon, Wien, 37. s-ro Douglas P. Boatman, Westclifion-Sea, Anglujo, 38, f-ino Alicia Weeks, Londono,

6. Landaj sekretarioj de la Instituto funkcias en la jenaj landoj: Latvujo: s-ro Talivaldo Indra, ĉefdelegito de UEA, Pasta kaste 475, Riga. Nederlando: f-ino J.E. Rikkers, komisiita de L. E. E. N., Ant. de Haenstraat 122, Hago. Norvegujo: s-ro Arne Arnessen, delegito de UEA, Bondernes Bank, Oslo. Svisujo: s-ro Jakob

106

Schmid, membro de la Lingva Komitato, Miislinweg 2, Bern.

7. Rajtigitaj instruistoj. — Ĝis la 30-a de septembro 1930 la Instituto donis al 21 personoj en 10 landoj rajtigon al gvidado de Ĉe-kursoj.

La raitigo ne signifas tion, ke la Instituto prenas sur sin respondecon pri la laboro de la raitigitaj personoj. La Instituto garantias nur pri tiuj instruantoj, kiujn ĝi aparte rekomendas al la kurs- 2aianĝantoj.

Personoj dezirantaj ricevi rajtigon aŭ rekomendon bonvolu turni sin al la Instituto.

8. Kursojn gvidas nuntempe (laŭ la informfolioj alvenintaj ĝis la 30-a de septembro 1930): s-ro T.Morariu en Linkoping kaj Norrkkoping, s-ro H. Seppik en Kiruna, f-ino E. Pihn en Lidkoping, s-ro W. P.Roelofs en Soest, s-ro A. Wolterbeek en Breda, s-ro D-ro O. Fischer em Stuttgart, s-ro S.J. Ysselstein em Schiedam, s-ro B. Aeltermann en Danzig, s-ro J. Jeleniĉ en Liubliana, s-ro H. Popper en B.-Kamnitz.

9. Statistiko, — Bezonante ellabori statistikon pri la ĝis nun faritaj Ĉemetodaj kursoj, la Instituto kore petas ĉiuin, kiuj ĝis nun gvidis tiain kursojn, ke ili bonvolu peti de la Instituto la statistikajn demandarojn kaj per tiuj ensendi la necesajn informojn. Antaŭan dankon!

10 Kie omi bezonas instruistom ? — Tiuj, kiuj deziras aranĝi kurson kaj bezonas instruiston, bonvolu en frua tempo turmi sin al la Instituto kat komuniki siajn detalaim dezirojn pri la tempo kaj pri la persono de la instruisto.

M. Instruistoj estas serĉatajen pluraj landoj, Personoj kapablaj al sukcesa “kursgvidado kaj pretaj al tia laboro en eksterlando, bonvolu sendi propomon al la Instituto. Estas postulatai perfekta uzado de Esperanto kaj lerteco en kursgvidado kaj en diversaj propagandaj laboroj. a

Hago, la 30-an de Septembro 1930.

La Direkcio.

STT

a =

pa kur

La granda libro pri Andrĉe en Esperanto.

La 25-an de Novembro aperis granda libro samtempe en 11 lingvoj. Por la raito eldoni tiun libron fiksita honorario devas esti pagata al la fondaĵo (portonta la nomon de Andrĉe), kiu estas uzota por esploroj en la polusaj regionoj. Malgraŭ da altaj kostoj por presigo de la esperanta eldono, depende de ĝia malgranda kvanto, Eldona Societo Esperanto en Stockholm (adreso: Stockholm l), per ekonomia helpo de svedaj esperantistoj, fiksis tiun entreprenon.

Estas la unua fojo, ke tiel aktuala libro aperas en Esperanto samtempe kun eldonoj en naciaj lingvoj kaj unuafoje ke tiel science gravega libro estas eldonata en Esperanto.

La tradukon pretigis la verkisto Steldan Engholm, konata por la Esperantopubliko per sia originala novelo „Al Torento“, kiu ricevis multan laŭdon.

Ĉirkaŭ 400 paĝojn enhavas la libro. Prj la eleganta ikaj pompa aspekto de la dika libro, presita sur bonega papero, kaj pri ĝiaj multaj interesaj bildoj oni unuavide konvinkiĝas,

Inter la bildoj estas kelkai, kiujn prenis Andrĉe mem kaj liaj kamaradoj, kaj kiui mur num estas rivelitaj kaj pretigitaj (post 33 jaroj en la glacio) Prezo: 9 kr. sved. (nebind.), 11.50 kr. sved. (bind.) — 0.50 kr. por afranko.

Mendu tui, ĉar la eldonkvanto ne estas granda.

Ernfrid Malmgren.

Esperanfo-Asocio de Saksaj Instruistoj. Ĉefkunveno, 1. Nov. 1930 en Dŭbeln. Tutmonda kolegaro certe interesiĝas pri la ĉefkunveno de l’ saksa instruistaro,

la plej forta membro de TAGE. Ĉeestis ne nur multaj anoj de nia unuiĝo, sed an-

kaŭ reprezentantoj de aliaj Esperanto. asocioj. Oni vidis la prezidantojn de la Germana Esperanto-Asocio, de la Esp.- Asocio de germanaj instruistoj, de la Saksa Ligo ikaj la vicprezidanton de UEA. Ankaŭ partoprenis la direktoro de Germana Esperanto-lInstituto Prof. D-ro Dietterle, kaj la konataj lernejaj inspektoroj, supera lerneja konsilisto D-ro Kraner kaj lerneja konsilisto D-ro Trogel,

Prezidanto Hahn unue donis jarraporton. Malgraŭ la mizeraj financaj cirkonstancoj la Saksa Ministerio subtenis la unuiĝon per 250- gmk. ankaŭ la pasintan jaron. La Saksa Instruista Asocio plialtigis la subvencion de 300 ĝis 800 gmk, Fakaj gazetoj kaj kalendaro raportis regule pri nia movado. La Pedagogiaj Institutoj en Dresden kaij Leipzig instruas nian lingvon. La pacan saluton de l” infanoj de Wales respondis ankaŭ multaj saksaj gelernantoj. Per Esperanto oni interŝanĝis instruistojn “kaj studentojn. Ĝis nun 162 saksaj instruistoj faris Esperanto-ekzamenon, La asocio kreskis de 380 ĝis 416. Tamen ĉiam denova varbado necesas, ĉar multaj Esperantaj kolegoj staras ankoraŭ ekster nia rondo. Statistiko de Prof. D-ro Dietterle konstatas, ke ekzistas

6261 Esperanto-instruistoj en 61 landoj, kaj ke Esperanto estas instruata de 869 lernejoj en 38 landoj.

Laŭ opinio de prez. Hahn nia afero pli bone kreskus en kolegaj rondoj, se laŭ la modelo saksa la Esperanto-instruistoj alilandaj grupiĝus en «apartajn sekciojn (meze) en la grandaj naciaj instruistaj asocioj.

Dum la debato s-ro Schonherr instigis, ke instruistaj partoprenantoj de Ĉekursoj aliĝu al TAGE. Oni akceptis ĉi-tiun proponon kaj decidis, publikigi varban artikolon en IPR, kiu post multobligo estu sendota al niaj tutmondaj anoj kiel varbilo.

Antaŭ la baloto por estraro s-ro Hahn deklaras, ke pro sia sanstato li estas for-

157

— paĝo 11 de la PDF —

dononta la prezidantecon. La kunvenintaro aŭdis tion kun granda bedaŭro. Tutkore kelkaj kolegoj dankis al li pro lia sitdona kaj sukcesplena laboro. Jen la adiaŭo de kol. Degen al prez. Hahn: (En germana lingvo la nomo »Hahn« signifas »koko«)

Ni havas akran kokon

en Esperantoland”.

Ofte sekvis ni la vokon

de l’ brava klarkantant’.

Li faris novan ordon

en nia saksa nest”,

parolis saĝan vorton

dum kelka varbo-fest’.

Sed kion ni honoras

en adiaŭa hor”,

kaj kio kokon gloras?

Viviga hejmlabor”.

Kokreĝo nun eksiĝis,

kaj ĉesis la regad”,

la hejmo liberiĝis

de zorgoj kaj penad”.

Kaj kie en la hejmo

klakadis la maŝin”,

jen brilu krisantemo

al koko kaj kokin”!

Granda aplaŭdo pruvis, ke ĉiuj alte ŝatas la »kokon«. Emociita per tia ovacio, s-ro Hahn dankis al la ĉeestantoj. Laŭ propono de s-ro Schneller oni elektis unuanime kolegon Krober-Riesa kiel novan prezidanton. Prezidinto Hahn instigas, ke estonte ĉiu laboru tiel fervore en nia movado, kvazaŭ li estus la prezidanto mem,

Saksa Esperanto-Instruistaro al la gekolegoj tutmondaj.

Ni transdonas al vi la raporton pri la ĉefkunveno de la Saksa Asocio de Esp.- Instruistoj, el kiu vi bonvole ekkonu la bonegan situacion de Esperanto en la saksa instruistaro. Ne kredu, ke tiu favora pozicio estas hazarda bonŝanco kaj kreskis el si mem. Ĝi estas la rezulto de kelkjara energia organiza laboro de sindonemaj kaj oferemaj samideanoj. Ni povas supozi, ike aliaj landoj ankaŭ

158

montros similajn fruktojn post narganizo de siaj Esperanto-instruistoj.

Kie ne ekzistas landa instruista Esperanto-societo, tie la unuopaj samideanoj ofte kaj baldaŭ malaperas el la movado. Landa instruista Esperanto-societo estas magneto, kiu kolektas kaj kreskigas la unuopajn fortojn, kaj nur tiam, kiam en multaj diversaj landoj evoluiĝos instruistaj Esperanto-sekcioi, ni havos respektindan tutmondan unuiĝon TAGE. Ni insiste petas, uzu mian raporton laŭ via bontrovo, konigante ĝin al viaj kolegoj, aperigante resumon aŭ tradukon en via instruista fakorgano, klopodu organizi la Esperanto-kolegojn en naciaj unuiĝoj kaj aligu jlin al TAGE.

Bonvolu aŭskulti tiun duan alvokon de la

Saksa Asocio de Esperanto-Instruistoj.

LI

Nun Prof. D-ro Dietterle faris paroladon pri Universalaj organizacioj de 1′ Esperanto-movado ikaj niaj fakaj organizacioj.

Kelkaj de la unuaj adeptoj estis kontraŭuloj de ĉiu organizacio. lli kredis je la venko de Esperanto per si mem. Tamen baldaŭ oni sentis necesecon de organizo. Evoluis du specoj de organizacioj — la unuj laboras per Esperanto (UEA), la aliaj por Esperanto (Naciaj Asocioj, unuigitaj en KR). Ambaŭ partoin oni kunigis en ICK, Nia faka organizacio TAGE laboras tiel kun UEA kiel kun naciaj asocioj, do apartemas al neniu el ili. Ni agas per Esperanto, interrilatante kun gekolegoj tutmondaj. Nia gazeto IPR per nia lingvo priparolas pedagogiajn temojn. Sed ni ankaŭ batalas por Esperanto, varbante en instruistaj rondoj. En modela maniero la saksa Esp. instruistaro servas al ambaŭ celoj, Iam venos la tempo — iam — kiam malaperos ĉiuj organizacioj. Estos la tempo, dum kiu ĉiu parolos krom la macia lingvo la mondhelplingvon. Por ke tiu tempo venu kiel eble plej baldaŭ, grave estas, ke la instruistaro ne disiĝu pro religiaj aŭ politikaj

“MANEN GINS

vano

aŭ laŭrangaj diferencoj. Je la fino la parolanto instigas kunvokon de Pedagogia Konferenco al Riesa (Saksuio). La kunvenintaro aprobis ĉi tiun proponon, Sed ĉiuj debatintoj postulas kelkijarain preparojn ĝisfundajn. La Laborkomisiono de TAGE estis komisiata, pritrakti ĉi tiun aferon kaj raporti al la estaro de l’ saksa instruistaro. S-ro Hahn nun fermas la kunvenon, dezirante ĉion bonan al Esperanto kai al la samideanoj. Pruss.

Esperanto progresas inier la instruistaro.

En la lasta duoniaro la instruista Esperanto-movado povis registri kelkajn tre ĝojigajn faktoin, kiuj donas al nia laboro novan fortan instigon:

La 1-a prezidanto de la angla instruista asocio National Union of Teachers (NUT), sinjorino Manning, en du numeroj de la angla instruista gazeto (The Schoolmaster, 14. kaj 21. aŭgusto) detale raportis – pri nia TAGE-kunveno en Oxford. Interalie ŝi skribas: „Se la lingvo povas esti uzata — kiel okazis de prof. Collinson —, montri al instruistoj el 20 diversaj landoj, kion nj faras en la anglaj lernejoj, por veki la intereson de la iuna generacio pri la celoj kaj idealoj de la Ligo de Nacioj, se tiuj instruistoj ĝuas la eblecon de diskutado, kiel ĝi sekvis la paroladon, se ili povas aldoni raportoin pri tio, kio okazas en iliaj lernejoj en tiu rilato, -oni povas vidi, kiom grava asocio TAGE povas fariĝi, se ĝi efike estas organizita. El la raporto pri la riĉenhava, trihora kunsido videbliĝas, ke la membroj de TAGE, kiuj estas ikonvinkitaj pri la taŭgeco de Esperanto kiel komuna, praktika interkomprenilo, facile povas krei imponan instrumenton por la akcelo de la imternaciaj profesiaj kai edukaj aferoj.“ Tiu tre favora juĝo de la prezidanto de NUT pri Esperanto pro tio estas speciale valora por ni, ĉar sinjorinc Manning tute konscie observis la funkci-

adon de internaciaj Esperanto-kongresoj aŭ kunsidoj kaj komparis ilin kun la netolereblaj malhelpaĵoj, ikiuin ŝi konstatis en aliaj internaciaj pedagogiaj kongresoj, ekz. 1929 en Ĝenevo. Tiu preskaŭ oficiala voĉo donas al la anglaj Esperantokolegoj bonegan bazon por ilia plua propagando kai bonŝancon por la evoluo en la angla instruistaro. Sed ankaŭ en ĉiu! aliaj landoj kaj en la internaciaj instruistaj asocioj ĝi trovos seriozan atenton.

Sendepende de tiu grava juĝo la Internacia Profesia Sekretariejo de Instruistoj — ĝi estas parto de la Internacia Sindikata Asocio Amsterdam kaj organizas pli cl 100000 instruistojn; la ĉefa membroasocio estas la franca instruista asocio Syndicat National kun 80000 membroj — decidis dum sia ĝenerala estrarkunsido en Paris (aŭgusto 1930) laŭ propono de kolego Lassnigg (Aŭstrio), komisii al la landaj sekcioj la propagandon de Esperanto inter ilia membraro, aranĝon de kursoj ktp., por ke en la venonta jaro dum la kongreso kaj la somera altlernejo (aŭgusto 1931 en Hamburg) la interkompreno povu okazi helpe de Esperanto, La interesan historion de tiu decido mj ekkonas el la Informilo de la IPSI. Jam 1929 en Briissel venis sama propono, sed ĝi ne estis akceptata, ĉar oni opiniis necesa indulgi la kolegojn, (kiuj estis idistoj. Tamen jam la Informilo de Marto 1930 diras en esperantlingva (!) artikolo La Internaciaj Rilatoj: „La simpla kaj rekta vojo estas, sendi al internaciaj kongresoj prefere delegitojn, kiuj scipovas Esperanton, La delegitoj, kiuj Esperanton me jam dernis, baldaŭ faros tion ekkonante la avantaĝon. Se ni nun komencas la laboron, en malmultaj jaroj ni liberiĝos de la malagrabla kaj multekosta traduklaboro. Eble tiam ankaŭ nia Informilo bezonos aperi nur en unu lingvo, nome en Esperanto“. La Informilo de Junio 1930 komunikas pri la tagordo de la ĝenerala estrarkunsido en Paris, ke por la traktado de la Esperanto-problemo ne estas invitataj Esperanto-organizoj; ke ili

159

— paĝo 12 de la PDF —

eventuale nur estos petatai, paroli pri la scienca karaktero de tiu lingvo. Do IPSI klopodis tre objektive solvi tiun aferon. Des pli valora estas la menciita decido, propagandi kaj apliki Esperanton, „Freie Lehrerstimme“ (Libera instruista voĉo), organo de la aŭstria sekcio de IPSI, skribas en la oktobra n-ro: „… Kongreso, dum kiu la plejmulto de la aŭskultantaro ne komprenas la parolanton, ne plu okazu. La internacia konferenco en Paris por ĉiui, kiuj estonte volos partopreni internacian kunvenon, por ĉiui difinis kiel devon, lerni Esperanton, Jam dum la venonta kunveno en Hamburg Esperanto devas esti konferenclingvo. Ni montros la necesan energion, la necesan disciplinon, ebligi tion. En tiu vintro ni lernos Esperanton. De la 1-a de novembro letera Esperanto-kurso aperos en „Freie Lehrerstimmen«.“

Kun plej granda intereso ni do povas atendi la konferencon en Hamburg. Se la menciita decido estos efektivigata, to verŝajne estos la komenco de la fina vemiko de Esperanto, ĉar ni povas Ssupozi, ke baldaŭ sekvos da aliaj instruistaj internaciaj asocioj, kiuj same suferas sub la malfacilaĵo de la lingva konfuzo, kiel ekz. kolego Raeppel, la redaktoro de Allgemeine Deutsche Lehrerzeitung (Ĝenerala germana jnstruista gazeto), konstatis en n-ro 37, 1930 de ADLZ pri Federacio Internacia de Asocioj Instruistaj (FIAl), D-ro Elisabeth Rotten kaj D-ro Ferriere pri Internacia Rondo por Nova Eduko, siniorino Manning kai Reinhold Lehmann pri Mondfederacio de Edukasocioi, Prof. Bovet pri Internacia Eduka Oficeio, D-ro Anna Lindemann por Internacio de Eduklaboristoj. Tiu laste nomita asocio jam havas tre fortan interligon kun Esperanto per la angla Teachers Labour League, per Tutmonda Esperantista Pedagogia Servo, per Sennacieca Pedagogia Revuo kaj per Soveta Pedagogia Revuo, Ankaŭ la aliaj nomitaj asocioj jam faris decidojn favore al Esperanto.

La tutregna asocio de ĉeĥoslovakaj in-

struistinoj „RiSky svaz ĉeskoslovenskych uĉitelek“ ankaŭ en tiu iaro aliĝis al TAGE, Eble en la venonta jaro ni poVos anonci — laŭ la deziro de la TAGE-kunveno en Oxford — la aliĝon de pliaj maciaj instruistaj asocioj!

La jarkunveno de la holanda instruista asocio Het Gemootschap kritikis la sukcesoijn de la lingva instruo kaj decidis, rekomendi al la registaro la enkondukon de Esperanto kiel nedeviga fako en la popollernejojn.

La kvaronjara bulteno de Internacia Eduka Oficejo en la julia n-ro 1930 raportas pri la prefera rolo, kiun atingis Esperanto en la laboroj de International Auxiliary Language Association (IALA), pri la internacia Ĉe-kurso en Arnhem, la ĉefkunveno de Germana Asocio de Esperanto-Instruistoji, la laboro de samideano Bennemann por internacia pedagogia fakvortaro, legolibro de Gladstone Solomon „Esperanto por infanoi“.

La prezidanto de la norvega sekcio de la Internacia Rondo por Nova Eduko, sinjorino Anna Sethne, kaij la norvegaj instruistaj asocioj en junio 1930 aranĝis Ĉe-kurson, kiun partoprenis 90 personoj, inter ili 43 geinstruistoj, kaj kiu havis — kiel kutime — bonegan sukceson kai efikon.

Kolegoi, fortigu TAGE-on per via aliĝo kaj varbado de novai kaj malnovaj samideanoj. Forta instruista Esperanto-asocio kun bona internacia fakgazeto Internacia Pedagogia Revuo plei profunde impresas la publikon kaj plej facile ebligas la propagandon de Esperanto inter la diversaj rondoj de la internacia instruistaro. Atentu la opinion de la prezidanto de la angla instruista asocio:

Kiom impona internacia instrumento povas fariĝi la Esperantoinstruistaro, se ĝi estas efike organizita! Ĉiu Esperanto-instruisto agu laŭ tiu tre prava iuĝo, aliĝante al Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esper-

antistaj (TAGE) kaj senlace varbante por ĝi.

La venonta numero aperos la 15-an de januaro 1931.

|

Universala Esperanto-Asocio

la ĉiuspesajn kaj ano la kamon dlreco pi am Krei internaciajn servejn uzeblajn de ĉiuj homoj, kies intelektaj aŭ materiaj Interesoj celas trans la limojn de ilia aŭ lingva teritorio. po mo, Burma reja ms IO, kaj disvolvigi ĉe ili la komprenon klcra an renco La estas rilate al religio, nacieco aŭ politike — qonas: Al la membroj: Membrokarton kaj k tokdek an Jarlibron kun la adresoj de la Delegitoj, perantistaj grupoj, gazetoj, organizaĵoj, kun songoj pri in A rilatoj Al la Membro-Abonantoj: Krom „Esperanto“, i sciencaj, teknikaj kaj precizaj informoj pri la movado. Al la Subtenantoj; i j» ki rmon Mano Alann, premio komi n peranto-literaturo. Ĉiu aliĝinto rajtas presi k E LT kaj postulas nur modestan kotizon de 5 Fr. por Membro, de 12,50 Fr. por Membro» Ĥbonanto kaj de 25 Fr. svisa valoro por tenanto.

Membro-Subi Universala Es to-Asocio

1 Tour de l’Ile, Genĉve (Svislando)

Bonvolu skribi nur

pri aferoj de redakto al la Redaktejo,

pri aferoj de abono, anonco kaj mono

al la Administrejo,

pri aferoj de informo al la Sekretariejo,

pri aferoj de TAGE-organizo al la Prezidanto !

Lernolibro por popollernejoj kaj infankursoj

Unika sukceso: Vendiĝis 1000 ekz. dum 4 semajnoj

Instruistoj vi sukcesos ĉiam laŭ tiu rekta demonstracia metodo. Nur en Esperanto

Esperanto-Lernolibro

por popollernejoj kaj infankursoj

Laŭ rekta metodo verkita de Arthur Degen laŭ komisio de la Esperanto-Asocio de Germanaj Instruistoj

Kun multaj — ankaŭ multkoloraj — bildoj de la fama pentroartisto Ernst Kutzer. Unua parto: Unua — dua lernjaro. — 1930. — 67 paĝoj. — Kartonita: gmk. 2.—

Instruistoj ricevas unu ekzempleron je la favorprezo de gmk. 1.— = sv. fr. 1.225. Vi ricevas unu ekzempleron senpage je enkonduko de ĉi tiu nova metodo kaj mendo de almenaŭ dek ekzempleroj.

Oni pagu nur per lete:

tmandato aŭ per naciaj, bonvalutaj monbiletoj en rekomenditaj roj. Germanoj uzu nian poŝtĉekan konton Leipzig 52372

Ferdinand Hirt 8 Sohn, Esperanto-Fako, LeipzigC 1, Salomonstr. 15

— paĝo 13 de la PDF —

Dc la redakforo D-ro Kuri Riedcl aperis ĉe Eldonejo Alwin Huhle, Dresden A1, Biirgerwiese 8 :

Pestalozzis Bildunglehre in ihrer Entwicklung. Sinn, Grundsatze, Mittel und Methode. (Klerigosistemo de Pestalozzi en sia evoluo, Senco, principoj, rimedoj kaj metodo.) Dresden 1928. 320-paĝa, broŝurita gmk. 7.50, bindita gmk. 8.80.) „… Por pli profunda Pestalozzi-studado mi povas tre rekomendi tiun verkon“. (P. L, van Eck jr. en „Paedagogische Studien“, Nederlando.)

„. .. La ĉefa resumo montras la kontinuecon de la pedagogia pensado de Pestalozzi dum daŭro de la kvina ĝis dekunua vivojarsepo kaj estas perfekte konforma kun la pedagogie universala graveco de tiu eŭropa homo. Se la vera Pestalozzi restos viva inter ni kaj lia produktado longdaŭre reviviĝos en mia lerneja reformo, la bonkvalita libro de Kurt Riedel tute certe estos multe merita je tio.“

(Dr. Burger en „Die Quelle“, Aŭstrujo.)

„ El la tro multaj libroj pri Pestalozzi, eldonitaj dum lastaj du jaroj, la verko de Riedel] elstaras dominante.“ (Recenzinto en „Schulanzeiger fiir Niederbayern“.)

Pestalozzi. LaBt uns Menschen werden! Ein Reigen in Worten, ausgewŝhlt von Kurt Riedel. (Pestalozzi. Ni volu iĝi homoj! Ciklo da diroj, elektitaj de Kurt Riedel.) Dresden 1927. 96-paĝa. Broŝurita gmk. 2. Pordonaca eldono, tole bindita gmk. 2.80.

. juvelo en la Pestalozzi-literaturo.“ (Recenzinto en „Deutsche Schule an der Saar.“)

„Riedel grupigas Pestalozzi-dirojn laŭ la vortegoj: amo, doloro, laboro kaj morto. Riedel konas Pestalozzi-on kaj amas lin. Oni legas tiun antologion kiel dramon.“

(Recenzinto en „PreuBische Lehrerzeitung“.)

Unser Pestalozzi. Ein Kimpier fiir Freiheit und Bildung des Volks. (Pioniro por libereco kaj kulturo de la popolo.) Laŭ komisio de la Saksa Geinstruista Asocio. Dresden 1927. 43-a kaj 44-a miloj. CGmk, 0.35 ĉe mendo de 50 ekz.; gmk. 0.32 ĉe mendo de 100 ekz.; unuope gmk. 0,40.

„Riedel sukcesis sendube, doni vivoplenan kaj ĝustan bildon de Pestalozzi,“ (Recenzinto en „Leipziger Lehrerzeitung“.)

Der Pidagogische Plan. Eine Einfiihrung in sein Wesen und seime Ge-

schichte, Mit dem „Chemnitzer Bildungsplan“ als Anhang, Dresden 1928.

(La maco plano. Enkonduko en ties esencon kaj historion.) 68-paĝa.

. Estas merito de Riedel, ke li ekmontras tiun ĉefan problemon de

pedagogia teorio kaj en konciza sistema kaj laŭhistoria superrigardo donas valorajn impulsojn, formi ĝin,“

(Dr, Max Vanselow-Berlin en „Blitter fiir Deutsche Philosophie“.)

Mendu ĉe la eldonejo kaj pagu per:

Deutsche Bank und Diskontogeselischafit, Depositenkasse B, Dresden N. aŭ Poŝtĉekkonto Dresden n-ro 1695.

Preso: Heroldo de Esperanto, Koln, Briisseler Str. 94, Germ.