Daŭripova volontulado

La universala kongreso de Graz de tiu ĉi aŭgusto parolis pri volontulado en la servo al daŭripova evoluigo. La demandon oni povas turni: ĉu la volontulado mem estas daŭripova? Nia bulteno jam en 1971 traktis kiel memkompreneblaĵon, ke la organizintoj de kongresoj finas «tute elĉerpitaj».

La turnita demando

La jaro 2026 estas, laŭ decido de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj, Internacia Jaro de la Volontuloj por Daŭripova Evoluigo: la rezolucio A/RES/78/127, aprobita sen voĉdonado la 18-an de decembro 2023, petas agnoski la rolon de la volontulado en la Celoj de Daŭripova Evoluigo kaj, interalie, «antaŭenigi medion favoran al la volontulado».

UEA agordiĝis kun tio. La 111-a Universala Kongreso de Esperanto, okazinta en Graz de la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026, prenis kiel temon Volontulado en la servo al daŭripova evoluigo, kaj la rezolucio de la kongreso komenciĝas agnoskante, ke «la Esperanto-movado ekde sia komenco vivas per diversfona volunta engaĝiĝo».

Tio veras, kaj ĝuste pro tio la demandon oni povas formuli inverse.

Bone: volontulado por daŭripova evoluigo. Sed ĉu estas daŭripova la maniero, laŭ kiu ni organizas la volontuladon mem?

Ne kiel vortludo. Kiel organiza demando: asocio bazita sur volontuloj ne estas daŭripova, se ĝi bezonas, ke kelkaj malmultaj homoj eltenu senfine, se ĝi ĉiam turnas sin al tiuj, kiuj kutime jesas, se respondecon oni ne povas forlasi sen kaŭzi problemon, aŭ se la pasvortoj, la mono kaj la scio loĝas en la kapo de unu sola persono.

En 1971 ni jam traktis tion kiel memkompreneblaĵon

La numero 5 de Valencia Luno, de 1971, publikigas la kronikon de la XXI-a Hispana Kongreso de Esperanto, okazinta en Alacant de la 19-a ĝis la 24-a de julio. Subskribas ĝin CIRANO, la pseŭdonimo de Rafael Herrero Arroyo. Kaj ĝi diras, preterpase, ion kion indas legi dufoje:

Kutime, la organizintoj de kongresoj restas tute elĉerpitaj post siaj klopodoj. La alikantaj, tute male, diris al ni: Ni estas pretaj ripeti nian streĉadon, ĉiam kiam la hispana esperantistaro bezonos nin.

La kroniko de la XXI-a Hispana Kongreso de Esperanto (Alacant, julio 1971), subskribita de CIRANO, en Valencia Luno n-ro 5. La frazo pri la elĉerpiĝo de la organizintoj aperas kiel komuna evidentaĵo, kaj kiel escepta estas elstarigita la fakto, ke la alikantanoj deklaras sin pretaj ripeti.
La kroniko de la XXI-a Hispana Kongreso de Esperanto (Alacant, julio 1971), subskribita de CIRANO, en Valencia Luno n-ro 5. La frazo pri la elĉerpiĝo de la organizintoj aperas kiel komuna evidentaĵo, kaj kiel escepta estas elstarigita la fakto, ke la alikantanoj deklaras sin pretaj ripeti.

Ni rimarku, kiel la frazo estas konstruita. La elĉerpiĝo ne estas la novaĵo: ĝi estas la premiso. La novaĵo estas, ke tiuj de Alacant ne forbrulis. Antaŭ kvindek kvin jaroj, en nia bulteno, tio ke organizanto finis detruita estis tiel normala, ke sufiĉis mencii ĝin por laŭdi la escepton.

Kaj en 1983 la bulteno fermis konkurson ĝuste pro tio

La numero 8 de Valencia Luno, de decembro 1983, fermas la «Proverba Esperanto-Konkurso», kiun ĝi publikigadis numeron post numero. La kialon ili donas senkaŝe:

Ne finiĝis nia stoko, ankoraŭ restas esperantaj proverboj sed nia celo ne estas elĉerpi ĝin. Movi la entuziasmon kaj la partoprenadon estis nia celo. Okazas ke ĉiam partoprenas la samaj, pro tio ni finas ĉi tiun konkurson.

La fino de la «Proverba Esperanto-Konkurso» en Valencia Luno n-ro 8, de decembro 1983. En la antaŭa raŭndo nur unu leganto estis sendinta ĝustajn solvojn, kaj la fina rezultlisto havas du nomojn.
La fino de la «Proverba Esperanto-Konkurso» en Valencia Luno n-ro 8, de decembro 1983. En la antaŭa raŭndo nur unu leganto estis sendinta ĝustajn solvojn, kaj la fina rezultlisto havas du nomojn.

La tuta paĝo dokumentas tion pli bone ol iu ajn komento: en la antaŭa raŭndo unu sola leganto —Vicente Martorell, kvin poentoj— estis sendinta ĝustajn solvojn, kaj la fina rezultlisto havas du nomojn, Vicente Martorell kaj Francisco Aliaga.

Indas substreki tion, kion ili faris, ĉar ĝi estas ĝuste tio, kion la fakliteraturo rekomendas kaj kion oni preskaŭ neniam faras: ili ĉesis fari ĝin. Ili ne petis de la redakcio kroman streĉon, ne insistis, ne kulpigis iun ajn. Ili fermis la agadon kaj proponis alian.

La esperantismo diris ĝin senkaŝe en 2013

Ankaŭ la eksplicita diagnozo ne estas nova ene de la movado. La Aktivula Akademio de TEJO konservas la prezenton de la Grundtvig-projekto Volontulado kiel persona pluevoluiĝo: kiel pliboniĝi?, sendita en februaro 2013 kaj aprobita kun la Nederlanda Esperanto-Junularo, la Esperanto-Asocio de Skotlando, la Junulara Esperantista Franca Organizo, la Federacio EDE, la Pola Esperanto-Junularo, ARCI Esperanto kaj la Torina Esperanto-Centro. La teksto estas trafa:

La agado de volontuloj hodiaŭ kiel ĉiam estas la bazo de la tuta Movado. Ofte ili senĉese kaj sendorme laboras, kaj tamen suferas je tio ke ĉiun mison eble okazintan pro sensperto, misorganizo aŭ homa eraremo oni juĝas kvazaŭ iu multege pagita profesiulo kulpus pri tio. Multaj homoj fine forlasas la aktivecon ĝuste pro tio: oftaj seniluziiĝoj kaj multege da streĉo, kontraŭ nenio aŭ preskaŭ.

Tamen, en la movadoj kiuj vere funkcias, volontulado ne temas pri ekspluatado de la energioj de revemuloj, sed pri kuna kreskado kaj evoluiĝo.

Dek tri jarojn poste, la universala kongreso faras el la volontulado sian centran temon. Indas, ke la konversacio inkluzivu ankaŭ tiun ĉi flankon.

Neniu devus esti nemalhavebla

En malgranda asocio la respondecoj amasiĝas per si mem.

Kiu scipovas redakti la retejon, tiu finfine ĉiam okupiĝas pri la retejo. Kiu konas la administrajn formalaĵojn, tiu finfine faras ilin ĉiujn. Kiu bone organizas agadon, tiu ricevas la taskon organizi la sekvan. Kaj kiu konas la internan funkciadon, tiu finfine iĝas la persono, al kiu ĉiuj demandas.

Mallongperspektive tio estas efika. Longperspektive ĝi estas dependeco.

En programara inĝenierado oni uzas la esprimon bus factor: kiom da personoj devus ĉesi esti disponeblaj, por ke la projekto restu serioze endanĝerigita? Organizo kun bus factor de 1 havas problemon, eĉ se tiu persono estas kompetenta, respondeca kaj tute kontenta fari la laboron.

Figura 1
Figura 1

Ne necesas imagi ian ajn katastrofon. La persono povas malsaniĝi, forvojaĝi, transloĝiĝi, ricevi novan familian ŝarĝon, laciĝi aŭ simple decidi, ke post dek jaroj ĝi ne plu volas daŭrigi.

Fari la volontulojn anstataŭigeblaj ne signifas malestimi ilin: ĝi signifas eviti, ke la organizo dependu de ili. Kaj tio ankaŭ protektas ilin. Se forlasi respondecon implicas, ke la retejo estingiĝos, ke neniu povos operacii kun la banko aŭ ke perdiĝos la aliro al la retpoŝto de la asocio, tiu persono jam ne estas plene libera forlasi ĝin: al ĝi estis kreita, eĉ se neniu tion celis, devigo.

La kunlabora esploro Volontariat en action sociale : un engagement sans condition ?, publikigita en 2025 de CREBIS kun la Plateforme francophone du Volontariat, starigas ĝuste tiun ĉi streĉon: kiel garantii, ke la volontuloj daŭre engaĝiĝu libere, samtempe protektante ilian bonfarton.

La problemo ne estas nur la elĉerpiĝo

La elĉerpiĝo de la volontuloj estas studita, kaj multe.

Metaanalizo publikigita en 2024 en la Journal of Organizational Behavior integris 117 studojn, 1 104 efikmezurojn kaj 55 335 volontulojn. La plej fortaj antaŭdiriloj de la forlaso montriĝas esti sintenaj variabloj: la kontento pri la tasko (ρ = −0,58), la afekcia engaĝiĝo (ρ = −0,58), la engaĝiteco (ρ = −0,54) kaj la organiza engaĝiĝo (ρ = −0,54).

Antaŭ tio, la recenzo de Sibylle Studer kaj Georg von Schnurbein pri 386 publikaĵoj jam konkludis en 2013, ke tio, kio kondiĉas la sperton de la volontulo, estas la administraj praktikoj, la sinteno de la organizo al la volontuloj kaj la valoroj kaj strukturoj, kiujn ĝi havas.

Tio ŝovas la problemon. Ne temas nur pri «kiel la volontulo lernas mastrumi la streson», sed pri kiel ni organizis la laboron tiel, ke ĝi alvenis tien.

La demando ne estas nur:

Kiel ni atingas, ke tiu ĉi persono eltenu?

Sed ankaŭ:

Kial la organizo bezonas, ke ĝi eltenu?

Tamen, unu singardo. La fakliteraturo estas abunda, sed granda parto de la studoj estas transversaj kaj multaj mezuras intencon forlasi, ne efektivan forlason. Ni sufiĉe bone scias, kiuj faktoroj akompanas la restadon; ni multe malpli bone scias, kiom plibonigas la retenon ĉiu konkreta rimedo. Nenio el tio, kio sekvas, estas pruvita recepto: temas pri raciaj kriterioj, ne pri rezultoj de eksperimento.

Fari malpli ankaŭ estas respondeca decido

Unu el la plej elementaj kaŭzoj de troŝarĝo estas provi teni pli da agado ol permesas la disponeblaj homoj.

Tio estas aparte facila en organizoj kun longa historio. Agado okazas, ĉar ĝi ĉiam okazis. Publikigaĵo daŭras, ĉar ĝi ĉiam ekzistis. Kunveno konserviĝas, ĉar ĝi apartenas al la tradicio. Kaj ĉiu nova iniciato aldoniĝas al la antaŭaj sen ke oni demandu, kiu devus malaperi.

Kvalita studo pri volontulado en aŭstraliaj kamparaj komunumoj, publikigita en VOLUNTAS, trovis, ke la sento de elĉerpiĝo estis kutima pro la laborŝarĝo kaj la tempopostuloj, akrigitaj de la manko de volontuloj, la kresko de burokratio kaj la manko de financado. Inter la respondoj, kiujn adoptis la volontuloj, estis disdividi aŭ redukti respondecojn, rifuzi preni novajn kaj eĉ ĉesi provizi difinitajn servojn.

Kio estas, ĝuste, tio kion faris Valencia Luno en 1983.

La daŭro de organizo ne postulas konservi ĉiujn siajn agadojn. Rezigni pri unu el ili povas esti preferinda ol teni ĝin per la konstanta troŝarĝo de kelkaj malmultaj homoj.

Respondecoj kun komenco kaj fino

Estas pli facile akcepti respondecon, kiam oni scias, kion ĝi implicas kaj dum kiom da tempo.

Ne samas peti de iu, ke ĝi preparu la agadojn de la venontaj ses monatoj, kaj demandi ĝin, ĉu ĝi volas «okupiĝi pri la agadoj». Ne samas transpreni la kason dum unu mandato kaj iĝi konstanta kasisto, ĉar neniu alia konas la procedon.

Difinitaj taskoj reduktas la necertecon kaj faciligas same la eniron kiel la eliron.

Ankaŭ konvenas akcepti malsamajn gradojn de engaĝiĝo. Esti membro ne devigas voli eniri estraron; partopreni en agadoj ne devigas organizi ilin; kaj esti kunlaborinta intense dum unu etapo ne kreas konstantan devigon.

La volontulado restas volontulado, kiam iu diras ne.

Deĵoron oni ne kovras per unu persono

Estas parto de ĉio ĉi, kiu ne estas organiza filozofio, sed aritmetiko de la pordo.

Kiam asocio starigas budon en foiro, en prezentado de asocioj aŭ en aranĝo, la minimumo por deĵoro ne estas unu persono: estas du. Ne por disdividi la ŝarĝon, sed ĉar unu sola persono ne povas iri al la necesejo, ne povas akompani iun por montri ion, ne povas prizorgi du konversaciojn kaj ne povas lasi la materialon sola eĉ kvin minutojn. Kun du, la budo funkcias; kun unu, la budo restas fermita ĉiufoje kiam io ajn okazas.

Kaj konvenas tria disponebla, kiu ne estu asignita al iu deĵoro: ĉar mankas aferoj, kiuj fiaskas sen averto —trajno, febro, horo kiu longiĝas—, kaj deĵoro de du, kiu restas kun unu, estas praktike deĵoro de nulo.

Tiu ĉi kalkulo ŝanĝas ankaŭ la manieron peti helpon, kaj al bono. Multaj el la agadoj, kiuj plej ŝarĝas asocion, ne postulas penon nek sperton: ili postulas manojn. Munti kaj malmunti, resti unu horon ĉe budo, porti kestojn, disdoni flugfoliojn, foti, ordigi. Tio estas ĝuste la speco de tasko, kiun persono povas akcepti sen eniri iun estraron nek devontigi sin al io alia —kaj do la speco de tasko, kiu vastigas la rondon anstataŭ streĉi ĝin ĉirkaŭ la ĉiamuloj.

Konstanteco valoras pli ol rapideco

La alia maniero forbruli estas la ritmo.

Publikigaĵo —bulteno, blogo, novaĵletero, sociaj retoj— anonciĝas kun ritmo, kaj tiu ritmo iĝas silenta devontigo. Publikigi multe dum du monatoj kaj silenti dum ok faras pli da damaĝo ol publikigi malmulte regule: la komenca sinsekvo fiksas atendon, kiun poste oni ne povas subteni, kaj la posta silento estas travivata kiel fiasko.

Pli valoras elekti ritmon, kiun oni povos teni ankaŭ venontjare. Unu artikolo monate, kiu ĉiam alvenas, valoras pli ol kvar en unu semajno kaj neniu en unu trimonato, kaj ĝi estas krome la sola kadenco, kiu permesas al iu alia transpreni la stafeton sen devi egaligi rekordon.

Kaj pri kiel atingi, ke la laboro de la jaro ne amasiĝu en unu semajno — la raporto, la kontoj kaj la kunsidoj —, la tria parto: La raporto kiu skribiĝas la tutan jaron.

La scio devas resti en la organizo

La daŭripoveco estas ankaŭ institucia memoro.

Se nur unu persono scias, kiel oni renovigas la retnomon, kiel oni sendas cirkuleron, kie estas la kontraktoj, kion oni devas prezenti ĉiujare al la administracio aŭ kiel oni organizas difinitan agadon, la asocio posedas tiujn rimedojn formale, sed dependas materie de tiu, kiu konservas la scion pri ili.

Ne necesas dokumenti ĉiun detalon nek starigi neproporcian burokration. En malgranda asocio povas sufiĉi scii kiuj servoj ekzistas, kiu respondecas pri ili, kie estas la informo kaj kion devus fari nova persono por daŭrigi.

Ĉi tie la movado havas precedencon, kiu funkciis. Kiam Valencio organizis la 78-an Universalan Kongreson de 1993, la protokolo publikigita en Valencia Luno n-ro 34, de majo 1992, registras, ke la vicprezidanto de la loka komitato, Juan Fontecha, prezentis la organizadon de volontula reto —reto de volontuloj el esperantistoj de la tuta ŝtato pretaj kunlabori dum la kongreso— kaj ke oni tuj komencis fari la liston. Disdividi la laboron antaŭ ol ĝi necesas estas pli malmultekoste ol serĉi anstataŭanton, kiam iu jam ne plu eltenas.

Pasvortoj, retpoŝto kaj retejo: redundo sen perdi sekurecon

La sama ideo validas por la ciferecaj rimedoj. La retnomo, la servilo, la institucia retpoŝto, la sociaj retoj aŭ la nubo ne devus dependi ekskluzive de persona konto nek de la telefono de unu sola membro.

Sed la solvo ankaŭ ne estas disdoni la saman pasvorton inter multaj homoj.

Kiam ajn eblas, ĉiu persono devus havi sian propran konton, kaj la asocio devus havi pli ol unu personon kun administra aŭ restariga kapablo pri la kritikaj servoj. La gravaj kontoj devus uzi dupaŝan kontrolon, kaj oni devas antaŭvidi, kio okazas kun la restarigaj kodoj kaj la duaj faktoroj, kiam ŝanĝiĝas la respondeculoj. Kiam servo vere devigas kunhavigi ateston, oni konservas ĝin en pasvortadministrilo de la asocio, ne en personaj notoj nek en privataj retmesaĝoj.

La brita National Cyber Security Centre rekomendas ĝuste protektitajn individuajn kontojn, dupaŝan kontrolon kaj pasvortadministrilojn; ĝia gvidilo por neprofitcelaj organizoj eksplicite malkonsilas, ke membroj, dungitoj aŭ volontuloj devu kunhavigi kontojn kaj pasvortojn por povi labori.

La principo estas duobla: neniu kritika servo devus dependi de unu sola persono, sed ankaŭ oni ne devas kunhavigi la atestilojn.

Foje, tamen, kunhavigi konton estas neevitebla — ekzistas servoj kiuj proponas individuajn kontojn nur en pagaj planoj, kaj sociaj retoj kiuj laŭ sia dezajno ligiĝas al persona profilo. Kiel fari tion sen ke ĝi putru, la ĉeno de administraj paŝoj kiu akompanas tion, kaj plenigebla inventara ŝablono, en la dua parto de tiu ĉi artikolo: Kiu havas la ŝlosilojn.

Kaj kun la mono, eĉ pli

En la ekonomia administrado la redundo havas duan funkcion: la internan kontrolon.

Ne konvenas, ke unu sola persono koncentru senfine la tutan bankan aliron, sed ankaŭ ne, ke pluraj personoj uzu la samajn atestilojn.

La Charity Commission de Anglio kaj Kimrio rekomendas, ke pli ol unu persono partoprenu en la financaj operacioj, ke neniu respondeculo kontrolu ekskluzive la fondusojn de la asocio kaj ke en la reta bankado oni uzu duoblan rajtigon, kiam ĝi disponeblas. Samtempe, ĝi avertas, ke la uzantoj ne devas kunhavigi siajn sekurecajn atestilojn.

Alivorte:

redundo de personoj ne signifas duobligon de pasvortoj.

La sama kriterio validas, adaptita al la statuto kaj al la leĝaro de ĉiu asocio, por la bankaj kontoj, la ciferecaj atestiloj, la rajtigoj kaj la administra dokumentaro.

Gvidlinioj

Tio, kio sekvas, ne estas pruvita recepto —ni jam diris, ke la evidenteco ne sufiĉas por tiom—, sed la operacia resumo de tio, kion la fakliteraturo kaj nia propra historio sugestas. Ĝi estas grupigita laŭ la tri dimensioj, laŭ kiuj ni kredas konvena pensi pri la daŭripoveco de la volontulado.

Homa daŭripoveco — ke neniu devu elteni

  1. Forlasi ankaŭ estas volonta. Neniu devus senti, ke forlasi respondecon morale malutilas al la asocio.
  2. Malgrandaj kaj difinitaj taskoj. «Preparu tiun ĉi agadon» estas akceptata multe pli facile ol «okupiĝu pri la agadoj».
  3. Mandatoj kun limdato. Ses monatoj estas psikologie io alia ol «senfine».
  4. Malsamaj gradoj de engaĝiĝo estas legitimaj. Membro ne egalas organizanton, kaj organizanto ne egalas estraranon.
  5. Ne ĉiam rekompenci tiun, kiu jesas. La respondecaj homoj finfine ricevas pli da laboro ĝuste pro tio, ke ili estas respondecaj. Konvenas disdividi konscie.
  6. Demandi, kion ni povas ĉesi fari, ne nur kion ni povas aldoni.

Organiza daŭripoveco — ke la laboron oni povu transdoni

  1. Neniu «nemalhavebla». Se nur unu persono scipovas fari ion, ni ne havas tre valoran personon: ni havas organizan problemon.
  2. Neniu deĵoro kun unu sola persono. Du por deĵoro minimume en iu ajn budo aŭ publika agado, kaj tria rezerva sen asigno.
  3. Apartigi la taskojn, kiuj postulas nur manojn. Munti, malmunti, porti, disdoni, foti: oni petas ilin de multaj homoj kaj ili devontigas neniun al io alia.
  4. Ritmo, kiun oni povos teni venontjare. En publikigaĵoj kaj sociaj retoj, la konstanteco valoras pli ol la rapideco, kaj ĝi estas la sola kadenco, kiu permesas la stafeton.
  5. Minimuma uzebla dokumentado: kiuj servoj ekzistas, kiu respondecas pri ili, kie estas la informo, per kio komencus nova persono.
  6. Serĉi anstataŭanton antaŭ ol ĝi necesas. Kiam iu jam estas elĉerpita, estas malfrue.
  7. Revizii la katalogon de agadoj periode kaj fermi sen dramo tion, kio jam ne kompensas —kiel la proverba konkurso de 1983.

Operacia daŭripoveco — ke la asocio daŭre funkciu

  1. Individuaj kontoj kiam ajn la servo tion permesas; neniuj kunhavigitaj atestiloj pro kutimo.
  2. Almenaŭ du personoj kun administra aŭ restariga kapablo pri ĉiu kritika servo.
  3. Pasvortadministrilo de la asocio por la sekretoj, kiuj vere devigas esti kunhavigitaj.
  4. Dupaŝa kontrolo kun antaŭvidita restarigo, ne ligita al la privata telefono de unu sola persono.
  5. Retnomo, gastigado, retpoŝto kaj sociaj retoj je la nomo de la asocio, ne pendantaj de persona konto.
  6. En bankado, apartigo de funkcioj kaj duobla rajtigo; pluraj rajtigitaj personoj, ĉiu kun siaj propraj atestiloj.

Simpla demando

Ne necesas komenci per grandaj planoj. Sufiĉas imagi, ke unu el la plej aktivaj personoj komunikas morgaŭ, ke ĝi forlasas ĉion, tuj, pro kia ajn kialo.

Kio okazus?

Se alia persono povus transpreni tion kun racia transiro, la strukturo estas sufiĉe sana. Se malaperus agadoj, perdiĝus scio, restus nealireblaj kontoj aŭ tiu persono sentus, ke ĝi ne rajtas foriri, ni havas laboron.

La forton de asocio oni ne devus mezuri per tio, kiom pretas oferi ĝiaj plej aktivaj membroj.

Daŭripova volontulado ne konsistas en trovi homojn kapablajn elteni pli, sed en konstrui organizojn, en kiuj neniu devu elteni senfine.

Se en via grupo vi provis ion, kio funkcias —aŭ ion, kio ne—, skribu al ni: temas pri la speco de sperto, kiun oni preskaŭ neniam skribas kaj kiun al ni ĉiuj utilus legi.

Fontoj

La citaĵoj el Valencia Luno kaj el la Aktivula Akademio aperas en sia originala Esperanta formo. La finaj gvidlinioj estas propono de la grupo, ne rezulto de la citita fakliteraturo.

Legi en:

Ĉi tiu afiŝo ankoraŭ ne havas komentojn. Estu la unua persono, kiu komentas ĝin el la fediverso.

Etikedoj