Ne necesas forlasi WhatsApp por provi Telegram, kaj preskaŭ neniu faras tion: homoj aldonas aplikaĵojn, ili ne anstataŭigas ilin. La du servas por malsamaj aferoj. WhatsApp estas la loko de la homoj, kiujn vi jam konas, kaj defaŭlte ĝi pli bone protektas tion, kion vi skribas: ĉiuj konversacioj, ankaŭ la grupaj, estas fin-al-fine ĉifritaj. Telegram estas la loko por trovi homojn, kiujn vi ankoraŭ ne konas: publikaj grupoj de ĝis 200 000 personoj, kanaloj sen limo de abonantoj kaj uzantnomo, kiu ebligas paroli kun nekonatoj sen montri al ili vian telefonon, kion Telegram ebligas ekde 2014 kaj WhatsApp nur nun komencas ebligi. La prezo de aldono de Telegram estas unu plia aplikaĵo en la poŝtelefono. Por delikata konversacio tamen Telegram ne estas la defaŭlta loko: tie nek la ordinaraj babiloj nek la grupoj estas fin-al-fine ĉifritaj, kaj se vi volas, ke la enhavo estu fin-al-fine ĉifrita, vi devas malfermi sekretan babilon.

WhatsApp: la homoj, kiujn vi jam konas; Telegram: la homoj, kiujn vi ankoraŭ ne konas. Ne necesas elekti.
La komparo, en tabelo
| Telegram | ||
|---|---|---|
| Kiu mastrumas ĝin | Meta (Facebook) ekde 2014 | Telegram, fondita de Pavel kaj Nikolai Durov, kun la teamo en Dubajo |
| Uzantoj monate | pli ol 3 miliardoj (2025) | pli ol 1 miliardo (2025) |
| Fin-al-fina ĉifrado | jes, en ĉiuj konversacioj kaj grupoj, defaŭlte | nur en la «sekretaj babiloj», unu-al-unu, kaj en la vokoj; neniam en grupaj babiloj aŭ kanaloj |
| Grupoj | ĝis 1 024 personoj | ĝis 200 000 personoj |
| Kanaloj (nur por legado) | jes, ekde 2023, sen fin-al-fina ĉifrado | jes, sen limo de abonantoj |
| Grupoj malfermitaj al iu ajn | per invita ligilo, kiun iu publikigas aŭ donas al vi | publikaj grupoj: iu ajn povas legi ilin kaj aliĝi, kaj ekzistas katalogoj de ili |
| Via telefonnumero | ĝin vidas ĉiu, kiu kunhavas grupon kun vi (uzantnomoj estas enkondukataj ekde junio 2026) | vi povas kaŝi ĝin kaj uzi uzantnomon, ekde 2014 |
| Aliaj aparatoj | la telefono kaj ĝis kvar pliaj | tiom, kiom vi volas: la historio estas en la nubo |
| Kodo | fermita | malfermitkodaj aplikaĵoj; la servilo, fermita |
La ciferoj kaj trajtoj estas tiuj, kiujn publikigas la firmaoj mem; la fontoj troviĝas en ĉiu sekcio kaj ĉe la fino.
Kial neniu transiras: la reta efiko
Mesaĝa aplikaĵo valoras tiom, kiom valoras la homoj, kiujn vi trovas en ĝi. Se ĉiuj viaj kontaktoj estas en WhatsApp, WhatsApp tre utilas al vi; se en Telegram vi havas neniun, ĝi apenaŭ utilas al vi, eĉ se ĝiaj funkcioj pli plaĉas al vi. Ekonomikistoj nomas tion reta efiko —la valoro de servo kreskas laŭ la nombro de homoj, kiuj uzas ĝin— kaj Michael Katz kaj Carl Shapiro formaligis ĝin en artikolo de 1985, kiu estas la deirpunkto de ĉio poste skribita pri la temo.
La plej granda eksperimento okazis senintence en januaro 2021. WhatsApp anoncis novan privatecan politikon, multaj homoj komprenis, ke ĝi kundividos pli da datumoj kun Facebook, kaj ene de semajno okazis amasa forkuro: Pavel Durov, la fondinto de Telegram, skribis la 12-an de januaro, ke «25 million new users joined Telegram in the last 72 hours alone», kaj Signal havis ĉirkaŭ 7,5 milionojn da instaloj en kvin tagoj, laŭ la datumoj de Sensor Tower publikigitaj de CNBC. WhatsApp prokrastis la politikon kaj insistis, ke «This update does not expand our ability to share data with Facebook».
Kio okazis poste, tion esploris teamo de la Universitato de Aarhus, kiu dum monatoj sekvis 1 525 uzantojn el Meksiko, Hispanio, Sudafriko kaj Britio (Griggio, Nouwens kaj Klokmose, 2022):
Over a quarter wanted to switch at least part of their communication to other apps, but 74% of them failed to do so. By May, 27% had increased their use of other apps, and only 16% used WhatsApp less.
Pli ol kvarono volis movi almenaŭ parton de siaj konversacioj al aliaj aplikaĵoj, sed 74 % ne sukcesis. En majo, 27 % estis pliigintaj la uzon de aliaj aplikaĵoj, kaj nur 16 % uzis WhatsApp malpli.
Alivorte: superregis ne la ŝanĝo de aplikaĵo, sed resti en WhatsApp kaj aldoni aliajn, aŭ uzi ilin pli. Tion la ekonomikistoj de platformoj, ekde Jean-Charles Rochet kaj Jean Tirole, nomas multihoming: esti samtempe en pluraj platformoj. Kaj tio estas la plej normala afero de la mondo. La enketo de la eŭropa reguliga instanco pri telekomunikado, BEREC, ĉe pli ol 12 000 uzantoj el dek du landoj, inkluzive de Hispanio, trovis jam en 2020, ke nur 18 % uzis unu solan aplikaĵon: pli ol 82 % uzis du aŭ pli ĉiumonate. En Hispanio, laŭ la Panel de Hogares de la CNMC —la hispana reguliga instanco pri merkatoj kaj konkurenco— de la fino de 2025, 94,6 % de tiuj, kiuj retumas, kutime uzas WhatsApp, kaj 17,4 % Telegram.
La praktika konkludo estas, ke la demando «WhatsApp aŭ Telegram?» estas malbone starigita. La ĝusta estas: kion donas al mi Telegram, kion WhatsApp ne donas, kaj kiom kostas al mi havi ĝin?
WhatsApp postrestis dum jaroj, kaj tamen venkis
La historio de la du aplikaĵoj montras la forton de la reta efiko pli bone ol iu ajn teorio. Telegram havis multajn funkciojn jarojn antaŭ WhatsApp, kaj tio ne helpis ĝin forlogi la homojn:
| Funkcio | Telegram | |
|---|---|---|
| Kontakti sen doni la numeron | oktobro 2014 | junio 2026, kaj ĝi estas aktivigata iom post iom |
| Kanaloj | septembro 2015 | junio 2023 |
| Redakti mesaĝojn | majo 2016 | majo 2023, kaj nur dum dek kvin minutoj |
| La komputilo, sendepende de la telefono | decembro 2014 plej malfrue | julio 2021; ekde 2015 nur kun konektita telefono |
| Dosieroj de 2 GB | julio 2020; antaŭe 1,5 GB | majo 2022; antaŭe 100 MB |
Kaj ne temis nur pri funkcioj. En siaj unuaj jaroj WhatsApp sendis la mesaĝojn neĉifritaj. En majo 2011 la blogo Your Daily Mac kontrolis tion per retanalizilo: la aplikaĵo uzis la pordon 443, tiun de la sekuraj konektoj, «but that doesn’t really matter cause the message is still being transferred unencrypted», sed la mesaĝo tamen veturis neĉifrita, kaj iu ajn en la sama reto povis legi la numerojn kaj la tekston. Jaron poste la germana komputika revuo heise raportis pri Android-aplikaĵo, kiu montris la WhatsApp-mesaĝojn de la aliaj uzantoj de la sama sendrata reto, «weil WhatsApp die Messages im Klartext überträgt», ĉar WhatsApp transsendis ilin kiel klaran tekston. WhatsApp korektis tion en aŭgusto 2012, kaj la fin-al-fina ĉifrado venis nur en 2016. Nenio el tio bremsis ĝian kreskon: kiam Facebook aĉetis ĝin, en februaro 2014, ĝin jam uzis «over 450 million people» ĉiumonate.
Kion vi gajnas aldonante Telegram
Trovi homojn, kiujn vi ne konas. Jen la granda diferenco. En WhatsApp vi eniras grupon, kiam iu invitas vin aŭ donas al vi la invitan ligilon, kaj ekde tiu momento ĉiuj membroj vidas vian numeron. En Telegram grupo povas esti publika: laŭ ĝia helpo, «anybody can view the group’s entire chat history and join to post messages». Vi povas legi, kion oni diras tie, antaŭ ol eniri, kaj ekzistas katalogoj laŭ temoj. Grupo povas atingi 200 000 membrojn, kaj kanalo —kie skribas nur ĝia mastrumanto kaj la ceteraj legas— ne havas limon de abonantoj. Por ŝatokupo, lingvo, kiun vi lernas, asocio aŭ kvartalo, tio ŝanĝas la aferojn: la komunumo troveblas sen rekomendanto.
Ne montri vian numeron. En Telegram vi povas elekti uzantnomon, kaj laŭ la firmao mem «people can contact you on Telegram without knowing your phone number»; se iu trovas vin per la uzantnomo, neniu el vi du vidas la numeron de la alia, krom se viaj privatecaj agordoj permesas tion. En WhatsApp-grupo, male, ĉiuj membroj vidas vian telefonon. Tio ŝanĝiĝas: ekde la 29-a de junio 2026 WhatsApp permesas rezervi uzantnomon kaj aktivigas ĝin «gradually over the coming months». En ambaŭ aplikaĵoj tamen necesas numero por registriĝi.
Ĉio en la nubo, en ĉiuj aparatoj. La ordinaraj konversacioj de Telegram estas konservataj en ĝiaj serviloj, kaj tial vi havas ilin kompletaj en la poŝtelefono, en la tabulkomputilo kaj en la komputilo, sen dependi de iu el ili. WhatsApp permesas la telefonon kaj ĝis kvar pliajn aparatojn, kiuj funkcias eĉ se la telefono estas malŝaltita. La komforto de Telegram havas prezon, kaj ĝi estas tiu de la sekva sekcio.
Grandaj dosieroj kaj robotoj. Telegram akceptas dosierojn de ĝis 2 GB (4 GB kun la pagata versio, Premium) kaj havas platformon de robotoj, programojn, kiuj respondas ene de babilo: por moderigi grupojn, fari enketojn aŭ ricevi avizojn.
Kion vi perdas: la privateco ne estas la sama
Ĉi tie oni ne havu iluziojn, ĉar ĝuste en ĉi tiu punkto oni plej ofte konfuzas la du aplikaĵojn.
WhatsApp fin-al-fine ĉifras ĉiujn konversaciojn ekde la 5-a de aprilo 2016: «every message, photo, video, file, and voice message you send, is end-to-end encrypted by default, including group chats». Ĝi uzas la protokolon de Signal, kaj estis Signal mem, kiu anoncis tion. Fin-al-fine signifas, ke la mesaĝon povas legi nur la aparatoj de la sendanto kaj de la ricevanto: nek WhatsApp nek iu ajn survoje. Estas du esceptoj, kiujn indas scii: la kanaloj de WhatsApp «are not end-to-end encrypted by default», kaj la sekurkopioj en Google Drive aŭ iCloud estas fin-al-fine ĉifritaj nur se vi mem aktivigas tion.
Indas klare scii ankaŭ trian aferon: la ĉifrado protektas la vojon, ne la finpunktojn. La programon, kiu ĉifras kaj malĉifras la mesaĝojn en via telefono, faras kaj ĝisdatigas la sama firmao, kaj la uzanto ne povas kontroli, kion ĝi faras kun ili post la malĉifrado. Tion detale pritraktas «Ĉu WhatsApp estas vere sekura? La problemo de la finoj kiujn vi ne kontrolas», artikolo en persona blogo, ne en retejo de la grupo.
Kion la aliaj membroj faras kun la konversacio, tio ankaŭ restas ekster la ĉifrado. Ekde aprilo 2025 WhatsApp havas agordon, la altnivelan babilan privatecon, kiu ebligas malhelpi al la aliaj «exporting chats, auto-downloading media to their phone, and using messages for AI features»: eksporti la babilon, aŭtomate elŝuti la fotojn kaj filmetojn al sia telefono kaj uzi la mesaĝojn por la funkcioj de artefarita inteligenteco. La listo estas ĝuste tiu, ne pli, kaj WhatsApp mem diras, ke ĝi estas «the first version of this feature». Tio ne signifas, ke Meta AI povas legi la grupon: laŭ WhatsApp, «if you choose to chat with Meta AI, directly or in your groups, then Meta receives what you or others send it», ĝi ricevas tion, kion la uzantoj sendas al ĝi, kaj nenion alian.
Telegram ne fin-al-fine ĉifras la ordinarajn babilojn. Ĝia propra klarigo diras tiel: «Server-client encryption is used in Cloud Chats (private and group chats), Secret Chats use an additional layer of client-client encryption.» La ordinaraj babiloj estas ĉifritaj inter via aparato kaj la servilo, sed en la servilo Telegram povas legi ilin. La sekretaj babiloj ja estas fin-al-finaj, sed ili estas nur unu-al-unu, oni devas malfermi ilin intence, kaj ili vivas nur en la du aparatoj, kie ili estis kreitaj. La voĉaj kaj vidaj vokoj, ankaŭ la grupaj ĝis 200 personoj, ja estas fin-al-fine ĉifritaj. La grupaj babiloj kaj la kanaloj, male, ne havas fin-al-finan ĉifradon.
Tio havas praktikajn sekvojn. Pavel Durov estis arestita en Francio la 24-an de aŭgusto 2024 kaj, laŭ la komuniko de la pariza prokuroro, akuzita inter alie pri kunkulpeco en krimoj faritaj per la platformo kaj pri rifuzo liveri informojn por rajtigitaj interkaptoj. La 23-an de septembro Telegram ŝanĝis sian privatecan politikon por diri, ke ĝi povas doni «your IP address and phone number to the relevant authorities», kiam ĝi ricevas validan juĝan peton. Durov precizigis, ke en la plimulto de landoj ĝi jam faris tion ekde 2018.
Resume: kion Telegram havas en la servilo, tio ne estas kriptografie ekster ĝia atingo; se ĝi ne transdonas ĝin, tio estas decido de la firmao, ne teknika neebleco. Laŭ ĝiaj oftaj demandoj, ĝi konservas la datumojn kaj la ŝlosilojn disigitaj inter malsamaj jurisdikcioj, tiel ke necesas «several court orders from different jurisdictions», pluraj juĝaj ordonoj de malsamaj landoj, por devigi ĝin doni ion ajn, kaj ĝis nun ĝi transdonis «0 bytes of user messages». Tiuj estas asertoj de Telegram pri si mem. Kion ĝia privateca politiko antaŭvidas doni al la aŭtoritatoj, tio estas la IP-adreso kaj la telefonnumero.
En privata babilo de Telegram ĉiu el la du povas forviŝi ĉion. Ekde marto 2019 ĉiu povas forigi ajnan mesaĝon, propran aŭ de la alia, por ambaŭ flankoj, «without leaving a trace», sen lasi spuron, kaj «there is no time limit», sen tempolimo. Tio estas bona por regi, kio restas pri vi, sed ĝi signifas, ke konversacio en Telegram ne estas bona registro: se vi interkonsentis ion aŭ promesis ion tie, la alia povas forigi ĝin kiam ajn. En WhatsApp, krom la moderigaj rajtoj de la administrantoj de grupo, vi povas forigi por ĉiuj nur la mesaĝojn, kiujn vi mem sendis, kaj nur dum ĉirkaŭ du tagoj, kaj anstataŭe aperas la avizo «This message was deleted».
WhatsApp, siavice, apartenas al Meta. La enhavon de la mesaĝoj ĝi ne vidas, sed laŭ sia privateca politiko ĝi kolektas datumojn pri la aparato kaj la konekto, inter ili la IP-adreson, kaj kunlaboras kun «Meta Companies that act as our service providers». La privateca gvidilo de la Mozilla-Fondaĵo donas al ĝi 6 el 10: bone pri ĉifrado, pli malbone pri tio, kion ĝi faras kun la ĉirkaŭaj datumoj. Pri Telegram ĝi havas neniun validan recenzon. La germana konsumantorganizaĵo Stiftung Warentest, en sia komparo de 2022, ne taksis ĝin, ĉar ĝi ne plu konsideris ĝin pura mesaĝa aplikaĵo, sed ankaŭ socia reto. La observo estas ĝusta, kaj ĝuste tial ĝi utilas por io alia.
La protokolo, la lasta detalo. Telegram uzas sian propran protokolon, MTProto; WhatsApp, tiun de Signal. Martin Albrecht, Lenka Mareková, Kenneth Paterson kaj Igors Stepanovs trovis en MTProto kvar atakojn, de tre malegala praktika graveco, kiujn Telegram korektis en 2021, kaj pruvis, ke korektita ĝi proponas konfidencan kanalon sub supozoj, kiujn ili mem nomas nekutimaj. En 2025 la sama grupo formale pruvis, ke la ŝlosilinterŝanĝo kun la servilo estas sekura. La racia interpreto ne estas, ke Telegram estas «rompita»: la granda diferenco kun WhatsApp ne estas la kriptografio, sed kio estas ĉifrata kaj kio ne.
Se vi volas privatecon: Signal
Se vi celas, ke la provizanto de la servo ne povu legi la enhavon de la konversacioj nek de la grupoj, la elekto plej orientita al tiu celo estas neniu el la du: ĝi estas Signal. Ĝin mastrumas neprofitcela fondaĵo, ĝi defaŭlte fin-al-fine ĉifras la mesaĝojn, la grupojn kaj la vokojn —«Privacy isn’t an optional mode», diras ĝia retejo— kaj Mozilla donas al ĝi 9 el 10. Ĝia problemo estas la sama kiel tiu de Telegram: la reta efiko. Por la privataj konversacioj kun homoj, kiuj jam havas ĝin, ĝi estas la plej bona elekto; por trovi komunumojn, Telegram havas multe pli da homoj.
Kio povas ŝanĝiĝi: la eŭropa interfunkcieblo
La reta efiko estas tiel forta, ĉar la aplikaĵoj ne parolas inter si: mesaĝo de Telegram ne atingas WhatsApp. La Eŭropa Unio volis ŝanĝi tion. La 6-an de septembro 2023 la Komisiono nomumis Meta pordogardisto (gatekeeper) pro WhatsApp kaj Messenger, kaj la artikolo 7 de la Leĝo pri Ciferecaj Merkatoj devigas ĝin malfermi ilin al aliaj aplikaĵoj, kiuj petas tion. En novembro 2025 Meta anoncis la unuajn babilojn kun eksteruloj, kun du malgrandaj aplikaĵoj, BirdyChat kaj Haiket; la unua, renomita Balsio, estas malfermita en tuta Eŭropo ekde majo 2026, kaj ĝi atingas nur la WhatsApp-kontaktojn, kiuj akceptis tion. La grupoj venos poste. Telegram ne estas en la listo de pordogardistoj, do la devigo ne koncernas ĝin. Ĝi estas, provizore, komenco.
Kie tio plej videblas: la ŝatokupaj komunumoj
Ĉio ĉi tre bone videblas en nia komunumo, malgranda kaj disa tra la mondo. La konversacioj inter amikoj kaj la grupoj de ĉiu klubo iras per WhatsApp, kiel ĉio. Sed tiu, kiu komencas lerni la lingvon kaj volas trovi kun kiu praktiki, havas neniun, kiu invitu lin al WhatsApp-grupo, kaj kie li fine trovas ilin, tio estas Telegram. La katalogo Telegramo.org listigis la 3-an de oktobro 2026 216 grupojn en Esperanto —laŭ temoj, laŭ urboj kaj laŭ lingvoparoj, de la hispana ĝis la kataluna— kaj 34 kanalojn. La aplikaĵo mem povas esti agordita en Esperanto, kun traduko farita de volontuloj, kiu ankoraŭ ne estas oficiala kaj kiun Telegram proponas kiel beta-version.
La samo okazas kun ĉiu ŝatokupo, kiu havas malmultajn homojn en ĉiu urbo: la tuta komunumo troviĝas nur, se oni povas serĉi ĝin. Nia grupo estas en ambaŭ aplikaĵoj, kaj vi trovas la ligilojn en la kontaktpaĝo. La aliajn lokojn, kie oni parolas Esperanton, de Discord ĝis la dissendolistoj, ni kolektis en «Kie paroli Esperanton».
Kiel komenci sen komplikaĵoj
- Instalu Telegram kaj registriĝu per via numero: tio estas deviga, sed vi ne devas montri ĝin al iu ajn.
- Elektu uzantnomon. Ĝin vi donos al homoj anstataŭ la telefono.
- En la privatecaj agordoj, elektu, kiu povas vidi vian numeron kaj kiu povas trovi vin per ĝi. «Neniu» estas valida respondo.
- Serĉu la grupojn pri tio, kio interesas vin, aŭ eniru per la ligiloj, kiujn publikigas la asocioj.
- La intimajn konversaciojn lasu tie, kie ili estis: en WhatsApp, aŭ en Signal. Kaj se en Telegram vi volas, ke unu-al-unua konversacio estu fin-al-fine ĉifrita, malfermu sekretan babilon.
Fontoj
La firmaoj
- WhatsApp. «End-to-end encryption», 5-a de aprilo 2016.
- Signal. «WhatsApp’s Signal Protocol integration is now complete», 5-a de aprilo 2016.
- Meta. «Facebook to Acquire WhatsApp», 19-a de februaro 2014: ĉirkaŭ 16 miliardoj da dolaroj, plus 3 miliardoj en akcioj por la fondintoj kaj la dungitoj.
- WhatsApp. «Communities now available», 3-a de novembro 2022 (grupoj de ĝis 1 024 personoj).
- WhatsApp. «Introducing WhatsApp Channels», 8-a de junio 2023.
- Meta Engineering. «How WhatsApp enables multi-device capability», 14-a de julio 2021.
- Meta. «End-to-end encrypted backups on WhatsApp», 14-a de oktobro 2021.
- WhatsApp. «It’s time to reserve your WhatsApp username», 29-a de junio 2026, kaj oftaj demandoj pri la uzantnomoj.
- WhatsApp. «WhatsApp Web», 21-a de januaro 2015; «Reactions, 2GB File Sharing, 512 Groups», 5-a de majo 2022; «Now you can edit your WhatsApp messages», 22-a de majo 2023; «Introducing Advanced Chat Privacy: Enhanced Protection for Your Most Sensitive Conversations», 23-a de aprilo 2025.
- WhatsApp. «How to delete messages», helpocentro, konsultita la 4-an de oktobro 2026, kaj la reteja versio, kiu inkluzivas la forigon fare de la administrantoj de grupo.
- WhatsApp. «Answering your questions about privacy on WhatsApp», konsultita la 4-an de oktobro 2026 (Meta AI ricevas nur tion, kio estas sendita al ĝi).
- WhatsApp. «Giving more time for our recent update», 15-a de januaro 2021.
- WhatsApp. Privateca politiko por la Eŭropa Ekonomia Spaco, valida ekde la 2-a de julio 2026.
- TechCrunch. «WhatsApp now has more than 3 billion users», 1-a de majo 2025.
- Telegram. Oftaj demandoj: lanĉo la 14-an de aŭgusto 2013, teamo en Dubajo, limoj de grupoj, kanaloj kaj dosieroj, sekretaj babiloj, malfermita kodo. Permesiloj de la aplikaĵoj en telegram.org/apps.
- Telegram. Privateca politiko, sekcio 8.3, ĝisdatigita la 23-an de septembro 2024, kaj la demando «Do you process data requests?» de la oftaj demandoj.
- Telegram, en sia blogo: «Usernames and Secret Chats 2.0», 23-a de oktobro 2014; «Telegram Desktop Adds Compact Mode», 22-a de decembro 2014; «Channels: Broadcasting Done Right», 22-a de septembro 2015; «Edit Messages, New Mentions and More», 15-a de majo 2016; «Taking Back Our Right to Privacy», 24-a de marto 2019; «Profile Videos, 2 GB File Sharing, Group Stats, Improved People Nearby and More», 26-a de julio 2020.
- Telegram. Platformo de robotoj.
- Pavel Durov, en sia Telegram-kanalo: 12-a de januaro 2021 (25 milionoj da novaj uzantoj en 72 horoj), 19-a de marto 2025 (pli ol 1 miliardo da uzantoj monate), 2-a de oktobro 2024 (datumoj al la aŭtoritatoj ekde 2018).
- Signal. «Signal Foundation», 21-a de februaro 2018, kaj signal.org.
Gazetaro, aŭtoritatoj kaj taksadoj
- CNBC. «Signal and Telegram downloads surge after WhatsApp update», 12-a de januaro 2021.
- Corey Brookehoven. «WhatsApp leaks usernames, telephone numbers and messages». Your Daily Mac, 19-a de majo 2011 (kopio en Internet Archive; la domajno ne plu estas la blogo).
- Ronald Eikenberg. «Schnüffel-Tool zeigt fremde WhatsApp-Nachrichten an», heise online, 11-a de majo 2012, kaj «WhatsApp versendet keinen Klartext mehr», 24-a de aŭgusto 2012.
- Tribunal judiciaire de Paris. Komuniko de la prokurorino de la Respubliko pri la akuzo kontraŭ Pavel Durov, 28-a de aŭgusto 2024.
- Eŭropa Komisiono. «Digital Markets Act: Commission designates six gatekeepers», 6-a de septembro 2023; listo de pordogardistoj.
- Regularo (EU) 2022/1925, Leĝo pri Ciferecaj Merkatoj, artikolo 7.
- Meta. «WhatsApp enables third-party chats for users in Europe», 14-a de novembro 2025.
- Balsio. «BirdyChat is now live in Europe», 5-a de majo 2026.
- CNMC. Panel de Hogares, kvara trimonato de 2025, 22-a de majo 2026.
- BEREC. Report on the impact of consumer behaviour on digital platforms, BoR (21) 89, 2021.
- Mozilla-Fondaĵo. Recenzoj de WhatsApp kaj de Signal.
- Stiftung Warentest. «Messenger-Apps im Vergleich», 22-a de februaro 2022.
Esploro
- Katz, Michael L., kaj Shapiro, Carl. «Network Externalities, Competition, and Compatibility». The American Economic Review, 75(3), 1985, pp. 424–440. JSTOR · RePEc
- Rochet, Jean-Charles, kaj Tirole, Jean. «Platform Competition in Two-Sided Markets». Journal of the European Economic Association, 1(4), 2003, pp. 990–1029. doi:10.1162/154247603322493212
- Nouwens, Midas; Griggio, Carla F., kaj Mackay, Wendy E. «”WhatsApp is for family; Messenger is for friends”: Communication Places in App Ecosystems». CHI 2017. doi:10.1145/3025453.3025484
- Griggio, Carla F.; Nouwens, Midas, kaj Klokmose, Clemens N. «Caught in the Network: The Impact of WhatsApp’s 2021 Privacy Policy Update on Users’ Messaging App Ecosystems». CHI 2022. doi:10.1145/3491102.3502032 · teksto ĉe la Universitato de Aarhus
- Albrecht, Martin R.; Mareková, Lenka; Paterson, Kenneth G., kaj Stepanovs, Igors. «Four Attacks and a Proof for Telegram». IEEE Symposium on Security and Privacy 2022. doi:10.1109/SP46214.2022.9833666 · projekta paĝo
- Albrecht, Martin R., kaj aliaj. «Analysis of the Telegram Key Exchange». Eurocrypt 2025. Teksto ĉe IACR
Telegram kaj Esperanto
- Telegramo.org, katalogo de grupoj en Esperanto, kaj ĝia listo de kanaloj. Nia propra kalkulo de la 3-a de oktobro 2026.
- Telegramo.org: Esperantigo, historio de la traduko, kaj la lingva pakaĵo en Telegram.
Vidu ankaŭ
- Mastodon klarigita: kio ĝi estas, kial ĝi ne estas unu sola reto kaj kiel sekvi nin
- Ĉu WhatsApp estas vere sekura? La problemo de la finoj kiujn vi ne kontrolas, en persona blogo: kial la fin-al-fina ĉifrado ne garantias, ke la finpunktoj estas fidindaj.
- Kontakto: nia WhatsApp-grupo, la Telegram-grupo kaj la ceteraj kontaktvojoj.
Legi en:
