Ekde 1986, la Esperanto-Grupo de Valencio havis propran programon ĉe Radio Klara, la libera kaj liberecana radiostacio de Valencio. Ĝi nomiĝis Esperanto en la radio kaj verkis kaj prezentis ĝin Félix Navarro Clemente. Konserviĝas dek programoj, ciferecigitaj kaj aŭskulteblaj.
Radio Klara naskiĝis en marto 1982 —la 22-an, laŭ Manolo «Totxa», respondeculo de la programo Lliure directe; la 26-an, laŭ Vikipedio— el la kuirejo de loĝejo en Montcada, kaj elsendis je 102.7 FM. Ĝi estis la unua libera radiostacio de Valencio kaj la dua de Hispanio. Hodiaŭ ĝi elsendas je 104.4.
La semajna programo, ekde 1986
La unuan dokumentitan etapon prizorgis Félix Navarro Clemente. Tion rakontas Juan Antonio Giménez, eksprezidanto de la Valencia Esperanto-Federacio, en sia historio de la grupo:
Y no olvidemos la silenciosa labor de D. Félix Navarro, que año tras año y durante muchos años, actuó en callada labor dando clase a muchos esperantistas que hoy están participando en el Movimiento; son de destacar sus emisiones a través de radio Clara, que desde el año de 1986, imparte todos los martes de 4 a 5, un programa que se divide en tres partes: Historia, curso y noticias del movimiento esperantista.
Traduko: «Kaj ni ne forgesu la silentan laboron de s-ro Félix Navarro, kiu jaron post jaro kaj dum multaj jaroj instruis al multaj esperantistoj kiuj hodiaŭ partoprenas en la Movado; elstaras liaj elsendoj tra radio Clara, kiu ekde 1986 disaŭdigas ĉiumarde de la 16-a ĝis la 17-a programon dividitan en tri partojn: historio, kurso kaj novaĵoj de la Esperanto-movado.»
Félix Navarro instruis Esperanton dum kvin kursjaroj en la Laborista Universitato de Ĉesto, ĉiutage vojaĝante tien el Valencio, kaj publikigis Curso práctico elemental de Esperanto, kiun tute financis la Kanada Fondaĵo Carson.
La konservitaj programoj
Dek programoj estis ciferecigitaj kaj alŝutitaj al iVoox la 20-an de aŭgusto 2014, ene de la podkasto AprendeIdiomas, kun la priskribo «Programa “esperanto en la radio” en radio klara (Valencia). Escrito y presentado por don Felix Navarro». Jen ili:
| Programo | Daŭro | |
|---|---|---|
| 22 | 26:47 | aŭskulti |
| 24 | 26:18 | aŭskulti |
| 25 | 30:36 | aŭskulti |
| 26 | 25:35 | aŭskulti |
| 27 | 57:54 | aŭskulti |
| 28 | 1:00:04 | aŭskulti |
| 29 | 57:59 | aŭskulti |
| 30 | 1:00:06 | aŭskulti |
| 31 | 53:43 | aŭskulti |
| 32 | 55:04 | aŭskulti |
Mankas la 23-a kaj ĉiuj antaŭ la 22-a; ni ankaŭ ne scias ĉu estis pliaj post la 32-a. La kvar unuaj de la serio daŭras apenaŭ duonhoron kaj la ceteraj atingas plenan horon: iam la programo plilongiĝis.
La naŭdekaj jaroj
La epoko de plej granda aktiveco, laŭ la memoro de la grupo, estis la naŭdekaj jaroj. La programo konservis stabilan strukturon de tri blokoj —Esperanto-kurso, novaĵoj kaj muziko en Esperanto— kaj tra ĝi pasis, krom Félix Navarro, Jesús Raposo (patro de Berta Raposo, membro de la asocio), José Martínez, Raúl Salinas Monteagudo, Alberto, Jesús kaj aliaj. Partoprenis kaj homoj de la asocio kaj de la Fondaĵo Esperanto.
La sonsignon de la unuaj tempoj komponis Jesús Marco Nácher per Spectrum, la hejma komputilo de la epoko.
Antaŭaĵo: la radio de la kvindekaj jaroj
Ne estis la unua fojo, ke la valenciaj esperantistoj faris radion. Ĉirkaŭ 1952, okaze de la kampanjo kiu kondukis la Valencian Grupon al la organizado de la 13-a Hispana Esperanto-Kongreso, okazis semajnaj elsendoj tra Radio Alerta de Valencio, kiuj —rakontas la sama historio de la grupo— instigis la fondon de grupo de junaj esperantistoj en Ĉivo.
Unuopaj intervjuoj
Krom la propra programo, la radiostacio kelkfoje intervjuis nin. Ĝis nun ni havas nur unu dokumentitan: la 3-an de novembro 2020, la programo Lliure directe intervjuis la grupon okaze de la komenco de Esperanto-kurso.
Tio ne signifas, ke ne estis pli. La blogo de Lliure directe, kie restas spuro de tio kion oni elsendas, atingas nur ĝis la mezo de la pasinta jardeko; pri la antaŭaj intervjuoj nenio restas en la reto.
Esperanto vidata el la radiostacio
Ràdio Klara ne nur gastigis niajn programojn: oni ankaŭ parolis pri Esperanto de ekstere. La 27-an de decembro 2024, la artikolo «¿Por qué la sociedad necesita que el anarquismo se organice?» de Antón Dké proponis ĝin kiel parton de politika projekto:
Mi propuesta va acompañada de un uso radical del esperanto como idioma universal (por racional y anacional, por neutro e igualitario), como lengua propia de la democracia global, junto con el uso local de todas las lenguas maternas.
Unu jaron pli frue, la 22-an de decembro 2021, la babilronda programo És el que hi ha —ene de Lliure directe, kun Manolo «Totxa» kaj la filozofo Félix García Moriyón— anoncis inter la tagaj temoj «iaspecan funebran laŭdon de Esperanto», ene de konversacio pri konfrontiĝa lingva plurismo. La konversacio atingas ĝin post paroli pri la Konstitucio, pri naciismo kaj pri tio, kiel oni uzas la lingvojn por marki kiu apartenas al ni kaj kiu ne.
Traduko: «Mian proponon akompanas ankaŭ radikala uzo de Esperanto kiel universala lingvo (ĉar racia kaj sennacia, ĉar neŭtrala kaj egaleca), kiel propra lingvo de la tutmonda demokratio, kune kun la loka uzo de ĉiuj gepatraj lingvoj.»
Helpu nin kompletigi tion ĉi
Ankoraŭ mankas al ni:
- ĝis kiam la programo estis elsendata;
- la neretroviĝintaj programoj (la 23-a, tiuj antaŭ la 22-a kaj, se tiaj estis, tiuj post la 32-a): se iu havas la kasedojn, ili estas ciferecigeblaj;
- la familiaj nomoj de ĉiuj kiuj partoprenis;
- kaj dokumenta konfirmo de la etapo de la naŭdekaj jaroj.
Se vi scias ion pri tio, skribu al ni al valencia@esperanto.es.
Paĝo verkita la 13-an de aŭgusto 2026. La programo de 1986 kaj la elsendoj de la kvindekaj jaroj devenas de la historio de la grupo verkita de Juan Antonio Giménez; la nomo de la programo kaj la dek registraĵoj, de la podkasto kie ili estis alŝutitaj en 2014; la etapo de la naŭdekaj jaroj estas buŝa atesto de membroj de la grupo kaj atendas dokumentan konfirmon.
Referencoj
Legi en: Valencià · Castellano