Metadatumoj: kio ili estas, kie ili kaŝiĝas kaj kiel eviti doni ilin senkonscie

Mallonge: metadatumoj estas la datumoj, kiuj akompanas foton, dokumenton aŭ telefonvokon, sen ke oni vidas ilin: kie kaj kiam la foto estis farita, kiu verkis la dokumenton, al kiu vi telefonis kaj de kie. Ili ne diras, kion vi diris, sed ili diras multon pri vi. Kelkajn oni povas forigi per butono antaŭ ol sendi; tiujn de telefonvokoj, ne.

1 · Kio estas metadatumoj?

Ili estas datumoj pri datumoj: informo, kiu estas alkroĉita al dosiero, priskribas ĝin kaj ne videblas unuavide. La hispana Nacia Instituto pri Cibersekureco (INCIBE) klarigas tion per foto farita per poŝtelefono: krom la bildo, la dosiero enhavas, ekzemple, la GPS-koordinatojn de la loko, kie ĝi estis farita, kaj la modelon de la fotilo, laŭ ĝia gvidilo pri metadatumoj.

La diferencon kompare kun la enhavo oni facile vidas per letero: la enhavo estas tio, kio troviĝas en la koverto; la metadatumoj, tio, kio estas skribita ekstere —al kiu ĝi iras, de kiu ĝi venas, la poŝtstampo kun la dato kaj la urbo—.

2 · Kie ili troviĝas?

• En fotoj kaj filmetoj: la loko, kie ili estis faritaj, la dato kaj la horo, kaj la modelo kaj la seria numero de la fotilo, kiel memorigas la dokumentaro de Tails.
• En dokumentoj —Word, LibreOffice, PDF—: la nomo de la verkinto, tiu de la organizo, la vojo al la dosierujo, kie ili troviĝis, kaj foje la komentoj kaj la ŝanĝoj faritaj iom post iom. INCIBE avertas, ke sendi ilin sen purigo povas malkaŝi internan informon.
• En komunikado: kiu vokas kiun, kiam, kiom longe, per kiu aparato kaj de kiu anteno. La hispana Leĝo 25/2007 devigas la telekomunikajn operatorojn en Hispanio konservi tiujn datumojn dum dek du monatoj (artikolo 5), por la okazo, ke juĝejo petos ilin por esplori gravan krimon. Kion oni diras en la interparolo, tio ne estas konservata: la sama leĝo malpermesas tion (artikolo 3.2).

3 · Kial tio gravas, se ili ne diras, kion mi diris?

Ĉar kune ili diras multon. En studo publikigita en 2016, Jonathan Mayer, Patrick Mutchler kaj John Mitchell, de la Universitato Stanford, studis ĉirkaŭ ses monatojn da telefonvokoj kaj mesaĝoj de volontuloj. Nur per la metadatumoj ili sukcesis identigi laŭ nomo 82 % de la homoj kaj, rigardante, al kiu ili telefonis —sanocentroj, kultejoj, financaj aŭ juraj servoj—, ili deduktis tiel delikatajn aferojn kiel malsanon. Ili publikigis tion en la scienca revuo PNAS, kaj la gazetara noto de Stanford resumas ĝin.

Michael Hayden, kiu antaŭe direktis la Nacian Sekurecan Agentejon de Usono kaj la CIA, diris tion pli krude en debato ĉe la Universitato Johns Hopkins en 2014: «We kill people based on metadata» (ni mortigas homojn surbaze de metadatumoj), laŭ ABC News. Tuj poste li precizigis, ke li parolis pri eksterlando, ne pri la datumoj kolektataj ene de la lando.

4 · Kiel mi sendu foton sen diri, kie mi estas?

Estas tri momentoj por fari tion: kiam vi faras la foton, kiam vi kunhavigas ĝin kaj antaŭ ol vi sendas ĝin.

• Ke la fotilo ne konservu la lokon. Por poŝtelefonoj Pixel, Google klarigas tion en sia helpo: en la fotilo, la agordoj, «More settings», kaj malŝaltu «Save location». Ĉe aliaj markoj la nomo ŝanĝiĝas, sed la opcio kutime troviĝas en la agordoj de la fotilo. En iPhone, en «Settings», «Privacy», «Location Services», oni agordas «Camera» → «Never», kiel klarigas Intego.
• Kiam vi kunhavigas el iPhone, la sama artikolo de Intego klarigas, ke, kiam vi premas la kunhavigan butonon, supre troviĝas «Options», kaj tie oni povas malŝalti la lokon («Location»). iPhone ne memoras tion: oni devas fari tion ĉiufoje.
• En Google Fotos, ligiloj, novaj albumoj kaj konversacioj ne kunportas la lokon, se vi ne ŝanĝas tion, laŭ la helpo de Google Fotos. La escepto estas kunhavigi la bibliotekon kun via partnero.
• En WhatsApp, atentu pri «dokumento». Kiam vi sendas foton laŭ la kutima maniero, WhatsApp kunpremas ĝin kaj forigas ĝiajn metadatumojn; sendita kiel dokumento, iras la originala dosiero, kun ĉio, kion ĝi enhavas. Tion klarigas Citizen Evidence Lab, de Amnestio Internacia.
• Purigi ĝin antaŭe en Android. Scrambled Exif estas libera aplikaĵo, en F-Droid: vi kunhavigas la foton kun ĝi, ĝi forigas la metadatumojn kaj redonas ĝin al la kunhaviga menuo, jam pura, por ke vi sendu ĝin kien ajn vi volas.

5 · Kaj en dokumento?

• Word, Excel kaj PowerPoint havas inspektilon. En angla Office: «File» → «Info» → «Check for Issues» → «Inspect Document» → «Remove All». Microsoft konsilas fari tion sur kopio, ĉar tion, kio estas forigita, oni ne ĉiam povas rehavi.
• LibreOffice povas fari tion ĉiufoje, kiam vi konservas: en Esperanta LibreOffice, en «Iloj» → «Agordaĵoj…» → «LibreOffice» → «Sekureco» → «Agordoj…» troviĝas «Forigi personan informon dum konservo». Ĝi forigas la nomon de la verkinto el la ecoj, la komentoj kaj la ŝanĝoj, kaj anstataŭe metas ĝeneralan numeritan nomon.
• En la komputilo, Metadata Cleaner purigas fotojn, dokumentojn de Office kaj de LibreOffice, PDF-ojn, sondosierojn kaj filmetojn. Ĝi estas libera programaro.

INCIBE malrekomendas retejojn, kiuj forigas metadatumojn rete: por purigi la dosieron, vi unue devas alŝuti ĝin al servilo de aliaj homoj. Kaj Tails memorigas pri limo: ĉe komplikaj formatoj, kiel Word-dosiero kun fotoj interne, oni ne povas garantii, ke ĉio estis forigita. Se vi povas, sendu simplan tekston.

6 · Kaj tiuj de telefonvokoj kaj mesaĝoj?

Ĉi tie ne ekzistas butono: la operatoro konservas ilin, ĉar la leĝo devigas ĝin. Kio ja dependas de vi, estas kiom da ili konservas ĉiu mesaĝa aplikaĵo. Signal publikigas en sia paĝo la petojn de juĝejoj, kiujn ĝi ricevis, kaj kion ĝi povis doni: la tagon, kiam la konto estis malfermita, kaj la lastan fojon, kiam ĝi konektiĝis. Nek la mesaĝojn, nek la kontaktojn, nek la grupojn.

7 · Kion mi kontrolu antaŭ ol sendi ion?

• Foto: mi sendas ĝin kiel foton, ne kiel dokumenton, aŭ mi purigas ĝin antaŭe.
• Dokumento: mi uzas la inspektilon aŭ konservas ĝin kun la opcio, kiu forigas la personan informon.
• PDF farita el dokumento: mi antaŭe purigas la dokumenton. La manlibro de LibreOffice avertas, ke, se oni ne forigas ĝin, la persona informo restas ankaŭ en la PDF.
• Retejo por purigi: prefere ne; prefere programo en mia komputilo.

Por legi pli

• Baza komputila sekureco, klarigite sen teknikaĵoj
• AI sen fordoni viajn datumojn: kion peti de ĝi, kion ne, kaj kiel uzi ĝin private

Fontoj

• INCIBE, «Qué son los metadatos y cómo eliminarlos», ĝisdatigita la 3-an de decembro 2024.
• Hispana Leĝo 25/2007, de la 18-a de oktobro, pri konservado de datumoj rilataj al elektronikaj komunikadoj kaj al publikaj komunikadaj retoj, artikoloj 3 kaj 5, konsolidita teksto de BOE (la hispana oficiala ŝtata bulteno).
• Mayer, Mutchler kaj Mitchell, «Evaluating the privacy properties of telephone metadata», PNAS 113 (20), 2016, kaj la gazetara noto de Stanford.
• ABC News, «Ex-NSA Chief: ‘We Kill People Based on Metadata’», majo 2014.
• Google, helpo de Pixel Camera kaj «How Google Photos protects your location data».
• Intego, «How to remove GPS location data from photos on iPhone or Mac», la 7-an de aprilo 2021.
• Citizen Evidence Lab, «Sending encrypted photos while preserving metadata», la 20-an de aprilo 2020.
• Scrambled Exif ĉe F-Droid.
• Microsoft, inspekti dokumentojn por forigi kaŝitajn datumojn kaj personan informon.
• LibreOffice, helpo pri la sekurecaj opcioj, la Esperanta traduko de la menuoj kaj de la agordaj dialogoj, kaj «Setting up and Customizing», el la manlibro de Calc 7.5.
• Tails, «Removing metadata from files».
• Signal, «Government Communication».

Ĉiuj konsultitaj la 20-an de oktobro 2026.