En enero de 2013, cuando todavía no había traducido a Vicent Andrés Estellés ni había organizado ningún congreso, Enric Baltasar tradujo al esperanto una canción de heavy metal de un grupo de Oliva. La letra es de Vicent Collado Más, compañero suyo del Club de Esperanto de Oliva; se llama «A picar pedra» y en esperanto quedó «Ekhaku petron». El documento que conservamos lleva la fecha: traducida en enero de 2013, retocada en abril.
La letra, en las dos lenguas
| A PICAR PEDRA | EKHAKU PETRON |
|---|---|
| Eeeeeei, oh! Portem la solució per als problemes del món: |
Heeeeeej, ho! Jen ni kun la solv’ por la problemoj de l’ mond’: |
| Cada polític que robe, a picar pedra, a picar pedra. Cada empresari que explote, a picar pedra, a picar pedra. Cada cura que viole, a picar pedra, a picar pedra. Cada sectari que enganye, a picar pedra, a picar pedra. |
Ĉiu politikist’ kiu ŝtelos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu entreprenist’ kiu ekspluatos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu parokestro kiu seksperfortos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu sektano kiu trompos, ekhaku petron, ekhaku petron. |
| Cabrons, imbècils, malparits, ací teniu el vostre càstig: a picar pedra de sol a sol fins que no pugueu alçar el llom. |
Kanajlo, idioto, fiul’, tie ĉi estas via pun’: de sun-leviĝo ĝis sun-subiro ĝis neeblo de lev’ de lumb’. |
| Tota prensa que manipule, a picar pedra, a picar pedra. Cada persona que maltracte, a picar pedra, a picar pedra. Cada torero que mate, a picar pedra, a picar pedra. Cada policía que abuse, a picar pedra, a picar pedra. |
Ĉiu gazeto kiu manipulos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu homo kiu mistraktos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu toreist’ kiu mortigos, ekhaku petron, ekhaku petron. Ĉiu policano kiu ekspluatos, ekhaku petron, ekhaku petron. |
| Cabrons, imbècils, malparits, ací teniu el vostre càstig: a picar pedra de sol a sol fins que no pugueu alçar el llom. |
Kanajlo, idioto, fiul’, tie ĉi estas via pun’: de sun-leviĝo ĝis sun-subiro ĝis neeblo de lev’ de lumb’. |
Cómo se hizo
El grupo tocaba heavy metal, y fue el propio Collado quien le pidió la traducción. Tradujeron una canción, quizá dos. Él fue a uno o dos ensayos con el grupo para ajustar el texto a la música, que es la parte difícil de traducir canciones: no basta con decir lo mismo, tiene que caber en el mismo número de sílabas y caer donde cae el golpe. Él mismo admite que ahí le quedaron problemas.
Vale la pena mirar cómo resuelve el estribillo. El valenciano a picar pedra es una amenaza de trabajos forzados, y en esperanto se convierte en un imperativo —ekhaku petron, «ponte a picar piedra»— que mantiene las sílabas y la percusión del original. Y al fins que no pugueu alçar el llom le busca una solución literal y sonora a la vez: ĝis neeblo de lev’ de lumb’, con los apóstrofos que la poesía en esperanto usa para quitar sílabas.
Qué es la canción
Una letra de protesta adolescente y malhablada, de enero de 2013 y en plena crisis: políticos que roban, empresarios que explotan, curas que violan, prensa que manipula, toreros y policías. La reproducimos como es, sin arreglarla, porque es un documento y no una antología.
Por qué importa
Porque sitúa el principio de algo. De Baltasar se conocen las traducciones de Estellés que leyó en la IV Festa Estellés, en septiembre de ese mismo año, y que sí tuvieron público y crónica. Esta es anterior, es seguramente la primera que hizo, y no salió del local de ensayo de un grupo de amigos de Oliva. Que la primera traducción literaria de un esperantista valenciano de los años diez sea una canción de heavy para cuatro colegas dice algo de cómo funcionaba aquel club: se traducía lo que tenían a mano.
Fuentes
- Documento original: hoja bilingüe con el encabezado «Originala teksto: Vicent Collado Más. Traduko: Enric Baltasar. Tradukita januare je 2013. Modifita aprile je 2013.», conservado por Enric Baltasar y enviado a este sitio el 13 de septiembre de 2026.
- Enric Baltasar. Entrevista por videoconferencia, 13 de septiembre de 2026; notas nuestras. De ahí vienen los ensayos con el grupo y el resto del contexto.
Véase también
- Estellés en esperanto: la IV Festa Estellés de 2013
- El Encuentro Valenciano de Esperanto de 2013, en Oliva
Entrada incorporada retrospectivamente el 13 de septiembre de 2026. La fecha de la entrada corresponde al documento o actividad original.
Referencias
- Estellés en esperanto: los poemas de la IV Festa Estellés
- El Encuentro Valenciano de Esperanto de 2013, en Oliva
Leer en:
Esta entrada todavía no tiene ningún comentario. Sé la primera persona en comentarla desde el fediverso.
