Atesto pri kursoj, radio, teatro, fotoj kaj junulara esperantista memoro en la Valencio de la sesdekaj jaroj.
Enkonduko de la Grup Esperanto de València
El la Grup Esperanto de València ni volas kunhavigi ateston, kiu atingis nin antaŭ nelonge kaj kiun ni konsideras home kaj historie tre valora. Pedro García Domínguez, 81-jara valenciano — do naskiĝinta ĉirkaŭ 1944-1945 —, konservas memorojn kaj fotojn ligitajn al la junulara esperantista agado en Valencio inter la jaroj 1965 kaj 1968.
Pedro kontaktis nin telefonante al la telefonnumero de Esperanto en Valencio, kaj la 3-an de junio 2026 ni havis kun li unuan duhoran intervjuon. Li rakontis al ni sian kazon, transdonis al ni ses epokajn fotojn — kun siaj propramanaj klarigoj sur la dorso — kaj petis nian helpon por retrovi la esperantistajn gekamaradojn, kiujn li konis antaŭ pli ol sesdek jaroj. Ni publikigas nun lian ateston kaj la fotojn.
Lia rakonto parolas al ni pri junulara etoso, en kiu Esperanto aperis ligita al kursoj, amikecoj, ekskursoj, radio kaj teatro. Ĝi ankaŭ memorigas al ni, ke la historio de movado konserviĝas ne nur en oficialaj aktoj, kongresoj aŭ estraroj, sed ankaŭ en familiaj fotoj, personaj memoroj kaj atestoj de homoj, kiuj, ne nepre estinte gvidantoj, helpis ebligi tiun agadon.
Pedro García klarigas, ke en tiuj jaroj junulara esperantista grupo serĉis ejon, kie instrui Esperanton. Li, ligita al la Asocio de Eksaj Lernantoj de la Profesia Lernejo «San Vicente Ferrer», disponigis ejon. Tiel li ekkontaktis junajn valenciajn esperantistojn, inter kiuj li aparte memoras Amparo Asensi kaj Adolfon.
Ĉi tiu artikolo havas do duoblan celon. Unuflanke, ni volas registri la ateston de Pedro García. Aliflanke, ni volas fari publikan alvokon por provi retrovi iamajn partoprenantojn de tiu junulara esperantista grupo, aŭ familianojn de personoj, kiuj partoprenis en ĝi.
Sekve ni reproduktas la fotojn kaj la tekston de Pedro García, reviziitan nur pri ortografio, interpunkcio kaj formo, sed respektante ĝian enhavon, ĝian personan tonon kaj lian propran memoron.
La fotoj
La ses fotoj, kiujn Pedro transdonis al ni, rilatas al la teatraĵoj, kiujn la junulara grupo prezentis. Ĉiuj portas sur la dorso la stampon de la fotisto — Foto-Reportaje Badía, Pintor Gisbert 8, València — kaj, sur la plimulto, propramanan klarigon de Pedro mem, kiun ni reproduktas laŭvorte (en la originala hispana) en ĉiu fotoapudskribo. La roluloj, kiujn li mencias (lia «mujer» Lola, lia «hija», la «pretendiente», la «Dr. Conde», la «Dr. Regulez», «Ruperto»), estas roluloj de la teatraĵoj, ne realaj personoj.
La aktoroj salutas la publikon fine de la prezentado. Sur la dorso, nur numero kaj la stampo de la fotisto.
«Yo buscando a mi mujer Lola y su padre, con Ruperto, amigo del Dr. Regulez», skribis Pedro sur la dorso.
![«Yo con mi hija y su pretendiente, al cual le estoy dando coba [necerta legado] por los 8.000.000 pts», skribis Pedro sur la dorso.](teatro-pretendiente.jpg)
«Yo con mi hija y su pretendiente, al cual le estoy dando coba [necerta legado] por los 8.000.000 pts», skribis Pedro sur la dorso.
«Yo con el pretendiente de mi hija y el Dr. Conde, médico americano», skribis Pedro sur la dorso.
Sceno kun la servistino. La dorso portas nur numeron kaj la stampon de la fotisto.
«Yo junto con mi hija y su pretendiente», skribis Pedro sur la dorso.
La teksto de Pedro García
Ni tradukis ĝin el la hispana originalo, kiu legeblas en la kastilia kaj valencia versioj de ĉi tiu artikolo.
Esperanto inter la junuloj de Valencio en la jaroj 1965-1968
Oni komisiis al mi turni min al ĉiuj esperantistoj de Hispanio por rakonti al ili historion pri Esperanto de antaŭ proksimume 61 jaroj.
Mi nomiĝas Pedro García. Mi naskiĝis en Valencio antaŭ 81 jaroj. Mi estas edziĝinta, havas filinon kaj nepinon, kiu studas pedagogion. Mia profesia vivo estis ligita al la profesia formado en la metalfako. Poste mi laboris en la M.O.P.; de tie mi transiris al la entrepreno de oficejaj mebloj Pallardó kaj, laste, al la valencia entrepreno Teleurge, en kiu mi emeritiĝis 65-jara.
Post tiu memprezento, mi rakontas al vi la historion.
Atinginte la aĝon de 81 jaroj, mia kapo komencas fari retrorigardojn en la memoron, kompreneble per la penso kaj alifoje kun komputila helpo, trarigardante tion, kio estis — aŭ, pli ĝuste, kio estadis — mia vivo.
Tiel mi alvenas al la epoko de Esperanto, en la jaro 1965, en kiu mi aktive partoprenis, kiel vi povos konstati. En Valencio ekzistis la Junulara Esperantista Asocio, prezidata de fraŭlino Amparo Asensi.
En tiu jaro, en la Asocio de Eksaj Lernantoj de la Profesia Lernejo «San Vicente Ferrer» — kiel en Barcelono «La Merced» aŭ en Madrido «La Paloma» — ni havis ejon, kiu okupis tutan etaĝon en konstruaĵo situanta en la centro de Valencio.
Iun posttagmezon venis Amparo kaj ŝia fianĉo, Adolfo, ambaŭ esperantistoj. La motivo de ilia vizito estis peti de ni klasĉambron, kie instrui Esperanton al la junuloj, kiuj tion petus.
Al mi persone, en tiu momento, eĉ hontiĝis, ĉar mi ne sciis, pri kio ili parolas al mi. Ili menciis al mi doktoron Zamenhof, kaj mi ne sciis, al kio ili aludas. Mi nur sciis, ke en Valencio estas strato kun tiu nomo. Ili parolis al mi pri Esperanto, kaj mi ankaŭ ne sciis, pri kio temas. Malgraŭ ĉio ĉi, mi ekemis al tio, komence pro scivolemo.
En la ejo estis kvin klasĉambroj por instrui ĉi tiun lingvon kaj salono por kunvenoj aŭ kino. Ili tuj demandis min:
—Kiun klasĉambron ni povas uzi?
—Tiun, kiun vi bezonas —respondis mi.
—Ĉi tiu ĉe la enirejo sufiĉas al ni.
—Do, ne plu parolu pri tio. Simple avizu min, kiam tiuj kursoj komenciĝos. Kaj alia afero: ĉu mi povus ĉeesti kiel lernanto, por lerni tiun internacian lingvon, pri kiu vi parolis al mi?
—Kompreneble jes.
Ili adiaŭis kaj foriris.
Kaj ni komencis la kursojn. La instruisto estis jam aĝa sinjoro, konsiderante la aĝon de la lernantoj. Mi ne memoras lian nomon; nur revenis al mia menso, ke li estis ginekologo kaj ke ĉeestis ankaŭ lia filino, kiel juna lernantino. Ni estis en la klaso ĉirkaŭ dek kvar aŭ dek kvin junuloj.
Mi lernis ĝin danke al tio, ke ĝi havas nur dek ses regulojn por fiksi la gramatikon. Mi komencis, kiel miaj kunuloj, interŝanĝi leterojn kun homoj el aliaj landoj. Mi memoras, ke mi plurfoje korespondis kun persono el Ĉinio kaj kun alia el Dresdeno, Germanio. Pri ĉi-lasta, la instruisto sugestis al mi ĉesigi la korespondadon. Tiu korespondado estis tre utila, kaj mi kredas, ke oni plu praktikos ĝin, eĉ se nur por akiri poŝtmarkojn.
Dum ĉi tiu kursperiodo okazis kelkaj aktivaĵoj:
- Kelkaj lernantoj rendevuis en la centro de Valencio por pasigi tempon kune.
- Okazis ekskurso, aŭ eble du, al Cheste.
- Okazis ekskurso al la Albufera, kiun ni trairis boate.
- Oni faris la radioprogramon «Esperanto por radio», elsendatan merkrede nokte, kiun surbendigis Amparo Asensi kaj Pedro García, via servanto.
- Vi parolas pri teatra prezentado, sed la jaro estas erara. Kial?
La teatra prezentado okazis la 15-an de decembro 1967. Mi povas tion diri kun plena certeco, ĉar en tiu jaro mi plenumis la militservon. Kiam ĉiuj familioj supreniris por gratuli la gekamaradojn, kiuj partoprenis en la teatraĵoj — kiuj, kiel jam bone dirite, estis «Entre doctores» kaj «La cuerda floja» —, en ambaŭ mi rolis kaj mi estis la reĝisoro de la teatra grupo.
Unu el la supreniĝintoj estis mia kompania kapitano. Mi kontrolis la datojn en mia militserva libreto; la pli aĝaj memoros tiun esprimon «ya tengo la verde» («mi jam havas la verdan»), kiu poste fariĝis la blanka. Ekzistas fotoj de tiuj teatraĵoj, kiujn mi transdonis al Raúl Salinas, prezidanto de la Grup Esperanto de València, por ke ili estu alŝutitaj al la retejo.
Pri la jaro 1968 mi ne volus certe aserti, ĉu la junulara grupo dissolviĝis aŭ ĉu estis mi, kiu forlasis ĝin.
Nenion pli mi povas diri, nur ke, pro personaj kialoj, mi prenis aliajn vojojn. La ejon oni forprenis de ni; ĝin ekposedis la vertikalaj sindikatoj, ĉar iam ĝi estis sindikata lernejo.
Revenante al la komenco de ĉi tiu rakonto: ĉar tiuj memoroj revenadis al mi jam de proksimume unu jaro, mi fine kuraĝiĝis kaj telefonis al la telefonnumero de Esperanto en Valencio, kaj kontaktis Raúl Salinas. Ni havis unuan duhoran intervjuon. Mi volis, pere de la valencia grupo, se eble, retrovi iun kamaradon el la jaroj 1965, 1966, 1967 aŭ 1968.
Nenio pli. Mi ne scias, ĉu mia skribaĵo utilis al iu esperantisto. Mi, pro mia sperto, kuraĝigas la junulojn, kiuj eble interesiĝas, informiĝi, ĉar mi certas, ke la grupo havos la rimedojn por instrui ĉi tiun lingvon, facilan por paroli kun homoj el la tuta mondo.
Pedro García Valencio
Kion ni jam povis dokumenti
La memoroj de Pedro ne estas solaj: la tiamaj bultenoj, konservitaj en Bitoteko, la cifereca biblioteko de la Hispana Esperanto-Federacio, konfirmas grandan parton de lia rakonto kaj donas al ĝi nomojn kaj familinomojn.
En julio 1964 okazis en Valencio la XXV-a Hispana Kongreso de Esperanto, kaj dum la kongreso formiĝis junulara komisiono por organizi junularan esperantistan grupon en la urbo. Tion rakontas la bulteno n-ro 40 de HEJS (Hispana Esperanto-Junulara Sekcio, la junulara sekcio de la federacio), de januaro-februaro 1965, kiu dediĉas la kovrilpaĝon al foto de la «Estraro kaj gemembroj de la Junulara Esperanto Klubo en Valencio» — la estraro kaj la membroj de la valencia junulara klubo — kaj laŭdas ĝiajn «mirindajn aktivaĵojn»: la kreon de «kompletega» estraro, grandan teatran prezentadon kun la teatraĵoj «Entre doctores» de Joaquín Abati kaj «La cuerda floja» de José Estremera — ĝuste la du teatraĵoj, kiujn Pedro memoras —, ekskurson al Cheste kaj Esperanto-kursojn.
Kovrilpaĝo de la bulteno HEJS n-ro 40 (januaro-februaro 1965), dediĉita al la estraro kaj la membroj de la junulara esperantista klubo de Valencio. Fonto: Bitoteko, Hispana Esperanto-Federacio.
La sama bulteno publikigas la kompletan estraron de la klubo:
- Prezidantino: Amparo Asensi
- Vicprezidanto: Adolfo López de Silanes
- Sekretario: Armando Quiles
- Vicsekretario: Juan Arturo
- Kasistino: Elena Asensi
- Komitatanoj: Pedro García, José Luis Hortelano, Ernesto Guillém, Alberto Llorens
Jen ili, eĉ kun siaj postenoj: Amparo kaj Adolfo — Adolfo López de Silanes — el la rakonto de Pedro. Kaj jen la sama Pedro García, kiel komitatano: lia memora atesto, sesdek jarojn poste, kongruas kun la presita papero. La bulteno ankaŭ rakontas ekskurson de la klubo al Cheste dimanĉon la 8-an de novembro 1964, kun tridek ses ekskursantoj, en kiu menciiĝas Salvador Deltoro, Conchita Tudela kaj María Victoria Torner.
Unu jaron poste, la bulteno n-ro 45 de HEJS (1966) registras Amparo Asensi kiel vicsekretariinon de la landa estraro de HEJS, respondecan pri la organizado de la grupo, kun adreso ĉe la strato Doctor Gil y Morte de Valencio.
Restas pendantaj fadenoj. Pedro memoras, ke la instruisto de la kursoj estis kuracisto — ginekologo —, kies filino ankaŭ ĉeestis kiel lernantino. La federaciaj bultenoj de la fino de la kvardekaj kaj la kvindekaj jaroj ripete mencias du valenciajn esperantistajn kuracistojn, la doktorojn Tudela kaj Herrero, kiuj gvidis Esperanto-kurson por kuracistoj kaj studentoj de medicino; kaj en la junulara ekskurso de 1964 partoprenis junulino kun la familinomo Tudela. Tiuj pecoj kongruas, sed dume nur kiel hipotezo. Ni ankaŭ ankoraŭ ne trovis dokumentojn pri la radioprogramo Esperanto por radio de la merkredaj noktoj — kiu, laŭ la memoroj de Pedro, povus rilati al Radio Alerta aŭ La Voz de Levante — nek pri la teatra evento, kiun Pedro certe datas je la 15-a de decembro 1967, eble en la Centro Cultural de Ruzafa, ĉe la strato Sueca. La bulteno de la komenco de 1965 jam mencias prezentadon kun la samaj du teatraĵoj, do eblas, ke ili estis prezentitaj pli ol unu fojon; ni notas tion kiel buŝan memoron atendantan dokumentan kontrolon.
Ĉu vi helpos nin trovi ilin?
Se iu konservas memorojn, fotojn, leterojn, programojn, membrokartojn, gazeteltondaĵojn aŭ ajnan informon rilatan al la valencia junulara esperantismo de la jaroj 1964 ĝis 1968, ni tre dankos, se tiu kontaktos la Grup Esperanto de València. Nin aparte interesas:
- personoj, kiuj partoprenis en la junulara esperantista klubo de Valencio dum la sesdekaj jaroj;
- familianoj aŭ konatoj de Amparo Asensi, Elena Asensi, Adolfo López de Silanes, Armando Quiles, Juan Arturo, José Luis Hortelano, Ernesto Guillém, Alberto Llorens, Salvador Deltoro, Conchita Tudela aŭ María Victoria Torner;
- informoj pri la doktoroj Tudela kaj Herrero kaj pri la instruisto de la kursoj en la ejo de San Vicente Ferrer;
- memoroj pri la radioprogramo Esperanto por radio;
- identigo de la personoj, kiuj aperas en la fotoj de ĉi tiu artikolo.
Atestoj kiel tiu de Pedro helpas nin rekonstrui malmulte konatan parton de la valencia esperantista historio: tiun de la kursoj, la amikecoj, la ekskursoj, la radio, la teatro kaj la ĉiutaga vivo de la junuloj, kiuj, meze de la sesdekaj jaroj, alproksimiĝis al Esperanto en Valencio.
Grup Esperanto de València
Pedro García Domínguez transdonis al ni la fotojn kaj sian tekston en la intervjuo de la 3-a de junio 2026.
Legi en: Valencià · Castellano
