De la 14-a ĝis la 19-a de julio 2003, la Colegio Mayor La Asunción de Valencio gastigis la 62-an Hispanan Esperanto-Kongreson. Ĝi estis la kongreso de la centjariĝo: cent jarojn pli frue, en 1903, oni fondis en la urbo la «Esperanto Grupo Valencia» kaj ĉi tie naskiĝis la organizita hispana movado. Ni rekonstruas ĝin tagon post tago per la du kronikoj, kiuj pri ĝi estis verkitaj.
Kovrilo de la Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio n-ro 362 (septembro-oktobro 2003), dediĉita al la kongreso de Valencio: la emblemo de la 62-a kongreso, la kovrilo de la Gran Diccionario Español-Esperanto kaj tri momentfotoj de la tagoj.
Kial en Valencio
La mediteranea bordo fariĝis la kutima sidejo de la kongresoj de la Hispana Esperanto-Federacio: San Javier, Alakanto kaj nun Valencio —vico, kiu rompiĝus la sekvan jaron per Bilbao—. La Boletín de la Federacio resumis tion sen duonvortoj: «ĉi-jare Valencio proponis pli altan nivelon en la kvalito de la prezentitaj programeroj».
La revuo Kajeroj el la Sudo iris pli malproksimen: «Valencio estas nun eble la plej esperanta urbo de Hispanio, ĉar multas la eventoj esperantistaj jam okazintaj en tiu bela mediteranea urbo». Tiom, ke en tiuj monatoj eĉ sonis ĝia nomo kiel anstataŭa kongresurbo por la Universala Kongreso, se la tiama gripa epidemio ne solviĝus ĝustatempe.
Lundo, la 14-a de julio: antaŭ la komenco
La gekongresanoj, alvenintaj unu tagon antaŭe, kunvenis por babili, malfrue vespere, ĉe la teraso de trinkejo fronte al la katedralo.
Mardo, la 15-a: malfermo
Je la deka matene komenciĝis la disdonado de la kongresa dokumentaro. Kun trafa kriterio, la filatela ekspozicio estis muntita en la enirsalono de la kongresejo, tiel ke ankaŭ la ne-esperantistoj, kiuj eniris la konstruaĵon, havis la okazon konatiĝi kun tiu flanko de nia kulturo.
La malfermo de la libroservo estis, laŭ la Boletín, «preskaŭ la ununura programero, kiu ne okazis je la antaŭe difinita horo», kaj ĝi estis «iom malriĉa», foje kompletigita per eta stablo de SAT en Hispanio. Pri ĝi okupiĝis, «kun kompetento kaj pacienco», Francisco Aliaga Rocafull —la sama, kiu faris tion la antaŭan jaron—. La kronikisto notis tion kiel malfortan flankon plibonigendan.
Je la 11:30 okazis la prepar-kunveno de la Federacio, malfermita al ĉiuj kongresanoj; je la dekdua kunsidis la estraro, kun Pedro Garrote, Manuel Parra, Augusto Casquero kaj Miguel Gutiérrez Adúriz. Kaj je la 12:30 komenciĝis seminario pri enkonduko en la hispanan lingvon por la eksterlandaj kongresanoj, gvidata de «la juna samideano Rodrigo Portela Sánchez, el Valadolido» —la sama, kiu dudek tri jarojn poste aliĝus al la Valencia Esperanto-Grupo—.
De la dua ĝis la kvara la kongreso paŭzis por manĝado, kvankam —skribis la kronikisto— «paroli pri kongresa paŭzo estas vera eŭfemismo: ĉar ĝuste en tiu tempo oni sentas, ke la granda festo de la esperantismo en nia lando havas sencon».
Vespere, Sergio Docal, el Usono, sidiĝis ĉe la piano por kantigi la kongresanaron; poste okazis la Oficiala Malfermo kaj, antaŭ la Interkona Vespero, kordinstrumenta ensemblo —«La Amistad», el Burjassot— prezentis aron da konataj muzikpecoj.
La Oficiala Malfermo de la kongreso, sub la afiŝo «62a Hispana Esperanto-Kongreso — Valencio 2003». Foto publikigita en la Boletín n-ro 362.
Merkredo, la 16-a: la urbodomo kaj Lladró
- 9:00 — dua parto de la kurso pri la hispana.
- 10:00 — Sigita Staisiunaite, el Litovio, faras aktivan prezenton de la Jumejho-terapia masaĝo.
- 11:00 — la estraro de la Federacio kunsidas kun delegitoj de la lokaj grupoj. Oni parolas pri la lokaj periodaĵoj kaj Marcos Cruz prezentas la retinformilon «HEF-anaro» ĉe Yahoo-groups. La kunsido haltas ĉe la apero de TV-kamerao: oni intervjuas Cruz kaj filmas plurajn aspektojn de la kongreso.
- 13:00 — oficiala akcepto en la urbodomo de Valencio. Akceptis ilin la vicurbestro Alfonso Grau en la plej luksa salono de la domo, kaj la kronikisto emfazas, ke li alparolis ilin «ne nur kun afablo, sed ankaŭ kun apoga simpatio». Tradukis en Esperanton Toño del Barrio kaj dankis, nome de la kongreso, Miguel Gutiérrez Adúriz. La vicurbestro invitis ilin al la kunsidejo de la magistrato kaj klarigis la historion de la salono; poste, abundaj trinkaĵoj kaj kanapoj.
- 15:30 — du aŭtobusoj portas la kongresanojn al la porcelanfabriko Lladró, por gvidata vizito en ĝiaj instalaĵoj.
- Ĉe la reveno, prelego de la italo Giulio Cappa: «Televido: ĉu monda danĝero aŭ neŭtrala komunikilo?».
- Malfrue vespere, plaĝumado.
Ĵaŭdo, la 17-a: pioniroj, paelo kaj la fiasko de poemo
Post la kurso pri la hispana, je la 10:30 Toño del Barrio faris historian prelegon —«same bone dokumentitan kiel lia pasintjara prezento en Alakanto»— pri «Niaj pioniroj: Julio Mangada». Poste, Augusto Casquero parolis pri la valencia gastronomio kaj precipe pri la arto kuiri paelon.
La programero, kiu vekis plej grandan intereson, estis tiu de la verkisto Abel Montagut: «La fiasko de la Poemo de Utnoa (dek jarojn poste)», bazita sur kritiko farita de Lariko Golden. «Sed ĉu vere fiasko?», demandis sin la kronikisto. «La respondo estis, ke je la fino la aŭtoro disvendis la tutan stokon de la libro, kiun li alportis».
Posttagmeze okazis ronda tablo pri «La 25-membra Eŭropo» kaj, je la kvina, unu grupo vizitis la Urbon de la Artoj kaj la Sciencoj dum alia faris privatan viziton en la urbo.
Vendredo, la 18-a: la valencianoj, du libroj kaj Lo Rat Penat
La mateno malfermiĝis per la malfermita kunveno de la Valencia Esperanto-Federacio. Ĉar la prezidanto, José Miguel Bernabéu Egea, ne povis veni, estis Augusto Casquero, kiu informis pri la agado de tiu asocio, «unu el la plej antikvaj de Hispanio».
Sekvis la prezento de la venontaj kongresoj, kun Jesús Miguel García Iturrioz anoncanta, ke la 63-a Hispana Kongreso okazos en Bilbao kune kun la 6-a Eŭrop-Unia Esperanto-Kongreso.
Je la dekdua estis prezentitaj du novaj libroj:
- Intrigo-teatro, de Antonio Ruiz Negre, eldonita de la Grupo Esperanto de Valencia.
- La enigmo de l’ ar@neo, de Abel Montagut, eldonita de la Internacia Esperanto-Muzeo de Vieno.
Fine de la mateno private kunvenis la membroj de SAT en Hispanio, kiuj posttagmeze prezentis sin al la ĝenerala publiko kiel fakgrupon sen organiza rilato al la Federacio.
Je la kvina, du aŭtobusoj —senpage disponigitaj de la urbestraro— portis la kongresanojn al la urbocentro por gvidata vizito fare de profesiuloj. Kaj je la sepa, la koruso Lo Rat Penat prezentis koncerton. Je la deka vespere, la «diboĉ-promenado» tra la nokta Valencio: «vere ĝi ne estis diboĉa —skribis la kronikisto de Kajeroj—, sed ni vidis alian vizaĝon de la urbo».
Sabato, la 19-a: la vortaro, la paelo kaj la larmoj
La mateno komenciĝis per religia diservo —programita, sed ne oficiala— kaj daŭrigis per la Ĝenerala Kunsido de la Federacio, okazinta je la 10:30 kun 24 membroj ĉeestantaj. El ĝia protokolo eliras tri decidoj:
- Oni kreus skipon por kunordigi la agadojn de la centjariĝo de la Esperanto-movado en Hispanio, «de nun ĝis junio 2004».
- Oni proponis, ke la Federacio eldonu la hispanlingvan tradukon de El desafío de las lenguas, de Claude Piron. La estraro pristudos la proponon.
- La 63-a kongreso okazos en Bilbao, de la 25-a ĝis la 29-a de aŭgusto 2004.
Poste venis la kvizo «Ĉu vi volas esti milionulo?», gvidata de Toño del Barrio, kun du elstaraj konkursantoj: Jorge Camacho kaj Antonio Valén.
Kaj fine de la mateno, la plej atendata programero de la kongreso: la prezento de la Gran Diccionario Español-Esperanto de Fernando de Diego. Ĝin faris Miguel Gutiérrez Adúriz per kvin filmetoj kaj skeĉo kun poŝtelefono, kiu sukcesis ridetigi la publikon, kiu atendis «iom nervoze». La rezulto: «130 kilogramoj da vortaroj kvazaŭ forflugis en apenaŭ kelkaj minutoj». Pli ol tricent hispanaj esperantistoj jam havis ĝin en la manoj.
La Boletín profitis la okazon por memorigi, kio staras malantaŭ tia libro: «miloj kaj miloj da horoj de penado […] miloj da kilometroj aviadile, trajne, buse kaj aŭte por plurtagaj renkontiĝoj», kaj donis nomojn al tiuj, kiuj restis «por ĉiam en la ombro de la majstro»: Antonio Valén, Hèctor Alòs, Jorge Camacho, Miguel Fernández, Miguel Gutiérrez, kaj la fratoj de la aŭtoro, Óscar kaj Octavio, kiuj tajpis la unuan manuskripton «kun senlima pacienco».
Ĉe la manĝohoro, la paelo: krom la ĉiutaga menuo, ĉiuj ricevis pladon el la giganta paelo kuirita de Francisco Conejero kaj lia edzino Inés.
«Ploris eĉ la sufloro!»
Vespere estis anoncita literatura seminario, «De kie ĉerpas verkistoj sian inspiron?», kun Liven Dek, Giulio Cappa, Abel Montagut, Miguel Fernández, Jorge Camacho kaj Antonio Valén. Sed la kongresanoj tuj komprenis, ke temas pri io alia: granda surpriza omaĝo al Miguel Gutiérrez Adúriz, preparita de Ana Manero.
Rakontis tion en la Boletín Berta Raposo Fernández, sub la titolo «Ploris eĉ la sufloro!»: «Pafo post pafo estas la plej efika atako, kaj jen, post tiom da kugloj el profunda amikeco pafitaj rekte en lian koron, Miguel rompiĝis». Kaj ŝi aldonis: «vera elmontro de sincera amikeco, kiu estigis tre emocian etoson, en kiu eĉ larmoj abundis».
La omaĝo havis humuran daŭrigon en la sama Boletín, per artikolo subskribita de «Suden Ses», fondinto kaj sola membro de OSOLE(MIO), «Organizo por Surprizaj Omaĝoj al Laŭdindaj Esperantistoj (Mem-Interesa Organizo)», kiu kolektis la petojn —kaj mempetojn— pri omaĝo, kiuj laŭdire alvenis el duona Hispanio.
Je la sepa vespere, la Solena Fermo, sekvata de la spektaklo de la «Cuadro de Jotas del Centro Aragonés de Valencia».
Du kronikoj, du rigardoj
El la kongreso restis du tre malsamaj rakontoj, kaj indas legi ilin kiel tio, kio ili estas.
Tiu de la Boletín estas institucia kaj festa: fotoj, dankoj, laŭdo de la organizado kaj neta bilanco —«Sukcesa Kongreso», diris la kovrilo—.
Tiu de Kajeroj el la Sudo, verkita unuapersone el la orbito de SAT, estas persona, opinia kaj foje akra: estas kritikoj pri la fermitaj kunsidoj, riproĉo ĉar neniu invitis lin al la prezento de MSATeH, kaj la rakonto pri malbona momento dum la gvidata vizito, kiam la kronikisto samtempe interpretis en Esperanton por britaj kaj litovaj kongresanoj, rezignis pri la tasko kaj demisiis antaŭ la sekretario de la Federacio, atribuante tion al la ridado de kelkaj ĉeestantoj, kiujn li nomis unu post la alia.
Estas ankaŭ detaloj, kiujn nur li rakontas: ke la turismaj gvidistoj ne scipovis Esperanton kaj necesis traduki, ke la duan tagon mankis anoncita prelego ĉar la preleganto ne aperis, aŭ ke pri la valencia kongreso de tiu jaro oni parolis en la kunveno de la Valencia Federacio.
Cent jarojn poste
La sama numero de la Boletín, kiu rakontas la kongreson, publikigis artikolon de Antonio Marco Botella pri la fondiĝo de la movado: en 1903 la valenciaj esperantistoj kreis en septembro la «Esperanto Grupo Valencia», prezidatan de Augusto Jiménez Loira, kaj unu monaton poste aperis en Valencio la unua numero de La Suno Hispana.
Tial la kronikisto fermis la kronikon de la kongreso per frazo, kiu klarigas, kial oni elektis la urbon: «Cent jarojn poste, la hispana E-movado revenis denove en Valencion por festi, large kaj lukse, sian datrevenon.»
Fontoj
- Boletín de la Hispana Esperanto-Federacio n-ro 362 (septembro-oktobro 2003): kroniko de la kongreso subskribita «MZD», protokoloj de la Ĝenerala Kunsido kaj de la estraro, «Ploris eĉ la sufloro!» de Berta Raposo, «Gran Diccionario: la revo realiĝis», «Ni omaĝu nin!» kaj la artikolo de Antonio Marco Botella «HSPPE kaj la Valencia E-Grupo».
- Kajeroj el la Sudo n-ro 59 (julio-septembro 2003): unuapersona kroniko de la kongreso.
- Bulteno Nia Voĉo (julio 2003), kun la anonco de la datoj.
- Oficiala retejo de la kongreso,
esperanto-es.net/kongreso/2003, hodiaŭ malaperinta kaj konservita nur en kopioj de la Wayback Machine.
Vidu ankaŭ la historion de Esperanto en Valencio kaj la biografiojn de la esperantistoj de la grupo.
Afiŝo retrospektive aldonita la 26-an de aŭgusto 2026. La dato de la afiŝo respondas al la originala dokumento aŭ agado.
Legi en:
