Tiuj, kiuj pasis tra la Esperanto-Grupo de Valencio dum pli ol cent jaroj. Ni vicigas ilin laŭ naskiĝdato; tiujn, kies daton ni ne konas —kaj ili estas multaj— ni lokas en la epoko en kiu ni dokumentas ilin, kaj ni diras tion.
Ĉi tiu listo ne estas panteono: ĝi estas laborilo. Ĝi estas farita el tio, kion ni povis dokumenti en la gazetaro, en la esperantaj revuoj kaj, precipe, en la kolekto de la Boletín de la Hispana Federacio, kiu dum jardekoj publikigadis la nekrologojn de la grupo. Mankas homoj kaj abundas la truoj. Se vi konas iun, kiu devus aperi ĉi tie, aŭ se vi havas datenojn, fotojn aŭ paperojn, skribu al ni ĉe valencia@esperanto.es.
La nomoj aperas kun la familinomoj, kiujn donas la fontoj. Kiam fonto donas nur unu, ni lasas unu: ĉi tie ni ne kompletigas familinomojn per divenado.
La pioniroj (1900-1930)
Patro Guinart (datoj nekonataj; aktiva 1906-1909)
Piaristo. En septembro 1906 la gazetaro lokas lin ĉe la kapo de la esperantista grupo de Valencio, kiu jam superis la centon da membroj. Posta kroniko de la Federacio priskribas lin kiel «tiun, kiu unua enkondukis Esperanton en Valencion». En 1909 li salutis Zamenhof, nome de la valencianoj, en la kunveno de la postkongreso. La Piaj Lernejoj estis, laŭ la vortoj de la kongreso de 1923, «la nesto de Esperanto en Valencio».
Kiom da homoj temas? La gazetaro de 1906 kaj la kroniko de 1909 ĉiam diras «patro Guinart», en singularo. La listo de la komitato de 1922 registras «Antonio Guinart, pastro (Castelló)». Rakonto disvastigita de la paĝo ABRIL Benicarló parolas, male, pri la «patroj Guinart kaj Garrigós», du piaristoj, kaj la paĝo de la Fondaĵo skribas ilin kune kvazaŭ temus pri la du familinomoj de unu sola homo. Ni ne povas solvi tion per tio, kion ni havas.
Patro Garrigós (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1905)
Piaristo. Li aperas ĉiam apud Guinart en la rakonto pri la disvastigo de Esperanto tra la regiono ekde 1905. Vidu la averton supre: estas fontoj, kiuj faras lin aparta homo, kaj fontoj, kiuj kunfandas la du nomojn en unu.
Augusto Jiménez Loira (datoj nekonataj; aktiva ekde antaŭ 1906)
En 1906 la ĵurnalo Las Provincias nomas lin «dekano de la valenciaj esperantistoj». Li instigis la revuon El Sol Español kaj aperas inter la fondintoj de la grupo.
Miguel de Elizaicín y España (datoj nekonataj; aktiva 1905-1923)
Militisto —majoro kiam li eniris Esperanton, generalo poste— kaj la referenca nomo en Alacant. Li prezidis la direktan komitaton de la regiona federacio konstituita en 1922, kaj estis la kongresano numero 1 de la Unua Kongreso de Iberiaj Esperantistoj en Valencio, en 1923, kie li aperas kun loĝejo en la Ĝardeno de Sankta Ludoviko de Alacant.
José Seijas (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1905)
Advokato. Al li oni atribuas la fondon de grava Esperanto-grupo en Castelló. Unusola fonto: la rakonto disvastigita de la paĝo ABRIL Benicarló; ni ne povis konfirmi ĝin aliloke.
Julio Morató (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1905)
Al li oni atribuas la fondon de grava Esperanto-grupo en Simat de la Valldigna. Sama unusola fonto kiel la antaŭa kaj sama averto.
Carlos Riba García (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1922)
Direktoro de la Instituto de Lingvoj de la Universitato de Valencio kaj membro de la komitato de la regiona federacio en 1922. Li estas la akademia peco, kiu klarigas, kial Esperanto povis eniri la universitaton de la urbo per la manoj de Caplliure kvar jarojn pli frue.
Fernando Soler Valls (Albaida, 15-a de marto 1873 – Valencio, 24-a de marto 1956)
Fernando Soler Valls, en la portreto kiu akompanis lian intervjuon en la «honora fenestro de la veteranoj» de la Boletín de la Federación Esperantista Española (n-ro 29, majo 1951).
La «majstro de la majstroj», kiel nomis lin liaj kunuloj, kaj kunfondinto de la Esperanto-Grupo de Valencio en 1903 kune kun Román Ayza kaj Rafael Duyós Sedó.
Telegrafisto laŭprofesie kaj militisto formita en la Infanteria Akademio de Toledo; li servis kelkajn jarojn en Havano kaj atingis la postenon de ĝenerala inspektoro de la Telegrafa korpuso. Li estis ĉefo de Telegrafo en Valencio kaj fondinto kaj prezidanto de la Biblioteko de Telegrafaj Oficistoj. Fine de 1928 oni sendis lin al Cáceres, kie li restis ĝis 1931 kaj kie li subskribis en la ĵurnalo Nuevo Día la rubrikon «Horizontes nuevos. El idioma internacional»; en 1931 oni sendis lin al Barcelono.
Li ekkonis Esperanton en Enguera, kie li deĵoris, per la stabkoloneleo Román Ayza: tiu donis al li dupaĝan foliumon kun la dek ses reguloj, eldonitan de la Hispana Societo por la Propagando de Esperanto. Li aĉetis sian unuan lernolibron en la librovendejo Serred de Valencio kaj malkovris, ke la aŭtoro, Inglada Ors, estis lia kunulo en la Akademio de Toledo. Li fondis la Esperantistan Grupon de Enguera.
Sian lernolibron Esperanto al alcance de todos li publikigis en Enguera en 1908; la dua eldono (1910) gajnis arĝentan medalon en la Regiona Ekspozicio de Valencio de 1909. En 1951 jam elĉerpiĝis kvar eldonoj kaj la kvina ne aperis pro manko de mono; fine oni faris dek du, la lastan postmortan en 1976, danke al lia filo. Li ankaŭ publikigis Elementos de Esperanto kaj El idioma internacional auxiliar Esperanto, kelkajn el ili direktitajn al infanoj, kaj kunlaboris en La Suno Hispana. Li gvidis nekalkuleblajn kursojn —kelkajn el ili organizitajn en Valencio de la Vegetarana Societo— kaj partoprenis en la 8-a Hispana Kongreso de Esperanto (Oviedo, 1929).
Kiam li mortis, en 1956, estis la doktoro Rafael Herrero, kiu legis lian nekrologon per la radio.
Dato kiu dancas. Li mem rakontis en 1951, ke li fariĝis esperantisto en la somero de 1905; la nekrologo skribita de lia filo faras lin esperantisto ekde 1904; kaj la historio de la Fondaĵo faras lin kunfondinto de la grupo en 1903. Ni donas la tri.
Fontoj: intervjuo de J. Juan Forné, Boletín n-ro 29 (majo 1951); Boletín n-ro 301; Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo.
Román Ayza (datoj nekonataj; aktiva 1903-1909)
Stabestro kaj instruisto de Esperanto. Kunfondinto de la grupo en 1903. Li estas tiu, kiu gajnis Soler Valls por la afero, en Enguera, donante al li dupaĝan foliumon kun la dek ses reguloj. En 1909 li akompanis Zamenhof en la oficiala vizito al la urbaj aŭtoritatoj.
Rafael Duyós Sedó (datoj nekonataj; aktiva ekde 1903)
Militisto. La tria kunfondinto de la Esperanto-Grupo de Valencio en 1903.
Generalo Luis Moncada (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1909)
Li aperas kiel prezidanto de la Grupo de Valencio en la epoko de la vizito de Zamenhof.
Manuel Caplliure Ballester (ĉirkaŭ 1873/74 – ĉirkaŭ 1958)
Instruisto laŭprofesie. En 1918 li komencis la Esperanto-kursojn en la Instituto de Lingvoj de la Universitato de Valencio: li estas tiu, kiu enkondukis la lingvon en la universitaton de la urbo. Li estis unu el tiuj, kiuj la 12-an de novembro 1922 interkonsentis en la Scienca Ateneo alporti al Valencio la Unuan Kongreson de Iberiaj Esperantistoj, kaj li reprezentis la Levantan Federacion en la naciaj kongresoj de la dudekaj jaroj. Li mortis 84-jara, post longa malsano; la Boletín skribis, ke lia nomo «okupas elstaran lokon en la ora tabulo de la unua epoko de la hispana esperantismo».
Fonto: Boletín n-roj 108-109.
Vicente Inglada Ors (naskiĝ- kaj mortdatoj ne dokumentitaj en nia fonduso)
Prezidanto de la Esperantista Grupo de Valencio kaj, poste, honora prezidanto. Profesoro pri Astronomio. Li estis la prezidanto, kiu akceptis Zamenhof en 1909: li faris la malferman saluton de la postkongreso, tradukis la paroladon de la Majstro kaj improvizis la versojn, kiuj komenciĝas per «En urb’ de la floroj». Klara Zamenhof ĵetis al li rozon el la trajno, en la mateno de la adiaŭo.
Li estis aŭtoro, kun López Villanueva, de la Gramática y Vocabulario de Esperanto, per kiu formiĝis granda parto de la unua valencia generacio —kaj ankaŭ, unu vilaĝon plu, la esperantisto de Xest, kiu aĉetis ĝin dek naŭjara.
Vicente Marzal (datoj nekonataj; aktiva 1909-1934)
Advokato kaj urbkonsilanto de la Urbodomo de Valencio. En 1909 li tradukis la paroladon de la urbestro antaŭ Zamenhof; en 1927 estis li, kiu unuafoje proponis, ke la urbo dediĉu straton al doktoro Zamenhof; kaj en 1934 li parolis, kiel esperantista urbkonsilanto, en la oficiala akcepto de la kongreso de SAT.
Aliaj nomoj de la dudekaj jaroj
Pri la generacio, kiu organizis la kongreson de 1923 kaj la Levantan Federacion, ni scias la profesion kaj malmulton pli: la advokato Andrés Piñó, sekretario kaj poste prezidanto de la Federacio; José Ventura, licenciito pri Sciencoj; Aurelio Yanguas, prokuroro; la doktoro Daniel Llorens, kuracisto de Pedralba, kaj la doktoro Juan Francisco Serra Ferrando, prezidanto de la grupo de Llíria.
Tiuj de la milito kaj la rekonstruo (1930-1970)
Luis Hernández Lahuerta (Valencio, 1906 – Valencio, 1961)
Verkisto, tradukisto kaj la plej granda nomo de la valencia laborista esperantismo. Dudek-okjara li prezidis la lokan komitaton de la 14-a Kongreso de SAT (1934). Dum la milito li redaktis Popola Fronto, bultenon en Esperanto por konigi eksterlande la pozicion de la respublikana registaro; kiam ĝi finiĝis, li iris en malliberejon.
Elirinte, li revenis al la laboro: li partoprenis en la fondo de la Hispana Esperanto-Federacio kaj estis ĝia sekretario kaj redaktoro de la Boletín, kiu tiam estis presata en Valencio. La 27-an de februaro 1954 liaj kunuloj omaĝis lin kiel eksredaktoron. Li ankaŭ estis sekretario de la junulara sekcio de Lo Rat Penat. Li tradukis en Esperanton la epizodon El curioso impertinente el Kihoto kaj verkojn de Wenceslao Fernández Flórez kaj de Santiago Ramón y Cajal.
Valencio dediĉis al li straton en la kvartalo Calvari en 1984. → Du stratoj de Valencio kun nomo en Esperanto
Isabel Mesa Delgado (Ronda, 30-a de decembro 1913 – …)
Laboristino, sindikatistino, anarkifeministino kaj kontraŭfranka rezistantino, kun grava parto de la vivo en Valencio. Esperanto atingis ŝin per la vojo, pri kiu oni malplej parolas: la Liberecana Ateneo de Ceuta, kie oni instruis la lingvon, kaj la Liberecanaj Junularoj de Tetuano, kiuj agadis sub la ŝajno de esperantista societo. → Isabel Mesa: Esperanto, emancipiĝo kaj kaŝa agado
José Fernando Soler Sempere (Valencio, 1913 – 20-a de marto 1991)
Filo de Fernando Soler Valls, teknika arkitekto laŭprofesie —Ora Medalo de la Oficiala Kolegio de Teknikaj Arkitektoj en 1985— kaj daŭriganto de la Esperanto-kursoj de sia patro. Li publikigis la lastajn eldonojn de la patra gramatiko, ĝis la dek-dua.
Lia malplej esperantista faceto estas la plej surpriza: li rilatis kun figuroj de la teatro kaj de la kanto kiel Pedrito Rico, Concha Piquer aŭ Juanita Reina, kaj dum kelkaj jaroj li estis la reprezentanto en Hispanio de la kantisto Antonio Machín, kun kiu li trakuris la landon. Al pluraj el tiuj artistoj, skribas tiu kiu konis lin, li helpis «home kaj eĉ ekonomie».
En la esperantistaj renkontiĝoj li kutimis vesti sin tute verde. En 1988 li metis sian havaĵon en fondaĵon por disvastigi Esperanton kaj kreis ĝin ne per sia nomo, sed per tiu de sia patro: la «Esperanto-Fondaĵo Fernando Soler», kiu en 2004 eknomiĝis Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo. Li mortis senide; patro kaj filo estas enterigitaj kune en la tombejo de Valencio.
Fonto: Valencia Luno n-ro 31 (junio 1991), bulteno de la grupo, kaj dokumentaro de la Esperanto-Fondaĵo de la Valencia Komunumo.
Conchita Soler Sempere (? – 20-a de novembro 1966)
Filino de Fernando Soler Valls kaj ankaŭ esperantistino. Ŝia patro dediĉis al ŝi, «en premio a sus virtudes», la sesan eldonon de sia gramatiko kaj la sekvajn (Valencio, marto 1955). En 1966 ŝi ĉeestis la 27-an Hispanan Kongreson de Esperanto, en Bilbao, kaj mortis kelkajn monatojn poste; la dek-dua eldono de la libro memorigas ŝin apud ŝia fotografaĵo.
Vicente Olcina (datoj nekonataj)
Li eĉ gvidis katedron pri Esperanto en la malnova Universitato de Valencio. Li estas unu el la tri nomoj —kun Inglada kaj Caplliure— kiujn la Fondaĵo elstarigas kiel fokusojn de la valencia esperantismo antaŭ la milito.
Rafael Vizcaíno Olcina (naskita en Valencio; mortinta la 3-an de januaro, ĉirkaŭ 1973)
Unu el la plej konstantaj esperantistoj de la urbo. Li lernis la lingvon en sia naskiĝurbo ĉirkaŭ 1912: en decembro 1962 la grupo festis liajn orajn nuptojn kun Esperanto kaj doktoro Herrero transdonis al li pergamenon. Post kvindek jaroj da agado li ankoraŭ instruis en la Lerneja Grupo Cervantes, por infanoj de ok ĝis dek kvar jaroj, kaj en la Universitato de Valencio por plenkreskuloj.
Fontoj: Boletín n-roj 135, 157 kaj 195.
Rafael Herrero Arroyo (datoj nekonataj; aktiva de 1949 ĝis la sepdekaj jaroj)
Kuracisto kaj, dum jardekoj, la publika vizaĝo de Esperanto en Valencio: instruisto de la kursoj de la grupo jaron post jaro, preleganto en la Kuracista Kolegio pri Esperanto kiel helpa lingvo por la medicinaj studoj, prezidanto de la loka komitato de la kongresoj de 1964 kaj prezidanto de la Hispana Federacio. En 1969 li gvidis la kurson, en kiun eniris subite kvin gefratoj Casquero.
Lia frato, Ramón Herrero Arroyo, ankaŭ esperantisto, mortis en Valencio iun 9-an de januaro.
Ernesto Tudela Flores (datoj nekonataj; aktiva en la kvindekaj kaj sesdekaj jaroj)
Kuracisto. Kun Herrero li subtenis la postmilitajn kursojn. La Boletín adiaŭis lin dirante, ke la lia estis «silenta sed aktiva vivo» por Esperanto.
Juan Devís Calpe (mortinta la 6-an de novembro 1968)
Prezidanto de la Esperanto-Grupo de Valencio kaj membro de la estraro de la Hispana Federacio. Li aperis unuafoje en la paperoj kiel lernanto: en 1951, finante elementan kurson, li improvizis saluton en la lingvo, kiun li ĵus lernis. Li mortis subite pro embolio; la novaĵon donis la programo «Esperantista Mikrofono» de La Voz de Levante kaj la valencia esperantismo adiaŭis lin amase.
Fonto: Boletín n-ro 218.
Ernesto Pérez (datoj nekonataj; aktiva en la kvindekaj jaroj)
Horloĝisto kaj veterana esperantisto de la valencia rondo. En 1959 la Boletín dediĉis al li artikolon pro motivo, kiu havas nenion komunan kun la lingvo: post jaroj da laboro, li inventis mekanismon por turnigi sonorilojn sen ŝnuroj.
Félix Navarro Clemente (mortinta en Valencio en julio 1999)
Instruisto. Dum multaj jaroj li instruis Esperanton al siaj propraj lernantoj en la lernejoj de la Patronaro, kion la grupo dankis al li per pergameno transdonita de la prezidanto Devís. Aŭtoro de didaktikaj materialoj kaj membro de la organiza komitato de la hispana kongreso de 1988.
Vicente Martí Miñana (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1970)
Instruisto de la grupo. Li estas tiu, kiu, inter la 8-a kaj la 23-a de junio 1970, instruis Esperanton al grupeto de komencantoj, inter kiuj estis Jesús Raposo, kiu jarojn poste ankoraŭ dankis lin skribe.
Juan Bosch Fornals (datoj nekonataj; prezidanto en la sepdekaj kaj okdekaj jaroj)
Li transprenis la prezidantecon de la grupo post Devís kaj konservis ĝin dum multaj jaroj —la Boletín nomas lin «nia veterana prezidanto»—. Sub lia prezidanteco estis inaŭgurita la sidejo ĉe Gran Via de Ferran el Catòlic, 45, kun parolado de Ada Fighiera-Sikorska, kaj la grupo fariĝis protekta membro numero 1187 de la Federacio.
La samtempuloj (ekde 1970)
Jesús Raposo Montero (A Estrada, Pontevedra, 30-a de oktobro 1918 – Valencio, 16-a de decembro 1999)
Bienregistristo, liberpensulo, pacifisto kaj civitano de la mondo. Li ĉiam deklaris sin «homaranisto», adepto de la doktrino pri homa frateco, kiun Zamenhof formulis apud la lingvo.
Li lernis Esperanton en Valencio de la 8-a ĝis la 23-a de junio 1970, en kurso de Vicente Martí Miñana. Pro laboraj motivoj li lasis ĝin ripozi, kaj kiam li emeritiĝis, en 1990, li dediĉis sin al ĝi: li estis vicprezidanto de la Esperanto-Grupo de Valencio en la lastaj jaroj de sia vivo.
Li verkis Poema de la Creación y del Destino, Manifiesto por la Paz kaj la eseon Homo, homaro, kreanta naturo, kiun li prezentis en kongresoj kaj kiun la Federacio eldonis en broŝuro.
Kaj li lasis ion, kio ankoraŭ daŭras: danke al liaj klopodoj, la Filologia Fakultato de la Universitato de Valencio malfermis la pordojn al la oficialaj Esperanto-kursoj. Li mortis 81-jara; la 22-an de decembro 1999 okazis meso en la preĝejo de Sankta Isidro kun multaj esperantistoj.
Dato kiu ne kongruas. La Boletín diras, ke li «fariĝis esperantisto komence de 1972», sed li mem datis sian kurson en junio 1970. Ni donas la du.
Fontoj: intervjuo en la Boletín n-ro 330 (1997); nekrologo, Boletín n-ro 344 (2000).
Arquímedes Ballester Vaquero (Alcoi; mortinta ĉirkaŭ 1991)
El tradicie esperantista valencia familio —lia praonklo estis Manuel Caplliure Ballester—. Li aperas unuafoje en la listoj en 1950, donacante monon por la Boletín el Alcoi, kaj en julio 1952 li aliĝas al la 13-a Hispana Kongreso de Esperanto de Valencio, kun la numero 122; ĝuste malantaŭ li, kun la 123, aliĝas Trinidad Torregrosa Belvis, ankaŭ el Alcoi.
Li loĝis en pluraj urboj kaj en ĉiuj li laboris por la lingvo. En 1973 li estis komisiito de la organiza komitato de la 33-a Hispana Kongreso, en Madrido, kaj li fariĝis prezidanto de la Madrida Esperanto-Liceo. Li mortis ĉirkaŭ 1991.
Fontoj: Boletín de HEF n-roj 20 (1950), 195 (1973) kaj 299 (1991); libro de la 13-a Hispana Kongreso de Esperanto, Valencio, julio 1952.
Alicia Ballester Torregrosa (datoj nekonataj)
Filino de Arquímedes Ballester kaj edzino de Augusto Casquero, kun kiu ŝi konatiĝis en festo de la Madrida Esperanto-Liceo en 1974, kiam ŝia patro prezidis la grupon. Tion rakontis li mem en intervjuo al la Boletín, kie li priskribis la sian kiel «malnovan esperantistan familion: ankaŭ la avo estis esperantisto, kaj eĉ la praonklo», kiu estis Caplliure.
Fontoj: intervjuo al Augusto Casquero, Boletín de HEF n-ro 290 (1989); nekrologa noto pri Arquímedes Ballester, n-ro 299 (1991).
Generacio kiu dancas. La intervjuo de 1989 faras Caplliure praonklo de ŝi; la nekrologa noto de 1991 faras lin praonklo de la patro. Unu el la du kalkulas unu generacion tro. Ni ne povas solvi tion.
Ángeles Fernández (datoj nekonataj)
Edzino de Jesús Raposo Montero. En 1997, en la 56-a Hispana Kongreso de Esperanto, ŝi ricevis la premion Klara Silbernik —tiun, kiun la Hispana Muzeo de Esperanto kreis por rekoni la virinojn, kiuj subtenas la esperantan laboron el hejme, laŭ la ekzemplo de la edzino de Zamenhof— pro ŝia «sinofera kaj valora» subteno.
Pascual Pont Martínez (Xàtiva, 1937 – Valencio, 13-a de aprilo 2023)
Humanisto, sindikatisto kaj veterana esperantisto de la grupo. La intelekta kaj politika esperantisto: lin interesis la lingvo, sed precipe tio, por kio ĝi utilas. Li estis parto de la komitato de la kongreso de 1988 kaj, kiel prezidanto de la grupo, li estis tiu, kiu en januaro 1984 petis de la Urbodomo la straton por Hernández Lahuerta. → Pascual Pont Martínez, Esperanto kiel ilo por pensi la mondon
Vicente Martorell Eixarch (ĉirkaŭ 1939 – 13-a de januaro 2026)
Notario laŭprofesie kaj membro de la grupo. Li mortis la 13-an de januaro 2026; la funebra anonco prezentis lin kiel emeritan notarion kaj Ĵurintan Kavaliron de Sankta Vincento Ferrer.
Lia kariero estis longa kaj tre vojaĝema: li deĵoris en Mota del Marqués, Sort, Tremp, Montblanc, Carlet, Carcaixent, Manises, Mislata, Valencio kaj Mataró, kaj ekde 1998 en Badalona, ĝis kiam en 2003 li translokiĝis al Burjassot, de kie li emeritiĝis en decembro 2004, atinginte la sesdek kvin jarojn.
En 1987 li estis kvina en la kandidatlisto de Frente Nacional, la partio de Blas Piñar, por la elektoj al la Eŭropa Parlamento. La BOE, kiu proklamis la kandidatlistojn, donas liajn du familinomojn — kio okazas en neniu alia fonto: ĝi estas la dokumento, kiu permesas identigi lin sendube.
Li defendis Esperanton skribe en la gazetaro, kaj ĉiam kun la sama politika koloro. La 8-an de marto 2003, el Badalona, li publikigis en La Vanguardia leteron titolitan «El esperanto», proponante la internacian lingvon anstataŭ la kampanjon por ke la kataluna estu oficiala en Eŭropa Unio, kion li nomis «triba vilaĝanismo»; respondis al li, tri semajnojn poste kaj en la sama ĵurnalo, la sekretario de la Kataluna Esperanto-Asocio. Kaj en la bulteno de la Hispana Esperanto-Federacio li skribis dufoje, en 1988 kaj en 2007, defendante la reĝimon de Franco: en la dua li diris ke, se ne eblas esti esperantisto kaj «frankisto», li forigos la unuan.
Fontoj: La Vanguardia, 8-a de marto 2003, p. 26; Boletín de HEF n-roj 285 (1988) kaj 378 (2007); BOE de la 12-a de majo 1987 (kandidatlistoj) kaj de la 17-a de januaro 2005 (emeritiĝo); notaria listo de Badalona por la deĵorjaroj. Ke li estis membro de la grupo, tion aportas la grupo mem. La mortodato, el la funebra anonco publikigita en Las Provincias.
Augusto Casquero de la Cruz (Plasencia, Cáceres, 31-a de januaro 1945 – Valencio, 19-a de septembro 2023)
Se la moderna etapo de la grupo havas nomon, ĝi estas ĉi tiu. Oficiro de la hispana armeo laŭ formado, poste diplomito pri Instruado de Baza Ĝenerala Edukado (branĉo de Angla Filologio, Madrido 1981), licenciito pri Filozofio kaj Sciencoj de la Edukado (Complutense, 1985) kaj diplomito pri Logopedio (Complutense, 1987); li sekvis la doktorigajn kursojn en la Filologia Fakultato de la Universitato de Valencio.
Li fariĝis esperantisto en 1969, en la kurso de doktoro Herrero, al kiu li iris kun kvar aliaj gefratoj. De tiam li ne ĉesis instrui la lingvon: en Madrido kaj en Valencio, kaj ankaŭ en Slovakio, Pollando, Usono kaj Ĉinio.
- Prezidanto de la organiza komitato de la 48-a Hispana Kongreso de Esperanto (Valencio, 1988), kaj de la hispanaj kongresoj de 1987, 1997, 2002, 2003 kaj 2006.
- Prezidanto de la loka komitato de la 78-a Universala Kongreso de Esperanto (Valencio, 1993).
- Prezidanto de la Valencia Esperanto-Federacio, elektita en 1999.
- Instruisto de la Esperanto-kursoj de la Universitato de Valencio dum ses jaroj, ekde 1998: la unuaj en Hispanio kun akademia valoro en kreditoj.
- Prezidanto de Madrida Esperanto-Liceo, kies honora prezidanto li estas.
- Prezidanto de la Hispana Esperanto-Federacio ekde julio 2005.
- Titolo de Instruisto de Esperanto de ILEI; internacia premio Ada Sikorska Fighiera en 2004.
Li mortis la 19-an de septembro 2023. La funebra ceremonio okazis en la Tanatorio de Campanar kaj la kremacio en la Tombejo de Valencio, kun multaj valenciaj esperantistoj. → Aŭgusto Casquero de la Cruz, adiaŭ al nekomparebla esperantisto
Fontoj: lia propra biografia resumo en la Boletín de HEF n-ro 385 (oktobro-decembro 2008); la nekrologo publikigita de ĉi tiu grupo.
Clara Casquero de la Cruz (mortinta en Valencio la 3-an de decembro 2007)
Ŝi eniris Esperanton en 1969, en kurso de doktoro Rafael Herrero, kaj ŝi ne eniris sola: ŝi iris kun du fratoj kaj du fratinoj, la kvin samtempe en la sama kurso. El tiu klasĉambro de tuta familio venas granda parto de la grupo de la sekvaj jardekoj.
Berta Raposo (naskiĝdato ne dokumentita en nia fonduso)
Filino de Jesús Raposo Montero. Doktoro kaj profesoro de la Departemento de Angla kaj Germana Filologio de la Universitato de Valencio, ŝi estis la akademia direktoro de la Esperanto-kursoj de la Filologia Fakultato dum Casquero instruis ilin: la institucia peco, kiu transformis asocian kurson en fakon kun kreditoj. En 1999 la kurso donis universitatan diplomon al 93 studentoj, kaj ĉirkaŭ la jaro 2000 jam pasis tra ĝi preskaŭ kvarcent. → Intervjuo kun Berta Raposo en la radio de la Universitato
Jaime Juan Sendra, «Jau el Holandés» (Villalonga, 25-a de julio 1959 – 17-a de julio 2026)
Esperantisto, poeto kaj amatora muzikisto, ligita al la grupo dum jardekoj. Li aĉetis sian unuan Esperanto-lernolibron por dudek pesetoj, kvardek aŭ kvindek jarojn antaŭ ol rakonti tion. Por li la lingvo estis ligita al la interna ideo: la frateco inter homoj el malsamaj landoj. Li publikigis la poemaron Las camelias del amanecer. → Memore al Jau «el Holandés» · La intervjuo pri Las camelias del amanecer
Juan Bautista Fontecha Soto (1960 – 2017)
Mezlerneja instruisto. En 1988, dudek-okjara, li prezidis la grupon: li estas la «Juan Fontecha», kiun la ĵurnalo Levante intervjuis tiun julion, kiam li intertraktis kun la Generalitat la enkondukon de Esperanto en pilotan lernejon de EGB kaj la asocio havis ĉirkaŭ kvarcent membrojn. Li prezidis la grupon ĝis 1990. Li estis sekretario de la unua patronaro de la fondaĵo kreita de José Fernando Soler Sempere kaj, ĉe la morto de ĉi tiu lasta en 1991, li transprenis la prezidantecon. Li mortis 56-jara.
Ángel Mañero González (mortinta iun 25-an de julio, ĉirkaŭ 2018)
Unu el la plej veteranaj membroj. Li helpis prepari la historian vortaron de Vicente Tudela kaj partoprenis asidue en la agadoj de la grupo. En la lastaj jaroj, kiam li jam ne povis iri al la hispanaj kongresoj, li aliĝis tamen «kiel solidara helpo», kaj plaĉis al li ricevi hejmen la libron de la kongreso.
José «Pepe» Añó Belda (Sollana, ? – februaro 2025)
Li verkis AEIOU. Internacia lernolibro por infanoj, Esperanto-metodon por infanoj, kiu estis vendata en la libroservo de la Federacio kaj kiun oni povis mendi ankaŭ rekte de li, en Valencio. Jarojn poste la bulteno ankoraŭ citis ĝin kiel «la libron por infanoj de José Añó, verkon konatan en la tuta mondo per UEA». Li estis parto de la redakcio de Internacia Lingvo, la revuo kiun la Fondaĵo eldonis en 1989, kaj li aperas en la estraroj de la Valencia Federacio. La libro restas en la katalogo de la asocio de Alacant; la retpaĝo dediĉita al ĝi, aeioudesperanto.es, jam ne respondas.
Li estis el Sollana kaj loĝis en la kvartalo Campanar. Li mortis en februaro 2025, post jaroj da batalo kontraŭ kancero. La bulteno de la Hispana Federacio dediĉis al li nekrologan noton.
Fontoj: Boletín de HEF n-roj 263, 278, 332 kaj 379.
Rafael Peris Solaz (? – 25-a de junio 2020)
Fervojisto —tiel li mem skribis, en Esperanto, sur sia karto de kunlaboranto de la Fondaĵo: fervojisto—. Li estis ankaŭ kolektanto: en kongreso en El Puig, en 2006, li prezentis filatelan ekspozicion kun ampleksa kolekto de poŝtmarkoj rilataj al Esperanto, kaj la sekvan jaron li faris alian en Borriana kun Rodolfo Canet. Jam en 1988 li estis prizorginta la poŝtmarkojn kaj la stampilojn de la 48-a Hispana Kongreso.
La lia estis, verŝajne, la plej bona kolekto de Esperanto-poŝtmarkoj ekzistanta, kaj li pruntedonis ĝin al la kongresoj por ke oni povu ekspozicii ĝin. Kiam li mortis, ĝi transiris al la manoj de José Pérez Sempere.
Lia lasta kontribuo estis iri al la Hispana Kongreso de Malago, en 2019, jam malsana kaj en rulseĝo. Li mortis la 25-an de junio 2020. La decembra numero de 2020 de Valencia Luno dediĉis al li la nekrologan noton.
Fontoj: Boletín de HEF n-roj 263, 287 kaj 375; Kajero el la Sudo n-ro 74 (2007); Valencia Luno, decembro 2020.
José Pérez Sempere (? – 2022)
Prezidanto de la Esperanto-Grupo de Valencio dum preskaŭ tridek jaroj: li transprenis la postenon en 1990 —laŭ la bulteno Valencia Luno n-ro 26— kaj lasis ĝin en decembro 2019. Li plu ĉeestis la estrarkunsidojn de la Valencia Federacio ĝis bone en la 21-a jarcento.
Kun la sama nomo estas multe pli frua spuro: en 1961 li jam sendis al la Boletín de la Federacio gazetajn eltondaĵojn pri Esperanto por ke ili restu registritaj. Ni ne povas certigi, ke temas pri la sama persono, sed la aĝo kongruas.
La grupo dediĉis al li omaĝan meson la 19-an de novembro 2022.
Rafael Herrero García (datoj nekonataj; aktiva ekde la sesdekaj jaroj)
Filo de doktoro Rafael Herrero Arroyo. Li akiris la kapablecan atestilon pri Esperanto de la Federacio kaj estis dum jaroj protekta membro numero 108 de HEF. En 1988 li eniris kiel kasisto de la unua patronaro de la fondaĵo kreita de José Fernando Soler Sempere, kio aperis publikigita en la BOE.
La tuta familio aperas aliĝinta en la bulteno de la 19-a Hispana Kongreso de Esperanto (Castelló, 1958): la doktoro Herrero Arroyo, lia edzino Pilar García Villagrasa kaj la filoj Rafael kaj Enrique Herrero García. Aperas ankaŭ kiel protekta membro iu María del Carmen Herrero García.
Isidro Rey (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 1982)
Li estis la voĉo de la grupo en la radio la tagon, kiam estis inaŭgurita la stando de la Expo Jove de 1982: Radio Popular FM intervjuis lin en la unua tago de la foiro. La fontoj, kiujn ni havas, donas al li nur la unuan familinomon.
Araceli Terrones (datoj nekonataj; aktiva ĉirkaŭ 2002)
La semajnfinon de la 10-a ĝis la 12-a de majo 2002 ŝi prizorgis, kun José Martínez, la Esperanto-standon de la Alternativa Foiro de Valencio. La bulteno de la Federacio publikigis la foton kun la du nomoj sube: «Araceli Terrones deĵoranta, informanta». Jarojn antaŭe ŝi jam figuris inter tiuj, kiuj ebligis la hispanan kongreson de 1997.
Fontoj: Boletín de HEF n-roj 332 (1997) kaj 356 (majo-junio 2002).
Carlos N. Moya (datoj nekonataj; sekretario ĉirkaŭ 1982)
Sekretario de la grupo. Li estas tiu, kiu, en la tago de la oficiala inaŭguro de la Expo Jove, transdonis al Joan Lerma, prezidanto de la Generalitat, ekzempleron de El Esperanto de Pierre Janton. Lin intervjuis Radio 80 la 28-an de decembro 1982 kaj, denove, la 13-an de januaro, ĉi-foje kun la usonano Dennis Keefe, por anonci la novajn kursojn.
Tiuj, kiuj subtenas la ĉiutagon
La listo fariĝus senfina, se ni provus meti ĉiujn, kiuj funkciigis la grupon en la lastaj jardekoj. En la fontoj aperas, inter multaj aliaj, Ramón Diago, Juan Antonio Giménez —kiu en 1990 malfermis la unuan kongreson de la Valencia Federacio per prelego pri la historio de la movado ĉi tie—, Ricardo Flores, Antonio León, Manuel Gargallo, Alberto Bermell Benet, José Martínez Hernández, Rodolfo Canet, F. Aliaga —kiu pentris la muralon de la stando de 1982—, Ana Montesinos kaj Luis F. Salag.
Se vi estas el ĉi tiu listo kaj volas propran artikolon —aŭ se vi volas, ke ne estu—, skribu al ni.
Kio mankas al ni
Ĉi tiu paĝo havas grandajn kaj konatajn truojn:
- Naskiĝdatoj. Pri la plimulto ni ne havas ilin: la esperantaj fontoj donas la mortdaton kaj malmulton pli.
- La virinoj. Ĝis bone en la 20-a jarcento ili preskaŭ nur aperas kiel akompanantinoj aŭ en la listoj de tiuj, kiuj deklamis poemojn. Ni scias, ke ili ĉeestis —la fraŭlino Julia Lacruz salutanta Zamenhof en 1909, la fraŭlino Rubio improvizanta en 1951, la kvin gefratoj Casquero en 1969—, sed ni ne havas ilian vivovojon.
- La jaroj 1939-1947. Ni ne scias, kiu subtenis ion ajn.
Se vi havas datenojn, korektu nin: valencia@esperanto.es.
Ĉefaj fontoj: kolekto de la Boletín de la Federación Esperantista Española / de la Federación Española de Esperanto (Gazetoteko); valencia gazetaro ciferecigita en la Biblioteca Virtual de Prensa Histórica; La Suno Hispana kaj Hispana Esperanto-Gazeto. Ĉiu dateno iras kun la citita fonto. Vidu ankaŭ la Historio de Esperanto en Valencio.
Legi en: Valencià · Castellano